Odpowiedź na interpelację w sprawie aktualnej sytuacji na granicy polsko-białoruskiej Odpowiedź na interpelację nr 9926 w sprawie aktualnej sytuacji na granicy polsko-białoruskiej Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 11-07-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 9926 pani poseł Moniki Pawłowskiej w sprawie aktualnej sytuacji na granicy polsko-białoruskiej uprzejmie przedstawiam, co następuje. Od kilku lat reżimy w Federacji Rosyjskiej oraz w Republice Białorusi prowadzą wobec Unii Europejskiej działania o charakterze wojny hybrydowej m.in. przez kreowanie sztucznych szlaków migracyjnych przez Polskę i państwa nadbałtyckie. Nielegalna migracja, wspierana przez służby tych państw, ma doprowadzić do destabilizacji sytuacji politycznej i zagrozić bezpieczeństwu Polski i Unii Europejskiej oraz stanowi instrument nacisku na państwa europejskie celem uzyskania ustępstw na rzecz reżimów. Proceder nielegalnego przekraczania granicy jest organizowany przy udziale funkcjonariuszy białoruskich służb, którzy dowożą migrantów w rejon granicy, wskazują dogodne miejsca do jej przekroczenia oraz dodatkowo wyposażają cudzoziemców w narzędzia umożliwiające pokonanie zapory. Jednocześnie białoruscy funkcjonariusze prowadzą stałą obserwację działań polskich służb, niejednokrotnie odwracając ich uwagę od miejsc, w których aktualnie jest realizowany przerzut osób. W proceder są zaangażowane również zorganizowane grupy przestępcze. Migranci znajdujący się po stronie białoruskiej często są agresywni i atakują polskie patrole – rzucają w stronę funkcjonariuszy i żołnierzy kamieniami, butelkami, tlącymi się konarami, racami dymnymi, cegłami oraz kijami z przymocowanymi nożami i gwoździami. W okresie od 27 maja 2024 r. do 1 czerwca 2025 r. cudzoziemcy poważnie ranili (w 1 przypadku ze skutkiem śmiertelnym) 4 żołnierzy Wojska Polskiego oraz 11 funkcjonariuszy Straży Granicznej. W obliczu powyższych zagrożeń resort spraw wewnętrznych i administracji podjął w ostatnim czasie szereg działań mających na celu wzmocnienie ochrony i zabezpieczenie wschodniej granicy Polski. Ze względu na powtarzające się – pomimo funkcjonujących zabezpieczeń – nielegalne przekroczenia granicy przez migrantów, w 2024 r. została podjęta decyzja o modernizacji zabezpieczenia granicy państwowej na odcinku lądowej granicy z Białorusią w zakresie bariery elektronicznej i fizycznej. Od 2024 r. zrealizowano następujące inwestycje związane z zabezpieczeniem granicy państwowej z Białorusią: Modernizację zabezpieczenia granicy państwowej w zakresie bariery fizycznej o długości 186 km i wartości około 117 mln zł. Inwestycja objęła wzmocnienie bariery fizycznej dodatkowymi poziomymi elementami, które wydłużą czas jej pokonania i zapewnią brak możliwości rozginania jej elementów pionowych. Bariera fizyczna została zmodernizowana na całej długości przez wykonanie stężeń oraz zamontowanie dodatkowej concertiny. Budowę zabezpieczenia granicy państwowej w postaci bariery elektronicznej na odcinku rzek Świsłocz i Istoczanka o długości 47 km i wartości około 86 mln zł. Modernizację zabezpieczenia granicy państwowej w postaci bariery elektronicznej o długości 206 km i wartości około 125 mln zł. Inwestycja objęła m.in.: dodatkową linię kamer, zastosowanie lamp typu LED, dodatkowe punkty kamerowe do zabezpieczenia przepustów wodnych. Aktualnie trwa realizacja 3 inwestycji związanych z budową lub modernizacją zabezpieczenia granicy państwowej: Modernizacja drogi technicznej – etap wyboru wykonawcy. Planowany termin realizacji zadania 31 grudnia 2025 r. Budowa zabezpieczenia granicy państwowej w postaci bariery elektronicznej na odcinku rzeki Bug o długości 172 km i wartości około 279 mln zł – zakończono prace projektowe, wykonawca prowadzi roboty budowlane. Planowany termin zakończenia inwestycji 20 lipca 2025 r. Budowa 5 wież obserwacyjnych oraz dostawa 3 bezzałogowych statków powietrznych (płatowców pionowego startu) i ich integracja z istniejącą barierą elektroniczną w zakresie przesyłania obrazu do Centrum Nadzoru. Planowany termin realizacji zadania 2 grudnia 2025 r. Ponadto 12 czerwca 2024 r. ustanowiono strefę buforową, na obszarze której obowiązuje czasowy zakaz przebywania osób postronnych. Zakaz ten był kilkukrotnie przedłużany. W czerwcu 2025 r., w związku ze zbliżającym się terminem zakończenia obowiązywania rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 marca 2025 r. w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi[1], Straż Graniczna wystąpiła o przedłużenie obowiązywania strefy buforowej o kolejne 90 dni w dotychczasowej formie. Stosowne rozporządzenie zostało podpisane przez ministra spraw wewnętrznych i administracji w dniu 3 czerwca 2025 r.[2] Strefa buforowa obejmuje odcinek granicy, który jest najbardziej narażony na próby dokonywania przekroczeń granicy państwowej wbrew przepisom prawa, tak aby ochronić osoby postronne przed ewentualnymi zagrożeniami i w możliwie najmniejszym stopniu wywołać negatywne konsekwencje zarówno dla społeczności lokalnych, jak i przedsiębiorców. W ocenie resortu spraw wewnętrznych i administracji strefa buforowa na granicy z Białorusią przyczynia się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa w rejonie objętym zakazem przebywania. Wprowadzone rozwiązanie ułatwiło prowadzenie działań w zakresie ochrony granicy państwowej, zapewniając służbom realizującym zadania w tym rejonie tzw. bufor o odpowiedniej szerokości, na obszarze którego nie mogą przebywać osoby nieuprawnione. Powyższe pozwoliło na odsunięcie od linii granicy państwowej licznych prób odwożenia migrantów w głąb terytorium kraju, a następnie do innych państw członkowskich Unii Europejskiej. W 2024 r. nastąpiła również zmiana taktyki działań służb na granicy z Białorusią. Odcinek ten jest zabezpieczany przez funkcjonariuszy Straży Granicznej przy zorganizowanym i skoordynowanym wsparciu Sił Zbrojnych RP oraz, w zależności od potrzeb, Policji. Straż Graniczna na bieżąco monitoruje poziom zagrożenia nielegalną migracją oraz reaguje odpowiednio do skali jego natężenia. Mając na uwadze utrzymującą się wciąż nasiloną presję migracyjną na polsko-białoruskiej granicy państwowej, podjęto decyzję o zwiększeniu liczby strażników granicznych, kierowanych do wsparcia Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej. Liczba patroli realizowanych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej oraz żołnierzy Sił Zbrojnych RP jest dostosowywana do bieżącej sytuacji na granicy. Funkcjonariusze pełniący służbę w ochronie granicy państwowej są wyposażeni w indywidualne środki ochronne w postaci hełmów, okularów ochronnych, kamizelek taktycznych i kuloodpornych, zestawów przeciwuderzeniowych, tarcz ochronnych, środków opatrunkowych i dekontaminacyjnych (neutralizujących działanie gazu pieprzowego), pojazdy transportowe, a także w środki przymusu bezpośredniego oraz broń palną. Jednocześnie Straż Graniczną i Siły Zbrojne RP w rejonie przygranicznym wspierają funkcjonariusze Policji, realizujący zadania związane przede wszystkim z przeciwdziałaniem nielegalnej migracji i działaniom zorganizowanych grup przestępczych. Dodatkowo jest planowane zwiększenie stanu etatowego Straży Granicznej. Ostatnie lata przyniosły znaczące wyzwania związane z bezpieczeństwem granicy Polski oraz funkcjonowaniem przejść granicznych, w tym służb i inspekcji granicznych. Aktualna sytuacja wymusza podjęcie nadzwyczajnych działań uzależnionych od sytuacji na poszczególnych odcinkach granicznych. W celu zwiększenia skuteczności zarządzania granicą państwową, optymalizacji wydatków inwestycyjnych w przejściach granicznych oraz usprawnienia wymiany informacji pomiędzy podmiotami odpowiedzialnymi za zarządzanie granicą państwową na poziomie krajowym, w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji podjęto prace nad wdrożeniem informatycznego Systemu IT Zintegrowanego Zarządzania Granicą Państwową (IT ZZGP). System IT ZZGP będzie narzędziem służącym do zintegrowanego zarządzania granicą państwową w obszarze międzyagencyjnej wymiany danych statystycznych oraz planowania i monitorowania inwestycji w przejściach granicznych. Wdrożenie Systemu IT ZZGP pozwoli również na szybszy przepływ informacji na temat ruchu granicznego na polskiej granicy państwowej, analizę porównawczą przejść granicznych i jednostek organizacyjnych Straży Granicznej, a także wsparcie procesu decyzyjnego w zakresie inwestycji, ruchu granicznego oraz działań i organizacji Straży Granicznej. Użytkownikami Systemu IT ZZGP będą podmioty zaangażowane w zintegrowane zarządzanie granicą na poziomie krajowym, tj. służby graniczne, inspekcje graniczne, ministerstwa, urzędy centralne oraz urzędy wojewódzkie. Projekt jest współfinansowany ze środków Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej w ramach Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami na lata 2021-2027. Jednocześnie należy zauważyć, że wciąż obowiązuje czasowe zawieszenie ruchu osobowego w przejściach granicznych, z wyjątkiem drogowego przejścia Terespol-Brześć. Ruch towarowy z wykorzystaniem pojazdów ciężarowych zarejestrowanych na terytorium Białorusi oraz Rosji został również zawieszony. Dopuszczony jest ruch towarowy w kolejowych przejściach granicznych: Kuźnica Białostocka-Grodno, Zubki Białostockie-Bierestowica, Siemianówka-Swisłocz, Terespol-Brześć, a także w drogowym przejściu granicznym Kukuryki-Kozłowiczy (wyłącznie dla pojazdów zarejestrowanych w UE i EFTA). Ponadto zarządzeniami Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 maja 2025 r. na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej oraz wobec polskiej infrastruktury energetycznej mieszczącej się poza jej granicami utrzymano obowiązywanie drugiego stopnia alarmowego (BRAVO), a także drugiego stopnia alarmowego CRP (BRAVO-CRP). Stopnie będą obowiązywały do 31 sierpnia 2025 r. Drugi stopień alarmowy BRAVO jest związany z aktualną sytuacją geopolityczną w regionie, będącą przede wszystkim konsekwencją agresji Rosji na Ukrainę oraz nasilenia działań o charakterze ataków hybrydowych podejmowanych przez Rosję i Białoruś względem Polski oraz innych krajów członkowskich Unii Europejskiej. Natomiast drugi stopień alarmowy BRAVO-CRP został wprowadzony w celu przeciwdziałania zagrożeniom w cyberprzestrzeni. Prezes Rady Ministrów wprowadza stopnie alarmowe po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw wewnętrznych i szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), a w przypadkach niecierpiących zwłoki – minister właściwy do spraw wewnętrznych, po zasięgnięciu opinii szefa ABW, informując o tym niezwłocznie prezesa Rady Ministrów. Podstawę tych działań stanowią przepisy ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o działaniach antyterrorystycznych[3]. Natomiast w zakresie współpracy z instytucjami unijnymi oraz sąsiednimi państwami członkowskimi Unii Europejskiej pragnę przekazać, że rząd polski prowadzi działania dyplomatyczne mające na celu ograniczenie presji migracyjnej ze strony Białorusi na różnych kierunkach, w szczególności w ramach Unii Europejskiej – razem z państwami bałtyckimi i nordyckimi. Efektem tych działań było przyjęcie przez Komisję Europejską w grudniu 2024 r. Komunikatu w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym wynikającym z wykorzystywania migracji jako broni i w sprawie zwiększania bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej. Wyjaśniono w nim, że państwa członkowskie mogą, w wyraźnie określonych przypadkach, przyjąć wyjątkowe, tymczasowe i proporcjonalne środki w celu zwalczania instrumentalizacji migracji. W związku z powyższym komunikatem wprowadzone zostało zawieszenie prawa do składania wniosków o ochronę międzynarodową przez cudzoziemców na granicy polsko-białoruskiej, które obowiązuje od 27 marca 2025 r. Jednocześnie Komisja Europejska przeznaczyła dodatkowe środki finansowe na ochronę wschodniej granicy zewnętrznej w łącznej wysokości 170 mln euro (Polska otrzymała 52 mln euro na wzmocnienie granic polsko-białoruskiej i polsko-rosyjskiej). Jest to istotny element dla państw frontowych dla przeciwdziałania zjawisku weaponizacji i tworzenia silniejszych zdolności zarządzania granicami. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. poz. 281 – akt nieobowiązujący [2] rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 czerwca 2025 r. w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi (Dz. U. poz. 738) [3] Dz. U. 2025 poz. 194