Interpelacja nr 18762
Interpelacja w sprawie planowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz wprowadzenia pieczy równoważnej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie planowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz wprowadzenia pieczy równoważnej
Interpelacja nr 18762
do ministra sprawiedliwości
w sprawie planowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz wprowadzenia pieczy równoważnej
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 20-07-2026
Szanowny Panie Ministrze,
Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło założenia zmian w prawie rodzinnym, zgodnie z którymi piecza równoważna ma stać się rozwiązaniem preferowanym w przypadku braku przesłanek świadczących o występowaniu przemocy. Kierunek ten ma na celu zwiększenie udziału obojga rodziców w wychowaniu dziecka po rozstaniu.
Jednocześnie w praktyce postępowań rodzinnych obecnie powszechnym problemem jest wykorzystywanie zarzutów przemocy domowej oraz wszczynanie procedury „Niebieskiej Karty” jako elementu konfliktu pomiędzy rodzicami. Pojawiają się obawy, że samo zgłoszenie takich zarzutów, niezależnie od ich późniejszej weryfikacji, może prowadzić do odsunięcia jednego z rodziców od dziecka i uniemożliwić zastosowanie pieczy równoważnej.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
W jaki sposób ministerstwo zamierza zapobiec sytuacjom, w których bezpodstawne lub niepotwierdzone zarzuty przemocy wobec jednego z rodziców będą wykorzystywane wyłącznie w celu uniemożliwienia zastosowania pieczy równoważnej?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie do projektowanych przepisów sankcji wobec rodzica, który bezpodstawnie oskarża drugiego rodzica o przemoc, molestowanie seksualne lub podejmuje inne działania mające na celu jego bezpodstawne odizolowanie od dziecka? Jeżeli tak, to:
jakie sankcje są planowane,
czy będą one miały charakter obligatoryjny,
czy sąd będzie zobowiązany do ich zastosowania w przypadku prawomocnego umorzenia postępowania karnego dotyczącego zarzutu molestowania seksualnego, stosowania przemocy wobec dzieci lub drugiego rodzica – w szczególności z uwagi stwierdzenia, że czynu nie popełniono, lub na brak znamion czynu zabronionego, brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia?
Jeżeli nie, to czy pomówienie może być podstawą do odizolowania rodzica od dziecka?
Ministerstwo proponuje wprowadzenie alimentów natychmiastowych, przy czym wniosek ma być składany elektronicznie i rozpoznawany w terminie 7 dni. Czy ministerstwo planuje również wprowadzenie 7-dniowego terminu rozpoznania zażalenia na postanowienie wydane w tym trybie? Jeżeli nie, z jakich przyczyn odstąpiono od zapewnienia równie szybkiej kontroli instancyjnej?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie analogicznego mechanizmu natychmiastowego zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem polegającego na możliwości złożenia wniosku elektronicznie oraz jego rozpoznania w terminie 7 dni? Jeżeli nie, proszę o przedstawienie przyczyn takiej decyzji.
Czy projektowane przepisy o pieczy równoważnej przewidują określenie minimalnego zakresu kontaktów lub czasu sprawowania opieki przez każdego z rodziców (np. 30–50% czasu), który obowiązywałby do czasu prawomocnego zakończenia postępowania? Jeżeli nie, proszę o wskazanie powodów rezygnacji z takiego rozwiązania.
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmu natychmiastowego zabezpieczenia miejsca zamieszkania dziecka po rozstaniu rodziców, rozpoznawanego w terminie 7 dni, tak aby jednostronna zmiana miejsca pobytu dziecka przez jednego z rodziców – zwłaszcza na znaczną odległość – nie uniemożliwiała realizacji pieczy równoważnej oraz utrzymywania regularnych kontaktów z drugim rodzicem?
Jeżeli ministerstwo nie planuje:
wprowadzenia natychmiastowego zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem w terminie analogicznym do alimentów natychmiastowych,
wprowadzenia skutecznych mechanizmów przeciwdziałających instrumentalnemu wykorzystywaniu pomówień dotyczących przemocy i molestowania seksualnego w sporach rodzinnych,
wprowadzenia rozwiązań zapewniających zabezpieczenie miejsca zamieszkania dziecka na czas trwania postępowania,
to w jaki sposób projektowane przepisy mają doprowadzić do rzeczywistego zwiększenia liczby orzeczeń ustanawiających pieczę równoważną?
Obowiązujące przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy już obecnie umożliwiają sądom orzekanie pieczy naprzemiennej (równoważnej), zwłaszcza w sytuacji współpracy rodziców. Proszę zatem o wyjaśnienie, jakie konkretne bariery obecnego stanu prawnego zostaną usunięte przez projektowaną nowelizację oraz jakie rozwiązania mają zagwarantować skuteczną realizację deklarowanego celu, jakim jest zwiększenie udziału obojga rodziców w wychowaniu dziecka po rozstaniu.
Interpelacja nr 18762
do ministra sprawiedliwości
w sprawie planowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz wprowadzenia pieczy równoważnej
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 20-07-2026
Szanowny Panie Ministrze,
Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło założenia zmian w prawie rodzinnym, zgodnie z którymi piecza równoważna ma stać się rozwiązaniem preferowanym w przypadku braku przesłanek świadczących o występowaniu przemocy. Kierunek ten ma na celu zwiększenie udziału obojga rodziców w wychowaniu dziecka po rozstaniu.
Jednocześnie w praktyce postępowań rodzinnych obecnie powszechnym problemem jest wykorzystywanie zarzutów przemocy domowej oraz wszczynanie procedury „Niebieskiej Karty” jako elementu konfliktu pomiędzy rodzicami. Pojawiają się obawy, że samo zgłoszenie takich zarzutów, niezależnie od ich późniejszej weryfikacji, może prowadzić do odsunięcia jednego z rodziców od dziecka i uniemożliwić zastosowanie pieczy równoważnej.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
W jaki sposób ministerstwo zamierza zapobiec sytuacjom, w których bezpodstawne lub niepotwierdzone zarzuty przemocy wobec jednego z rodziców będą wykorzystywane wyłącznie w celu uniemożliwienia zastosowania pieczy równoważnej?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie do projektowanych przepisów sankcji wobec rodzica, który bezpodstawnie oskarża drugiego rodzica o przemoc, molestowanie seksualne lub podejmuje inne działania mające na celu jego bezpodstawne odizolowanie od dziecka? Jeżeli tak, to:
jakie sankcje są planowane,
czy będą one miały charakter obligatoryjny,
czy sąd będzie zobowiązany do ich zastosowania w przypadku prawomocnego umorzenia postępowania karnego dotyczącego zarzutu molestowania seksualnego, stosowania przemocy wobec dzieci lub drugiego rodzica – w szczególności z uwagi stwierdzenia, że czynu nie popełniono, lub na brak znamion czynu zabronionego, brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia?
Jeżeli nie, to czy pomówienie może być podstawą do odizolowania rodzica od dziecka?
Ministerstwo proponuje wprowadzenie alimentów natychmiastowych, przy czym wniosek ma być składany elektronicznie i rozpoznawany w terminie 7 dni. Czy ministerstwo planuje również wprowadzenie 7-dniowego terminu rozpoznania zażalenia na postanowienie wydane w tym trybie? Jeżeli nie, z jakich przyczyn odstąpiono od zapewnienia równie szybkiej kontroli instancyjnej?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie analogicznego mechanizmu natychmiastowego zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem polegającego na możliwości złożenia wniosku elektronicznie oraz jego rozpoznania w terminie 7 dni? Jeżeli nie, proszę o przedstawienie przyczyn takiej decyzji.
Czy projektowane przepisy o pieczy równoważnej przewidują określenie minimalnego zakresu kontaktów lub czasu sprawowania opieki przez każdego z rodziców (np. 30–50% czasu), który obowiązywałby do czasu prawomocnego zakończenia postępowania? Jeżeli nie, proszę o wskazanie powodów rezygnacji z takiego rozwiązania.
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmu natychmiastowego zabezpieczenia miejsca zamieszkania dziecka po rozstaniu rodziców, rozpoznawanego w terminie 7 dni, tak aby jednostronna zmiana miejsca pobytu dziecka przez jednego z rodziców – zwłaszcza na znaczną odległość – nie uniemożliwiała realizacji pieczy równoważnej oraz utrzymywania regularnych kontaktów z drugim rodzicem?
Jeżeli ministerstwo nie planuje:
wprowadzenia natychmiastowego zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem w terminie analogicznym do alimentów natychmiastowych,
wprowadzenia skutecznych mechanizmów przeciwdziałających instrumentalnemu wykorzystywaniu pomówień dotyczących przemocy i molestowania seksualnego w sporach rodzinnych,
wprowadzenia rozwiązań zapewniających zabezpieczenie miejsca zamieszkania dziecka na czas trwania postępowania,
to w jaki sposób projektowane przepisy mają doprowadzić do rzeczywistego zwiększenia liczby orzeczeń ustanawiających pieczę równoważną?
Obowiązujące przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy już obecnie umożliwiają sądom orzekanie pieczy naprzemiennej (równoważnej), zwłaszcza w sytuacji współpracy rodziców. Proszę zatem o wyjaśnienie, jakie konkretne bariery obecnego stanu prawnego zostaną usunięte przez projektowaną nowelizację oraz jakie rozwiązania mają zagwarantować skuteczną realizację deklarowanego celu, jakim jest zwiększenie udziału obojga rodziców w wychowaniu dziecka po rozstaniu.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sławomir Pałka
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
21%
Konkretność
79%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
1.7 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
19667 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.382.2026
Warszawa, 25 sierpnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 18762 Pana Posła Jacka Tomczaka
w sprawie planowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz wprowadzenia
pieczy równoważnej.
Ad 1
W sprawach rodzinnych sąd zobowiązany jest wieloaspektowo zdiagnozować każdy
przypadek zgłoszonego podejrzenia o przemoc oraz przeprowadzić postępowanie
dowodowe adekwatne do rozpoznania indywidualnej sytuacji dziecka i rodziny.
W tym celu sąd wykorzystuje środki dowodowe przewidziane w Kodeksie postępowania
cywilnego, takie jak wysłuchanie dziecka, wywiad kuratora, opinia OZSS, informacja
z placówek oświatowych czy medycznych, dokumenty z innych postępowań, w tym
karnych i administracyjnych, przesłuchanie świadków i stron postępowania.
Aby prawidłowo stwierdzić powody niechęci dziecka do kontaktu z drugim rodzicem
czy ocenić kryteria orzeczenia pieczy współdzielonej, należy dokonać pogłębionej
diagnozy sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka oraz rodziców. Należy sprawdzić, czy
w trakcie trwania rodziny, w trakcie rozwodu oraz po ustaniu wspólnoty rodzicielskiej
doszło do przemocy emocjonalnej, fizycznej, seksualnej, ekonomicznej, do używania
środków zmieniających świadomość dziecka czy do trwałych i nierozwiązywalnych
-- 1 of 10 --
2
konfliktów. Dziecko może nie chcieć przebywać lub kontaktować się z drugim rodzicem z
powodu doznania przemocy bezpośredniej (samo jest bite, wykorzystywane seksualnie,
upokarzane słownie) lub pośredniej (gdy jest obserwatorem stosowania przemocy wobec
innych, w tym wobec drugiego rodzica). Powodem tego może być także umyślna izolacja
od drugiego rodzica i manipulacja dzieckiem.
Każdorazowo ocena zarzutów przemocy wobec jednego rodzica będzie wymagała oceny
stanu faktycznego przez sąd i podlegała kontroli instancyjnej. Sąd ma obowiązek
powiadomienia organów ścigania, gdy w toku postępowania zostanie ujawnione
uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa (w tym także złożenia fałszywych
zeznań - gdy zeznania są składane pod odpowiedzialnością karną).
Ad 2
Celem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych
innych ustaw1, który został przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości,
jest wprowadzenie do prawa polskiego pojęcia i definicji pieczy współdzielonej
oraz określenie kryteriów jej orzekania w sprawach o rozwód i separację oraz między
rodzicami żyjącymi w rozłączeniu, a także wprowadzenie uregulowań prawnych
usprawniających i unowocześniających postępowanie w tych sprawach.
W projekcie nie przewidziano wprowadzenia sankcji wobec rodzica, który bezpodstawnie
oskarża drugiego rodzica o przemoc, molestowanie seksualne lub podejmuje inne
działania mające na celu jego bezpodstawne odizolowanie od dziecka. Takie zachowania
rodzica świadczą o jego obniżonych kompetencjach rodzicielskich, co może skutkować
ograniczeniem władzy rodzicielskiej lub wydaniem innych rozstrzygnięć, w tym zarządzeń
z artykułu 109 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Przede wszystkim jednak wprowadzenie tego rodzaju rozwiązań byłoby bezprzedmiotowe
w świetle obowiązujących już rozwiązań prawnokarnych. Aktualnie bowiem
sankcjonowane jest zarówno złożenie fałszywych zeznań, jak również złożenie fałszywego
1 UD349: https://legislacja.gov.pl/projekt/12407952
-- 2 of 10 --
3
zawiadomienia o przestępstwie lub fałszywego oskarżenia. Zgodnie z artykułu 233 § 1
Kodeksu karnego za podawanie nieprawdy lub zatajanie prawdy w postępowaniu karnym,
grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Za złożenie fałszywego
zawiadomienia o przestępstwie grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara
pozbawienia wolności do lat 2 (artykuł 238 kodeksu karnego). Natomiast, gdy sprawca
dopuszcza się fałszywego oskarżenia innej osoby o przestępstwo w tym i o przestępstwo
skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne, podlega
karze od 3 miesięcy do 5 lat (artykuł 234 kodeksu karnego). Sąd, przed którym toczy się
sprawa opiekuńcza, jest obowiązany powiadomić organy ścigania, gdy w toku sprawy
zostanie ujawnione uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.
Ad 3
W odniesieniu do pytania o alimenty wyjaśniam, że alimenty podstawowe mają być formą
świadczeń alternatywną, a nie zastępczą wobec alimentów opartych na zasadach
ogólnych, określonych w artykule 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wybór tych
alimentów ma być wyłącznym prawem uprawnionego do alimentów (w przypadku
małoletniego uprawnionego – jego przedstawiciela ustawowego).
Sprawne określenie wysokości alimentów przysługujących dzieciom od rodziców jest –
z punktu widzenia dobra dziecka – koniecznością. Projekt przewiduje więc wprowadzenie
instrumentu, umożliwiającego szybsze nałożenie na zobowiązanego obowiązku uiszczania
alimentów na rzecz uprawnionego: alimentacyjny nakaz zapłaty, którym orzekane będą
alimenty w ustandaryzowanej wysokości, określonej w artykule 135 § 2¹ Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego. Alimentacyjnym nakazem zapłaty sąd nakaże pozwanemu,
by w terminach w nakazie oznaczonych płacił na rzecz strony powodowej alimenty
podstawowe w wysokości określonej zgodnie z artykułem 135 § 2¹ Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego albo wniósł sprzeciw w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu
zapłaty. Pozwany zatem nie godząc się na wysokość alimentów zasądzonych
w elektronicznym postępowaniu w sprawach o alimenty podstawowe, będzie mógł
wnieść sprzeciw.
-- 3 of 10 --
4
Ze względu na to, że wysokość alimentów podstawowych ma być ustandaryzowana
i zależna jedynie od aktualnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę
oraz od liczby uprawnionych dzieci, pochodzących od tych samych rodziców,
alimentacyjny nakaz zapłaty można będzie zaskarżyć jedynie w całości. Oznacza to,
że pozwany nie będzie mógł zakwestionować nakazu w części, przykładowo w odniesieniu
do konkretnego dziecka (z kilkorga uprawnionych, którzy wystąpili z pozwem), czy też
powyżej pewnej kwoty, zasądzonej alimentacyjnym nakazem zapłaty. Konsekwencją
skutecznego wniesienia sprzeciwu będzie utrata mocy alimentacyjnego nakazu zapłaty.
Stronie powodowej nie będzie przysługiwać środek odwoławczy od alimentacyjnego
nakazu zapłaty, albowiem w jej przypadku istnieją tylko dwie możliwości rozstrzygnięcia
sprawy: wydanie alimentacyjnego nakazu zapłaty zgodnie z żądaniem pozwu
albo stwierdzenie braku podstaw do wydania nakazu i przekazanie sprawy do rozpoznania
sądowi według przepisów i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi według przepisów
ogólnych. Żadne z tych rozstrzygnięć nie wywołuje negatywnych skutków dla powoda.
Z tych względów projektodawca nie mógł wprowadzić siedmiodniowego terminu
rozpoznania zażalenia, albowiem w tym postępowaniu nie będzie stronom przysługiwał
taki środek odwoławczy.
Ad 4
Zgodnie z obowiązującymi przepisami wnioski o udzielenie zabezpieczania kontaktów
z dzieckiem są traktowane przez sądy priorytetowo. Ustawodawca dał wyraz tej
potrzebie, przewidując w przepisach prawa szereg instrumentów służących sprawnemu
i efektywnemu rozpoznaniu tego rodzaju wniosku.
Osiągnięciu tego celu służą:
- określenie terminu rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia oraz terminu
do wyznaczenia rozprawy (artykuł 737 kodeksu postępowania cywilnego),
- określenie wymogów formalnych wniosku (artykuł 736 Kodeksu postępowania
cywilnego),
-- 4 of 10 --
5
- rezygnacja z wyznaczania rozprawy w wypadkach niecierpiących zwłoki (artykuł 756¹
Kodeksu postępowania cywilnego), a także
- możliwość zagrożenia obowiązanemu, już w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia,
nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, na wypadek
naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu (artykuł 756² Kodeksu
postępowania cywilnego).
Pozew o alimenty podstawowe będzie rozpoznawany na posiedzeniu niejawnym bez
wzywania drugiej strony. Do rozpoznania wniosku winno dojść bezzwłocznie, nie później
niż w terminie tygodnia od jego złożenia w oparciu o twierdzenia powoda zweryfikowane
przez sąd na podstawie danych z dostępnych systemów teleinformatycznych.
Tymczasem rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie kontaktów, poza wypadkami
niecierpiącymi zwłoki, następuje na rozprawie (artykuł 756 Kodeksu postępowania
cywilnego), a miesięczny termin jego rozpoznania jest podyktowany koniecznością
wyznaczenia rozprawy i dokonania doręczeń. Regulacja ta odnosi się nie tylko do
rozpoznawania wniosku o udzielenie zabezpieczenia, lecz również do rozstrzygania
w przedmiocie uchylenia lub zmiany zabezpieczenia.
Wprowadzenie konieczności przeprowadzenia rozprawy w przedmiocie rozpoznania
wniosku o udzielenie zabezpieczenia w sprawach dotyczących pieczy nad małoletnim
dzieckiem oraz kontaktów z małoletnim dzieckiem wynika ze skomplikowanych
stosunków prawnorodzinnych oraz konieczności zachowania szczególnej ostrożności
w ocenie treści wniosków w tego typu sprawach. Każda sądowa ingerencja
w wykonywanie władzy rodzicielskiej oraz prawo do kontaktów z dzieckiem może
odcisnąć nieodwracalne piętno na psychice dziecka. Stąd ustawodawca wymaga, aby
przed podjęciem decyzji co do udzielenia zabezpieczenia, sąd wysłuchał obie strony.
W ten sposób sąd nie ograniczy się wyłącznie do relacji jednego z rodziców, częstokroć
wypaczonej stosunkami istniejącymi między rodzicami dziecka, które nie dotyczą samego
dziecka.
-- 5 of 10 --
6
Przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 roku Regulamin
urzędowania sądów powszechnych przewidują, że za sprawy pilne uważa się między
innymi wnioski o udzielenie zabezpieczenia. Zatem obowiązujące przepisy określają
priorytet dla spraw rozpoznawanych w ramach postępowania zabezpieczającego, w tym
w szczególności spraw o uregulowanie kontaktów z dzieckiem oraz powierzenie pieczy
nad małoletnim. Sędziowie rodzinni mają świadomość, że upływ czasu może wywoływać
w relacjach rodzinnych, w tym w szczególności między rodzicami a dziećmi, skutki nie do
naprawienia. Dlatego istotnym elementem sprawnego postępowania zabezpieczającego
jest udzielenie ochrony prawnej jak najszybciej.
W związku z powyższym w planach Ministerstwa Sprawiedliwości nie ma zmiany
przepisów umożliwiających złożenie wniosku o zabezpieczenie kontaktów w formie
elektronicznej oraz jego rozpoznania w terminie 7 dni.
Ad 5
Orzekając o pieczy współdzielonej w trybie zabezpieczenia sąd określi wymiar bieżącej
pieczy nad dzieckiem każdego z rodziców w powtarzających się okresach. Projektowane
przez Ministerstwo Sprawiedliwości przepisy (UD349) nie określają minimalnego zakresu
pieczy sprawowanej przez rodzica.
Proponowany artykuł 58 § 1a¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma stanowić, że każdy
z rodziców sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem w powtarzających się,
lecz niekoniecznie równych okresach (piecza współdzielona). W ocenie projektodawców
dziecko winno spędzać równą lub porównywalną ilość czasu z każdym z rodziców po ich
rozstaniu.
Nie zawsze z uwagi na sytuację dziecka czy też możliwości jednego z rodziców wymóg 50%
czasu spędzonego z dzieckiem będzie możliwy, ale winien być jednak wymierny. Powinien
dotyczyć tak dni powszednich, jak i weekendów oraz świąt. Tylko wtedy rodzic ma realny
wpływ na kształtowanie zachowań dziecka i jego wychowanie.
-- 6 of 10 --
7
Sąd w orzeczeniu ustali wymiar powtarzających się okresów, w których rodzice będą
sprawować pieczę nad dzieckiem. Nie jest przy tym wykluczone, że jeden z rodziców
będzie sprawował pieczę w większym rozmiarze, drugi zaś w mniejszym. W każdym
przypadku zakres ten winien wynikać z konieczności zachowania dobrostanu i najlepszych
interesów dziecka.
Natomiast niezależnie od wykonywanej pieczy każdy z rodziców ma prawo do kontaktów
z dzieckiem w okresie, kiedy sam nie sprawuje bieżącej pieczy, jeżeli wynika to z potrzeb
dziecka. Przepisy projektu ustawy UD349 nie przewidują w tym zakresie żadnych
ograniczeń.
Nie ma natomiast przesłanek do określenia w przepisie wymogu „co najmniej 30-50 %”
lub też innego progu czasu sprawowania pieczy przez każdego z rodziców. W ocenie
projektodawcy należy powyższą kwestię pozostawić do wypracowania orzecznictwu
sądowemu. W ten sposób nie zawężamy możliwości orzekania pieczy współdzielonej, lecz
pozwalamy sądom elastycznie dostosować wymiar pieczy współdzielonej do potrzeb
dziecka. Oboje rodzice, mimo ustania wspólnego pożycia, mogą równorzędnie
uczestniczyć w bieżącym życiu dziecka, co także zapobiega izolacji dziecka od drugiego
rodzica. Celem pieczy współdzielonej jest przed wszystkim zapewnienie dziecku poczucia
bezpieczeństwa i emocjonalnego wsparcia ze strony obojga rodziców. Stąd nie jest
zasadnym wprowadzanie minimalnego progu czasu spędzonego z dzieckiem przez
rodzica.
Ad 6
Przy orzeczeniu pieczy współdzielonej, z uwagi na istotę tej instytucji, dziecko ma miejsce
pobytu w miejscu zamieszkania matki i w miejscu zamieszkania ojca. Czym innym jest
miejsce pobytu, a czym innym miejsce zamieszkania.
Miejsce zamieszkania jest pojęciem ustawowym z zakresu materialnego prawa cywilnego.
Zgodnie z artykułem 25 Kodeksu cywilnego jest to miejscowość, w której osoba fizyczna
przebywa z zamiarem stałego pobytu. W przypadku osób pozostających pod władzą
-- 7 of 10 --
8
rodzicielską miejsce zamieszkania jest wyznaczane przez miejsce zamieszkania rodziców.
Miejscem zamieszkania nie jest konkretny adres w tej miejscowości.
Miejsce pobytu oznacza miejsce, w którym osoba fizyczna zazwyczaj mieszka w sposób
stały i trwały lub regularny.
Sąd w wyroku rozwodowym nie określa miejsca zamieszkania dziecka (artykuł 26 Kodeksu
cywilnego), a jedynie może określić miejsce pobytu. Aktualne przepisy Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego nie przewidują bowiem wprost konieczności określenia
miejsca pobytu dziecka w wyroku rozwodowym. Określenie miejsce zamieszkania nie jest
częścią rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, zatem sąd rozwodowy nie ma kompetencji
do orzekania o miejscu zamieszkania. Jest ono bowiem zasadniczo regulowane
bezpośrednio i automatycznie treścią artykułu 26 Kodeksu cywilnego.
W przypadku zamieszkiwania rodziców mających pełną władze rodzicielską w jednej
miejscowości, problem określenia miejsca zamieszkania w ogóle nie powstaje. Miejscem
zamieszkania dziecka jest bowiem miejscowość, w której zamieszkują rodzice –
przedstawiciele ustawowi dziecka. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu
rodzicom, którzy mają różne miejsca zamieszkania (mieszkają w różnych
miejscowościach), miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecka
stale przebywa (artykuł 26 § 2 Kodeksu cywilnego). Przy pieczy współdzielonej dziecko
przebywa na stałe (ma miejsce pobytu) u matki i u ojca. Na wniosek rodziców sąd
opiekuńczy może określić miejsce zamieszkania dziecka, czyli miejscowość (artykuł 26 § 2
zdanie 2 Kodeksu cywilnego).
Sąd w wyroku rozwodowym nie jest uprawniony do orzekania o miejscu zamieszkania
dziecka, co zostało wyjaśnione szczegółowo powyżej. Jednak zasadnym jest, aby sąd
rozwodowy i sąd opiekuńczy w stosunku do rodziców żyjących w rozłączeniu, orzekał
obligatoryjnie o miejscu pobytu dziecka w aktualnym miejscu zamieszkania rodzica,
w sytuacji, kiedy nie orzeka pieczy współdzielonej, a powierza rodzicom wspólne
wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zapobiegnie to właśnie opisanym w interpelacji
-- 8 of 10 --
9
sytuacjom, kiedy jeden z rodziców po prawomocnym orzeczeniu sądowym wyprowadza
się do odległej miejscowości wbrew woli drugiego rodzica i w ten sposób uniemożliwia
mu osobisty kontakt z dzieckiem.
W projekcie UD349 zaproponowano zatem dodanie obowiązku ustalenia przez sąd
miejsca pobytu dziecka w aktualnym (a nie w każdorazowym) miejscu zamieszkania
jednego z rodziców, jeśli sąd nie orzeka pieczy współdzielonej. Ostateczny kształt
projektowanych rozwiązań – w toku rządowego procesu legislacyjnego, a nawet później
w ramach prac parlamentarnych – może ulec zmianie. W związku z tym nie można
wykluczyć wprowadzenia do projektu ustawy dalszych regulacji, które przeciwdziałałyby
samowolnym decyzjom jednego z rodziców co do miejsca pobytu dziecka.
Ad 7
Zaproponowane w projekcie UD349 wprowadzenie pojęcia i definicji pieczy
współdzielonej w przepisach prawa materialnego doprowadzi do wyeliminowania
panującej obecnie dużej niepewności prawnej związanej z tą instytucją, a tym samym jej
rozpowszechnienia jako formy pieczy nad dzieckiem.
Z powodu braku jednoznacznej definicji oraz braku wytycznych dotyczących orzekania
pieczy współdzielonej, sądy różnie interpretują, czym jest piecza współdzielona. Panuje
przekonanie, że aktualnie piecza naprzemienna (docelowo piecza współdzielona)
jest orzekana tylko kiedy okresy pieczy każdego z rodziców są w zasadzie jednakowe.
Zdarza się, że orzeczenie pieczy naprzemiennej jest rozstrzygnięciem w zakresie
kontaktów, mimo że prawo do kontaktów jest niezależne od rozstrzygnięcia
w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Zdarza się, że sądy dopuszczają orzeczenie o pieczy
naprzemiennej jedynie na zgodny wniosek stron, albo w sytuacji, kiedy rodzice mają
to samo miejsca pobytu, co pozostaje w sprzeczności z istotą projektowanej instytucji.
Podobne sprawy są różnie rozstrzygane w zależności od podejścia sędziego, co podważa
przewidywalność systemu prawnego i prowadzi do niepewności wśród rodziców – stron
postępowania oraz ich pełnomocników.
-- 9 of 10 --
10
Projekt Ministerstwa Sprawiedliwości UD 349 zakłada, że w przypadku przyjęcia modelu
pieczy współdzielonej sąd, pozostawiwszy władzę rodzicielską obojgu rodzicom, będzie
mógł powierzyć każdemu z rodziców sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem
naprzemiennie, w powtarzających się, lecz niekoniecznie równych okresach, jeżeli mają
oni różne miejsca pobytu.
Trzeba podkreślić, że naczelną zasadą orzekania o pieczy współdzielonej będzie zawsze
dobro dziecka w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ustawa określi okoliczności,
które sąd winien zbadać, by piecza współdzielona faktycznie urzeczywistniała tę zasadę.
W tym zakresie zaproponowana regulacja z artykułu 58 § 1a¹ Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego kreuje pieczę współdzieloną jako formę jej sprawowania nad dzieckiem
po rozwodzie (po separacji), jeżeli rodzice mają różne miejsca pobytu i jeżeli jest ona
zgodna z dobrem dziecka.
Wprowadzenie unormowań regulujących pieczę współdzieloną i usytuowanie tej
regulacji, jako pierwszej wśród innych rozstrzygnięć dotyczących wykonywania władzy
rodzicielskiej w artykule 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nakaże sądom traktować
tę formę pieczy jako pierwszą do rozważenia, lecz nie automatyczną. Chodzi także
o wskazanie okoliczności, które muszą być uwzględnione przy ocenie możliwości
powierzenia rodzicom pieczy współdzielonej, aby orzeczona piecza funkcjonowała
efektywnie i przynosiła korzyści zarówno dziecku, jak i jego rodzicom. Analogicznie piecza
współdzielona będzie pierwszą do rozważenia formą wykonywania władzy rodzicielskiej
w sytuacji rodziców żyjących w rozłączeniu przy uwzględnieniu kryteriów z artykułu
58 § 1a² Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (artykuł 107 § 2a Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego). Orzeczenie pieczy współdzielonej stanie się możliwe, nawet jeżeli jedno
z rodziców sprzeciwi się takiej formie wykonywania władzy rodzicielskiej. Powyższe,
zdaniem projektodawcy, zwiększy liczbę orzeczeń, w których sąd zdecyduje się powierzyć
rodzicom wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej i ustali, że będą oni sprawowali
pieczę w powtarzających się, lecz niekoniecznie równych okresach.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka/podpisano elektronicznie/
-- 10 of 10 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.382.2026
Warszawa, 25 sierpnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 18762 Pana Posła Jacka Tomczaka
w sprawie planowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz wprowadzenia
pieczy równoważnej.
Ad 1
W sprawach rodzinnych sąd zobowiązany jest wieloaspektowo zdiagnozować każdy
przypadek zgłoszonego podejrzenia o przemoc oraz przeprowadzić postępowanie
dowodowe adekwatne do rozpoznania indywidualnej sytuacji dziecka i rodziny.
W tym celu sąd wykorzystuje środki dowodowe przewidziane w Kodeksie postępowania
cywilnego, takie jak wysłuchanie dziecka, wywiad kuratora, opinia OZSS, informacja
z placówek oświatowych czy medycznych, dokumenty z innych postępowań, w tym
karnych i administracyjnych, przesłuchanie świadków i stron postępowania.
Aby prawidłowo stwierdzić powody niechęci dziecka do kontaktu z drugim rodzicem
czy ocenić kryteria orzeczenia pieczy współdzielonej, należy dokonać pogłębionej
diagnozy sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka oraz rodziców. Należy sprawdzić, czy
w trakcie trwania rodziny, w trakcie rozwodu oraz po ustaniu wspólnoty rodzicielskiej
doszło do przemocy emocjonalnej, fizycznej, seksualnej, ekonomicznej, do używania
środków zmieniających świadomość dziecka czy do trwałych i nierozwiązywalnych
-- 1 of 10 --
2
konfliktów. Dziecko może nie chcieć przebywać lub kontaktować się z drugim rodzicem z
powodu doznania przemocy bezpośredniej (samo jest bite, wykorzystywane seksualnie,
upokarzane słownie) lub pośredniej (gdy jest obserwatorem stosowania przemocy wobec
innych, w tym wobec drugiego rodzica). Powodem tego może być także umyślna izolacja
od drugiego rodzica i manipulacja dzieckiem.
Każdorazowo ocena zarzutów przemocy wobec jednego rodzica będzie wymagała oceny
stanu faktycznego przez sąd i podlegała kontroli instancyjnej. Sąd ma obowiązek
powiadomienia organów ścigania, gdy w toku postępowania zostanie ujawnione
uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa (w tym także złożenia fałszywych
zeznań - gdy zeznania są składane pod odpowiedzialnością karną).
Ad 2
Celem projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych
innych ustaw1, który został przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości,
jest wprowadzenie do prawa polskiego pojęcia i definicji pieczy współdzielonej
oraz określenie kryteriów jej orzekania w sprawach o rozwód i separację oraz między
rodzicami żyjącymi w rozłączeniu, a także wprowadzenie uregulowań prawnych
usprawniających i unowocześniających postępowanie w tych sprawach.
W projekcie nie przewidziano wprowadzenia sankcji wobec rodzica, który bezpodstawnie
oskarża drugiego rodzica o przemoc, molestowanie seksualne lub podejmuje inne
działania mające na celu jego bezpodstawne odizolowanie od dziecka. Takie zachowania
rodzica świadczą o jego obniżonych kompetencjach rodzicielskich, co może skutkować
ograniczeniem władzy rodzicielskiej lub wydaniem innych rozstrzygnięć, w tym zarządzeń
z artykułu 109 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Przede wszystkim jednak wprowadzenie tego rodzaju rozwiązań byłoby bezprzedmiotowe
w świetle obowiązujących już rozwiązań prawnokarnych. Aktualnie bowiem
sankcjonowane jest zarówno złożenie fałszywych zeznań, jak również złożenie fałszywego
1 UD349: https://legislacja.gov.pl/projekt/12407952
-- 2 of 10 --
3
zawiadomienia o przestępstwie lub fałszywego oskarżenia. Zgodnie z artykułu 233 § 1
Kodeksu karnego za podawanie nieprawdy lub zatajanie prawdy w postępowaniu karnym,
grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Za złożenie fałszywego
zawiadomienia o przestępstwie grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara
pozbawienia wolności do lat 2 (artykuł 238 kodeksu karnego). Natomiast, gdy sprawca
dopuszcza się fałszywego oskarżenia innej osoby o przestępstwo w tym i o przestępstwo
skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne, podlega
karze od 3 miesięcy do 5 lat (artykuł 234 kodeksu karnego). Sąd, przed którym toczy się
sprawa opiekuńcza, jest obowiązany powiadomić organy ścigania, gdy w toku sprawy
zostanie ujawnione uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.
Ad 3
W odniesieniu do pytania o alimenty wyjaśniam, że alimenty podstawowe mają być formą
świadczeń alternatywną, a nie zastępczą wobec alimentów opartych na zasadach
ogólnych, określonych w artykule 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wybór tych
alimentów ma być wyłącznym prawem uprawnionego do alimentów (w przypadku
małoletniego uprawnionego – jego przedstawiciela ustawowego).
Sprawne określenie wysokości alimentów przysługujących dzieciom od rodziców jest –
z punktu widzenia dobra dziecka – koniecznością. Projekt przewiduje więc wprowadzenie
instrumentu, umożliwiającego szybsze nałożenie na zobowiązanego obowiązku uiszczania
alimentów na rzecz uprawnionego: alimentacyjny nakaz zapłaty, którym orzekane będą
alimenty w ustandaryzowanej wysokości, określonej w artykule 135 § 2¹ Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego. Alimentacyjnym nakazem zapłaty sąd nakaże pozwanemu,
by w terminach w nakazie oznaczonych płacił na rzecz strony powodowej alimenty
podstawowe w wysokości określonej zgodnie z artykułem 135 § 2¹ Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego albo wniósł sprzeciw w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu
zapłaty. Pozwany zatem nie godząc się na wysokość alimentów zasądzonych
w elektronicznym postępowaniu w sprawach o alimenty podstawowe, będzie mógł
wnieść sprzeciw.
-- 3 of 10 --
4
Ze względu na to, że wysokość alimentów podstawowych ma być ustandaryzowana
i zależna jedynie od aktualnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę
oraz od liczby uprawnionych dzieci, pochodzących od tych samych rodziców,
alimentacyjny nakaz zapłaty można będzie zaskarżyć jedynie w całości. Oznacza to,
że pozwany nie będzie mógł zakwestionować nakazu w części, przykładowo w odniesieniu
do konkretnego dziecka (z kilkorga uprawnionych, którzy wystąpili z pozwem), czy też
powyżej pewnej kwoty, zasądzonej alimentacyjnym nakazem zapłaty. Konsekwencją
skutecznego wniesienia sprzeciwu będzie utrata mocy alimentacyjnego nakazu zapłaty.
Stronie powodowej nie będzie przysługiwać środek odwoławczy od alimentacyjnego
nakazu zapłaty, albowiem w jej przypadku istnieją tylko dwie możliwości rozstrzygnięcia
sprawy: wydanie alimentacyjnego nakazu zapłaty zgodnie z żądaniem pozwu
albo stwierdzenie braku podstaw do wydania nakazu i przekazanie sprawy do rozpoznania
sądowi według przepisów i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi według przepisów
ogólnych. Żadne z tych rozstrzygnięć nie wywołuje negatywnych skutków dla powoda.
Z tych względów projektodawca nie mógł wprowadzić siedmiodniowego terminu
rozpoznania zażalenia, albowiem w tym postępowaniu nie będzie stronom przysługiwał
taki środek odwoławczy.
Ad 4
Zgodnie z obowiązującymi przepisami wnioski o udzielenie zabezpieczania kontaktów
z dzieckiem są traktowane przez sądy priorytetowo. Ustawodawca dał wyraz tej
potrzebie, przewidując w przepisach prawa szereg instrumentów służących sprawnemu
i efektywnemu rozpoznaniu tego rodzaju wniosku.
Osiągnięciu tego celu służą:
- określenie terminu rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia oraz terminu
do wyznaczenia rozprawy (artykuł 737 kodeksu postępowania cywilnego),
- określenie wymogów formalnych wniosku (artykuł 736 Kodeksu postępowania
cywilnego),
-- 4 of 10 --
5
- rezygnacja z wyznaczania rozprawy w wypadkach niecierpiących zwłoki (artykuł 756¹
Kodeksu postępowania cywilnego), a także
- możliwość zagrożenia obowiązanemu, już w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia,
nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, na wypadek
naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu (artykuł 756² Kodeksu
postępowania cywilnego).
Pozew o alimenty podstawowe będzie rozpoznawany na posiedzeniu niejawnym bez
wzywania drugiej strony. Do rozpoznania wniosku winno dojść bezzwłocznie, nie później
niż w terminie tygodnia od jego złożenia w oparciu o twierdzenia powoda zweryfikowane
przez sąd na podstawie danych z dostępnych systemów teleinformatycznych.
Tymczasem rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie kontaktów, poza wypadkami
niecierpiącymi zwłoki, następuje na rozprawie (artykuł 756 Kodeksu postępowania
cywilnego), a miesięczny termin jego rozpoznania jest podyktowany koniecznością
wyznaczenia rozprawy i dokonania doręczeń. Regulacja ta odnosi się nie tylko do
rozpoznawania wniosku o udzielenie zabezpieczenia, lecz również do rozstrzygania
w przedmiocie uchylenia lub zmiany zabezpieczenia.
Wprowadzenie konieczności przeprowadzenia rozprawy w przedmiocie rozpoznania
wniosku o udzielenie zabezpieczenia w sprawach dotyczących pieczy nad małoletnim
dzieckiem oraz kontaktów z małoletnim dzieckiem wynika ze skomplikowanych
stosunków prawnorodzinnych oraz konieczności zachowania szczególnej ostrożności
w ocenie treści wniosków w tego typu sprawach. Każda sądowa ingerencja
w wykonywanie władzy rodzicielskiej oraz prawo do kontaktów z dzieckiem może
odcisnąć nieodwracalne piętno na psychice dziecka. Stąd ustawodawca wymaga, aby
przed podjęciem decyzji co do udzielenia zabezpieczenia, sąd wysłuchał obie strony.
W ten sposób sąd nie ograniczy się wyłącznie do relacji jednego z rodziców, częstokroć
wypaczonej stosunkami istniejącymi między rodzicami dziecka, które nie dotyczą samego
dziecka.
-- 5 of 10 --
6
Przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 roku Regulamin
urzędowania sądów powszechnych przewidują, że za sprawy pilne uważa się między
innymi wnioski o udzielenie zabezpieczenia. Zatem obowiązujące przepisy określają
priorytet dla spraw rozpoznawanych w ramach postępowania zabezpieczającego, w tym
w szczególności spraw o uregulowanie kontaktów z dzieckiem oraz powierzenie pieczy
nad małoletnim. Sędziowie rodzinni mają świadomość, że upływ czasu może wywoływać
w relacjach rodzinnych, w tym w szczególności między rodzicami a dziećmi, skutki nie do
naprawienia. Dlatego istotnym elementem sprawnego postępowania zabezpieczającego
jest udzielenie ochrony prawnej jak najszybciej.
W związku z powyższym w planach Ministerstwa Sprawiedliwości nie ma zmiany
przepisów umożliwiających złożenie wniosku o zabezpieczenie kontaktów w formie
elektronicznej oraz jego rozpoznania w terminie 7 dni.
Ad 5
Orzekając o pieczy współdzielonej w trybie zabezpieczenia sąd określi wymiar bieżącej
pieczy nad dzieckiem każdego z rodziców w powtarzających się okresach. Projektowane
przez Ministerstwo Sprawiedliwości przepisy (UD349) nie określają minimalnego zakresu
pieczy sprawowanej przez rodzica.
Proponowany artykuł 58 § 1a¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma stanowić, że każdy
z rodziców sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem w powtarzających się,
lecz niekoniecznie równych okresach (piecza współdzielona). W ocenie projektodawców
dziecko winno spędzać równą lub porównywalną ilość czasu z każdym z rodziców po ich
rozstaniu.
Nie zawsze z uwagi na sytuację dziecka czy też możliwości jednego z rodziców wymóg 50%
czasu spędzonego z dzieckiem będzie możliwy, ale winien być jednak wymierny. Powinien
dotyczyć tak dni powszednich, jak i weekendów oraz świąt. Tylko wtedy rodzic ma realny
wpływ na kształtowanie zachowań dziecka i jego wychowanie.
-- 6 of 10 --
7
Sąd w orzeczeniu ustali wymiar powtarzających się okresów, w których rodzice będą
sprawować pieczę nad dzieckiem. Nie jest przy tym wykluczone, że jeden z rodziców
będzie sprawował pieczę w większym rozmiarze, drugi zaś w mniejszym. W każdym
przypadku zakres ten winien wynikać z konieczności zachowania dobrostanu i najlepszych
interesów dziecka.
Natomiast niezależnie od wykonywanej pieczy każdy z rodziców ma prawo do kontaktów
z dzieckiem w okresie, kiedy sam nie sprawuje bieżącej pieczy, jeżeli wynika to z potrzeb
dziecka. Przepisy projektu ustawy UD349 nie przewidują w tym zakresie żadnych
ograniczeń.
Nie ma natomiast przesłanek do określenia w przepisie wymogu „co najmniej 30-50 %”
lub też innego progu czasu sprawowania pieczy przez każdego z rodziców. W ocenie
projektodawcy należy powyższą kwestię pozostawić do wypracowania orzecznictwu
sądowemu. W ten sposób nie zawężamy możliwości orzekania pieczy współdzielonej, lecz
pozwalamy sądom elastycznie dostosować wymiar pieczy współdzielonej do potrzeb
dziecka. Oboje rodzice, mimo ustania wspólnego pożycia, mogą równorzędnie
uczestniczyć w bieżącym życiu dziecka, co także zapobiega izolacji dziecka od drugiego
rodzica. Celem pieczy współdzielonej jest przed wszystkim zapewnienie dziecku poczucia
bezpieczeństwa i emocjonalnego wsparcia ze strony obojga rodziców. Stąd nie jest
zasadnym wprowadzanie minimalnego progu czasu spędzonego z dzieckiem przez
rodzica.
Ad 6
Przy orzeczeniu pieczy współdzielonej, z uwagi na istotę tej instytucji, dziecko ma miejsce
pobytu w miejscu zamieszkania matki i w miejscu zamieszkania ojca. Czym innym jest
miejsce pobytu, a czym innym miejsce zamieszkania.
Miejsce zamieszkania jest pojęciem ustawowym z zakresu materialnego prawa cywilnego.
Zgodnie z artykułem 25 Kodeksu cywilnego jest to miejscowość, w której osoba fizyczna
przebywa z zamiarem stałego pobytu. W przypadku osób pozostających pod władzą
-- 7 of 10 --
8
rodzicielską miejsce zamieszkania jest wyznaczane przez miejsce zamieszkania rodziców.
Miejscem zamieszkania nie jest konkretny adres w tej miejscowości.
Miejsce pobytu oznacza miejsce, w którym osoba fizyczna zazwyczaj mieszka w sposób
stały i trwały lub regularny.
Sąd w wyroku rozwodowym nie określa miejsca zamieszkania dziecka (artykuł 26 Kodeksu
cywilnego), a jedynie może określić miejsce pobytu. Aktualne przepisy Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego nie przewidują bowiem wprost konieczności określenia
miejsca pobytu dziecka w wyroku rozwodowym. Określenie miejsce zamieszkania nie jest
częścią rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, zatem sąd rozwodowy nie ma kompetencji
do orzekania o miejscu zamieszkania. Jest ono bowiem zasadniczo regulowane
bezpośrednio i automatycznie treścią artykułu 26 Kodeksu cywilnego.
W przypadku zamieszkiwania rodziców mających pełną władze rodzicielską w jednej
miejscowości, problem określenia miejsca zamieszkania w ogóle nie powstaje. Miejscem
zamieszkania dziecka jest bowiem miejscowość, w której zamieszkują rodzice –
przedstawiciele ustawowi dziecka. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu
rodzicom, którzy mają różne miejsca zamieszkania (mieszkają w różnych
miejscowościach), miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecka
stale przebywa (artykuł 26 § 2 Kodeksu cywilnego). Przy pieczy współdzielonej dziecko
przebywa na stałe (ma miejsce pobytu) u matki i u ojca. Na wniosek rodziców sąd
opiekuńczy może określić miejsce zamieszkania dziecka, czyli miejscowość (artykuł 26 § 2
zdanie 2 Kodeksu cywilnego).
Sąd w wyroku rozwodowym nie jest uprawniony do orzekania o miejscu zamieszkania
dziecka, co zostało wyjaśnione szczegółowo powyżej. Jednak zasadnym jest, aby sąd
rozwodowy i sąd opiekuńczy w stosunku do rodziców żyjących w rozłączeniu, orzekał
obligatoryjnie o miejscu pobytu dziecka w aktualnym miejscu zamieszkania rodzica,
w sytuacji, kiedy nie orzeka pieczy współdzielonej, a powierza rodzicom wspólne
wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zapobiegnie to właśnie opisanym w interpelacji
-- 8 of 10 --
9
sytuacjom, kiedy jeden z rodziców po prawomocnym orzeczeniu sądowym wyprowadza
się do odległej miejscowości wbrew woli drugiego rodzica i w ten sposób uniemożliwia
mu osobisty kontakt z dzieckiem.
W projekcie UD349 zaproponowano zatem dodanie obowiązku ustalenia przez sąd
miejsca pobytu dziecka w aktualnym (a nie w każdorazowym) miejscu zamieszkania
jednego z rodziców, jeśli sąd nie orzeka pieczy współdzielonej. Ostateczny kształt
projektowanych rozwiązań – w toku rządowego procesu legislacyjnego, a nawet później
w ramach prac parlamentarnych – może ulec zmianie. W związku z tym nie można
wykluczyć wprowadzenia do projektu ustawy dalszych regulacji, które przeciwdziałałyby
samowolnym decyzjom jednego z rodziców co do miejsca pobytu dziecka.
Ad 7
Zaproponowane w projekcie UD349 wprowadzenie pojęcia i definicji pieczy
współdzielonej w przepisach prawa materialnego doprowadzi do wyeliminowania
panującej obecnie dużej niepewności prawnej związanej z tą instytucją, a tym samym jej
rozpowszechnienia jako formy pieczy nad dzieckiem.
Z powodu braku jednoznacznej definicji oraz braku wytycznych dotyczących orzekania
pieczy współdzielonej, sądy różnie interpretują, czym jest piecza współdzielona. Panuje
przekonanie, że aktualnie piecza naprzemienna (docelowo piecza współdzielona)
jest orzekana tylko kiedy okresy pieczy każdego z rodziców są w zasadzie jednakowe.
Zdarza się, że orzeczenie pieczy naprzemiennej jest rozstrzygnięciem w zakresie
kontaktów, mimo że prawo do kontaktów jest niezależne od rozstrzygnięcia
w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Zdarza się, że sądy dopuszczają orzeczenie o pieczy
naprzemiennej jedynie na zgodny wniosek stron, albo w sytuacji, kiedy rodzice mają
to samo miejsca pobytu, co pozostaje w sprzeczności z istotą projektowanej instytucji.
Podobne sprawy są różnie rozstrzygane w zależności od podejścia sędziego, co podważa
przewidywalność systemu prawnego i prowadzi do niepewności wśród rodziców – stron
postępowania oraz ich pełnomocników.
-- 9 of 10 --
10
Projekt Ministerstwa Sprawiedliwości UD 349 zakłada, że w przypadku przyjęcia modelu
pieczy współdzielonej sąd, pozostawiwszy władzę rodzicielską obojgu rodzicom, będzie
mógł powierzyć każdemu z rodziców sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem
naprzemiennie, w powtarzających się, lecz niekoniecznie równych okresach, jeżeli mają
oni różne miejsca pobytu.
Trzeba podkreślić, że naczelną zasadą orzekania o pieczy współdzielonej będzie zawsze
dobro dziecka w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ustawa określi okoliczności,
które sąd winien zbadać, by piecza współdzielona faktycznie urzeczywistniała tę zasadę.
W tym zakresie zaproponowana regulacja z artykułu 58 § 1a¹ Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego kreuje pieczę współdzieloną jako formę jej sprawowania nad dzieckiem
po rozwodzie (po separacji), jeżeli rodzice mają różne miejsca pobytu i jeżeli jest ona
zgodna z dobrem dziecka.
Wprowadzenie unormowań regulujących pieczę współdzieloną i usytuowanie tej
regulacji, jako pierwszej wśród innych rozstrzygnięć dotyczących wykonywania władzy
rodzicielskiej w artykule 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nakaże sądom traktować
tę formę pieczy jako pierwszą do rozważenia, lecz nie automatyczną. Chodzi także
o wskazanie okoliczności, które muszą być uwzględnione przy ocenie możliwości
powierzenia rodzicom pieczy współdzielonej, aby orzeczona piecza funkcjonowała
efektywnie i przynosiła korzyści zarówno dziecku, jak i jego rodzicom. Analogicznie piecza
współdzielona będzie pierwszą do rozważenia formą wykonywania władzy rodzicielskiej
w sytuacji rodziców żyjących w rozłączeniu przy uwzględnieniu kryteriów z artykułu
58 § 1a² Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (artykuł 107 § 2a Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego). Orzeczenie pieczy współdzielonej stanie się możliwe, nawet jeżeli jedno
z rodziców sprzeciwi się takiej formie wykonywania władzy rodzicielskiej. Powyższe,
zdaniem projektodawcy, zwiększy liczbę orzeczeń, w których sąd zdecyduje się powierzyć
rodzicom wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej i ustali, że będą oni sprawowali
pieczę w powtarzających się, lecz niekoniecznie równych okresach.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka/podpisano elektronicznie/
-- 10 of 10 --