`
Telefon 22 694 75 29 Al. Ujazdowskie 1/3
adres email sekretariat_DOB@kprm.gov.pl 00-583 Warszawa
strona www gov.pl/web/pozytek
Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
Jan Grabiec
DOB.WPKS.4510.8.2026
Warszawa, data podpisu r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18414 Pana Posła Roberta Dowhana, skierowaną
do Prezesa Rady Ministrów w sprawie przekazywania środków na stowarzyszenia i fundacje
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Organizacje pozarządowe, działające niezależnie od administracji publicznej i sektora
prywatnego, odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu państwa, rozwoju społeczeństwa
obywatelskiego i budowaniu kapitału społecznego. Do tej grupy należą m.in. fundacje,
stowarzyszenia, ochotnicze straże pożarne, koła gospodyń wiejskich i inne podmioty
wskazane w art. 3 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego
i o wolontariacie1. W wielu obszarach – takich jak pomoc społeczna, edukacja, zdrowie,
kultura, budowanie odporności społecznej czy ochrona środowiska – organizacje realizują
zadania publiczne we współpracy z instytucjami państwa i samorządu. Jak wynika z danych
Głównego Urzędu Statystycznego z 2024 r. w Polsce działa ok. 113 tys. organizacji
pozarządowych. Warto podkreślić, że zdecydowana większość z nich działa transparentnie
i zgodnie z prawem. Przypadki nieprawidłowego wykorzystania środków publicznych
dotyczą zaledwie marginalnego ułamka wszystkich organizacji, co nie powinno rzucać cienia
na ogromną i rzetelną pracę całego trzeciego sektora.
Przewodniczący Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego sprawuje nadzór nad Narodowym
Instytutem Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO),
który jest agencją wykonawczą odpowiedzialną za wdrażanie rządowych programów
wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego przyjmowanych przez Radę Ministrów.
Nadzór ten dotyczy legalności, prawidłowości i zgodności działania NIW-CRSO
z obowiązującymi przepisami prawa oraz dokumentami programowymi, w tym rządowymi
programami wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.
Podkreślić należy, że aby zapobiec występowaniu niepożądanych sytuacji w procesie
przyznawania dotacji ze środków publicznych na działalność i funkcjonowanie organizacji
1 Dz. U. z 2025 r. poz. 1338 oraz z 2026 r. poz. 1040.

-- 1 of 5 --

pozarządowych, dyrektor NIW-CRSO przeprowadził na polecenie Przewodniczącej
Komitetu ds. Pożytku Publicznego szereg działań reformujących Instytut, w tym:
wprowadzenie transparentnych procedur konkursowych oraz zakaz prowadzenia agitacji
politycznej w trakcie realizacji projektów. Zmiany wprowadzone w 2024 roku zapewniają
transparentne i uczciwe przyznawanie środków publicznych organizacjom pozarządowym
na realizację istotnych społecznie zadań.
Warto również zaznaczyć, że NIW-CRSO jest w trakcie odzyskiwania środków
nieprawidłowo wydatkowanych m.in. na cele prowadzenia agitacji politycznej. W aktualnych
regulaminach programów realizowanych przez NIW-CRSO zostały wprowadzone m.in.
zasady uniemożliwiające przekazywanie środków organizacjom rejestrowanym w czasie
naboru czy też zaraz przed nim. Obecnie regulaminy konkursów przyjmowane są przez Radę
Instytutu, która – po raz pierwszy w historii tej instytucji – składa się w większości
z przedstawicieli organizacji pozarządowych.
Wprowadzone zmiany wzmocniły również procedury kontrolne – w przypadku wykrycia
jakichkolwiek nieprawidłowości w dysponowaniu dotacjami, NIW-CRSO egzekwuje zwrot
środków publicznych. Taka restrykcyjna postawa gwarantuje, że pieniądze publiczne
są chronione, a wsparcie trafia wyłącznie do tych podmiotów, które rzetelnie i uczciwie
realizują swoje społeczne misje. Kontrole oraz postępowanie egzekucyjne prowadzone
przez NIW-CRSO są realizowane m.in. na podstawie:
 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych,
 ustawy z dnia 15 września 2017 r. o NIW-CRSO2,
 umów o realizację zadań publicznych,
 w odniesieniu do kontroli organizacji pożytku publicznego przepisów ustawy z dnia
24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz
rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia
24 października 2018 r. w sprawie przeprowadzenia kontroli organizacji pożytku
publicznego3.
Jeżeli w toku kontroli stwierdzone zostaną nieprawidłowości, rozpoczynana jest procedura
administracyjna dotycząca zwrotu części lub całości dotacji wydatkowanej niezgodnie
z umową dotacyjną. Postępowania te prowadzone są przez Dyrektora NIW-CRSO, organem
odwoławczym jest natomiast Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku Publicznego.
NIW-CRSO corocznie przygotowuje plan kontroli na podstawie zarządzenia Dyrektora
NIW-CRSO dotyczącego procedur kontroli. Podczas prac nad planem kontroli uwzględniana
jest analiza ryzyka. W przypadku powzięcia informacji o nieprawidłowościach, Dyrektor
NIW-CRSO zleca przeprowadzenie kontroli doraźnych.
Jednocześnie, NIW-CRSO podejmuje kroki prowadzące do odzyskiwania środków
publicznych, w przypadku wykrycia nieprawidłowości przez inne organy np. Najwyższą Izbę
Kontroli lub organy Krajowej Administracji Skarbowej.
2 Dz. U. z 2026 r. poz. 94.
3 Dz. U. z 2018 r. poz. 2054.

-- 2 of 5 --

Odnosząc się do systemowych uregulowań dotyczących wydatkowania środków
publicznych to jak informuje Minister Finansów i Gospodarki, dysponowanie środkami
publicznymi odbywa się w oparciu o zasadę legalności oraz przestrzeganie przepisów ustawy
z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych4, która reguluje m.in. zasady i tryb kontroli
procesów związanych z gromadzeniem i rozdysponowywaniem środków publicznych (…)
oraz zasady kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego oraz koordynacji kontroli zarządczej
i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych.
Ramy prawne dla dysponowania środkami budżetowymi wyznacza m.in. art. 44 ust. 3 ustawy
o finansach publicznych. Przepis ten obliguje dysponentów do dokonywania wydatków
w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów
z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu
założonych celów. Należy więc podkreślić, że wszystkie wydatki publiczne, w tym dotacje
celowe, które mogą być – na podstawie ustawy o finansach publicznych – przyznane
organizacjom pozarządowym, powinny być dokonywane w sposób uwzględniający
ww. przepisy.
Kolejnym instrumentem zawartym w przepisach ustawy systemowej, które pozwalają
na zabezpieczenie prawidłowości wydatków publicznych, są regulacje art. 150 oraz art. 151
ustawy o finansach publicznych. Przepisy określają zasady oraz tryb udzielania i rozliczania
dotacji celowych i stanowią również formalną gwarancję, że środki przekazane organizacjom
pozarządowym podlegają szczególnej kontroli na każdym etapie ich wykorzystywania.
Zgodnie z art. 150 ustawy o finansach publicznych, dysponent części budżetowej lub
dysponent środków, o których mowa w art. 127 ust. 2, udzielając dotacji celowej, w tym
jednostce sektora finansów publicznych, w przypadku gdy odrębne przepisy lub umowa
międzynarodowa nie określają trybu i zasad udzielania lub rozliczania tej dotacji, zawiera
umowę, która określa oprócz opisu zadania (celu) na jaki dotacja została przyznana,
wysokość udzielonej dotacji oraz termin wykonania, w szczególności także tryb kontroli
wykonania zadania (w umowie można również postanowić, że kontrola będzie prowadzona
na zasadach i w trybie określonych w przepisach o kontroli w administracji rządowej).
Jednocześnie, w myśl art. 151 ustawy o finansach publicznych, dysponent może zlecić
organizacji pozarządowej realizację swoich zadań na podstawie zawartej z tą organizacją
umowy, przyznając dotację celową na realizację tych zadań, również określając przy tym
w umowie tryb kontroli wykonywania tego zadania. Dodatkowo, przepisy systemowe –
oprócz obowiązków wynikających z umowy – nakładają na beneficjentów dotacji obowiązek
prowadzenia wyodrębnionej ewidencji środków otrzymanych z dotacji oraz obowiązek
przedstawienia rozliczenia dotacji.
Ponadto, ustawa o finansach publicznych (art. 175 ust. 1) przypisała dysponentom części
budżetowych obowiązki w zakresie sprawowania nadzoru i kontroli dotyczące m.in. całości
gospodarki finansowej podległych im jednostek organizacyjnych, w tym nad dokonywaniem
przez te jednostki wstępnej oceny celowości poniesionych wydatków oraz realizacją
4 Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.

-- 3 of 5 --

właściwych procedur, wykorzystania dotacji udzielonych z budżetu państwa, a także
realizacji zadań finansowanych z budżetu państwa.
Zgodnie z art. 175 ust. 2 pkt 2, 3, 4 i 5 ustawy o finansach publicznych przedmiotem nadzoru
i kontroli, o których mowa w ust. 1, jest w szczególności:
- zgodność wydatków z planowanym przeznaczeniem,
- prawidłowość wykorzystania środków finansowych, w tym zakres zrealizowanych zadań,
- wysokość i terminy przekazywania dotacji,
- prawidłowość wykorzystania dotacji udzielonych z budżetu państwa, pod względem
zgodności z przeznaczeniem oraz wysokości wykorzystanej dotacji a stopniem realizacji
zadań przewidzianych do sfinansowania dotacją z budżetu państwa.
Kontrola sprawowana przez dysponentów części budżetowych ma więc charakter
finansowy, a jej przedmiotem jest w szczególności zgodność wydatków z planowanym
przeznaczeniem czy też prawidłowość wykorzystania środków finansowych, w tym
w zakresie zrealizowanych zadań. Sprawowana na bieżąco kontrola i nadzór pomagają więc
dysponentom części budżetowych m.in. ocenić prawidłowość wykorzystania dotacji
udzielonych z budżetu państwa, pod względem zgodności z przeznaczeniem oraz wysokości
wykorzystanej dotacji a stopniem realizacji zadań przewidzianych do sfinansowania dotacją
z budżetu państwa, w tym co do prawidłowości naliczenia odsetek podlegających nadzorowi
organu udzielającemu dotacji.
Kwestie te reguluje także ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku
publicznego i wolontariacie. Zgodnie z przepisami art. 16 ustawy o działalności pożytku
publicznego i o wolontariacie, organizacje pozarządowe lub inne podmioty przyjmując
zlecenie realizacji zadania publicznego zobowiązują się do jego wykonania w zakresie
i na zasadach określonych w umowie odpowiednio o wsparcie realizacji zadania publicznego
lub o powierzenie realizacji zadania publicznego sporządzonej z uwzględnieniem przepisów
ustawy o finansach publicznych oraz przepisów ww. ustawy, a organ administracji publicznej
zobowiązuje się do przekazania dotacji na realizację zadania.
Jednocześnie należy zauważyć, że wszelkie przypadki wydatkowania środków publicznych
niezgodnie z ich przeznaczeniem (celem) mogą zostać potraktowane jako naruszenie
dyscypliny finansów publicznych, o którym mowa w odrębnych przepisach powiązanych
z systemem finansów publicznych.
Krajowa Administracja Skarbowa prowadzi regularnie audyty krajowych środków
publicznych na podstawie art. 95 ust. 1 pkt 2-7 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej
Administracji Skarbowej5 w zakresie:
,,(…) 2) gospodarowania środkami publicznymi innymi niż określone w pkt 1 i 1a,
z wyłączeniem badania celowości wykorzystania środków zaliczanych do dochodów
własnych i subwencji ogólnej jednostki samorządu terytorialnego;
3) wywiązywania się z warunków finansowania pomocy ze środków, o których mowa
w pkt 1-2;
5 Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, z późn. zm.

-- 4 of 5 --

4) wykorzystania i rozporządzania mieniem państwowym;
5) wykorzystania mienia otrzymanego od Skarbu Państwa w celu realizacji zadań
publicznych oraz prawidłowości prywatyzacji mienia Skarbu Państwa;
6) wypełniania zobowiązań wynikających z udzielonych przez Skarb Państwa poręczeń
i gwarancji, w tym wykorzystania środków, których spłatę poręczył lub gwarantował Skarb
Państwa, zgodnie z ich przeznaczeniem;
7) prawidłowości deklarowania, obliczania i wpłacania należności budżetu państwa,
państwowych funduszy celowych i innych jednostek sektora finansów publicznych, których
pobór należy do innych organów.”
Audyty w powyższym zakresie prowadzone są przez dyrektorów izb administracji skarbowej
i dotyczą prawidłowości wykorzystania środków publicznych tj. etapu po ich wypłacie
beneficjentowi przez dysponenta. Kluczową rolę w zakresie prewencji i zapewnienia
prawidłowego przyznawania i wydatkowania środków publicznych pełnią dysponenci tych
środków.
Podsumowując, należy bardzo mocno podkreślić jak istotną rolę w państwie pełnią
organizacje pozarządowe i trzeci sektor – realizują działania społeczne, rozwijają aktywność
obywatelską, przyczyniają się do wzmacniania tak ważnej dzisiaj odporności społecznej,
a także budują zaufanie społeczne i umacniają demokrację. Obecnie obowiązujące regulacje
prawne oraz procedury kontrolne istniejące w sektorze finansów publicznych,
zapewniają efektywne i skuteczne narzędzia do przeprowadzenia rzetelnej weryfikacji
wydatkowania środków publicznych, zarówno pod kątem ich legalności, jak i celowości
dysponowania tymi środkami.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia
Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
Adriana Porowska
Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
Wiceprzewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 5 of 5 --