Odpowiedź na interpelację w sprawie edukacji w zakresie właściwego odżywiania dzieci i młodzieży Odpowiedź na interpelację nr 9972 w sprawie edukacji w zakresie właściwego odżywiania dzieci i młodzieży Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 17-06-2025 Szanowna Pani Poseł, działania profilaktyczne dotyczące zdrowego stylu życia polegają m.in. na realizacji racjonalnego żywienia w szkołach oraz dostępu dzieci do zdrowych produktów w sklepikach/automatach szkolnych. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach[1] środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty muszą spełniać odpowiednie wymagania dla danej grupy wiekowej, wynikające z aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej. Obecnie trwają prace w Ministerstwie Zdrowia w zakresie nowelizacji przedmiotowego rozporządzenia. Projekt jest konsultowany z Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz innymi instytucjami odpowiedzialnymi za zdrowe żywienie dzieci i młodzieży. Zgodnie z art. 52c ust. 3 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia[2] dyrektor przedszkola lub dyrektor szkoły może ustalić, w porozumieniu z radą rodziców, szczegółową listę produktów dopuszczonych do sprzedaży lub stosowania w ramach żywienia zbiorowego w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia. Jednocześnie w przypadku naruszenia ww. przepisów dyrektor jest uprawniony do rozwiązania, bez zachowania terminu wypowiedzenia, umowy z podmiotem prowadzącym sprzedaż środków spożywczych lub działalność w zakresie zbiorowego żywienia dzieci i młodzieży, bez odszkodowania. Nadzór nad właściwym asortymentem produktów w szkolnym sklepiku oraz stołówce szkolnej sprawuje dyrektor szkoły. Należy podkreślić, że art. 73 ww. ustawy określa, że organami urzędowej kontroli żywności w zakresie bezpieczeństwa żywności są m.in. organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zgodnie z właściwością określoną w przepisach ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej[3]. Minister Edukacji dokłada wszelkich starań, aby przyczynić się do poprawy zdrowia dzieci i młodzieży. Od 1 września 2025 r. w szkole podstawowej (klasy IV – VIII) oraz szkołach ponadpodstawowych (liceum, technikum, branżowej szkole I stopnia) nastąpi realizacja nowego nieobowiązkowego przedmiotu – edukacja zdrowotna. Będzie to interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Głównym celem przedmiotu edukacja zdrowotna jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia. Przedmiot edukacja zdrowotna realizuje następujące cele kształcenia: Podejmowanie działań wspierających zdrowie we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia. Rozumienie i akceptacja przemian oraz procesów zachodzących w ludzkim ciele na wszystkich etapach życia. Odpowiedzialne pełnienie ról społecznych i budowanie relacji opartych na wartości zdrowia, godności, szacunku i tolerancji na wszystkich etapach życia. Monitorowanie własnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia. Rozumienie czynników wpływających na zdrowie we wszystkich jego wymiarach. Przedmiot edukacja zdrowotna ma za zadanie rozwijanie następujących umiejętności: Realizowanie działań wpływających na utrzymanie, poprawę i ochronę zdrowia. Rozpoznawanie i reagowanie na sytuacje zagrażające życiu i zdrowiu, w tym zagrożeń wynikających z degradacji środowiska naturalnego i zmiany klimatu, i reagowanie na nie. Budowanie pozytywnego wizerunku siebie i innych osób oraz podtrzymywanie zdrowych relacji interpersonalnych (w rodzinie i otoczeniu) i kształtowanie postawy szacunku wobec środowiska naturalnego. Promowanie w swoim otoczeniu postaw opartych na zdrowym stylu życia. Monitorowanie aktualnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach. Poszukiwanie, weryfikowanie i analizowanie informacji w zakresie własnego zdrowia i czynników na nie wpływających. Dział IV dotyczy wymagań szczegółowych - wiedzy i umiejętności w zakresie odżywiania. Ponadto, w podstawach programowych kształcenia ogólnego w zakresie edukacji[4] zdrowotnej ujęte są treści dotyczące otyłości, insulinooporności oraz cukrzycy typu 2: Etapy edukacji Treści nauczania – wymagania edukacyjne związane z otyłością, insulinoopornością i cukrzycą typu 2 II etap edukacji (klasy IV – VI SP) Dział II. Zdrowie fizyczne 3) wyjaśnia, czym jest nadwaga i otyłość, oraz omawia, na czym polega ich profilaktyka; Dział III. Aktywność fizyczna Pytanie wiodące: Jak systematycznie podejmować pozaszkolną aktywność fizyczną oraz świadomie ograniczać sedentarny styl życia (bezczynność ruchową) w kontekście dbałości o zdrowie, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki otyłości? 1) systematycznie uczestniczy w różnorodnych formach aktywności fizycznej, szczególnie na świeżym powietrzu; dobiera strój do panujących warunków atmosferycznych; stosuje zasady bezpieczeństwa podczas aktywności fizycznej; wymienia korzyści zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej, w tym w profilaktyce nadwagi i otyłości; II etap edukacji (klasy VII i VIII SP) Dział II. Zdrowie fizyczne 2) omawia najczęstsze choroby przewlekłe i cywilizacyjne (np. otyłość, nadciśnienie tętnicze, różne typy cukrzycy, zaburzenia lipidowe, choroby nerek, choroby wątroby, choroby serca, alergie, nowotwory, zaburzenia psychiczne, choroby otępienne); opisuje wyzwania osób żyjących z chorobami przewlekłymi; prezentuje postawę opartą na zrozumieniu problemów stojących przed osobami chorymi przewlekle. – Wymaganie fakultatywne (nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań fakultatywnych). Dział III. Aktywność fizyczna 1) formułuje argumenty na temat korzyści zdrowotnych wynikających z aktywności fizycznej w kontekście profilaktyki wybranych chorób niezakaźnych (np. otyłości, chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2, zaburzeń metabolicznych, niepłodności, zwyrodnienia stawów i osteoporozy, depresji i innych zaburzeń psychicznych); wyjaśnia krótko- oraz długoterminowe konsekwencje zdrowotne wynikające z braku aktywności fizycznej; – Wymaganie fakultatywne (nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań fakultatywnych). Dział IV. Odżywianie 3) wymienia konsekwencje zdrowotne wynikające z niewłaściwego odżywiania (np. nadwagę, otyłość, insulinooporność, cukrzycę typu 2, choroby układu krążenia); omawia znaczenie diety w kontekście chorób autoimmunologicznych (np. celiakię, cukrzycę typu 1, Hashimoto) i alergii pokarmowych; III etap edukacji liceum, technikum, branżowa szkoła I stopnia Dział II. Zdrowie fizyczne 9) wyjaśnia, na czym polega profilaktyka nadwagi i otyłości oraz zespołu metabolicznego na różnych etapach życia; omawia znaczenie nadwagi i otyłości dla ogólnego stanu zdrowia; omawia wpływ otyłości na występowanie innych chorób i na jakość życia; Zagadnienia z zakresu zdrowia i zdrowego odżywiania powinny być także omawiane z uczniami na zajęciach z wychowawcą, realizowanych we wszystkich klasach, na wszystkich etapach edukacyjnych. Wychowawca może zdecydować np. o zorganizowaniu warsztatów z zakresu zdrowego odżywiania z udziałem zaproszonych gości/specjalistów w danej dziedzinie. Ponadto, dyrektorom szkół i nauczycielom zapewniono możliwość korzystania z materiałów edukacyjnych opracowanych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). Na stronie internetowej ORE utworzono Bank Dobrych Praktyk, w którym zamieszczane są doświadczenia szkół w zakresie promocji zdrowia, upowszechniające różne strategie w zakresie promowania zdrowego żywienia i aktywności fizycznej w szkołach. Bank Dobrych Praktyk stanowi inspirację oraz wsparcie dla wszystkich zainteresowanych placówek w podejmowaniu systematycznym przeciwdziałaniu nadwadze i otyłości. Warto dodać, że kwestie żywienia pozostają w dużej części także po stronie rodziny, jej nawyków i otwartości na zmianę. Dlatego rodzice mogą włączać się w inicjatywy organizowane przez szkołę, korzystać ze szkoleń oferowanych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji oraz materiałów edukacyjnych[5]. Minister Edukacji nadzoruje system certyfikacji szkół i placówek będących w sieci szkół promujących zdrowie. Program w swoich działaniach koncentruje się na propagowaniu zdrowego stylu życia, tworzy warunki sprzyjające ochronie zdrowia oraz umożliwia aktywne uczestnictwo społeczności szkolnej w działaniach na rzecz zdrowia. Program zawiera działania dotyczące promocji zdrowia fizycznego, psychicznego i relacji społecznych, a profilaktyka nadwagi i otyłości oraz działania ruchowe zawierają się w jednym ze standardów programu. Ministerstwo Edukacji Narodowej aktywnie wspiera realizację Programu dla szkół. Program jest ustanowiony przez Komisję Europejską w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Jego celem jest m.in. trwała zmiana nawyków żywieniowych dzieci poprzez zwiększenie udziału owoców i warzyw w ich codziennej diecie oraz propagowanie zdrowego odżywiania. Do szkół dostarczany jest komponent „owocowo-warzywny” oraz komponent „mleczny”. Działania edukacyjne stanowią obok udostępniania dzieciom owoców, warzyw i produktów mlecznych jeden z głównych elementów Programu dla szkół. Dzięki nim dzieci uczą się zasad zdrowego odżywiania, w szczególności poznają korzyści diety bogatej w owoce, warzywa i produkty mleczne. W roku szkolnym 2023/2024 grupę docelową Programu dla szkół stanowiło ok. 1,942 mln dzieci z klas I-V szkół podstawowych. W programie uczestniczyło: w komponencie mlecznym - ok. 1,746 mln dzieci z ok. 11,8 tys. szkół, tj. ok. 90% dzieci z grupy docelowej, w komponencie owocowo-warzywnym - ok. 1,748 mln dzieci z ok. 11,7 tys. szkół, tj. ok. 90% dzieci z grupy docelowej. W poszczególnych działaniach edukacyjnych wzięła udział następująca liczba dzieci: a) konkursy i festyny tematyczne z zakresu zdrowego odżywiania – 660 983 dzieci, b) wycieczki edukacyjne np. do gospodarstwa rolnego/ogrodniczego lub zakładów przetwórstwa owoców i warzyw – 318 050 dzieci, c) warsztaty kulinarne uwzględniające przekazywanie wiedzy z zakresu zdrowego odżywiania – 571 434 dzieci, d) zakładanie i prowadzenie ogródków szkolnych – 500 397 dzieci, e) wspólne spożywanie drugiego śniadania, połączone z degustacją owoców, warzyw i ich przetworów oraz upowszechnieniem wiedzy z zakresu zdrowego odżywiania – 864 338 dzieci, f) inne sposoby upowszechniania informacji o korzyściach płynących ze spożywania owoców i warzyw i ich przetworów, a także o pochodzeniu i uprawie owoców i warzyw – 828 646 dzieci. W ramach obecnie procedowanego projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości środków finansowych przeznaczonych na wypłatę pomocy krajowej i pomocy unijnej w ramach finansowania programu dla szkół oraz wysokości stawek pomocy finansowej z tytułu realizacji działań w ramach tego programu w roku szkolnym 2025/2026 zaplanowano wzrost do 13 mln zł środków na działania edukacyjne. Resort edukacji wspiera inicjatywy w ramach profilaktyki zdrowotnej na temat przeciwdziałania rosnącej tendencji do nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Przykładem takich działań, jest współpraca Minister Edukacji z panią prof. Krystyną Gutkowską w ramach II. edycji zadania Junior-Edu-Żywienie Bis realizowanego w latach 2024-2025. Celem przedsięwzięcia jest upowszechnienie i wdrożenie materiałów edukacyjnych z zakresu edukacji żywieniowej do wszystkich szkół podstawowych w Polsce oraz prezentacja wyników badań nt. stanu odżywiania uczniów klas I-VII na tle średniej ogólnokrajowej w ramach 16 Konferencji Wojewódzkich. Systematyczna edukacja prozdrowotna w szkole jest uważana za najbardziej opłacalną, długofalową inwestycję w zdrowie społeczeństwa. To właśnie szkoła odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu postawy prozdrowotnej, w tym upowszechnia wiedzę o zasadach zrównoważonego rozwoju, motywuje do działań na rzecz ochrony zdrowia, dlatego warto z nią współpracować. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2016 r. poz. 1154. [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 1448. [3] Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338). [4] Dz. U. z 2025 r. poz.378, Dz. U. z 2025 r. poz.382. [5] https://ore.edu.pl/2015/04/zdrowe-zywienie/