Interpelacja nr 18256
Interpelacja w sprawie zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy oraz możliwości obniżenia wieku uprawniającego do tego świadczenia
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy oraz możliwości obniżenia wieku uprawniającego do tego świadczenia
Interpelacja nr 18256
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy oraz możliwości obniżenia wieku uprawniającego do tego świadczenia
Zgłaszający: Barbara Bartuś, Joanna Borowiak, Urszula Rusecka
Data wpływu: 03-07-2026
W ramach sprawowanego mandatu posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej spotykam się z osobami, które zwracają się do mnie z problemami wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa. Jednym z nich jest sytuacja wdów, które po śmierci męża pozostają bez prawa do renty rodzinnej wyłącznie z powodu niespełnienia kryterium wieku.
Śmierć współmałżonka jest jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń w życiu człowieka. Oprócz ogromnego cierpienia i konieczności odnalezienia się w nowej rzeczywistości bardzo często oznacza również utratę głównego źródła utrzymania rodziny.
Problem ten szczególnie dotyka kobiet, które przez wiele lat poświęcały się wychowaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego, nierzadko rezygnując z aktywności zawodowej lub ograniczając ją do minimum. Po śmierci męża, mając 45–49 lat, pozostają bez prawa do renty rodzinnej, a jednocześnie znajdują się w niezwykle trudnej sytuacji na rynku pracy. Wieloletnia przerwa w zatrudnieniu, zmieniające się wymagania pracodawców oraz pogarszająca się sytuacja gospodarcza powodują, że znalezienie pracy umożliwiającej samodzielne utrzymanie staje się dla wielu z nich bardzo trudne.
W praktyce oznacza to, że kobiety, które przez lata wspólnie z mężem budowały byt swojej rodziny, po jego śmierci często pozostają bez odpowiedniego zabezpieczenia społecznego, mimo że zmarły małżonek przez wiele lat uczestniczył w systemie ubezpieczeń społecznych i finansował go poprzez opłacanie składek.
Dlatego uważam, że zasadne byłoby przeanalizowanie możliwości obniżenia wieku uprawniającego wdowę do nabycia prawa do renty rodzinnej z 50 do 45 lat. Nie przesądzam, że jest to jedyne właściwe rozwiązanie, jednak wydaje się ono warte pogłębionej analizy zarówno pod względem społecznym, jak i finansowym.
Takie rozwiązanie mogłoby jednocześnie zwiększyć liczbę osób uprawnionych do korzystania z obowiązujących przepisów dotyczących tzw. renty wdowiej, zapewniając wsparcie kobietom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizowało możliwość obniżenia wieku uprawniającego wdowę do nabycia prawa do renty rodzinnej z 50 do 45 lat?
Jeżeli nie, czy ministerstwo zamierza przeprowadzić taką analizę?
Ilu wdowom w latach 2023–2025 odmówiono prawa do renty rodzinnej wyłącznie z powodu niespełnienia kryterium wieku?
Ile spośród tych kobiet miało ukończone co najmniej 45 lat?
Jaki byłby szacunkowy roczny koszt dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obniżenia wieku uprawniającego do nabycia prawa do renty rodzinnej z 50 do 45 lat?
O ile wzrosłaby liczba osób uprawnionych do korzystania z rozwiązań dotyczących tzw. renty wdowiej w przypadku wprowadzenia takiej zmiany?
Czy ministerstwo dostrzega potrzebę dostosowania obowiązujących przepisów do zmieniających się realiów społecznych i rynku pracy oraz rozważa podjęcie inicjatywy legislacyjnej w tym zakresie?
Mam nadzieję, że przedstawiony problem zostanie poddany wnikliwej analizie. Jestem przekonana, że obowiązujące przepisy powinny zapewniać odpowiednią ochronę osobom, które po śmierci współmałżonka znalazły się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, przy jednoczesnym zachowaniu stabilności systemu ubezpieczeń społecznych.
Interpelacja nr 18256
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy oraz możliwości obniżenia wieku uprawniającego do tego świadczenia
Zgłaszający: Barbara Bartuś, Joanna Borowiak, Urszula Rusecka
Data wpływu: 03-07-2026
W ramach sprawowanego mandatu posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej spotykam się z osobami, które zwracają się do mnie z problemami wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa. Jednym z nich jest sytuacja wdów, które po śmierci męża pozostają bez prawa do renty rodzinnej wyłącznie z powodu niespełnienia kryterium wieku.
Śmierć współmałżonka jest jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń w życiu człowieka. Oprócz ogromnego cierpienia i konieczności odnalezienia się w nowej rzeczywistości bardzo często oznacza również utratę głównego źródła utrzymania rodziny.
Problem ten szczególnie dotyka kobiet, które przez wiele lat poświęcały się wychowaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego, nierzadko rezygnując z aktywności zawodowej lub ograniczając ją do minimum. Po śmierci męża, mając 45–49 lat, pozostają bez prawa do renty rodzinnej, a jednocześnie znajdują się w niezwykle trudnej sytuacji na rynku pracy. Wieloletnia przerwa w zatrudnieniu, zmieniające się wymagania pracodawców oraz pogarszająca się sytuacja gospodarcza powodują, że znalezienie pracy umożliwiającej samodzielne utrzymanie staje się dla wielu z nich bardzo trudne.
W praktyce oznacza to, że kobiety, które przez lata wspólnie z mężem budowały byt swojej rodziny, po jego śmierci często pozostają bez odpowiedniego zabezpieczenia społecznego, mimo że zmarły małżonek przez wiele lat uczestniczył w systemie ubezpieczeń społecznych i finansował go poprzez opłacanie składek.
Dlatego uważam, że zasadne byłoby przeanalizowanie możliwości obniżenia wieku uprawniającego wdowę do nabycia prawa do renty rodzinnej z 50 do 45 lat. Nie przesądzam, że jest to jedyne właściwe rozwiązanie, jednak wydaje się ono warte pogłębionej analizy zarówno pod względem społecznym, jak i finansowym.
Takie rozwiązanie mogłoby jednocześnie zwiększyć liczbę osób uprawnionych do korzystania z obowiązujących przepisów dotyczących tzw. renty wdowiej, zapewniając wsparcie kobietom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizowało możliwość obniżenia wieku uprawniającego wdowę do nabycia prawa do renty rodzinnej z 50 do 45 lat?
Jeżeli nie, czy ministerstwo zamierza przeprowadzić taką analizę?
Ilu wdowom w latach 2023–2025 odmówiono prawa do renty rodzinnej wyłącznie z powodu niespełnienia kryterium wieku?
Ile spośród tych kobiet miało ukończone co najmniej 45 lat?
Jaki byłby szacunkowy roczny koszt dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obniżenia wieku uprawniającego do nabycia prawa do renty rodzinnej z 50 do 45 lat?
O ile wzrosłaby liczba osób uprawnionych do korzystania z rozwiązań dotyczących tzw. renty wdowiej w przypadku wprowadzenia takiej zmiany?
Czy ministerstwo dostrzega potrzebę dostosowania obowiązujących przepisów do zmieniających się realiów społecznych i rynku pracy oraz rozważa podjęcie inicjatywy legislacyjnej w tym zakresie?
Mam nadzieję, że przedstawiony problem zostanie poddany wnikliwej analizie. Jestem przekonana, że obowiązujące przepisy powinny zapewniać odpowiednią ochronę osobom, które po śmierci współmałżonka znalazły się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, przy jednoczesnym zachowaniu stabilności systemu ubezpieczeń społecznych.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Małgorzata Baranowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Dużo ogólników
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
70%
Konkretność
30%
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada danych” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie posiada danych”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13298 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.409.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18256 Pani Posłanki Barbary Bartuś wraz z grupą posłanek,
w sprawie zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy oraz możliwości
obniżenia wieku uprawniającego do tego świadczenia, proszę przyjąć poniższe informacje.
Renta rodzinna jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, którego podstawowym
celem jest zapewnienie środków utrzymania członkom rodziny osoby zmarłej, którzy
w wyniku jej śmierci utracili źródło utrzymania. Zasady nabywania prawa do renty rodzinnej
oraz ustalania jej wysokości zostały szczegółowo określone w ustawie z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz.
1749, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą emerytalną”.
Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy emerytalnej renta rodzinna przysługuje uprawnionym
członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub
renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego
z tych świadczeń.
Renta rodzinna ma charakter świadczenia pochodnego względem uprawnień emerytalno-
rentowych zmarłego ubezpieczonego. Jej wysokość pozostaje związana zarówno ze stażem
ubezpieczeniowym, jak i wysokością składek odprowadzanych przez zmarłego na
ubezpieczenia społeczne. Istotą tego świadczenia jest zapewnienie ochrony osobom, które
w związku ze śmiercią żywiciela rodziny znalazły się w trudniejszej sytuacji ekonomicznej
i mogą mieć ograniczone możliwości samodzielnego zabezpieczenia swoich potrzeb.
Zgodnie z art. 70 ustawy emerytalnej prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie, jeżeli
w chwili śmierci męża ukończyła 50 lat lub była niezdolna do pracy. Uprawnienie to
przysługuje również wdowie, która nie osiągnęła wskazanego wieku, jeżeli wychowuje co
najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym
mężu, które nie ukończyło 16 roku życia, a w przypadku kontynuowania nauki – 18 roku
życia. Ponadto prawo do renty rodzinnej może uzyskać wdowa, która ukończyła 50 lat lub
stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, jeżeli nastąpiło to nie później niż w ciągu 5 lat
od jego śmierci albo od zaprzestania wychowywania dziecka uprawnionego do renty
rodzinnej.
Powyższe regulacje wskazują, że obowiązujący system uwzględnia różnorodne sytuacje
życiowe osób owdowiałych, w tym również tych, które spotkało to w wieku 45 – 49 lat.
Kryteria nabycia prawa do renty rodzinnej nie odnoszą się wyłącznie do wieku, ale obejmują
również takie przesłanki jak stan zdrowia, obowiązki opiekuńcze oraz sytuację rodzinną
osoby ubiegającej się o świadczenie. Takie ukształtowanie przepisów pozwala kierować
wsparcie przede wszystkim do osób, które z uwagi na szczególne okoliczności mogą mieć
ograniczone możliwości samodzielnego utrzymania się po śmierci małżonka.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy również podkreślić, że renta rodzinna nie stanowi świadczenia o charakterze
powszechnym, przysługującego każdej osobie po śmierci małżonka, lecz jest świadczeniem
z systemu ubezpieczeń społecznych, którego celem jest zabezpieczenie osób, które
w następstwie śmierci ubezpieczonego utraciły lub istotnie ograniczyły możliwość
samodzielnego utrzymania. Z tego względu warunki nabycia prawa do tego świadczenia
zostały powiązane z określonymi przesłankami wskazującymi na zwiększone ryzyko trudnej
sytuacji ekonomicznej.
Jednocześnie należy zauważyć, że osoby młodsze, które utraciły małżonka, co do zasady
posiadają większe możliwości kontynuowania aktywności zawodowej lub powrotu na rynek
pracy. Z tego względu ustawodawca przewidział rozwiązania umożliwiające udzielenie
czasowego wsparcia w okresie przejściowym, w szczególności w postaci okresowej renty
rodzinnej, o której mowa w art. 70 ust. 4 ustawy emerytalnej. Świadczenie to może zostać
przyznane wdowie lub wdowcowi, którzy nie spełniają warunków do uzyskania renty
rodzinnej na zasadach ogólnych, nie posiadają niezbędnych środków utrzymania oraz
wymagają wsparcia w związku z koniecznością dostosowania się do nowej sytuacji życiowej.
Okresowa renta rodzinna ma charakter przejściowy i służy stworzeniu warunków do
podjęcia zatrudnienia, uzyskania nowych kwalifikacji lub przekwalifikowania zawodowego,
a w konsekwencji osiągnięcia samodzielności ekonomicznej. Okresowa renta rodzinna może
być przyznana na okres jednego roku od dnia śmierci małżonka albo na czas uczestnictwa
w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy
zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez okres 2 lat od dnia śmierci małżonka. Rozwiązanie
to stanowi instrument wsparcia dla osób, które wymagają czasu na odzyskanie
samodzielności ekonomicznej.
Niezależnie od powyższych regulacji ustawodawca przewidział również możliwość
przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy
emerytalnej. Świadczenie to może zostać przyznane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków
wymaganych do uzyskania emerytury lub renty w zwykłym trybie, a jednocześnie nie mogą
podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie posiadają
niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie w drodze wyjątku ma charakter szczególny
i nadzwyczajny. Jest ono kierowane wyłącznie do osób znajdujących się w wyjątkowo
trudnej sytuacji życiowej, wobec których wystąpiły szczególne okoliczności
uniemożliwiające nabycie prawa do świadczenia na zasadach ogólnych. Rozpatrzenie
wniosku w tym trybie jest możliwe po uprzednim ostatecznym ustaleniu braku prawa do
świadczenia w zwykłym trybie.
Jednocześnie należy wskazać, że ustawą z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadzono nowe zasady zbiegu prawa do renty rodzinnej po
zmarłym małżonku z prawem do własnego świadczenia emerytalno-rentowego, określane
jako renta wdowia.
Wprowadzenie możliwości wypłaty świadczeń w zbiegu stanowi istotne rozszerzenie
dotychczasowego systemu wsparcia osób owdowiałych. Dotychczas osoba posiadająca
prawo do własnego świadczenia emerytalnego lub rentowego oraz prawo do renty
rodzinnej po zmarłym małżonku co do zasady mogła pobierać tylko jedno z tych świadczeń.
Nowe rozwiązanie umożliwiło częściowe łączenie świadczeń, zwiększając bezpieczeństwo
finansowe osób, które po śmierci współmałżonka ponoszą wyższe koszty utrzymania
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i znajdują się w trudniejszej sytuacji ekonomicznej. Rozwiązanie to zostało zaprojektowane
z uwzględnieniem zarówno potrzeby zapewnienia dodatkowej ochrony osobom
owdowiałym, jak również konieczności zachowania stabilności finansowej systemu
ubezpieczeń społecznych. Przyjęte przepisy stanowią odpowiedź na zgłaszane oczekiwania
społeczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu możliwości finansowych Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa.
Odnosząc się do postulatu obniżenia wieku uprawniającego wdowy do nabycia prawa do
renty rodzinnej, należy wskazać, że obowiązujące przepisy zostały ukształtowane z
uwzględnieniem szczególnej sytuacji osób, które z uwagi na wiek, stan zdrowia lub związane
z pełnieniem obowiązków rodzinnych ograniczenia, mogą napotykać trudności w
samodzielnym zapewnieniu sobie odpowiednich warunków bytowych. Przyjęte rozwiązania
mają na celu zapewnienie ochrony osobom znajdującym się w szczególnie uzasadnionej
sytuacji życiowej. Jednocześnie należy wskazać, że obecnie nie są prowadzone prace
zmierzające do zmiany przepisów dotyczących obniżenia wieku uprawniającego wdowy do
nabycia prawa do renty rodzinnej.
Przyjęty w ustawie emerytalnej próg wieku stanowi jeden z elementów konstrukcyjnych
systemu renty rodzinnej i służy określeniu kręgu osób, które – ze względu na swoją sytuację
życiową – wymagają szczególnego wsparcia ze strony systemu zabezpieczenia społecznego.
Obowiązujące przepisy nie ograniczają jednak ochrony wyłącznie do osób, które osiągnęły
określony wiek, ponieważ przewidują również możliwość uzyskania prawa do świadczenia
przez osoby młodsze, jeżeli spełniają inne ustawowe przesłanki, w szczególności związane
z wychowywaniem dzieci lub niezdolnością do pracy.
Należy również zauważyć, że samo obniżenie wieku uprawniającego do renty rodzinnej nie
prowadziłoby automatycznie do uzyskania prawa do renty wdowiej. Jednym z warunków
uzyskania prawa do świadczenia w zbiegu jest bowiem posiadanie prawa do renty rodzinnej
po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego
określonego w art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej (tj. dla kobiet i mężczyzn zgodnie
z obowiązującymi przepisami dotyczącymi wieku emerytalnego).
Wprowadzone warunki uzyskania prawa do renty wdowiej wynikają z założenia, że
rozwiązanie to powinno być skierowane przede wszystkim do osób, które utraciły
współmałżonka w późniejszym okresie życia i które z uwagi na wiek oraz ograniczone
możliwości zwiększenia aktywności zawodowej mogą mieć trudności w poprawie swojej
sytuacji materialnej.
Ewentualne obniżenie wieku uprawniającego do renty rodzinnej wymagałoby zatem nie
tylko analizy skutków dla osób bezpośrednio zainteresowanych, ale również oceny wpływu
takiej zmiany na spójność całego systemu zabezpieczenia społecznego, w tym relacje
pomiędzy poszczególnymi świadczeniami oraz zasady ich finansowania. Szacunki takie nie
były wykonane. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada danych, które pokazują ilu
wdowom w latach 2023-2025 odmówiono prawa do renty rodzinnej wyłącznie z powodu
niespełnienia kryterium wieku.
Należy przy tym podkreślić, że system emerytalno-rentowy ma charakter powszechny,
a jego rozwiązania wpływają na sytuację milionów ubezpieczonych i świadczeniobiorców.
Każda zmiana zasad przyznawania świadczeń wymaga zatem szczegółowej oceny skutków
społecznych, prawnych oraz finansowych. Odpowiedzialne kształtowanie polityki
społecznej wymaga zachowania równowagi pomiędzy potrzebą zwiększania ochrony osób
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wymagających wsparcia a koniecznością zapewnienia długoterminowej stabilności
finansowej systemu.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stale monitoruje sytuację osób starszych
oraz osób pozostających w trudniejszej sytuacji materialnej po utracie współmałżonka.
Zgłaszane postulaty dotyczące zmian w systemie emerytalno-rentowym są analizowane,
przy czym każdorazowo wymagają one uwzględnienia zarówno potrzeb społecznych, jak
i realnych możliwości finansowych państwa.
Należy przy tym podkreślić, że każda zmiana w systemie emerytalnym i rentowym wiąże się
z istotnymi konsekwencjami finansowymi. Rozszerzenie zakresu podmiotowego osób
uprawnionych do świadczeń powoduje wzrost wydatków Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, co w konsekwencji oznacza konieczność zwiększenia dotacji z budżetu
państwa. Z tego względu propozycje zmian wymagają szczegółowej analizy oraz
uwzględnienia długofalowych skutków dla stabilności finansów publicznych.
W kwestii uprawnień do renty wdowiej należy wskazać, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia
26 lipca 2024 r. Rada Ministrów dokona w 2028 r. przeglądu funkcjonowania przepisów
dotyczących świadczeń wypłacanych w zbiegu. Przegląd ten będzie uwzględniał sytuację
społeczno-gospodarczą kraju oraz położenie osób uprawnionych do wypłaty świadczeń
w zbiegu.
Ocena ta będzie stanowiła podstawę do kompleksowej analizy funkcjonowania instytucji
renty wdowiej, w tym zakresu osób uprawnionych, skuteczności przyjętych rozwiązań oraz
ich wpływu na sytuację materialną świadczeniobiorców. Wyniki przeglądu mogą stanowić
podstawę do rozważenia ewentualnych dalszych działań legislacyjnych, jeżeli będzie to
uzasadnione zarówno względami społecznymi, jak i możliwościami finansowymi państwa.
Podsumowując, obowiązujące regulacje dotyczące renty rodzinnej oraz renty wdowiej
stanowią element kompleksowego systemu zabezpieczenia społecznego osób, które
znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji po śmierci małżonka. System ten uwzględnia
zróżnicowane potrzeby osób uprawnionych, zapewniając wsparcie osobom spełniającym
ustawowe przesłanki, a jednocześnie zachowując równowagę pomiędzy oczekiwaniami
społecznymi i możliwościami finansowymi państwa.
Priorytetem pozostaje zapewnienie skutecznej ochrony socjalnej seniorom oraz osobom
owdowiałym, przy jednoczesnym prowadzeniu odpowiedzialnej polityki finansowej
państwa i dbaniu o stabilność systemu zabezpieczenia społecznego. Podejmowanie decyzji
w tym obszarze musi uwzględniać zarówno indywidualną sytuację osób wymagających
wsparcia, jak również długofalowe konsekwencje dla całego systemu emerytalno-
rentowego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.409.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18256 Pani Posłanki Barbary Bartuś wraz z grupą posłanek,
w sprawie zasad nabywania prawa do renty rodzinnej przez wdowy oraz możliwości
obniżenia wieku uprawniającego do tego świadczenia, proszę przyjąć poniższe informacje.
Renta rodzinna jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, którego podstawowym
celem jest zapewnienie środków utrzymania członkom rodziny osoby zmarłej, którzy
w wyniku jej śmierci utracili źródło utrzymania. Zasady nabywania prawa do renty rodzinnej
oraz ustalania jej wysokości zostały szczegółowo określone w ustawie z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz.
1749, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą emerytalną”.
Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy emerytalnej renta rodzinna przysługuje uprawnionym
członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub
renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego
z tych świadczeń.
Renta rodzinna ma charakter świadczenia pochodnego względem uprawnień emerytalno-
rentowych zmarłego ubezpieczonego. Jej wysokość pozostaje związana zarówno ze stażem
ubezpieczeniowym, jak i wysokością składek odprowadzanych przez zmarłego na
ubezpieczenia społeczne. Istotą tego świadczenia jest zapewnienie ochrony osobom, które
w związku ze śmiercią żywiciela rodziny znalazły się w trudniejszej sytuacji ekonomicznej
i mogą mieć ograniczone możliwości samodzielnego zabezpieczenia swoich potrzeb.
Zgodnie z art. 70 ustawy emerytalnej prawo do renty rodzinnej przysługuje wdowie, jeżeli
w chwili śmierci męża ukończyła 50 lat lub była niezdolna do pracy. Uprawnienie to
przysługuje również wdowie, która nie osiągnęła wskazanego wieku, jeżeli wychowuje co
najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym
mężu, które nie ukończyło 16 roku życia, a w przypadku kontynuowania nauki – 18 roku
życia. Ponadto prawo do renty rodzinnej może uzyskać wdowa, która ukończyła 50 lat lub
stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, jeżeli nastąpiło to nie później niż w ciągu 5 lat
od jego śmierci albo od zaprzestania wychowywania dziecka uprawnionego do renty
rodzinnej.
Powyższe regulacje wskazują, że obowiązujący system uwzględnia różnorodne sytuacje
życiowe osób owdowiałych, w tym również tych, które spotkało to w wieku 45 – 49 lat.
Kryteria nabycia prawa do renty rodzinnej nie odnoszą się wyłącznie do wieku, ale obejmują
również takie przesłanki jak stan zdrowia, obowiązki opiekuńcze oraz sytuację rodzinną
osoby ubiegającej się o świadczenie. Takie ukształtowanie przepisów pozwala kierować
wsparcie przede wszystkim do osób, które z uwagi na szczególne okoliczności mogą mieć
ograniczone możliwości samodzielnego utrzymania się po śmierci małżonka.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy również podkreślić, że renta rodzinna nie stanowi świadczenia o charakterze
powszechnym, przysługującego każdej osobie po śmierci małżonka, lecz jest świadczeniem
z systemu ubezpieczeń społecznych, którego celem jest zabezpieczenie osób, które
w następstwie śmierci ubezpieczonego utraciły lub istotnie ograniczyły możliwość
samodzielnego utrzymania. Z tego względu warunki nabycia prawa do tego świadczenia
zostały powiązane z określonymi przesłankami wskazującymi na zwiększone ryzyko trudnej
sytuacji ekonomicznej.
Jednocześnie należy zauważyć, że osoby młodsze, które utraciły małżonka, co do zasady
posiadają większe możliwości kontynuowania aktywności zawodowej lub powrotu na rynek
pracy. Z tego względu ustawodawca przewidział rozwiązania umożliwiające udzielenie
czasowego wsparcia w okresie przejściowym, w szczególności w postaci okresowej renty
rodzinnej, o której mowa w art. 70 ust. 4 ustawy emerytalnej. Świadczenie to może zostać
przyznane wdowie lub wdowcowi, którzy nie spełniają warunków do uzyskania renty
rodzinnej na zasadach ogólnych, nie posiadają niezbędnych środków utrzymania oraz
wymagają wsparcia w związku z koniecznością dostosowania się do nowej sytuacji życiowej.
Okresowa renta rodzinna ma charakter przejściowy i służy stworzeniu warunków do
podjęcia zatrudnienia, uzyskania nowych kwalifikacji lub przekwalifikowania zawodowego,
a w konsekwencji osiągnięcia samodzielności ekonomicznej. Okresowa renta rodzinna może
być przyznana na okres jednego roku od dnia śmierci małżonka albo na czas uczestnictwa
w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy
zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez okres 2 lat od dnia śmierci małżonka. Rozwiązanie
to stanowi instrument wsparcia dla osób, które wymagają czasu na odzyskanie
samodzielności ekonomicznej.
Niezależnie od powyższych regulacji ustawodawca przewidział również możliwość
przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy
emerytalnej. Świadczenie to może zostać przyznane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków
wymaganych do uzyskania emerytury lub renty w zwykłym trybie, a jednocześnie nie mogą
podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie posiadają
niezbędnych środków utrzymania. Świadczenie w drodze wyjątku ma charakter szczególny
i nadzwyczajny. Jest ono kierowane wyłącznie do osób znajdujących się w wyjątkowo
trudnej sytuacji życiowej, wobec których wystąpiły szczególne okoliczności
uniemożliwiające nabycie prawa do świadczenia na zasadach ogólnych. Rozpatrzenie
wniosku w tym trybie jest możliwe po uprzednim ostatecznym ustaleniu braku prawa do
świadczenia w zwykłym trybie.
Jednocześnie należy wskazać, że ustawą z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 1243) wprowadzono nowe zasady zbiegu prawa do renty rodzinnej po
zmarłym małżonku z prawem do własnego świadczenia emerytalno-rentowego, określane
jako renta wdowia.
Wprowadzenie możliwości wypłaty świadczeń w zbiegu stanowi istotne rozszerzenie
dotychczasowego systemu wsparcia osób owdowiałych. Dotychczas osoba posiadająca
prawo do własnego świadczenia emerytalnego lub rentowego oraz prawo do renty
rodzinnej po zmarłym małżonku co do zasady mogła pobierać tylko jedno z tych świadczeń.
Nowe rozwiązanie umożliwiło częściowe łączenie świadczeń, zwiększając bezpieczeństwo
finansowe osób, które po śmierci współmałżonka ponoszą wyższe koszty utrzymania
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i znajdują się w trudniejszej sytuacji ekonomicznej. Rozwiązanie to zostało zaprojektowane
z uwzględnieniem zarówno potrzeby zapewnienia dodatkowej ochrony osobom
owdowiałym, jak również konieczności zachowania stabilności finansowej systemu
ubezpieczeń społecznych. Przyjęte przepisy stanowią odpowiedź na zgłaszane oczekiwania
społeczne, przy jednoczesnym uwzględnieniu możliwości finansowych Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa.
Odnosząc się do postulatu obniżenia wieku uprawniającego wdowy do nabycia prawa do
renty rodzinnej, należy wskazać, że obowiązujące przepisy zostały ukształtowane z
uwzględnieniem szczególnej sytuacji osób, które z uwagi na wiek, stan zdrowia lub związane
z pełnieniem obowiązków rodzinnych ograniczenia, mogą napotykać trudności w
samodzielnym zapewnieniu sobie odpowiednich warunków bytowych. Przyjęte rozwiązania
mają na celu zapewnienie ochrony osobom znajdującym się w szczególnie uzasadnionej
sytuacji życiowej. Jednocześnie należy wskazać, że obecnie nie są prowadzone prace
zmierzające do zmiany przepisów dotyczących obniżenia wieku uprawniającego wdowy do
nabycia prawa do renty rodzinnej.
Przyjęty w ustawie emerytalnej próg wieku stanowi jeden z elementów konstrukcyjnych
systemu renty rodzinnej i służy określeniu kręgu osób, które – ze względu na swoją sytuację
życiową – wymagają szczególnego wsparcia ze strony systemu zabezpieczenia społecznego.
Obowiązujące przepisy nie ograniczają jednak ochrony wyłącznie do osób, które osiągnęły
określony wiek, ponieważ przewidują również możliwość uzyskania prawa do świadczenia
przez osoby młodsze, jeżeli spełniają inne ustawowe przesłanki, w szczególności związane
z wychowywaniem dzieci lub niezdolnością do pracy.
Należy również zauważyć, że samo obniżenie wieku uprawniającego do renty rodzinnej nie
prowadziłoby automatycznie do uzyskania prawa do renty wdowiej. Jednym z warunków
uzyskania prawa do świadczenia w zbiegu jest bowiem posiadanie prawa do renty rodzinnej
po zmarłym małżonku nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego
określonego w art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej (tj. dla kobiet i mężczyzn zgodnie
z obowiązującymi przepisami dotyczącymi wieku emerytalnego).
Wprowadzone warunki uzyskania prawa do renty wdowiej wynikają z założenia, że
rozwiązanie to powinno być skierowane przede wszystkim do osób, które utraciły
współmałżonka w późniejszym okresie życia i które z uwagi na wiek oraz ograniczone
możliwości zwiększenia aktywności zawodowej mogą mieć trudności w poprawie swojej
sytuacji materialnej.
Ewentualne obniżenie wieku uprawniającego do renty rodzinnej wymagałoby zatem nie
tylko analizy skutków dla osób bezpośrednio zainteresowanych, ale również oceny wpływu
takiej zmiany na spójność całego systemu zabezpieczenia społecznego, w tym relacje
pomiędzy poszczególnymi świadczeniami oraz zasady ich finansowania. Szacunki takie nie
były wykonane. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada danych, które pokazują ilu
wdowom w latach 2023-2025 odmówiono prawa do renty rodzinnej wyłącznie z powodu
niespełnienia kryterium wieku.
Należy przy tym podkreślić, że system emerytalno-rentowy ma charakter powszechny,
a jego rozwiązania wpływają na sytuację milionów ubezpieczonych i świadczeniobiorców.
Każda zmiana zasad przyznawania świadczeń wymaga zatem szczegółowej oceny skutków
społecznych, prawnych oraz finansowych. Odpowiedzialne kształtowanie polityki
społecznej wymaga zachowania równowagi pomiędzy potrzebą zwiększania ochrony osób
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wymagających wsparcia a koniecznością zapewnienia długoterminowej stabilności
finansowej systemu.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stale monitoruje sytuację osób starszych
oraz osób pozostających w trudniejszej sytuacji materialnej po utracie współmałżonka.
Zgłaszane postulaty dotyczące zmian w systemie emerytalno-rentowym są analizowane,
przy czym każdorazowo wymagają one uwzględnienia zarówno potrzeb społecznych, jak
i realnych możliwości finansowych państwa.
Należy przy tym podkreślić, że każda zmiana w systemie emerytalnym i rentowym wiąże się
z istotnymi konsekwencjami finansowymi. Rozszerzenie zakresu podmiotowego osób
uprawnionych do świadczeń powoduje wzrost wydatków Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, co w konsekwencji oznacza konieczność zwiększenia dotacji z budżetu
państwa. Z tego względu propozycje zmian wymagają szczegółowej analizy oraz
uwzględnienia długofalowych skutków dla stabilności finansów publicznych.
W kwestii uprawnień do renty wdowiej należy wskazać, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia
26 lipca 2024 r. Rada Ministrów dokona w 2028 r. przeglądu funkcjonowania przepisów
dotyczących świadczeń wypłacanych w zbiegu. Przegląd ten będzie uwzględniał sytuację
społeczno-gospodarczą kraju oraz położenie osób uprawnionych do wypłaty świadczeń
w zbiegu.
Ocena ta będzie stanowiła podstawę do kompleksowej analizy funkcjonowania instytucji
renty wdowiej, w tym zakresu osób uprawnionych, skuteczności przyjętych rozwiązań oraz
ich wpływu na sytuację materialną świadczeniobiorców. Wyniki przeglądu mogą stanowić
podstawę do rozważenia ewentualnych dalszych działań legislacyjnych, jeżeli będzie to
uzasadnione zarówno względami społecznymi, jak i możliwościami finansowymi państwa.
Podsumowując, obowiązujące regulacje dotyczące renty rodzinnej oraz renty wdowiej
stanowią element kompleksowego systemu zabezpieczenia społecznego osób, które
znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji po śmierci małżonka. System ten uwzględnia
zróżnicowane potrzeby osób uprawnionych, zapewniając wsparcie osobom spełniającym
ustawowe przesłanki, a jednocześnie zachowując równowagę pomiędzy oczekiwaniami
społecznymi i możliwościami finansowymi państwa.
Priorytetem pozostaje zapewnienie skutecznej ochrony socjalnej seniorom oraz osobom
owdowiałym, przy jednoczesnym prowadzeniu odpowiedzialnej polityki finansowej
państwa i dbaniu o stabilność systemu zabezpieczenia społecznego. Podejmowanie decyzji
w tym obszarze musi uwzględniać zarówno indywidualną sytuację osób wymagających
wsparcia, jak również długofalowe konsekwencje dla całego systemu emerytalno-
rentowego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --