Interpelacja w sprawie barier regulacyjnych w obszarze klasyfikacji ciepła odpadowego z instalacji termicznego przekształcania odpadów (ITPO) oraz ograniczeń ich funkcjonowania w klastrach energii

Interpelacja nr 18017

do ministra energii

w sprawie barier regulacyjnych w obszarze klasyfikacji ciepła odpadowego z instalacji termicznego przekształcania odpadów (ITPO) oraz ograniczeń ich funkcjonowania w klastrach energii

Zgłaszający: Maciej Konieczny

Data wpływu: 22-06-2026

Szanowny Panie Ministrze!

Działając na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, składam interpelację w sprawie kluczowych wyzwań regulacyjnych, które bezpośrednio wpływają na transformację energetyczną polskich miast oraz koszty życia ich mieszkańców.

Kwestia definicji i kwalifikacji ciepła odpadowego: Instalacje termicznego przekształcania odpadów komunalnych (ITPO) odgrywają istotną rolę w systemach ciepłowniczych polskich aglomeracji, zapewniając stabilne dostawy ciepła dla ponad 5 mln mieszkańców. W 2022 roku instalacje te dostarczyły do krajowych sieci ciepłowniczych około 6,29 mln GJ energii cieplnej, co odpowiadało 2,7% rynku ciepła sieciowego, a ich potencjał przy zwiększeniu udziału przetwarzania frakcji resztkowej szacuje się na 20 000 TJ, co mogłoby pokryć około 9% krajowego zapotrzebowania. Doświadczenia poszczególnych miast potwierdzają systemowe znaczenie tego źródła energii – w Olsztynie spalarnia pokrywa około 30% rocznego zapotrzebowania na ciepło, w Krakowie 11%, a w Białymstoku 9%. Podstawowym przedmiotem działalności tych podmiotów jest bezpieczne przetwarzanie i unieszkodliwianie odpadów, natomiast odzysk energii cieplnej stanowi nieunikniony produkt uboczny realizowany przy okazji utylizacji.

Mimo to, obecne stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska zakłada, że ciepło ze spalarni jest „głównym produktem” instalacji, a nie ciepłem odpadowym, przez co obiekty te tracą szansę na uzyskanie statusu „efektywnych systemów ciepłowniczych”. Konsekwencją tej restrykcyjnej interpretacji jest odcięcie polskich miast i przedsiębiorstw komunalnych od funduszy unijnych na transformację energetyczną i walkę ze smogiem w ramach programów takich jak FEnIKS czy KPO. Tymczasem Komisja Europejska w zaleceniu 2024/2395 z dnia 2 września 2024 r. jednoznacznie wskazała, że jeśli proces spalania jest konieczny dla gospodarki odpadami, a ciepło jest produktem ubocznym, można je uznać za ciepło odpadowe. Inne państwa członkowskie UE z powodzeniem wykorzystują te unijne ramy prawne. Na przykład w Niemczech pozostałe ciepło z ITPO (z części niebiogenicznej) traktowane jest na równi z „nieuchronnym ciepłem odpadowym” i wliczane do obowiązkowych udziałów dekarbonizacyjnych sieci. We Francji przepisy Kodeksu Energetycznego wprost kwalifikują część ciepła ze spalarni jako „energię odzyskaną”, co pozwala na uruchomienie stabilnych mechanizmów rynkowych, a w Austrii kopalny udział ciepła ze spalarni komunalnych jest na podstawie oficjalnych wytycznych klasyfikowany jako ciepło odpadowe. Brak analogicznego, elastycznego podejścia w Polsce bezpośrednio uderza w finanse samorządów oraz stabilność kosztów ponoszonych przez mieszkańców.

Wykluczenie instalacji ITPO z klastrów energii: Drugą istotną barierą systemową jest ograniczenie funkcjonowania klastrów energii wyłącznie do sieci o napięciu poniżej 110 kV. Przepis ten sztucznie wyrzuca poza nawias lokalnych wspólnot energetycznych instalacje termicznego przekształcania odpadów, ponieważ ich moc techniczna wymaga wpięcia do sieci wysokiego napięcia (110 kV). Spalarnie są z natury obiektami lokalnymi, które przetwarzają odpady mieszkańców danych metropolii i produkują energię w sposób ciągły oraz przewidywalny przez około 8000 godzin w roku.

Próg 110 kV sprawia, że miasto pozyskuje energię z własnego terenu, ale nie może z niej bezpośrednio i bez dodatkowych opłat systemowych zasilić miejskich jednostek, takich jak szkoły, tramwaje czy oświetlenie uliczne w ramach preferencyjnego modelu klastrowego. W rezultacie samorządy tracą możliwość korzystania z niższych opłat za przesył energii i są zmuszone odprowadzać prąd do ogólnopolskiej sieci, co sztucznie zawyża koszt energii dla miast i blokuje rozbudowę lokalnej infrastruktury energetycznej. Wykluczenie tak stabilnego źródła zmusza lokalne wspólnoty do polegania wyłącznie na niestabilnych źródłach odnawialnych zależnych od słońca i wiatru, co drastycznie zwiększa koszty bilansowania energii i generuje realne straty dla budżetów miejskich. Co więcej, nowsze spalarnie mogą być włączone w klastry rejestrowe i problem dotyczy tylko spalarni wybudowanych około dekady temu.

Obie te kwestie mają żywotny wpływ na transformację polskich metropolii, odporność systemów komunalnych oraz ostateczny poziom cen usług świadczonych wobec mieszkańców.

W związku z powyższym, zwracam się z wnioskiem o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy Ministerstwo Energii pracuje obecnie nad przepisami umożliwiającymi osiągnięcie statusu efektywnych systemów ciepłowniczych przez spalarnie poprzez zmianę definicji ciepła odpadowego?

Czy Ministerstwo Energii pracuje obecnie nad przepisami umożliwiającymi włączenie starszego typu spalarni do rejestrowych klastrów energetycznych?

Czy Ministerstwo Energii analizuje potencjalny wpływ objęcia spalarni systemem ETS w ramach nadchodzącej rewizji?

Z poważaniem

Maciej Konieczny

Poseł na Sejm RP