Interpelacja nr 10322
Interpelacja w sprawie decyzji Unii Europejskiej o objęciu nawozów z Rosji i Białorusi cłami oraz skutków tej decyzji dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie decyzji Unii Europejskiej o objęciu nawozów z Rosji i Białorusi cłami oraz skutków tej decyzji dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego
Interpelacja nr 10322
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie decyzji Unii Europejskiej o objęciu nawozów z Rosji i Białorusi cłami oraz skutków tej decyzji dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 15-06-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w obecnej sytuacji geopolitycznej, wobec trwającej agresji Rosji na Ukrainę, absolutnie kluczowe jest konsekwentne wdrażanie możliwie najszerszych sankcji gospodarczych wobec reżimów Rosji i Białorusi. W tym kontekście należy z zadowoleniem przyjąć decyzję Unii Europejskiej o wprowadzeniu od 1 lipca 2025 r. ceł na nawozy pochodzące z Rosji i Białorusi, które przez wiele miesięcy nieuczciwie zalewały rynek unijny, destabilizując go cenowo i uderzając w unijnych – a przede wszystkim polskich – producentów.
Polska od dawna opowiadała się za objęciem sankcjami wszelkich produktów strategicznych, w tym nawozów, których import wzmacnia rosyjski budżet wojenny i jednocześnie osłabia bezpieczeństwo gospodarcze i żywnościowe krajów Unii Europejskiej. Nie powinno być przyzwolenia na to, by w imię pozornej konkurencyjności utrwalać uzależnienie europejskiego rolnictwa od tanich surowców z Rosji czy Białorusi.
Jednocześnie decyzja ta nie może odbywać się kosztem polskich rolników. Wzrost ceł może bowiem przełożyć się na wzrost cen nawozów na rynku krajowym. Wobec tego konieczne jest nie tylko wsparcie dla krajowych zakładów nawozowych, ale także zapewnienie rolnikom stabilności cen i bezpieczeństwa ekonomicznego. Warto przypomnieć, że w okresie rządów Prawa i Sprawiedliwości, w czasie kryzysu cen nawozów, rząd uruchomił dopłaty dla rolników, skutecznie łagodząc negatywne skutki rynkowe i chroniąc opłacalność produkcji.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo przewiduje uruchomienie instrumentów osłonowych dla rolników na wypadek wzrostu cen nawozów po 1 lipca br., w tym dopłat do zakupu nawozów lub innych form wsparcia?
Czy planowane są działania mające na celu wsparcie krajowych producentów nawozów, takich jak Anwil czy Grupa Azoty, m.in. poprzez:
zwolnienie z obowiązku udziału w systemie handlu emisjami (ETS) lub jego czasowe zawieszenie,
pomoc inwestycyjną lub rekompensaty kosztów energii,
uproszczenia proceduralne dla nowych inwestycji?
Czy rząd prowadzi analizy skutków decyzji UE dla rynku nawozów w Polsce, w tym pod kątem przewidywanej dostępności, zmian cen i wpływu na opłacalność produkcji rolnej? Czy wyniki tych analiz zostaną upublicznione?
Czy Polska podejmie działania na forum unijnym w celu uzyskania wsparcia finansowego z budżetu UE – np. w ramach WPR lub funduszy kryzysowych – na złagodzenie skutków tej decyzji dla rolników?
Czy ministerstwo planuje przedstawić długofalową strategię wzmocnienia krajowej niezależności w zakresie nawozów – zarówno poprzez inwestycje w moce produkcyjne, jak i wspieranie innowacyjnych rozwiązań?
Interpelacja nr 10322
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie decyzji Unii Europejskiej o objęciu nawozów z Rosji i Białorusi cłami oraz skutków tej decyzji dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 15-06-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w obecnej sytuacji geopolitycznej, wobec trwającej agresji Rosji na Ukrainę, absolutnie kluczowe jest konsekwentne wdrażanie możliwie najszerszych sankcji gospodarczych wobec reżimów Rosji i Białorusi. W tym kontekście należy z zadowoleniem przyjąć decyzję Unii Europejskiej o wprowadzeniu od 1 lipca 2025 r. ceł na nawozy pochodzące z Rosji i Białorusi, które przez wiele miesięcy nieuczciwie zalewały rynek unijny, destabilizując go cenowo i uderzając w unijnych – a przede wszystkim polskich – producentów.
Polska od dawna opowiadała się za objęciem sankcjami wszelkich produktów strategicznych, w tym nawozów, których import wzmacnia rosyjski budżet wojenny i jednocześnie osłabia bezpieczeństwo gospodarcze i żywnościowe krajów Unii Europejskiej. Nie powinno być przyzwolenia na to, by w imię pozornej konkurencyjności utrwalać uzależnienie europejskiego rolnictwa od tanich surowców z Rosji czy Białorusi.
Jednocześnie decyzja ta nie może odbywać się kosztem polskich rolników. Wzrost ceł może bowiem przełożyć się na wzrost cen nawozów na rynku krajowym. Wobec tego konieczne jest nie tylko wsparcie dla krajowych zakładów nawozowych, ale także zapewnienie rolnikom stabilności cen i bezpieczeństwa ekonomicznego. Warto przypomnieć, że w okresie rządów Prawa i Sprawiedliwości, w czasie kryzysu cen nawozów, rząd uruchomił dopłaty dla rolników, skutecznie łagodząc negatywne skutki rynkowe i chroniąc opłacalność produkcji.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo przewiduje uruchomienie instrumentów osłonowych dla rolników na wypadek wzrostu cen nawozów po 1 lipca br., w tym dopłat do zakupu nawozów lub innych form wsparcia?
Czy planowane są działania mające na celu wsparcie krajowych producentów nawozów, takich jak Anwil czy Grupa Azoty, m.in. poprzez:
zwolnienie z obowiązku udziału w systemie handlu emisjami (ETS) lub jego czasowe zawieszenie,
pomoc inwestycyjną lub rekompensaty kosztów energii,
uproszczenia proceduralne dla nowych inwestycji?
Czy rząd prowadzi analizy skutków decyzji UE dla rynku nawozów w Polsce, w tym pod kątem przewidywanej dostępności, zmian cen i wpływu na opłacalność produkcji rolnej? Czy wyniki tych analiz zostaną upublicznione?
Czy Polska podejmie działania na forum unijnym w celu uzyskania wsparcia finansowego z budżetu UE – np. w ramach WPR lub funduszy kryzysowych – na złagodzenie skutków tej decyzji dla rolników?
Czy ministerstwo planuje przedstawić długofalową strategię wzmocnienia krajowej niezależności w zakresie nawozów – zarówno poprzez inwestycje w moce produkcyjne, jak i wspieranie innowacyjnych rozwiązań?
Odpowiedź urzędowa
Minister Czesław Siekierski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
6%
Konkretność
94%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
10
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.6 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15757 znaków
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 15 lipca 2025 r.
Znak sprawy: DHR.rn.058.4.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 10322 w sprawie objęcia nawozów z Rosji i Białorusi cłami
oraz skutków tej decyzji dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10322 posłów na Sejm RP Jarosława Sachajko i Anny
Gembickiej w sprawie objęcia nawozów z Rosji i Białorusi cłami oraz skutków tej decyzji
dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego, przekazuję następujące informacje, w
oparciu o materiały dostępne w resorcie rolnictwa oraz w Ministerstwie Rozwoju i
Technologii.
MRiRW systematycznie analizuje sytuację dotyczącą dostępności nawozów mineralnych
i ich cen. W tym celu Ministerstwo korzysta z różnych źródeł. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt
5 ustawy z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego (Dz. U. z
2024 r. poz. 76) wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego prowadzą analizy rynku
artykułów rolno-spożywczych i środków produkcji oraz gromadzą i upowszechniają
informacje rynkowe w tym zakresie. Każda analiza jest przekazywana do MRiRW oraz
publikowana na stronie internetowej CDR (https://www.cdr.gov.pl/ekonomika-i-
organizacja/rynek-nawozow-mineralnych) i zawiera następujące dane:
zestawienie cen minimalnych nawozów,
zestawienie cen maksymalnych nawozów,
zestawienie cen średnich nawozów,
analizę cen i zaopatrzenia w nawozy wapniowe,
liczbę punktów zaopatrujących w nawozy,
liczbę punktów zaopatrujących w nawozy wapniowe,
stan zaopatrzenia w nawozy mineralne,
-- 1 of 7 --
stan zaopatrzenia w nawozy wapniowe,
dynamikę cen nawozów mineralnych,
zestawienie cen czystego składnika w nawozach.
analizę rynku nawozów mineralnych oraz cen nawozów,
Ponadto MRiRW otrzymuje prowadzone przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa
i Gospodarki Żywnościowej – PIB (IERiGŻ) analizy rynkowe
(https://ierigz.waw.pl/publikacje/analizy-rynkowe/rynek-srodkow-produkcji-dla-
rolnictwa/25581,4,3,0,nr-51-2024-rynek-srodkow-produkcji-dla-rolnictwa.html)
dotyczące środków produkcji dla rolnictwa. „Analiza rynkowa - Rynek środków produkcji
dla rolnictwa” ma charakter cyklicznego raportu rynkowego, bazującego na najbardziej
aktualnych źródłowych danych statystycznych, w tym niepublikowanych danych
Głównego Urzędu Statystycznego, Ministerstwa Finansów, Banku Światowego,
Eurostatu, FAO, IFA, a także Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
W ramach analizy dotyczącej bieżącej oceny sytuacji popytowo-podażowej w kontekście
zmian zachodzących na rynku światowym obserwacji podlegają m.in. produkcja nawozów
mineralnych oraz surowców, zużycie nawozów mineralnych, wapniowych, ceny w handlu
światowym. Opracowanie ukazuje się raz w roku w tzw. edycji wiosennej.
Na etapie prac nad projektem rozporządzenia w sprawie zmiany stawek celnych mających
zastosowanie do przywozu niektórych towarów pochodzących lub wywożonych
bezpośrednio lub pośrednio z Federacji Rosyjskiej i Republiki Białorusi MRiRW zleciło
IERiGŻ analizę mającą na celu ocenę wpływu tego rozporządzenia na rynek nawozów.
IERiGŻ stwierdził, że trudno jednoznacznie określić jak zareaguje rynek krajowy po
wprowadzeniu podwyższonych ceł. Dodatkowa stawka celna w wysokości od 40 do 45
EUR/t (w pierwszym okresie stosowania podwyższonych ceł) jest stosunkowo niska w
odniesieniu do ceny detalicznej nawozu za jaką kupuje nawozy producent rolny w Polsce
(np. prawie 3,4 tys. zł/t fosforanu amonu, około 2,4 tys. zł/t mocznika). Zgodnie z oceną
IERiGŻ ewentualny dodatkowy koszt prawdopodobnie zostałby tylko w pewnej części
przeniesiony na wzrost cen detalicznych nawozów importowanych, a w pewnym stopniu
byłby poniesiony przez importera poprzez obniżenie jego marży, w celu zachowania
konkurencyjności cenowej tych nawozów. Należy też mieć na uwadze, że na tempo zmian
cen wpływ będą miały również inne czynniki, jak np. popyt na nawozy determinowany
sytuacją na rynkach rolnych, w tym przede wszystkim na rynku zbóż, czy też ceny gazu
ziemnego wpływające na koszty produkcji nawozów.
Wydaje się, że w kolejnych okresach obowiązywania podwyższonych ceł na import
nawozów poszczególne kraje UE zdołają przemodelować kierunki dostaw (realizując
większy import z alternatywnych kierunków), a także zwiększą rodzimą produkcję, co
pozwoli im radykalnie zmniejszyć import od Rosji i Białorusi.
-- 2 of 7 --
W ocenie IERIGŻ dopiero wprowadzenie maksymalnych ceł na nawozy azotowe
i wieloskładnikowe, a więc w okresie od 1 lipca 2028 r. spowoduje radykalne czy też
niemal całkowite zatrzymanie importu nawozów z Rosji i Białorusi. Do tego czasu import
nawozów z tych krajów do UE po wprowadzeniu wyższych ceł będzie stopniowo malał,
co pozwoli na uniezależnienie produkcji rolnej w UE od nawozów rosyjskich i białoruskich.
W Polsce taka tendencja też powinna być widoczna, czyli zwiększenie rodzimej produkcji
i ewentualne uzupełnianie jej alternatywnymi do wschodnich kierunkami importu.
Z kolei Polska Izba Przemysłu Chemicznego wskazuje, że wprowadzenie ceł na nawozy
z Rosji i Białorusi nie spowoduje braku dostępności tych produktów na rynku unijnym czy
polskim. Konsumpcja na rynku krajowym i UE jest dużo niższa niż potencjał wytwórczy
polskich i unijnych producentów. Ponadto nabywcy dysponują licznymi alternatywami dla
zakupu nawozów, obejmującymi zarówno wewnątrzregionalną produkcję, jak i import.
Dodatkowo poczynione inwestycje w polskim przemyśle nawozowym mogą
zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe państwa.
Natomiast według raportu EY1, wojna celna może obniżyć PKB Polski o ok. 0,2 pkt. proc.
w 2025 i 0,9 pkt. proc. w 2026, głównie przez spadek eksportu i inwestycji. Choć inflacja
może lekko spaść ze względu na spadek cen surowców, długoterminowy wpływ na
gospodarkę będzie jednak neutralny po dostosowaniu się rynków.
Mając na uwadze powyższe analizy MRiRW na obecnym etapie nie widzi potrzeby
uruchamiania mechanizmów wsparcia finansowego na zakup nawozów dla rolników.
Odnosząc się do działań na rzecz przemysłu nawozowego, uprzejmie informuję, iż
przedsiębiorcy reprezentujący sektory i podsektory energochłonne są uprawnieni do
otrzymywania pomocy publicznej w formie rekompensat na pokrycie kosztów uprawnień
do emisji dwutlenku węgla przenoszonych na nich w cenach energii elektrycznej.
W 2025 r. wytyczne Komisji, umożliwiające uznać pomoc państwa dla określonych branż
za zgodną z zasadami rynku wewnętrznego UE i niewpływającą niekorzystnie na warunki
wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, są poddawane
okresowemu przeglądowi i będzie możliwe przeprowadzenie ewentualnej nowelizacji.
Zdaniem MRiT aktualna lista sektorów jest niewystarczająca.
Zmianie uległy uwarunkowania wpływające na konkurencyjność sektorów
przemysłowych w tym m.in. wzrost kosztów uprawnień dla emisji, istotny w przypadku
polskiej energetyki, charakteryzującej się bardzo wysoką emisyjnością wytwarzania
energii elektrycznej, podwojenie zużycia energii elektrycznej w procesie dekarbonizacji,
w tym elektryfikacji i wychwytywaniu i składowaniu dwutlenku węgla (ang. Carbon
1 https://www.ey.com/pl_pl/newsroom/2025/04/cla-polska-ey
-- 3 of 7 --
Capture, Utilisation and Storage - CCUS) oraz istotny wzrost kosztów energii i gazu po
inwazji Rosji na Ukrainę.
W związku z tym MRiT przygotowuje wniosek do Komisji Europejskiej ws. Nowelizacji
komunikatu Komisji – Wytyczne w sprawie niektórych środków pomocy państwa
w kontekście systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych po 2021 r.
rozszerzający listę o kolejne sektory, w tym o przemysł nawozowy.
Warto podkreślić, iż jak dotąd zostały wdrożone 3 Programy realizujące zapisy ustawy z
dnia 29 września 2022 r. o zasadach realizacji programów wsparcia przedsiębiorców
w związku z sytuacją na rynku energii w latach 2022–2024 (Dz. U. poz. 2088). Celem ww.
ustawy oraz przedmiotowych programów było przeciwdziałanie negatywnym skutkom
nagłego wzrostu cen nośników energii, który spowodowany jest wojną na Ukrainie
i wynikającym z niej ograniczeniem importu węglowodorów z Rosji.
Były to Programy:
1) „Pomoc dla sektorów energochłonnych związana z nagłymi wzrostami cen gazu
ziemnego i energii elektrycznej w 2022 r.”,
2) „Pomoc dla przemysłu energochłonnego związana z cenami gazu ziemnego i energii
elektrycznej w 2023 r.”,
3) „Pomoc dla przemysłu energochłonnego związana z cenami gazu ziemnego i energii
elektrycznej w 2024 r.”.
Podstawą powyższych Programów były wytyczne Komisji Europejskiej określone
w Komunikacie „Tymczasowe kryzysowe i przejściowe ramy środków pomocy państwa
w celu wsparcia gospodarki po agresji Rosji wobec Ukrainy" (dalej: „TCTF”), w którym
dopuszczona została możliwość udzielania przez państwa członkowskie Unii Europejskiej
pomocy publicznej z tytułu zakłóceń w działalności gospodarki Unii Europejskiej (dalej:
„UE”). Pomoc ta miała służyć przede wszystkim zapewnieniu płynności i dostępu do
finansowania dla przedsiębiorstw zmagających się z wyzwaniami obecnego kryzysu, przy
jednoczesnym zachowaniu warunków działania na jednolitym rynku UE. Wsparcie mogło
być udzielone na pokrycie zwiększonych kosztów energii elektrycznej oraz gazu
ziemnego, w tym skroplonego gazu ziemnego. Zgodnie ze znowelizowanym TCTF, pomoc
mogła dotyczyć kosztów poniesionych wyłącznie do dnia 30 czerwca 2024 r.
W ramach programu za koszty poniesione w 2022 r. pomocy udzielono 195
przedsiębiorcom w łącznej kwocie ponad 2,3 mld zł. W ramach programu za koszty
poniesione w 2023 r. pomocy udzielono 346 przedsiębiorcom w łącznej kwocie ponad
2,4 mld zł. Natomiast dzięki programowi obejmującemu okres kwalifikowany od
01.01.2024 r. do 30.06.2024 r. pomoc udzielono 187 przedsiębiorcom, a jej suma
wynosiła: 363 370 476,59 zł.
W ramach ww. Programów podmioty z Grupy Azoty oraz z przedsiębiorstwa Anwil S.A.
-- 4 of 7 --
otrzymały następujące wsparcie:
1. 2022 r.:
- Grupa Azoty S.A. – 55 853 277,84 zł,
- Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki "Siarkopol" S.A. Grzybów, 28-200
Staszów – 2 504 951.17 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe "Puławy" S.A. – 79 852 593,98 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe Kędzierzyn Spółka Akcyjna – 31 358 991,47 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Chemiczne "Police" Spółka Akcyjna – 68 178 699,45 zł,
- Anwil S.A. – 98 365 549,04 zł,
2. 2023 r.:
- Grupa Azoty S.A. – 12 041 315,17 zł
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe "Puławy" S.A. – 93 024 731,82 zł
- Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki "Siarkopol" S.A. – 3 754 441,48 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe Kędzierzyn Spółka Akcyjna – 23 669 442,48 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Chemiczne "Police" Spółka Akcyjna – 40 586 069,05 zł,
- Anwil S.A. – 73 329 288,50 zł,
3. 2024 r.:
- Grupa Azoty Zakłady Chemiczne "Police" Spółka Akcyjna – 7 908 317,64 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe Kędzierzyn Spółka Akcyjna – 3 384 027,10 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe "Puławy" S.A. – 24 325 654,49 zł,
- Grupa Azoty S.A. – 7 295 898,20 zł,
- Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki "Siarkopol" S.A. – 1 305 623,00 zł,
- Anwil S.A. – 1 901 985,56 zł.
Odnosząc się natomiast do kwestii wzmocnienia krajowej niezależności nawozowej
MRiRW zwraca uwagę, że przemysł nawozowy jest ważną częścią przemysłu
chemicznego w Polsce. Zakłady produkujące nawozy mineralne działają jako spółki
kapitałowe, część jako spółki publiczne. Oznacza to, że MRiRW nie ma możliwości
bezpośredniego wpływania na bieżące sprawy spółek, do których niewątpliwie należy
polityka cenowa oraz kształtowanie cen sprzedaży poszczególnych produktów.
MRiRW rekomenduje również zwiększenie udziału w nawożeniu wszelkiego rodzaju
nawozów organicznych, organiczno-mineralnych, które powstają z przerobu substancji
organicznej w postaci obornika, kompostów zielonych, pofermentów z biogazowni. itd.
Argumentem przemawiającym za tą grupą produktów jest długotrwały proces uwalniania
azotu z tych produktów, a zatem odpowiedni do stosowania w sezonie jesiennym.
Dodatkowo są one źródłem substancji organicznej, która jest niezbędna dla gleb
wyjałowionych przez intensywną uprawę. Podstawową grupą tego typu nawozów są
-- 5 of 7 --
nawozy naturalne w postaci nieprzetworzonego obornika i gnojowicy (wprowadzenie ich
do obrotu nie wymaga pozwolenia MRiRW).
Ponadto ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji
inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych, a także ich funkcjonowaniu (Dz. U. poz.
1597) wprowadzono zmiany w ustawie z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu
(Dz.U. z 2024 r. poz. 105). Zmiany te umożliwiły wprowadzanie do obrotu produktów
pofermentacyjnych w uproszczonej procedurze, nie wymagającej uzyskania pozwolenia
MRiRW. A zatem zwiększyła się dostępność takich produktów. Zgodnie z prowadzonym
przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa rejestrem
wytwórców biogazu rolniczego, takich podmiotów na dzień 7 lipca 2025 r. jest 157.
Jednocześnie MRiRW zleciło IERiGŻ wykonanie analizy samowystarczalności Polski
w produkcji nawozów mineralnych. Z tej analizy wynika, że Polska jest samowystarczalna
w produkcji nawozów azotowych oraz fosforowych. Krajowa produkcja zarówno pod
względem ilości wyprodukowanych nawozów, jak również ich rodzaju (struktury
asortymentowej) zaspokaja potrzeby krajowego rolnictwa w zakresie dostarczania azotu
w nawozach mineralnych. Brak samowystarczalności i konieczność importu pewnych
ilości nawozów dotyczy jedynie jednoskładnikowych nawozów potasowych.
Ponadto w obliczu zachodzących zmian i sytuacji geopolitycznej zarówno Polski, jak i całej
Europy, dobrym rozwiązaniem stają się nowe strategiczne programy wprowadzane przez
Komisję Europejską. Program STEP (Strategic Technologies for Europe Platform) to unijna
platforma wsparcia strategicznych sektorów – pierwotnie skupiona głównie na
technologiach cyfrowych, czystej energii i biotechnologii. Jednak w 2024 i 2025 roku
zaczęto ją rozszerzać również na niektóre kluczowe komponenty łańcucha dostaw
rolnictwa, w tym nawozy. W Polsce inicjatywa STEP została wprowadzona jako
V priorytet w programie FENG (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki).
Zakres działań obejmuje m.in.: „KIS 2.6 – nawozy organiczne i mineralne, środki ochrony
roślin i regulatory wzrostu”. Oznacza to, że inwestycje wiązane z produkcją, modernizacją
czy ekologicznymi formami nawozów mogą otrzymać wsparcie poprzez STEP (zwłaszcza
w obszarze dekarbonizacji i zielonej chemii).
W MRiT prowadzone są również intensywne prace w zakresie wprowadzenia
instrumentu IPCEI (Important Projects of Common European Interest) w biotechnologii.
Prace te są póki co na etapie wstępnej fazy projektowej, ale już wiadomo, że wsparciem
będą objęte konsorcja zajmujące się produkcją i przetwarzaniem chemikaliów
pochodzenia biologicznego, takich jak biomasa, odpady lub dwutlenek węgla. Znajdują
-- 6 of 7 --
one szerokie zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu w tym również w sektorze
agrochemicznym, wspierając bardziej zrównoważone metody produkcji i zmniejszając
zależność od zasobów kopalnych.
Dodatkowo wsparcie będą mogli uzyskać producenci i przetwórcy kluczowych
komponentów żywności i pasz. Celem tych działań jest sprostanie globalnym wyzwaniom
i wzmocnienie strategicznej autonomii UE, przy jednoczesnym promowaniu rozwiązań
opartych na biotechnologii.
Programy STEP i IPCEI Biotech stanowią uzupełnienie długoterminowej strategii rządu
w kierunku efektywności i innowacji. Monitorowanie skutków decyzji UE będzie się
pogłębiać wraz z wdrażaniem kolejnych faz IPCEI i narzędzi wspierających rolników.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
Minister
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 15 lipca 2025 r.
Znak sprawy: DHR.rn.058.4.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 10322 w sprawie objęcia nawozów z Rosji i Białorusi cłami
oraz skutków tej decyzji dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 10322 posłów na Sejm RP Jarosława Sachajko i Anny
Gembickiej w sprawie objęcia nawozów z Rosji i Białorusi cłami oraz skutków tej decyzji
dla polskiego rolnictwa i przemysłu nawozowego, przekazuję następujące informacje, w
oparciu o materiały dostępne w resorcie rolnictwa oraz w Ministerstwie Rozwoju i
Technologii.
MRiRW systematycznie analizuje sytuację dotyczącą dostępności nawozów mineralnych
i ich cen. W tym celu Ministerstwo korzysta z różnych źródeł. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt
5 ustawy z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego (Dz. U. z
2024 r. poz. 76) wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego prowadzą analizy rynku
artykułów rolno-spożywczych i środków produkcji oraz gromadzą i upowszechniają
informacje rynkowe w tym zakresie. Każda analiza jest przekazywana do MRiRW oraz
publikowana na stronie internetowej CDR (https://www.cdr.gov.pl/ekonomika-i-
organizacja/rynek-nawozow-mineralnych) i zawiera następujące dane:
zestawienie cen minimalnych nawozów,
zestawienie cen maksymalnych nawozów,
zestawienie cen średnich nawozów,
analizę cen i zaopatrzenia w nawozy wapniowe,
liczbę punktów zaopatrujących w nawozy,
liczbę punktów zaopatrujących w nawozy wapniowe,
stan zaopatrzenia w nawozy mineralne,
-- 1 of 7 --
stan zaopatrzenia w nawozy wapniowe,
dynamikę cen nawozów mineralnych,
zestawienie cen czystego składnika w nawozach.
analizę rynku nawozów mineralnych oraz cen nawozów,
Ponadto MRiRW otrzymuje prowadzone przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa
i Gospodarki Żywnościowej – PIB (IERiGŻ) analizy rynkowe
(https://ierigz.waw.pl/publikacje/analizy-rynkowe/rynek-srodkow-produkcji-dla-
rolnictwa/25581,4,3,0,nr-51-2024-rynek-srodkow-produkcji-dla-rolnictwa.html)
dotyczące środków produkcji dla rolnictwa. „Analiza rynkowa - Rynek środków produkcji
dla rolnictwa” ma charakter cyklicznego raportu rynkowego, bazującego na najbardziej
aktualnych źródłowych danych statystycznych, w tym niepublikowanych danych
Głównego Urzędu Statystycznego, Ministerstwa Finansów, Banku Światowego,
Eurostatu, FAO, IFA, a także Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
W ramach analizy dotyczącej bieżącej oceny sytuacji popytowo-podażowej w kontekście
zmian zachodzących na rynku światowym obserwacji podlegają m.in. produkcja nawozów
mineralnych oraz surowców, zużycie nawozów mineralnych, wapniowych, ceny w handlu
światowym. Opracowanie ukazuje się raz w roku w tzw. edycji wiosennej.
Na etapie prac nad projektem rozporządzenia w sprawie zmiany stawek celnych mających
zastosowanie do przywozu niektórych towarów pochodzących lub wywożonych
bezpośrednio lub pośrednio z Federacji Rosyjskiej i Republiki Białorusi MRiRW zleciło
IERiGŻ analizę mającą na celu ocenę wpływu tego rozporządzenia na rynek nawozów.
IERiGŻ stwierdził, że trudno jednoznacznie określić jak zareaguje rynek krajowy po
wprowadzeniu podwyższonych ceł. Dodatkowa stawka celna w wysokości od 40 do 45
EUR/t (w pierwszym okresie stosowania podwyższonych ceł) jest stosunkowo niska w
odniesieniu do ceny detalicznej nawozu za jaką kupuje nawozy producent rolny w Polsce
(np. prawie 3,4 tys. zł/t fosforanu amonu, około 2,4 tys. zł/t mocznika). Zgodnie z oceną
IERiGŻ ewentualny dodatkowy koszt prawdopodobnie zostałby tylko w pewnej części
przeniesiony na wzrost cen detalicznych nawozów importowanych, a w pewnym stopniu
byłby poniesiony przez importera poprzez obniżenie jego marży, w celu zachowania
konkurencyjności cenowej tych nawozów. Należy też mieć na uwadze, że na tempo zmian
cen wpływ będą miały również inne czynniki, jak np. popyt na nawozy determinowany
sytuacją na rynkach rolnych, w tym przede wszystkim na rynku zbóż, czy też ceny gazu
ziemnego wpływające na koszty produkcji nawozów.
Wydaje się, że w kolejnych okresach obowiązywania podwyższonych ceł na import
nawozów poszczególne kraje UE zdołają przemodelować kierunki dostaw (realizując
większy import z alternatywnych kierunków), a także zwiększą rodzimą produkcję, co
pozwoli im radykalnie zmniejszyć import od Rosji i Białorusi.
-- 2 of 7 --
W ocenie IERIGŻ dopiero wprowadzenie maksymalnych ceł na nawozy azotowe
i wieloskładnikowe, a więc w okresie od 1 lipca 2028 r. spowoduje radykalne czy też
niemal całkowite zatrzymanie importu nawozów z Rosji i Białorusi. Do tego czasu import
nawozów z tych krajów do UE po wprowadzeniu wyższych ceł będzie stopniowo malał,
co pozwoli na uniezależnienie produkcji rolnej w UE od nawozów rosyjskich i białoruskich.
W Polsce taka tendencja też powinna być widoczna, czyli zwiększenie rodzimej produkcji
i ewentualne uzupełnianie jej alternatywnymi do wschodnich kierunkami importu.
Z kolei Polska Izba Przemysłu Chemicznego wskazuje, że wprowadzenie ceł na nawozy
z Rosji i Białorusi nie spowoduje braku dostępności tych produktów na rynku unijnym czy
polskim. Konsumpcja na rynku krajowym i UE jest dużo niższa niż potencjał wytwórczy
polskich i unijnych producentów. Ponadto nabywcy dysponują licznymi alternatywami dla
zakupu nawozów, obejmującymi zarówno wewnątrzregionalną produkcję, jak i import.
Dodatkowo poczynione inwestycje w polskim przemyśle nawozowym mogą
zagwarantować bezpieczeństwo żywnościowe państwa.
Natomiast według raportu EY1, wojna celna może obniżyć PKB Polski o ok. 0,2 pkt. proc.
w 2025 i 0,9 pkt. proc. w 2026, głównie przez spadek eksportu i inwestycji. Choć inflacja
może lekko spaść ze względu na spadek cen surowców, długoterminowy wpływ na
gospodarkę będzie jednak neutralny po dostosowaniu się rynków.
Mając na uwadze powyższe analizy MRiRW na obecnym etapie nie widzi potrzeby
uruchamiania mechanizmów wsparcia finansowego na zakup nawozów dla rolników.
Odnosząc się do działań na rzecz przemysłu nawozowego, uprzejmie informuję, iż
przedsiębiorcy reprezentujący sektory i podsektory energochłonne są uprawnieni do
otrzymywania pomocy publicznej w formie rekompensat na pokrycie kosztów uprawnień
do emisji dwutlenku węgla przenoszonych na nich w cenach energii elektrycznej.
W 2025 r. wytyczne Komisji, umożliwiające uznać pomoc państwa dla określonych branż
za zgodną z zasadami rynku wewnętrznego UE i niewpływającą niekorzystnie na warunki
wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, są poddawane
okresowemu przeglądowi i będzie możliwe przeprowadzenie ewentualnej nowelizacji.
Zdaniem MRiT aktualna lista sektorów jest niewystarczająca.
Zmianie uległy uwarunkowania wpływające na konkurencyjność sektorów
przemysłowych w tym m.in. wzrost kosztów uprawnień dla emisji, istotny w przypadku
polskiej energetyki, charakteryzującej się bardzo wysoką emisyjnością wytwarzania
energii elektrycznej, podwojenie zużycia energii elektrycznej w procesie dekarbonizacji,
w tym elektryfikacji i wychwytywaniu i składowaniu dwutlenku węgla (ang. Carbon
1 https://www.ey.com/pl_pl/newsroom/2025/04/cla-polska-ey
-- 3 of 7 --
Capture, Utilisation and Storage - CCUS) oraz istotny wzrost kosztów energii i gazu po
inwazji Rosji na Ukrainę.
W związku z tym MRiT przygotowuje wniosek do Komisji Europejskiej ws. Nowelizacji
komunikatu Komisji – Wytyczne w sprawie niektórych środków pomocy państwa
w kontekście systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych po 2021 r.
rozszerzający listę o kolejne sektory, w tym o przemysł nawozowy.
Warto podkreślić, iż jak dotąd zostały wdrożone 3 Programy realizujące zapisy ustawy z
dnia 29 września 2022 r. o zasadach realizacji programów wsparcia przedsiębiorców
w związku z sytuacją na rynku energii w latach 2022–2024 (Dz. U. poz. 2088). Celem ww.
ustawy oraz przedmiotowych programów było przeciwdziałanie negatywnym skutkom
nagłego wzrostu cen nośników energii, który spowodowany jest wojną na Ukrainie
i wynikającym z niej ograniczeniem importu węglowodorów z Rosji.
Były to Programy:
1) „Pomoc dla sektorów energochłonnych związana z nagłymi wzrostami cen gazu
ziemnego i energii elektrycznej w 2022 r.”,
2) „Pomoc dla przemysłu energochłonnego związana z cenami gazu ziemnego i energii
elektrycznej w 2023 r.”,
3) „Pomoc dla przemysłu energochłonnego związana z cenami gazu ziemnego i energii
elektrycznej w 2024 r.”.
Podstawą powyższych Programów były wytyczne Komisji Europejskiej określone
w Komunikacie „Tymczasowe kryzysowe i przejściowe ramy środków pomocy państwa
w celu wsparcia gospodarki po agresji Rosji wobec Ukrainy" (dalej: „TCTF”), w którym
dopuszczona została możliwość udzielania przez państwa członkowskie Unii Europejskiej
pomocy publicznej z tytułu zakłóceń w działalności gospodarki Unii Europejskiej (dalej:
„UE”). Pomoc ta miała służyć przede wszystkim zapewnieniu płynności i dostępu do
finansowania dla przedsiębiorstw zmagających się z wyzwaniami obecnego kryzysu, przy
jednoczesnym zachowaniu warunków działania na jednolitym rynku UE. Wsparcie mogło
być udzielone na pokrycie zwiększonych kosztów energii elektrycznej oraz gazu
ziemnego, w tym skroplonego gazu ziemnego. Zgodnie ze znowelizowanym TCTF, pomoc
mogła dotyczyć kosztów poniesionych wyłącznie do dnia 30 czerwca 2024 r.
W ramach programu za koszty poniesione w 2022 r. pomocy udzielono 195
przedsiębiorcom w łącznej kwocie ponad 2,3 mld zł. W ramach programu za koszty
poniesione w 2023 r. pomocy udzielono 346 przedsiębiorcom w łącznej kwocie ponad
2,4 mld zł. Natomiast dzięki programowi obejmującemu okres kwalifikowany od
01.01.2024 r. do 30.06.2024 r. pomoc udzielono 187 przedsiębiorcom, a jej suma
wynosiła: 363 370 476,59 zł.
W ramach ww. Programów podmioty z Grupy Azoty oraz z przedsiębiorstwa Anwil S.A.
-- 4 of 7 --
otrzymały następujące wsparcie:
1. 2022 r.:
- Grupa Azoty S.A. – 55 853 277,84 zł,
- Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki "Siarkopol" S.A. Grzybów, 28-200
Staszów – 2 504 951.17 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe "Puławy" S.A. – 79 852 593,98 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe Kędzierzyn Spółka Akcyjna – 31 358 991,47 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Chemiczne "Police" Spółka Akcyjna – 68 178 699,45 zł,
- Anwil S.A. – 98 365 549,04 zł,
2. 2023 r.:
- Grupa Azoty S.A. – 12 041 315,17 zł
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe "Puławy" S.A. – 93 024 731,82 zł
- Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki "Siarkopol" S.A. – 3 754 441,48 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe Kędzierzyn Spółka Akcyjna – 23 669 442,48 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Chemiczne "Police" Spółka Akcyjna – 40 586 069,05 zł,
- Anwil S.A. – 73 329 288,50 zł,
3. 2024 r.:
- Grupa Azoty Zakłady Chemiczne "Police" Spółka Akcyjna – 7 908 317,64 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe Kędzierzyn Spółka Akcyjna – 3 384 027,10 zł,
- Grupa Azoty Zakłady Azotowe "Puławy" S.A. – 24 325 654,49 zł,
- Grupa Azoty S.A. – 7 295 898,20 zł,
- Grupa Azoty Kopalnie i Zakłady Chemiczne Siarki "Siarkopol" S.A. – 1 305 623,00 zł,
- Anwil S.A. – 1 901 985,56 zł.
Odnosząc się natomiast do kwestii wzmocnienia krajowej niezależności nawozowej
MRiRW zwraca uwagę, że przemysł nawozowy jest ważną częścią przemysłu
chemicznego w Polsce. Zakłady produkujące nawozy mineralne działają jako spółki
kapitałowe, część jako spółki publiczne. Oznacza to, że MRiRW nie ma możliwości
bezpośredniego wpływania na bieżące sprawy spółek, do których niewątpliwie należy
polityka cenowa oraz kształtowanie cen sprzedaży poszczególnych produktów.
MRiRW rekomenduje również zwiększenie udziału w nawożeniu wszelkiego rodzaju
nawozów organicznych, organiczno-mineralnych, które powstają z przerobu substancji
organicznej w postaci obornika, kompostów zielonych, pofermentów z biogazowni. itd.
Argumentem przemawiającym za tą grupą produktów jest długotrwały proces uwalniania
azotu z tych produktów, a zatem odpowiedni do stosowania w sezonie jesiennym.
Dodatkowo są one źródłem substancji organicznej, która jest niezbędna dla gleb
wyjałowionych przez intensywną uprawę. Podstawową grupą tego typu nawozów są
-- 5 of 7 --
nawozy naturalne w postaci nieprzetworzonego obornika i gnojowicy (wprowadzenie ich
do obrotu nie wymaga pozwolenia MRiRW).
Ponadto ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji
inwestycji w zakresie biogazowni rolniczych, a także ich funkcjonowaniu (Dz. U. poz.
1597) wprowadzono zmiany w ustawie z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu
(Dz.U. z 2024 r. poz. 105). Zmiany te umożliwiły wprowadzanie do obrotu produktów
pofermentacyjnych w uproszczonej procedurze, nie wymagającej uzyskania pozwolenia
MRiRW. A zatem zwiększyła się dostępność takich produktów. Zgodnie z prowadzonym
przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa rejestrem
wytwórców biogazu rolniczego, takich podmiotów na dzień 7 lipca 2025 r. jest 157.
Jednocześnie MRiRW zleciło IERiGŻ wykonanie analizy samowystarczalności Polski
w produkcji nawozów mineralnych. Z tej analizy wynika, że Polska jest samowystarczalna
w produkcji nawozów azotowych oraz fosforowych. Krajowa produkcja zarówno pod
względem ilości wyprodukowanych nawozów, jak również ich rodzaju (struktury
asortymentowej) zaspokaja potrzeby krajowego rolnictwa w zakresie dostarczania azotu
w nawozach mineralnych. Brak samowystarczalności i konieczność importu pewnych
ilości nawozów dotyczy jedynie jednoskładnikowych nawozów potasowych.
Ponadto w obliczu zachodzących zmian i sytuacji geopolitycznej zarówno Polski, jak i całej
Europy, dobrym rozwiązaniem stają się nowe strategiczne programy wprowadzane przez
Komisję Europejską. Program STEP (Strategic Technologies for Europe Platform) to unijna
platforma wsparcia strategicznych sektorów – pierwotnie skupiona głównie na
technologiach cyfrowych, czystej energii i biotechnologii. Jednak w 2024 i 2025 roku
zaczęto ją rozszerzać również na niektóre kluczowe komponenty łańcucha dostaw
rolnictwa, w tym nawozy. W Polsce inicjatywa STEP została wprowadzona jako
V priorytet w programie FENG (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki).
Zakres działań obejmuje m.in.: „KIS 2.6 – nawozy organiczne i mineralne, środki ochrony
roślin i regulatory wzrostu”. Oznacza to, że inwestycje wiązane z produkcją, modernizacją
czy ekologicznymi formami nawozów mogą otrzymać wsparcie poprzez STEP (zwłaszcza
w obszarze dekarbonizacji i zielonej chemii).
W MRiT prowadzone są również intensywne prace w zakresie wprowadzenia
instrumentu IPCEI (Important Projects of Common European Interest) w biotechnologii.
Prace te są póki co na etapie wstępnej fazy projektowej, ale już wiadomo, że wsparciem
będą objęte konsorcja zajmujące się produkcją i przetwarzaniem chemikaliów
pochodzenia biologicznego, takich jak biomasa, odpady lub dwutlenek węgla. Znajdują
-- 6 of 7 --
one szerokie zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu w tym również w sektorze
agrochemicznym, wspierając bardziej zrównoważone metody produkcji i zmniejszając
zależność od zasobów kopalnych.
Dodatkowo wsparcie będą mogli uzyskać producenci i przetwórcy kluczowych
komponentów żywności i pasz. Celem tych działań jest sprostanie globalnym wyzwaniom
i wzmocnienie strategicznej autonomii UE, przy jednoczesnym promowaniu rozwiązań
opartych na biotechnologii.
Programy STEP i IPCEI Biotech stanowią uzupełnienie długoterminowej strategii rządu
w kierunku efektywności i innowacji. Monitorowanie skutków decyzji UE będzie się
pogłębiać wraz z wdrażaniem kolejnych faz IPCEI i narzędzi wspierających rolników.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
Minister
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 7 of 7 --