Interpelacja nr 9902
Interpelacja w sprawie problematyki nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie problematyki nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce
Interpelacja nr 9902
do ministra sprawiedliwości
w sprawie problematyki nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Anna Dąbrowska-Banaszek, Grzegorz Piechowiak
Data wpływu: 19-05-2025
Szanowny Panie Ministrze,
na podstawie art. 14 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją dotyczącą problematyki nadużywania tymczasowego aresztowania w Polsce oraz planowanych działań legislacyjnych mających na celu ograniczenie tego zjawiska.
Problem nadużywania tymczasowego aresztowania w Polsce wymaga pilnych i zdecydowanych działań legislacyjnych oraz systemowych. Deklaracje ministra sprawiedliwości są krokiem w dobrym kierunku, jednak brak konkretnych terminów i działań budzi uzasadnione obawy co do skuteczności planowanych reform.
Tymczasowe aresztowanie, będące jednym z najbardziej dotkliwych środków zapobiegawczych w polskim systemie prawnym, powinno być stosowane wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, gdy inne środki nie są wystarczające do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego. Jednakże, jak wskazują liczne raporty, analizy oraz wypowiedzi ekspertów, w Polsce dochodzi do systemowego nadużywania tego środka, co budzi poważne wątpliwości co do poszanowania praw człowieka i zasad państwa prawa.
W publicznych wypowiedziach wielokrotnie przyznawał Pan, że tymczasowe aresztowanie jest w Polsce nadużywane:
W wywiadzie dla Radia ZET z dnia 3 września 2024 roku stwierdził Pan: „Tak, są nadużywane od lat, dlatego też Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, która działa w ramach prac Ministerstwa Sprawiedliwości, przygotowała projekt nowelizacji K.p.k. Wyjdziemy niedługo z tym projektem, będziemy dążyli do tego, żeby stworzyć więcej alternatyw dla tymczasowego aresztowania, ale też żeby te przepisy ulepszyć”.
Podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach w maju 2024 roku minister Bodnar zaznaczył, że jednym z kluczowych problemów sądownictwa jest nadużywanie tymczasowego aresztowania, również wobec przedsiębiorców. Wskazał, że w ciągu ostatnich kilku lat dwukrotnie wzrosły statystyki stosowania tymczasowego aresztowania, co jest wynikiem m.in. mechanizmów nacisku na sędziów oraz nieadekwatnych przepisów prawnych.
Ministerstwo Sprawiedliwości, we współpracy z Komisją Kodyfikacyjną Prawa Karnego, pracuje nad projektem nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, który ma na celu ograniczenie nadużywania tymczasowego aresztowania. Zgodnie z zapowiedziami planowane zmiany obejmują:
1) zmianę przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania – czyli prokuratura będzie musiała wykazać obawę ucieczki lub mataczenia, a sama groźba surowej kary nie będzie wystarczającą podstawą do zastosowania aresztu;
2) skrócenie zasadniczego okresu aresztowania – czyli proponuje się skrócenie tego okresu do jednego miesiąca z możliwością przedłużenia maksymalnie do 2-3 lat;
3) wprowadzenie alternatywnych środków zapobiegawczych, takich jak dozór elektroniczny, które pozwoliłyby na kontynuowanie działalności zawodowej przez podejrzanych, szczególnie w sprawach gospodarczych;
4) zrównanie praw w dostępie do obrońcy – zapewnienie, aby każda osoba zatrzymana miała równy dostęp do obrońcy, niezależnie od statusu majątkowego.
Pomimo deklaracji i zapowiedzi zmian, do tej pory nie przedstawiono konkretnych terminów wdrożenia nowych regulacji.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości posiada aktualne dane statystyczne dotyczące stosowania tymczasowego aresztowania w Polsce w ostatnich latach? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.
Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Sprawiedliwości od momentu objęcia urzędu przez Pana Ministra w celu ograniczenia nadużywania tymczasowego aresztowania?
Na jakim etapie znajdują się prace nad nowelizacją Kodeksu postępowania karnego w zakresie tymczasowego aresztowania?
Czy planowane zmiany były konsultowane z organizacjami społecznymi, środowiskiem prawniczym oraz przedstawicielami wymiaru sprawiedliwości? Jeśli tak, jakie były wyniki tych konsultacji?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje wprowadzenie mechanizmów monitorowania i oceny skutków wprowadzonych zmian w praktyce sądowej? Jeśli tak, jakie będą to mechanizmy?
Czy rozważane są dodatkowe środki wsparcia dla osób niesłusznie tymczasowo aresztowanych, w tym odszkodowania i rehabilitacja?
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Sprawiedliwości w celu edukacji sędziów i prokuratorów na temat właściwego stosowania tymczasowego aresztowania oraz alternatywnych środków zapobiegawczych?
Interpelacja nr 9902
do ministra sprawiedliwości
w sprawie problematyki nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Anna Dąbrowska-Banaszek, Grzegorz Piechowiak
Data wpływu: 19-05-2025
Szanowny Panie Ministrze,
na podstawie art. 14 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją dotyczącą problematyki nadużywania tymczasowego aresztowania w Polsce oraz planowanych działań legislacyjnych mających na celu ograniczenie tego zjawiska.
Problem nadużywania tymczasowego aresztowania w Polsce wymaga pilnych i zdecydowanych działań legislacyjnych oraz systemowych. Deklaracje ministra sprawiedliwości są krokiem w dobrym kierunku, jednak brak konkretnych terminów i działań budzi uzasadnione obawy co do skuteczności planowanych reform.
Tymczasowe aresztowanie, będące jednym z najbardziej dotkliwych środków zapobiegawczych w polskim systemie prawnym, powinno być stosowane wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, gdy inne środki nie są wystarczające do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego. Jednakże, jak wskazują liczne raporty, analizy oraz wypowiedzi ekspertów, w Polsce dochodzi do systemowego nadużywania tego środka, co budzi poważne wątpliwości co do poszanowania praw człowieka i zasad państwa prawa.
W publicznych wypowiedziach wielokrotnie przyznawał Pan, że tymczasowe aresztowanie jest w Polsce nadużywane:
W wywiadzie dla Radia ZET z dnia 3 września 2024 roku stwierdził Pan: „Tak, są nadużywane od lat, dlatego też Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, która działa w ramach prac Ministerstwa Sprawiedliwości, przygotowała projekt nowelizacji K.p.k. Wyjdziemy niedługo z tym projektem, będziemy dążyli do tego, żeby stworzyć więcej alternatyw dla tymczasowego aresztowania, ale też żeby te przepisy ulepszyć”.
Podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach w maju 2024 roku minister Bodnar zaznaczył, że jednym z kluczowych problemów sądownictwa jest nadużywanie tymczasowego aresztowania, również wobec przedsiębiorców. Wskazał, że w ciągu ostatnich kilku lat dwukrotnie wzrosły statystyki stosowania tymczasowego aresztowania, co jest wynikiem m.in. mechanizmów nacisku na sędziów oraz nieadekwatnych przepisów prawnych.
Ministerstwo Sprawiedliwości, we współpracy z Komisją Kodyfikacyjną Prawa Karnego, pracuje nad projektem nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, który ma na celu ograniczenie nadużywania tymczasowego aresztowania. Zgodnie z zapowiedziami planowane zmiany obejmują:
1) zmianę przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania – czyli prokuratura będzie musiała wykazać obawę ucieczki lub mataczenia, a sama groźba surowej kary nie będzie wystarczającą podstawą do zastosowania aresztu;
2) skrócenie zasadniczego okresu aresztowania – czyli proponuje się skrócenie tego okresu do jednego miesiąca z możliwością przedłużenia maksymalnie do 2-3 lat;
3) wprowadzenie alternatywnych środków zapobiegawczych, takich jak dozór elektroniczny, które pozwoliłyby na kontynuowanie działalności zawodowej przez podejrzanych, szczególnie w sprawach gospodarczych;
4) zrównanie praw w dostępie do obrońcy – zapewnienie, aby każda osoba zatrzymana miała równy dostęp do obrońcy, niezależnie od statusu majątkowego.
Pomimo deklaracji i zapowiedzi zmian, do tej pory nie przedstawiono konkretnych terminów wdrożenia nowych regulacji.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości posiada aktualne dane statystyczne dotyczące stosowania tymczasowego aresztowania w Polsce w ostatnich latach? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.
Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo Sprawiedliwości od momentu objęcia urzędu przez Pana Ministra w celu ograniczenia nadużywania tymczasowego aresztowania?
Na jakim etapie znajdują się prace nad nowelizacją Kodeksu postępowania karnego w zakresie tymczasowego aresztowania?
Czy planowane zmiany były konsultowane z organizacjami społecznymi, środowiskiem prawniczym oraz przedstawicielami wymiaru sprawiedliwości? Jeśli tak, jakie były wyniki tych konsultacji?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje wprowadzenie mechanizmów monitorowania i oceny skutków wprowadzonych zmian w praktyce sądowej? Jeśli tak, jakie będą to mechanizmy?
Czy rozważane są dodatkowe środki wsparcia dla osób niesłusznie tymczasowo aresztowanych, w tym odszkodowania i rehabilitacja?
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Sprawiedliwości w celu edukacji sędziów i prokuratorów na temat właściwego stosowania tymczasowego aresztowania oraz alternatywnych środków zapobiegawczych?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4985 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.211.2025
Warszawa, 02 czerwca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 9902 Pań Posłanek Agnieszki Ścigaj, Anny
Dąbrowskiej – Banaszek i Pana Posła Grzegorza Piechowiaka w sprawie problematyki
nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce.
Ad 1
W załączeniu przekazuję dane statystyczne dotyczące środków zapobiegawczych
w postaci tymczasowego aresztowania orzeczonych przez sądy rejonowe i okręgowe
w latach 2014 – 2024.
Ad 2, 3, 4
Ministerstwo prowadzi prace legislacyjne nad:
1. projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania
karnego oraz niektórych innych ustaw (UD153). Projekt jest procedowany zgodnie
z uchwałą nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy
Rady Ministrów (M.P. z 2024 r., poz. 806, z późn. zm.).
W projekcie zawarto szereg regulacji mających na celu ograniczenie stosowania
tymczasowego aresztowania a polegających na zawężeniu przesłanek tego środka
zapobiegawczego, w szczególności przesłanki surowości kary (art. 258 § 2 k.p.k.), oraz
zaostrzeniu rygorów jego przedłużania (art. 263 k.p.k.).
-- 1 of 3 --
Aktualny etap prac legislacyjnych – przed rozpatrzeniem przez Stały Komitet Rady
Ministrów. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów – II kwartał
2025 r.
Projekt był przedmiotem konsultacji publicznych. Dokumenty dotyczące prac nad
projektem, w tym zawierające informacje o podmiotach, którym projekt został
przekazany w ramach konsultacji publicznych oraz zestawienie przedstawionych
uwag wraz z odniesieniem Ministra Sprawiedliwości, są udostępnione w Biuletynie
Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji,
w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. W ocenie skutków regulacji wskazano, że
ustawa może zostać poddana ewaluacji po upływie 3 lat od wejścia w życie m.in.
w oparciu o następujące mierniki:
statystyki dotyczące skali i zasad stosowania tymczasowego aresztowania:
wpływ spraw dotyczących zastosowania tymczasowego aresztowania w toku
śledztwa lub dochodzenia,
wpływ spraw dotyczących przedłużenia tymczasowego aresztowania w toku
śledztwa lub dochodzenia,
liczba uwzględnionych przez sąd wniosków prokuratora o zastosowanie
tymczasowego aresztowania;
statystyki dotyczące wpływu roszczeń o odszkodowanie za niesłuszne skazanie,
tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie;
wskaźniki dotyczące efektywności postępowań przygotowawczych oraz
sądowych;
https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy--kodeks-karny-
ustawy--kodeks-postepowania-karnego-oraz-niektorych-innych-ustaw2
https://legislacja.gov.pl/projekt/12390959
2. projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych
innych ustaw, który ma na celu wprowadzenie do polskiego porządku prawnego
nowego środka zapobiegawczego w postaci aresztu elektronicznego, polegającego
na wykorzystaniu instytucji dozoru elektronicznego. Aresztowany elektronicznie
-- 2 of 3 --
będzie miał obowiązek przebywania we wskazanym przez siebie miejscu (z reguły
w domu) z możliwością jego opuszczania w ściśle wskazanym przedziale czasu.
Projekt został opracowany w oparciu o projekt, uzasadnienie i założenia
przygotowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego. Obecnie są prowadzone
prace wewnątrzresortowe nad przygotowaniem oceny skutków regulacji. Projekt
będzie procedowany zgodnie z Regulaminem pracy Rady Ministrów i zostanie
przekazany do konsultacji publicznych i opiniowania.
Ad 5
Ministerstwo Sprawiedliwości będzie analizowało statystyki w zakresie skutków
wprowadzenia planowanych zmian w zakresie tymczasowego aresztowania. W ramach
dialogu prowadzonego z sędziami, prokuratorami, adwokatami, radcami prawnym a także
przedstawicielami Służby Więziennej ministerstwo analizować będzie praktyczne skutki
dokonywanych reform.
Ad 6
Kodeks postepowania karnego już obecnie pozwala ubiegać się o odszkodowanie
i zadośćuczynienie z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania
i zatrzymania (art. 552 § 4 k.p.k.). Nadto w projekcie ustawy UD153 wydłużony zostaje
termin przedawnienia tych roszczeń z roku do lat 3 (projektowany art. 555 k.p.k.). Dalsze
zmiany procedury karnej nie są konieczne. Planowane jest jedynie przyznanie prawa do
odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku niewątpliwie niesłusznego aresztu
elektronicznego.
Ad 7
Ministerstwo informuje sądy o orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
dotyczącym tymczasowego aresztowania. Tematyka ta była również przedmiotem
szkoleń dla sędziów. Wprowadzenie aresztu elektronicznego ma być poprzedzone
szkoleniami dla sędziów i prokuratorów poświęconymi stosowaniu tego nowego środka
zapobiegawczego.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.211.2025
Warszawa, 02 czerwca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 9902 Pań Posłanek Agnieszki Ścigaj, Anny
Dąbrowskiej – Banaszek i Pana Posła Grzegorza Piechowiaka w sprawie problematyki
nadużywania instytucji tymczasowego aresztowania w Polsce.
Ad 1
W załączeniu przekazuję dane statystyczne dotyczące środków zapobiegawczych
w postaci tymczasowego aresztowania orzeczonych przez sądy rejonowe i okręgowe
w latach 2014 – 2024.
Ad 2, 3, 4
Ministerstwo prowadzi prace legislacyjne nad:
1. projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania
karnego oraz niektórych innych ustaw (UD153). Projekt jest procedowany zgodnie
z uchwałą nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy
Rady Ministrów (M.P. z 2024 r., poz. 806, z późn. zm.).
W projekcie zawarto szereg regulacji mających na celu ograniczenie stosowania
tymczasowego aresztowania a polegających na zawężeniu przesłanek tego środka
zapobiegawczego, w szczególności przesłanki surowości kary (art. 258 § 2 k.p.k.), oraz
zaostrzeniu rygorów jego przedłużania (art. 263 k.p.k.).
-- 1 of 3 --
Aktualny etap prac legislacyjnych – przed rozpatrzeniem przez Stały Komitet Rady
Ministrów. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów – II kwartał
2025 r.
Projekt był przedmiotem konsultacji publicznych. Dokumenty dotyczące prac nad
projektem, w tym zawierające informacje o podmiotach, którym projekt został
przekazany w ramach konsultacji publicznych oraz zestawienie przedstawionych
uwag wraz z odniesieniem Ministra Sprawiedliwości, są udostępnione w Biuletynie
Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji,
w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny. W ocenie skutków regulacji wskazano, że
ustawa może zostać poddana ewaluacji po upływie 3 lat od wejścia w życie m.in.
w oparciu o następujące mierniki:
statystyki dotyczące skali i zasad stosowania tymczasowego aresztowania:
wpływ spraw dotyczących zastosowania tymczasowego aresztowania w toku
śledztwa lub dochodzenia,
wpływ spraw dotyczących przedłużenia tymczasowego aresztowania w toku
śledztwa lub dochodzenia,
liczba uwzględnionych przez sąd wniosków prokuratora o zastosowanie
tymczasowego aresztowania;
statystyki dotyczące wpływu roszczeń o odszkodowanie za niesłuszne skazanie,
tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie;
wskaźniki dotyczące efektywności postępowań przygotowawczych oraz
sądowych;
https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy--kodeks-karny-
ustawy--kodeks-postepowania-karnego-oraz-niektorych-innych-ustaw2
https://legislacja.gov.pl/projekt/12390959
2. projektem ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych
innych ustaw, który ma na celu wprowadzenie do polskiego porządku prawnego
nowego środka zapobiegawczego w postaci aresztu elektronicznego, polegającego
na wykorzystaniu instytucji dozoru elektronicznego. Aresztowany elektronicznie
-- 2 of 3 --
będzie miał obowiązek przebywania we wskazanym przez siebie miejscu (z reguły
w domu) z możliwością jego opuszczania w ściśle wskazanym przedziale czasu.
Projekt został opracowany w oparciu o projekt, uzasadnienie i założenia
przygotowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego. Obecnie są prowadzone
prace wewnątrzresortowe nad przygotowaniem oceny skutków regulacji. Projekt
będzie procedowany zgodnie z Regulaminem pracy Rady Ministrów i zostanie
przekazany do konsultacji publicznych i opiniowania.
Ad 5
Ministerstwo Sprawiedliwości będzie analizowało statystyki w zakresie skutków
wprowadzenia planowanych zmian w zakresie tymczasowego aresztowania. W ramach
dialogu prowadzonego z sędziami, prokuratorami, adwokatami, radcami prawnym a także
przedstawicielami Służby Więziennej ministerstwo analizować będzie praktyczne skutki
dokonywanych reform.
Ad 6
Kodeks postepowania karnego już obecnie pozwala ubiegać się o odszkodowanie
i zadośćuczynienie z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania
i zatrzymania (art. 552 § 4 k.p.k.). Nadto w projekcie ustawy UD153 wydłużony zostaje
termin przedawnienia tych roszczeń z roku do lat 3 (projektowany art. 555 k.p.k.). Dalsze
zmiany procedury karnej nie są konieczne. Planowane jest jedynie przyznanie prawa do
odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku niewątpliwie niesłusznego aresztu
elektronicznego.
Ad 7
Ministerstwo informuje sądy o orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
dotyczącym tymczasowego aresztowania. Tematyka ta była również przedmiotem
szkoleń dla sędziów. Wprowadzenie aresztu elektronicznego ma być poprzedzone
szkoleniami dla sędziów i prokuratorów poświęconymi stosowaniu tego nowego środka
zapobiegawczego.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --