Interpelacja w sprawie Komitetu Monitorującego program "Fundusze Europejskie dla Rybactwa"

Interpelacja nr 9999

do ministra rolnictwa i rozwoju wsi

w sprawie Komitetu Monitorującego program "Fundusze Europejskie dla Rybactwa"

Zgłaszający: Dorota Arciszewska-Mielewczyk

Data wpływu: 26-05-2025

Gdynia, 26.05.2025 r.

Szanowny Panie Ministrze Rolnictwa i Rozwoju Wsi,

w związku z sygnałami ze strony środowiska rybackiego, zgodnie z którymi w składzie Komitetu Monitorującego program „Fundusze Europejskie dla Rybactwa” mogą zasiadać podmioty zajmujące się zawodowo pozyskiwaniem funduszy, co stanowi naruszenie konfliktu interesów, zachodzi uzasadniona potrzeba odpowiedzi na poniższe pytania:

Czy skład ww. komitetu jest stały i jak jest ustalany i czy podlega zmianom i jaki był skład osobowy od początku założenia komitetu i czy skład ten podlegał jakimkolwiek zmianom?

Dlaczego mimo brzmienia § 3 ust. 6 Regulaminu pracy KM FER nr 1/2023 z dnia 22 marca 2023 r., w ww. komitecie mogą zasiadać osoby, które trudnią się zawodowo pozyskiwaniem funduszy?

Komitet Monitorujący został powołany zarządzeniem Nr 1 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 25 stycznia 2023 r. w sprawie powołania Komitetu Monitorującego program „Fundusze Europejskie dla Rybactwa” na lata 2021-2027. Komitet Monitorujący jest niezależnym organem opiniodawczo-doradczym, którego głównym celem jest wsparcie Instytucji Zarządzającej FER w procesie monitorowania i wdrażania FER. W skład Komitetu Monitorującego FER wchodzą m.in. przedstawiciele organizacji pozarządowych działających w sektorze rybactwa.

Komitet pełni bardzo ważną rolę we wdrażaniu funduszy i nie budzi wątpliwości, iż jego członkowie są zobowiązani do unikania konfliktu interesów.

Przez konflikt interesów, zgodnie z § 3 ust. 6 Regulaminu pracy KM FER nr 1/2023 z dnia 22 marca 2023 r., należy rozumieć sytuację, gdy bezstronne i obiektywne pełnienie funkcji członka komitetu bądź jego zastępcy jest zagrożone z uwagi na względy rodzinne, emocjonalne, sympatie polityczne lub związki z jakimkolwiek krajem, interes gospodarczy lub jakiekolwiek inne bezpośrednie lub pośrednie interesy osobiste, których przykłady zostały określone w Zawiadomieniu Komisji - Wytycznych dotyczących unikania konfliktu interesów i zarządzania takimi konfliktami na podstawie rozporządzenia finansowego (2021/C/21/01) Dz. Urz. UE Oj C 121 z 09.04.2021 str. 1.

Zgodnie z treścią tego dokumentu :

Artykuł 61

Konflikt interesów

„1. Podmiotom upoważnionym do działań finansowych w rozumieniu rozdziału 4 niniejszego tytułu oraz innym osobom, w tym również organom krajowym na dowolnym szczeblu, uczestniczącym w wykonaniu budżetu w ramach zarządzania bezpośredniego, pośredniego i dzielonego, w tym również w odnośnych działaniach przygotowawczych, a także w audycie lub kontroli, zakazuje się podejmowania jakichkolwiek działań, które mogą spowodować powstanie konfliktu ich interesów z interesami Unii. Podmioty te muszą również podejmować odpowiednie środki, aby zapobiegać powstaniu konfliktu interesów w ramach funkcji wchodzących w zakres ich odpowiedzialności, oraz aby zareagować na sytuacje, które obiektywnie można postrzegać jako konflikt interesów.

2. W przypadku gdy istnieje ryzyko konfliktu interesów w odniesieniu do członka personelu organu krajowego, dana osoba kieruje sprawę do swojego przełożonego. W przypadku gdy takie ryzyko istnieje w odniesieniu do pracowników objętych regulaminem pracowniczym, dana osoba kieruje sprawę do odpowiedniego delegowanego urzędnika zatwierdzającego. Odpowiedni przełożony lub delegowany urzędnik zatwierdzający potwierdzają na piśmie, czy stwierdzono konflikt interesów. W razie stwierdzenia istnienia konfliktu interesów organ powołujący lub odpowiedni organ krajowy zapewniają, aby dana osoba zaprzestała jakichkolwiek działań w danej kwestii. Odpowiedni delegowany urzędnik zatwierdzający lub odpowiedni organ krajowy zapewniają, aby wszelkie dalsze stosowne działania zostały podjęte zgodnie z mającym zastosowanie prawem.

3. Do celów ust. 1 konflikt interesów istnieje wówczas, gdy bezstronne i obiektywne pełnienie funkcji podmiotu upoważnionego do działań finansowych lub innej osoby, o których mowa w ust. 1, jest zagrożone z uwagi na względy rodzinne, emocjonalne, sympatie polityczne lub związki z jakimkolwiek krajem, interes gospodarczy lub jakiekolwiek inne bezpośrednie lub pośrednie interesy osobiste”.

Jak doprecyzowano ww. dokumencie:

Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 61 ust. 1 RF 2018 „uczestnictwo” obejmuje działania przygotowawcze oraz każdy etap procesu planowania, podejmowania decyzji, zarządzania, audytu i kontroli w odniesieniu do wykorzystania środków finansowych UE. W związku z tym pojęcie to obejmuje każdego, kto może mieć wpływ na proces decyzyjny, w tym władze krajowe, regionalne i lokalne, pracowników lub członków tych władz oraz członków rządu, w zakresie, w jakim zajmują się oni którymkolwiek z wyżej wymienionych etapów wykonywania budżetu UE.

Skład grup doradczych w odniesieniu do wykonania budżetu

Interesy prywatne mogą wpływać na wykonanie budżetu publicznego za pośrednictwem grup doradczych powoływanych przez organy publiczne. Grupa doradcza lub grupa ekspertów oznacza każdy komitet, radę, panel, grupę zadaniową lub podobną grupę, lub każdą podkomisję lub inną podgrupę, które zapewniają instytucjom Unii i organom krajowym doradztwo, wiedzę fachową lub zalecenia dotyczące wykonania budżetu. Tego rodzaju grupy składają się zazwyczaj z przedstawicieli organów publicznych, sektora prywatnego lub organizacji społeczeństwa obywatelskiego i mogą być powoływane przez instytucje Unii i organy krajowe.

Integralność wykonania budżetu może być zagrożona, jeżeli na przykład interesy prywatne zdecydowanie ukierunkowują pracę grup doradczych lub na nią wpływają. Kiedy na przykład dyrektorzy przedsiębiorstw lub przedstawiciele grup interesu doradzają rządom jako członkowie grupy doradczej, działają w ramach procesu decyzyjnego, mając bezpośredni wpływ na decydentów, a jednocześnie kierują się własnymi interesami prywatnymi. Chociaż wiedza fachowa grup doradczych jest rzeczywiście ważna dla jakości procesu decyzyjnego, w tym względzie równie ważne jest, aby skład takich grup był zrównoważony i reprezentował poszczególne odpowiednie dziedziny wiedzy fachowej i interesy niezbędne do wykonywania konkretnych zadań lub podejmowania decyzji przez dany podmiot.

W odniesieniu do zastosowania art. 61 RF 2018 do członków takich grup doradczych ważne jest rozróżnienie, z jednej strony, interesów sektorowych lub społecznych, które członkowie oficjalnie reprezentują w grupie doradczej, a z drugiej strony, interesów osobistych członka (np. ponieważ projekt przedłożony grupie doradczej jest prowadzony przez małżonka/partnera członka). W tym drugim przypadku członek jest zobowiązany do ujawnienia tej sytuacji i musi zostać wykluczony z prac nad tym projektem.

W związku z powyższym kwestia stosowania takich przepisów krajowych nie byłaby już wyłącznie kwestią krajową i mogłaby wchodzić w zakres weryfikacji, kontroli i audytów przeprowadzanych przez służby Komisji, a także przez Europejski Trybunał Obrachunkowy zgodnie z art. 61 ust. 2 RF 2018. Chociaż państwa członkowskie zachowują uprawnienie do stosowania własnych dodatkowych lub bardziej szczegółowych przepisów krajowych (nawet w przypadku, gdy art. 61 RF 2018 ma bezpośrednie zastosowanie), powinny rozważyć możliwość dostosowania lub uzupełnienia wszelkich mniej rygorystycznych lub niekompletnych przepisów krajowych, aby zwiększyć pewność prawa odnośnie do mających zastosowanie przepisów w sytuacjach, które dotyczą budżetu UE. (ust. 3.2. dokument 52021XC0409(01) Zawiadomienie Komisji Wytyczne dotyczące unikania konfliktów interesów i zarządzania takimi konfliktami na podstawie rozporządzenia finansowego 2021/C 121/01.

Art. 61 RF 2018 dotyczy: (i) podmiotów upoważnionych do działań finansowych (23) (w rozumieniu tytułu IV rozdział 4 art. 73, 76, 77 i 89 RF 2018), których rolę pełnią urzędnicy zatwierdzający (każda instytucja Unii wykonuje obowiązki urzędnika zatwierdzającego i deleguje – a w dalszej kolejności subdeleguje – uprawnienia urzędnika zatwierdzającego na pracowników odpowiedniego szczebla), księgowi (powoływani przez każdą instytucję Unii spośród urzędników podlegających przepisom regulaminu pracowniczego (24)) oraz administratorzy rachunków zaliczkowych (powoływani decyzją księgowego instytucji Unii na podstawie należycie uzasadnionego wniosku właściwego urzędnika zatwierdzającego); oraz (ii) personelu (w tym członków komisji otwierających i oceniających oraz ekspertów zewnętrznych wybranych do pomocy tym komisjom (25)) uczestniczącego w wykonaniu budżetu UE. (ust. 3.2.2. dokument 52021XC0409(01) Zawiadomienie Komisji Wytyczne dotyczące unikania konfliktów interesów i zarządzania takimi konfliktami na podstawie rozporządzenia finansowego 2021/C 121/01.

Mając powyższe na względzie nawet jeśli na wcześniejszych etapach członkowie KM FER trudniący się zawodowo pozyskiwaniem funduszy zostali dopuszczeni do prac komitetu to aktualnie winny być podjęte przez tutejsze ministerstwo działania zmierzające do dokonania zmian w składzie komitetu. Nie można akceptować istnienia ww. konfliktu interesów.

Kwestia przestrzegania unikania konfliktu interesów nie jest wyłącznie kwestią krajową i mogłaby wchodzić w zakres weryfikacji, kontroli i audytów przeprowadzanych przez służby Komisji, a także przez Europejski Trybunał Obrachunkowy zgodnie z art. 61 ust. 2 RF 2018.

Mając powyższe na względzie proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania:

1. Czy skład komitetu jest stały i jak jest ustalany i czy podlega zmianom i jaki był skład osobowy od początku założenia komitetu i czy skład ten podlegał jakimkolwiek zmianom?

2. Dlaczego mimo brzmienia § 3 ust. 6 Regulaminu pracy KM FER nr 1/2023 z dnia 22 marca 2023 r., w komitecie mogą zasiadać osoby, które trudnią się zawodowo pozyskiwaniem funduszy?

Z poważaniem

Dorota Arciszewska-Mielewczyk
Poseł na Sejm RP