Interpelacja w sprawie renty wdowiej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 19010
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie renty wdowiej
Zgłaszający: Krzysztof Szczucki
Data wpływu: 02-08-2026
Szanowna Pani Minister,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania dotyczące funkcjonowania przepisów regulujących tzw. rentę wdowią.
Do mojego biura poselskiego zgłasza się coraz więcej obywateli, którzy wskazują na poważny problem związany z warunkami nabycia prawa do renty wdowiej. Szczególnie dotkliwa wydaje się sytuacja osób, których małżonek zmarł na krótko przed osiągnięciem przez nich wieku określonego w ustawie. Chodzi o przypadki, w których wdowa lub wdowiec pozostawali we wspólności małżeńskiej do chwili śmierci współmałżonka, jednak owdowieli kilka miesięcy wcześniej, niż wynika to z przesłanki ustawowej wymagającej nabycia prawa do renty rodzinnej nie wcześniej niż na pięć lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
W praktyce oznacza to, że osoby znajdujące się w niemal identycznej sytuacji życiowej są traktowane diametralnie odmiennie wyłącznie z powodu daty śmierci współmałżonka. Wdowa, której mąż zmarł przykładowo cztery lata i jedenaście miesięcy przed osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego, może uzyskać prawo do świadczenia, podczas gdy osoba, której współmałżonek zmarł pięć lat i jeden miesiąc wcześniej, zostaje tego prawa definitywnie pozbawiona. Różnica sprowadza się zatem często do kilku tygodni lub miesięcy, a skutkuje całkowitym wyłączeniem możliwości skorzystania z nowego rozwiązania ustawowego.
Tak skonstruowana regulacja rodzi poważne wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), zasady sprawiedliwości społecznej wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, a także prawa do zabezpieczenia społecznego określonego w art. 67 Konstytucji RP. Powstaje bowiem pytanie, czy ustawodawca, wprowadzając sztywną granicę czasową bez jakichkolwiek mechanizmów przejściowych lub wyjątków, nie doprowadził do arbitralnego zróżnicowania sytuacji osób znajdujących się w istocie w porównywalnym położeniu.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizowało zgodność przesłanki uzależniającej możliwość skorzystania z renty wdowiej od momentu nabycia prawa do renty rodzinnej nie wcześniej niż pięć lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego z art. 2, art. 32 oraz art. 67 Konstytucji RP?
Jakie konstytucyjne i merytoryczne przesłanki uzasadniały przyjęcie właśnie pięcioletniego okresu, a nie innego rozwiązania lub bardziej elastycznego mechanizmu?
Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi liczby osób, które zostały wyłączone z możliwości skorzystania z renty wdowiej wyłącznie z uwagi na niespełnienie tej przesłanki o kilka miesięcy lub lat?
Czy ministerstwo rozważa zmianę obowiązujących przepisów w celu objęcia ochroną również osób, które owdowiały niewiele wcześniej niż przewiduje obecny limit ustawowy?
Czy ministerstwo ma opinie prawne dotyczące zgodności analizowanego rozwiązania z zasadą proporcjonalności oraz zasadą równości wobec prawa? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie ich zasadniczych tez.
Czy w toku prac legislacyjnych analizowano alternatywne modele przyznawania renty wdowiej, które pozwalałyby uniknąć tak wyraźnego efektu „granicy“, prowadzącego do całkowicie odmiennego traktowania osób różniących się jedynie datą śmierci współmałżonka?
Czy ministerstwo planuje dokonanie ewaluacji funkcjonowania przepisów o rencie wdowiej po pierwszym okresie ich obowiązywania, w szczególności pod kątem przypadków granicznych zgłaszanych przez obywateli?
Zwracam się z prośbą o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych zagadnień, ponieważ problem dotyczy znacznej grupy osób, które czują się pokrzywdzone przez obowiązujące rozwiązania, mimo że ich sytuacja życiowa jest praktycznie tożsama z sytuacją osób uprawnionych do nowego świadczenia.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Szczucki
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7315 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.482.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 19010 Pana Posła Krzysztofa Szczuckiego w sprawie renty
wdowiej, proszę przyjąć poniższe informacje.
Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadziła od
1 stycznia 2025 r. nową regułę zbiegu prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku
z prawem do własnego świadczenia o charakterze emerytalno-rentowym. Przepisy ustawy
przewidują, że w przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń, począwszy od 1 lipca 2025 r.,
jedno świadczenie wypłacane jest wdowie lub wdowcowi w całości, a drugie w wysokości
25% (w okresie przejściowym, tj. od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. będzie to 15%).
Przywołany akt wprowadza nową regułę zbiegu prawa do nabytej renty rodzinnej, którą
wnioskodawcy ustawy nazwali „rentą wdowią”, szczegółowo określając warunki nabycia
prawa do renty wdowiej i wprowadzając limit pobieranych w jej ramach świadczeń w zbiegu
do poziomu trzykrotności najniższej emerytury.
Renta wdowia stanowi istotną formę wsparcia dla seniorów, świadczenia w ramach tego
rozwiązania pobiera blisko miliona osób. Należy jednak pamiętać, że każde rozwiązanie
systemowe ma określone warunki i ograniczenia, wynikające zarówno z przyjętych celów
społecznych, jak i możliwości finansowych państwa. Ustalone w ustawie kryteria dostępu
do renty wdowiej nie naruszają konstytucyjnej zasady równości wobec prawa ani zasady
sprawiedliwości społecznej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału
Konstytucyjnego zasada równości nie ma charakteru absolutnego i dopuszcza różnicowanie
sytuacji prawnej określonych grup, jeżeli znajduje ono uzasadnienie w racjonalnych,
relewantnych i proporcjonalnych przesłankach. W przypadku renty wdowiej ustawodawca
określił warunki uprawniające do świadczenia, uwzględniając m.in. wiek oraz moment utraty
współmałżonka. Art. 67 Konstytucji RP gwarantuje obywatelom prawo do zabezpieczenia
społecznego, m.in. po osiągnięciu wieku emerytalnego, pozostawiając zaś ustawodawcy
określenie zakresu i form tego zabezpieczenia. Oznacza to, że rodzaje świadczeń, warunki
ich nabywania oraz zasady finansowania mogą być ustawowo zróżnicowane. Ustawodawca
musi przy tym uwzględniać możliwości finansów publicznych oraz stabilność systemu
zabezpieczenia społecznego.
Z tego względu przyjęcie jasnych i obiektywnych kryteriów dostępu do renty wdowiej
należy uznać za właściwe. Ogranicza ono uznaniowość przy przyznawaniu świadczeń,
zapewnia przejrzystość zasad oraz jednakowe traktowanie osób znajdujących się w
porównywalnej sytuacji. Wprowadzenie elastycznego, uznaniowego mechanizmu mogłoby
natomiast prowadzić do nierównego traktowania, poczucia niesprawiedliwości oraz
zwiększać ryzyko nadużyć. W konsekwencji przyjęte rozwiązania mieszczą się w granicach
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
regulacji ustawodawcy i pozostają zgodne z konstytucyjnymi zasadami równości,
sprawiedliwości społecznej oraz prawa do zabezpieczenia społecznego.
Ustanowione warunki wynikają z konieczności skierowania renty wdowiej do osób
najbardziej potrzebujących, które w sposób szczególnie dotkliwy odczuły finansowe skutki
utraty współmałżonka, a ze względu na wiek mają ograniczone możliwości poprawy swojej
sytuacji bytowej. Ograniczenia przewidziane w ustawie służą ukierunkowaniu tego
rozwiązania na osoby, które nabyły prawo do renty rodzinnej w końcowym okresie
aktywności zawodowej lub po jej zakończeniu, a tym samym w praktyce utraciły możliwość
zwiększenia swoich dochodów. Jest to rozwiązanie kompromisowe, wynikające z potrzeby
odpowiedzialnego wdrożenia nowej instytucji do systemu emerytalno-rentowego.
Uwzględnia ono zarówno oczekiwania wnioskodawców projektu obywatelskiego, jak
i możliwości finansowe Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa,
z którego jest on dotowany.
Renta wdowia nie stanowi odrębnego świadczenia, lecz szczególną instytucję w systemie
ubezpieczeń społecznych, polegającą na możliwości łączenia dwóch świadczeń (jednego
w całości oraz drugiego w części). Ze względu na odmienny charakter tego uprawnienia
względem renty rodzinnej, ustawodawca określił odrębne warunki nabywania do niego
prawa, uznając, że osoby tracące współmałżonka w późniejszym okresie życia znajdują się
w trudniejszej sytuacji niż osoby młodsze.
Pragnę zapewnić, że sytuacja osób uprawnionych do świadczeń w zbiegu oraz osób, które
na podstawie obecnie obowiązujących przepisów nie spełniają warunków do skorzystania
z tego rozwiązania, pozostaje przedmiotem bieżącego monitorowania w ramach analiz
prowadzonych przez właściwe organy odpowiedzialne za politykę społeczną. Zgodnie
z danymi przekazanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pismach z dnia 31 lipca
br. oraz 7 sierpnia br. 22% wszystkich decyzji odmownych, tj. około 29,7 tys. stanowiły
decyzje odmowne z powodu nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym małżonku
wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Nie oznacza to jednak, że obecne rozwiązania należy traktować jako ostateczne
i niepodlegające zmianom. Ustawodawca przewidział bowiem mechanizm ich weryfikacji,
który pozwoli ocenić funkcjonowanie renty wdowiej bowiem, zgodnie z art. 16 ustawy z
dnia 26 lipca 2024 r., w 2028 r. Rada Ministrów przeprowadzi weryfikację obowiązujących
rozwiązań, z uwzględnieniem sytuacji społeczno-gospodarczej kraju oraz sytuacji osób
uprawnionych. Przegląd będzie obejmował ocenę funkcjonowania przepisów, w tym ich
wpływu na różne grupy wdów i wdowców, a także ocenę zasadności ewentualnych zmian
w przepisach, w szczególności w zakresie wysokości świadczeń oraz kręgu osób
uprawnionych do korzystania z uprawnień do pobierania świadczeń w zbiegu w ramach tzw.
renty wdowiej.
Wyniki tych analiz będą stanowić podstawę do oceny zasadności ewentualnych zmian, w
tym w zakresie wysokości drugiego świadczenia, obowiązującego limitu oraz kręgu osób
uprawnionych. Tym samym przyjęte obecnie rozwiązania należy postrzegać jako
rozwiązanie, które będzie podlegało dalszej ocenie i weryfikacji w oparciu o sytuację
społeczną i gospodarczą kraju oraz możliwości finansowe państwa. Należy bowiem
pamiętać, że każda zmiana w systemie emerytalno-rentowym pociąga za sobą istotne skutki
finansowe oraz oddziałuje na szeroką grupę świadczeniobiorców. W kontekście aktualnej
i prognozowanej sytuacji Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ewentualne rozszerzenie
katalogu osób uprawnionych oznaczałoby konieczność zwiększenia dotacji z budżetu
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
państwa. W tym zakresie kluczowe znaczenie ma stanowisko Ministra Finansów
i Gospodarki, zgodnie z którym obecne rozwiązania odpowiadają aktualnym możliwościom
budżetowym państwa.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --