Interpelacja nr 9897
Interpelacja w sprawie znakowania produktów spożywczych, braku rzetelnego nadzoru nad wartością odżywczą i zdrowotną żywności oraz dopuszczania do obrotu substancji o udowodnionym działaniu toksycznym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (59%)
Zdrowie i Lecznictwo (35%)
Sprawiedliwość i Sądy (33%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie znakowania produktów spożywczych, braku rzetelnego nadzoru nad wartością odżywczą i zdrowotną żywności oraz dopuszczania do obrotu substancji o udowodnionym działaniu toksycznym
Interpelacja nr 9897
do ministra zdrowia
w sprawie znakowania produktów spożywczych, braku rzetelnego nadzoru nad wartością odżywczą i zdrowotną żywności oraz dopuszczania do obrotu substancji o udowodnionym działaniu toksycznym
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 19-05-2025
Szanowna Pani Minister,
od ponad dwudziestu lat obserwujemy w Polsce systematyczny proces obniżania jakości żywności, przy jednoczesnym wzroście liczby chorych na nowotwory, choroby neurodegeneracyjne i zaburzenia psychiczne o czym obszernie informuje prof. Grażyna Cichosz (https://www.youtube.com/watch?v=lcLIDiXZiFE&t=1s). Dane epidemiologiczne oraz analizy składu produktów spożywczych wskazują jednoznacznie: mamy do czynienia z planowym, wieloetapowym procesem dopuszczania do żywienia ludzi substancji szkodliwych, obniżających wartość biologiczną pokarmu, wprowadzanych pod pozorem technologicznego postępu i zgodności z tzw. „prawem żywnościowym“.
Zawodzi zarówno system etykietowania żywności, jak i nadzór państwowy nad jakością zdrowotną produktów. Obecność neurotoksycznych dodatków (aspartam, glutaminian sodu), hormonów wzrostu w imporcie z MERCOSUR, transglutaminazy, hydrokoloidów, syntetycznych barwników i konserwantów, a także manipulacje przy znakowaniu pochodzenia białka czy kwasów tłuszczowych stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia publicznego.
Obywatele nie są informowani o zawartości aminokwasów egzogennych, pochodzeniu białek (czy są one pochodzenia zwierzęcego, czy roślinnego), obecności białek zmutowanych, glikowanych, zdenaturowanych czy utlenionych. Składniki te mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania układu odpornościowego, nerwowego oraz metabolicznego człowieka.
Jednocześnie trwa proces dyskredytacji białka zwierzęcego i jego składników takich jak aminokwasy siarkowe, podczas gdy to właśnie niedobory tych substancji, a nie ich nadmiar, powodują zaburzenia hormonalne, spadek płodności, wzrost nowotworów, depresję oraz otępienie wśród dzieci i dorosłych.
Etykiety produktów spożywczych są skandalicznie nieczytelne i wprowadzają w błąd. Po zmianach w prawie, producenci nie mają obowiązku podawać składników, które występują poniżej 2% całkowitego składu produktu. W efekcie część substancji potencjalnie toksycznych lub alergennych jest ukryta.
Szczególnie niepokojący jest brak informacji o:
pochodzeniu białka (zwierzęce, roślinne, GMO);
obecności aminokwasów utlenionych, glikowanych, karbonylowanych;
obecności transglutaminazy (enzym sieciujący białka);
obecności toksyn (jak BT czy pozostałości glifosatu) w produktach zawierających soję modyfikowaną genetycznie.
Przy wydłużanych terminach przydatności mięsa (do 23 dni) dopuszcza się produkt do obrotu pomimo utraty do 30-70% wartości biologicznej białka i witamin. Nikt nie informuje obywateli, że produkt może być formalnie „świeży“, ale biologicznie „śmieciowy“.
Trwa też bezprecedensowa kampania promująca weganizm, pomimo że badania dowodzą wyższej zachorowalności na nowotwory, depresję i problemy poznawcze wśród osób na dietach bez białka zwierzęcego. WHO i KE planują ograniczenie spożycia mięsa i mleka o 50% do 2050 r. pod pozorem walki z emisjami metanu, ignorując fakty, że pasione pastwiskowo krowy emitują wielokrotnie mniej metanu niż w przemysłowej produkcji.
Wszelkie inicjatywy oddolne, mające na celu ujawnienie zagrożeń lub wycofanie szkodliwych składników, są sabotowane. Zarekwirowanie całego nakładu podręcznika akademickiego „Rolnictwo Ekologiczne“ przez prokuraturę za wskazanie rzeczywistych zagrożeń dla zdrowia publicznego jest jednym z wielu dramatycznych przykładów cenzury wiedzy naukowej.
Wobec powyższego wnoszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Dlaczego w Polsce nadal stosuje się jodan potasu i żelazocyjanek potasu, mimo licznych ekspertyz potwierdzających ich szkodliwość i działanie prooksydacyjne?
Kto zdecydował o wycofaniu oznaczania dodatków do żywności symbolem „E“ w przypadku substancji poniżej 2%?
Dlaczego nie oznacza się na etykietach obecności transglutaminazy?
Kiedy Polska wprowadzi oznaczenie obecności owadów i insektów w produktach spożywczych w języku narodowym, jak uczynili to Węgrzy?
Dlaczego nie oznacza się rodzaju białka (sojowe, zwierzęce, GMO)?
Czy GIS przeprowadza badania rzeczywistej zawartości białka w produktach, które z natury powinny zawierać go dużo (sery, wędliny, twarogi)?
Czy istnieją mechanizmy weryfikacji zawartości GMO w produktach?
Czy prowadzi się badania nad wchłanialnością i metabolizmem białek pochodzenia roślinnego w porównaniu z białkami zwierzęcymi?
Jakie badania wykonano w Polsce lub zlecono w ramach wspólnotowych projektów badawczych dotyczących transglutaminazy?
Jakie mechanizmy nadzoru funkcjonują obecnie nad stosowaniem dodatków E 951 (aspartam), E 621 (glutaminian), E 102 (tartrazyna)?
Czy którekolwiek z ministerstw lub agencji rządowych zbiera dane o skumulowanym spożyciu dodatków do żywności w populacji dzieci i młodzieży?
Czy istnieje państwowy system kontroli zawartości witamin z grupy B, selenu, cynku i siarki w żywności?
Dlaczego minister zdrowia nie zareagował na udokumentowane przypadki zatrucia dzieci produktami mlekozastępczymi?
Czy polski rząd popiera politykę WHO zakładającą ograniczenie spożycia mięsa i mleka o 50% do 2050 roku?
Jakie działania zamierza podjąć rząd, aby przywrócić pełną kontrolę nad jakością biologiczną żywności?
Czy planowane jest utworzenie niezależnego organu ds. bezpieczeństwa żywności z uprawnieniami śledczymi i laboratoryjnymi?
Dlaczego produkty o wysokiej zawartości dodatków (nuggetsy, parówki, paluszki rybne) nie są obłożone dodatkowymi oznaczeniami ostrzegawczymi?
Dlaczego nie ma zakazu stosowania glutaminianu sodu i aspartamu w żywności dla dzieci?
Czy rząd prowadzi monitoring zachorowalności psychicznej w powiązaniu ze spożyciem żywności ultraprzetworzonej?
Czy Ministerstwo Zdrowia uznaje korelacje między dietą ubogą w aminokwasy siarkowe a wzrostem liczby przypadków depresji, ADHD, chorób neurodegeneracyjnych?
Interpelacja nr 9897
do ministra zdrowia
w sprawie znakowania produktów spożywczych, braku rzetelnego nadzoru nad wartością odżywczą i zdrowotną żywności oraz dopuszczania do obrotu substancji o udowodnionym działaniu toksycznym
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 19-05-2025
Szanowna Pani Minister,
od ponad dwudziestu lat obserwujemy w Polsce systematyczny proces obniżania jakości żywności, przy jednoczesnym wzroście liczby chorych na nowotwory, choroby neurodegeneracyjne i zaburzenia psychiczne o czym obszernie informuje prof. Grażyna Cichosz (https://www.youtube.com/watch?v=lcLIDiXZiFE&t=1s). Dane epidemiologiczne oraz analizy składu produktów spożywczych wskazują jednoznacznie: mamy do czynienia z planowym, wieloetapowym procesem dopuszczania do żywienia ludzi substancji szkodliwych, obniżających wartość biologiczną pokarmu, wprowadzanych pod pozorem technologicznego postępu i zgodności z tzw. „prawem żywnościowym“.
Zawodzi zarówno system etykietowania żywności, jak i nadzór państwowy nad jakością zdrowotną produktów. Obecność neurotoksycznych dodatków (aspartam, glutaminian sodu), hormonów wzrostu w imporcie z MERCOSUR, transglutaminazy, hydrokoloidów, syntetycznych barwników i konserwantów, a także manipulacje przy znakowaniu pochodzenia białka czy kwasów tłuszczowych stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia publicznego.
Obywatele nie są informowani o zawartości aminokwasów egzogennych, pochodzeniu białek (czy są one pochodzenia zwierzęcego, czy roślinnego), obecności białek zmutowanych, glikowanych, zdenaturowanych czy utlenionych. Składniki te mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania układu odpornościowego, nerwowego oraz metabolicznego człowieka.
Jednocześnie trwa proces dyskredytacji białka zwierzęcego i jego składników takich jak aminokwasy siarkowe, podczas gdy to właśnie niedobory tych substancji, a nie ich nadmiar, powodują zaburzenia hormonalne, spadek płodności, wzrost nowotworów, depresję oraz otępienie wśród dzieci i dorosłych.
Etykiety produktów spożywczych są skandalicznie nieczytelne i wprowadzają w błąd. Po zmianach w prawie, producenci nie mają obowiązku podawać składników, które występują poniżej 2% całkowitego składu produktu. W efekcie część substancji potencjalnie toksycznych lub alergennych jest ukryta.
Szczególnie niepokojący jest brak informacji o:
pochodzeniu białka (zwierzęce, roślinne, GMO);
obecności aminokwasów utlenionych, glikowanych, karbonylowanych;
obecności transglutaminazy (enzym sieciujący białka);
obecności toksyn (jak BT czy pozostałości glifosatu) w produktach zawierających soję modyfikowaną genetycznie.
Przy wydłużanych terminach przydatności mięsa (do 23 dni) dopuszcza się produkt do obrotu pomimo utraty do 30-70% wartości biologicznej białka i witamin. Nikt nie informuje obywateli, że produkt może być formalnie „świeży“, ale biologicznie „śmieciowy“.
Trwa też bezprecedensowa kampania promująca weganizm, pomimo że badania dowodzą wyższej zachorowalności na nowotwory, depresję i problemy poznawcze wśród osób na dietach bez białka zwierzęcego. WHO i KE planują ograniczenie spożycia mięsa i mleka o 50% do 2050 r. pod pozorem walki z emisjami metanu, ignorując fakty, że pasione pastwiskowo krowy emitują wielokrotnie mniej metanu niż w przemysłowej produkcji.
Wszelkie inicjatywy oddolne, mające na celu ujawnienie zagrożeń lub wycofanie szkodliwych składników, są sabotowane. Zarekwirowanie całego nakładu podręcznika akademickiego „Rolnictwo Ekologiczne“ przez prokuraturę za wskazanie rzeczywistych zagrożeń dla zdrowia publicznego jest jednym z wielu dramatycznych przykładów cenzury wiedzy naukowej.
Wobec powyższego wnoszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Dlaczego w Polsce nadal stosuje się jodan potasu i żelazocyjanek potasu, mimo licznych ekspertyz potwierdzających ich szkodliwość i działanie prooksydacyjne?
Kto zdecydował o wycofaniu oznaczania dodatków do żywności symbolem „E“ w przypadku substancji poniżej 2%?
Dlaczego nie oznacza się na etykietach obecności transglutaminazy?
Kiedy Polska wprowadzi oznaczenie obecności owadów i insektów w produktach spożywczych w języku narodowym, jak uczynili to Węgrzy?
Dlaczego nie oznacza się rodzaju białka (sojowe, zwierzęce, GMO)?
Czy GIS przeprowadza badania rzeczywistej zawartości białka w produktach, które z natury powinny zawierać go dużo (sery, wędliny, twarogi)?
Czy istnieją mechanizmy weryfikacji zawartości GMO w produktach?
Czy prowadzi się badania nad wchłanialnością i metabolizmem białek pochodzenia roślinnego w porównaniu z białkami zwierzęcymi?
Jakie badania wykonano w Polsce lub zlecono w ramach wspólnotowych projektów badawczych dotyczących transglutaminazy?
Jakie mechanizmy nadzoru funkcjonują obecnie nad stosowaniem dodatków E 951 (aspartam), E 621 (glutaminian), E 102 (tartrazyna)?
Czy którekolwiek z ministerstw lub agencji rządowych zbiera dane o skumulowanym spożyciu dodatków do żywności w populacji dzieci i młodzieży?
Czy istnieje państwowy system kontroli zawartości witamin z grupy B, selenu, cynku i siarki w żywności?
Dlaczego minister zdrowia nie zareagował na udokumentowane przypadki zatrucia dzieci produktami mlekozastępczymi?
Czy polski rząd popiera politykę WHO zakładającą ograniczenie spożycia mięsa i mleka o 50% do 2050 roku?
Jakie działania zamierza podjąć rząd, aby przywrócić pełną kontrolę nad jakością biologiczną żywności?
Czy planowane jest utworzenie niezależnego organu ds. bezpieczeństwa żywności z uprawnieniami śledczymi i laboratoryjnymi?
Dlaczego produkty o wysokiej zawartości dodatków (nuggetsy, parówki, paluszki rybne) nie są obłożone dodatkowymi oznaczeniami ostrzegawczymi?
Dlaczego nie ma zakazu stosowania glutaminianu sodu i aspartamu w żywności dla dzieci?
Czy rząd prowadzi monitoring zachorowalności psychicznej w powiązaniu ze spożyciem żywności ultraprzetworzonej?
Czy Ministerstwo Zdrowia uznaje korelacje między dietą ubogą w aminokwasy siarkowe a wzrostem liczby przypadków depresji, ADHD, chorób neurodegeneracyjnych?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Wojciech Konieczny
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
9%
Konkretność
91%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 3 %
Precyzyjne daty
18
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (18)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21622 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.2.2025.KM
Warszawa, 25 czerwca 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9897, w sprawie znakowania produktów spożywczych,
braku rzetelnego nadzoru nad wartością odżywczą i zdrowotną żywności oraz
dopuszczania do obrotu substancji o udowodnionym działaniu toksycznym, złożoną przez
Pana Posła Jarosława Sachajko, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Odpowiadając na pytanie dotyczące stosowania jodanu potasu i żelazocyjanku potasu,
uprzejmie informuję, że wzbogacanie żywności, m.in. w składniki mineralne, w Polsce jest
regulowane na dwóch poziomach – europejskim i krajowym. Rozporządzenie (WE) nr
1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie
dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych
substancji ustanawia wykaz substancji i ich form chemicznych, które mogą być dodawane
do żywności w ramach wzbogacania, natomiast rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13
marca 2024 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności określa ilości
tych składników i wymagania odnośnie do obligatoryjnego wzbogacania. Jodan potasu jako
substancja wzbogacająca, którą można dodawać do żywności, jest wymieniony w załączniku
II do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006. Szczegółowe warunki stosowania jodanu potasu
do soli przeznaczonej do spożycia przez ludzi podaje rozporządzenie Ministra Zdrowia z
dnia 13 marca 2024 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności.
Wymagania odnośnie do stosowania jodanu potasu w celu jodowania soli były wskazane
również we wcześniej obowiązującym przepisie prawnym, tj. w rozporządzeniu Ministra
Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do
żywności.
-- 1 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Obowiązek jodowania soli kuchennej został wprowadzony ze względu na niedostateczne
spożycie jodu z dietą oraz stwierdzane klinicznie objawy niedoborów. Ustalona w
rozporządzeniu Ministra Zdrowia ilość jodanu potasu ma dostarczać ze spożywaną solą
spożywczą określoną ilość jodu, celem eliminowania niedoborów tego składnika z diety.
Odnośnie do formy chemicznej jodu należy mieć na uwadze, iż Światowa Organizacja
Zdrowia zaleca jodowanie soli za pomocą jodanu potasu ze względu na jego większą
stabilność. Należy także podkreślić, że jod w postaci jodanu potasu jest dozwolony również
do stosowania w produkcji suplementów diety, co wynika z załącznika nr 2 do
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2007 r. w sprawie składu oraz
oznakowania suplementów diety, które wdraża w tym zakresie dyrektywę 2002/46/EWG
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia
ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych.
Jodan potasu jest również wymieniony w załączniku do rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności
przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia
medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy
ciała, jako forma chemiczna jodu, która może być dodawana na zasadach określonych w tym
przepisie.
Rozporządzenie (UE) nr 609/2013 zostało opublikowane dnia 12 czerwca 2013 r. W czasie
prac i dyskusji nad projektem tego rozporządzenia zarówno Komisja Europejska, jak też
państwa członkowskie Unii Europejskiej nie zgłaszały wątpliwości i zastrzeżeń do
zaproponowanego w załączniku wykazu unijnego witamin i składników mineralnych oraz
ich form chemicznych. Biorąc pod uwagę powyższe, brak jest wystarczających informacji,
które wskazywałyby na ewentualną szkodliwość jodanu potasu dla zdrowia człowieka.
Odnosząc się do stosowania żelazocyjanku potasu, należy mieć na uwadze, iż powyższa
substancja stanowi dodatek o symbolu E 536, dozwolony do stosowania do soli i
substytutów soli na warunkach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i
Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności.
Powyższy dodatek stosowany jest przez przemysł spożywczy jako substancja
przeciwzbrylająca. Specyfikacja dla ww. substancji wskazana jest w rozporządzeniu Komisji
(UE) nr 231/2012 z dnia 9 marca 2012 r. ustanawiającym specyfikacje dla dodatków do
żywności. Substancja ta w 2018 r. podlegała ponownej ocenie przez Europejski Urząd ds.
Bezpieczeństwa Żywności, który zajmuje się naukową oceną ryzyka dla zdrowia człowieka.
EFSA potwierdził, iż żelazocyjanki (w tym E 536) nie budzą obaw dotyczących
bezpieczeństwa przy obecnym dozwolonym stosowaniu i poziomach stosowania. Mając na
uwadze powyższe, żelazocyjanek potasu może być stosowany w Polsce w produkcji
żywności zgodnie z ww. przedstawionymi przepisami.
-- 2 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Odnosząc się do kwestii oznaczania obecności owadów w żywności, uprzejmie informuję, że
owady w Unii Europejskiej, w tym w Polsce, należą do kategorii nowej żywności, zatem
podlegają one wymaganiom określonym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i
Rady (UE) 2015/2283 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie nowej żywności.
W rozporządzeniach unijnych odnoszących się do określonych owadów wskazane zostały
dodatkowe wymagania odnośnie do znakowania produktów zawierających takie składniki.
W oznakowaniu takich produktów należy wskazać postać zastosowanego owada, jego
nazwę w języku łacińskim oraz w języku polskim. Przykładowo przedstawia się to w sposób
następujący: „mrożony Acheta domesticus (świerszcz domowy)”, „suszony/sproszkowany
Acheta domesticus (świerszcz domowy)”.
Należy również podkreślić, iż dla produktów zawierających owady zastosowanie mają także
wymagania określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom
informacji na temat żywności, w tym art. 15 ust. 1, z którego wynika, iż informacje
obowiązkowe, w tym m.in. wykaz składników, muszą być podawane w języku łatwo
zrozumiałym dla konsumentów z państw członkowskich, w których dany środek spożywczy
jest wprowadzany na rynek, czyli w Polsce – w języku polskim. Zatem na podstawie ww.
przepisów przedsiębiorcy mają obowiązek informowania konsumentów w języku polskim o
obecności w produkcie owadów jadalnych.
Odnosząc się do pytań dotyczących GMO, uprzejmie informuję, że kwestie autoryzacji
żywności GMO i jej znakowania zostały uregulowane na poziomie unijnym, w:
rozporządzeniu nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września
2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności;
rozporządzeniu nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września
2003 r. w sprawie możliwości śledzenia i znakowania organizmów genetycznie
zmodyfikowanych oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych
wyprodukowanych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych i zmieniające
dyrektywę 2001/18/WE.
Przedmiotowe przepisy zakazują wprowadzania na teren Unii Europejskiej organizmów
genetycznie zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku jako żywność i/lub pasze, jeżeli
nie są one objęte unijnym zezwoleniem (decyzja Komisji Europejskiej) oraz jeżeli nie są
spełnione warunki wskazane w tym zezwoleniu (m.in. dotyczące odpowiedniego
oznakowania produktów). Zanim dana modyfikacja genetyczna zostanie autoryzowana z
przeznaczeniem na żywność (i paszę), przechodzi naukową ocenę Europejskiego Urzędu ds.
Bezpieczeństwa Żywności. Wykaz autoryzowanych w Unii Europejskiej organizmów
genetycznie zmodyfikowanych z przeznaczeniem na żywność i/lub pasze znajduje się w
Unijnym Rejestrze Genetycznie Zmodyfikowanej Żywności i Paszy prowadzonym przez
Komisję Europejską.
-- 3 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Zgodnie z rejestrem, na rynku UE w sprzedaży jako żywność genetycznie zmodyfikowana
mogą znajdować się wyłącznie produkty zawierające, składające się lub wyprodukowane z
genetycznie zmodyfikowanej: bawełny, kukurydzy, rzepaku, soi i buraków cukrowych.
Modyfikacje genetyczne niewystępujące w tym rejestrze są nielegalne i nie mogą
znajdować się na rynku unijnym.
Zgodnie z przepisami unijnymi, żywność zawierająca, składająca się lub wyprodukowana z
autoryzowanego w UE GMO podlega obowiązkowemu znakowaniu. Konieczność
właściwego znakowania żywności GM (weryfikowanego także w ramach urzędowej
kontroli żywności) zapewnia konsumentom możliwość świadomego wyboru między
żywnością GM a jej konwencjonalnym odpowiednikiem.
Z obowiązku znakowania zwolnione są produkty zawierające GMO na poziomie
nieprzekraczającym 0,9%, pod warunkiem, że obecność ta jest niezamierzona lub
nieunikniona technicznie (w innym przypadku znakowanie jest obowiązkowe). W celu
ustalenia, czy występowanie materiału GM jest przypadkowe lub nieuniknione technicznie,
przedsiębiorca musi być w stanie przedstawić organom kontrolnym dowody wskazujące, że
zostały podjęte właściwe kroki mające na celu uniknięcie występowania GMO w danym
produkcie.
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w trakcie urzędowej kontroli przeprowadzają
kontrole dokumentacji, prawidłowego oznakowania żywności, jak również mogą być
pobrane próbki żywności do badań laboratoryjnych pod kątem obecności materiału
genetycznie zmodyfikowanego.
Kontroli urzędowej podlegają produkty spożywcze:
potencjalnie zawierające materiał zmodyfikowany genetycznie, autoryzowany w
UE, ale nieoznakowane informacją o obecności/użyciu modyfikacji genetycznej;
produkty potencjalnie zawierające materiał genetycznie zmodyfikowany
niedopuszczony w UE (oznakowane informacją o obecności GMO lub nie,
pochodzące z krajów trzecich).
Próbki analizowane są metodą PCR oraz real-time PCR w jednym z trzech akredytowanych
laboratoriów Państwowej Inspekcji Sanitarnej badających żywność w kierunku obecności
materiału genetycznie zmodyfikowanego. Co roku pobieranych jest ponad 400 próbek do
badań, z których bardzo niewielki odsetek (w ostatnich latach nie przekraczał 0,5%) jest
kwestionowany (z uwagi na nieodpowiednie znakowanie).
W przypadku wykrycia nieprawidłowości wydawane są odpowiednie decyzje
administracyjne nakazujące, w zależności od sytuacji, wycofanie i/lub zniszczenie
zakwestionowanych produktów. Do badań pobierane są próbki produktów krajowych,
produktów pochodzących z terenu Unii Europejskiej oraz próbki produktów z krajów
trzecich (spoza Unii Europejskiej). Próbki pobierane są z obrotu detalicznego i hurtowego,
-- 4 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
w zakładach przemysłu spożywczego i zakładach żywienia zbiorowego, a w przypadku
produktów z importu również na granicy. Próbki pobierane są z różnych kategorii
produktów spożywczych, pochodzenia zarówno roślinnego, jak i zwierzęcego.
Odnosząc się do kwestii oznaczania rodzaju białka (roślinne czy zwierzęce), uprzejmie
informuję, że zgodnie z przepisami horyzontalnego rozporządzenia regulującego kwestie
znakowania żywności w Unii Europejskiej, tj. wspomnianego już rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w
sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, jedną z
obowiązkowych informacji, jakie muszą być podane na opakowaniu, jest wykaz składników.
Obejmuje on wszystkie składniki środka spożywczego, w malejącej kolejności ich masy w
momencie użycia składników. Składniki stanowiące mniej niż 2% produktu gotowego nie są
zwolnione z ich podawania w wykazie, tylko mogą być wymienione w dowolnej kolejności,
po pozostałych składnikach. Sposób ich oznaczenia jest również szczegółowo określony w
rozporządzeniu. Zatem źródło pochodzenia białka można wywnioskować z wykazu
składników.
Niemniej jednak, w przypadku produktów mięsnych, surowych wyrobów mięsnych i
produktów rybołówstwa, rozporządzenie informuje wprost, że produkty te zawierające
dodatek białka jako takiego, w tym hydrolizatów białkowych, z różnych źródeł zwierzęcych,
dodatkowo nazwa żywności opatrzona jest informacją o obecności tych białek i o ich
pochodzeniu.
Odpowiadając na pytania dotyczące dodatków do żywności, uprzejmie wyjaśniam, że
dozwolone substancje dodatkowe można stosować do produkcji żywności wyłącznie
zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008
w sprawie dodatków do żywności, które ustanawia ogólne zasady stosowania dodatków do
żywności, wykaz dozwolonych dodatków do żywności oraz warunki ich stosowania do
określonych kategorii środków spożywczych, w tym maksymalne poziomy.
Substancje te można stosować do różnych celów, prawodawstwo UE określa 27 „celów
technologicznych” (np. jako barwniki, substancje słodzące czy konserwujące). Stosowanie
substancji dodatkowych musi być uzasadnione technologicznie i nie może wprowadzać
konsumenta w błąd.
Substancje dodatkowe muszą spełniać wymagania przytoczonego już rozporządzenia
Komisji (UE) nr 231/2012 z dnia 9 marca 2012 r. ustanawiającego specyfikacje dla
dodatków do żywności wymienionych w załącznikach II i III do rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do
żywności. Zanim substancje dodatkowe zostaną uwzględnione w przepisach zezwalających
na ich stosowanie w żywności, podlegają ocenie pod względem bezpieczeństwa dla
konsumenta przez niezależne organizacje naukowe. W Unii Europejskiej niezależne opinie
naukowe w sprawach związanych z żywnością i jej bezpieczeństwem wydaje EFSA –
-- 5 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności. Na podstawie stosownych danych EFSA
określa poziom, poniżej którego pobieranie substancji przez konsumenta może zostać
uznane za bezpieczne – tzw. akceptowane dzienne pobranie (ADI). Jednocześnie EFSA
dokonuje także oszacowania, na podstawie proponowanych zastosowań w różnych
środkach spożywczych, czy istnieje możliwość przekroczenia ADI. Jeżeli taka możliwość nie
istnieje, stosowanie tego dodatku do żywności jest uważane za bezpieczne. Wartość ADI
jest zazwyczaj 100-krotnie niższa od największej ilości substancji, dla której nie
obserwowano negatywnego wpływu na zdrowie zwierząt doświadczalnych.
Przepisy przywołanego wcześniej rozporządzenia nr 1169/2011 w sprawie przekazywania
konsumentom informacji na temat żywności nakładają na przedsiębiorcę obowiązek
podawania na opakowaniu żywności, w wykazie składników, dodatków do żywności i
enzymów spożywczych użytych do produkcji tej żywności. Muszą być one oznaczone jedną
z 24 nazw kategorii, np. przeciwutleniacz, barwnik, emulgator, stabilizator lub, jeśli jest to
właściwe, numerem E.
Zgodnie z art. 20 rozporządzenia nr 1169/2011, z przedmiotowego obowiązku wyłączeniu
podlegają dodatki do żywności i enzymy spożywcze, których:
obecność w danym środku spożywczym wynika wyłącznie z faktu, że były zawarte
w jednym lub w większej liczbie składników takiego środka spożywczego, zgodnie z
zasadą przenoszenia, pod warunkiem, że nie pełnią one żadnej funkcji
technologicznej w produkcie gotowym; lub
które są stosowane jako substancje pomocnicze w przetwórstwie.
Przy czym dodatki i enzymy zawierające składniki powodujące alergie lub reakcje
nietolerancji nie podlegają ww. wyłączeniu, stąd zawsze muszą być podawane w wykazie
składników, niezależnie od poziomu ich obecności w żywności.
W tym miejscu pragnę wyjaśnić, że szczególne kategorie żywności przeznaczone m.in. dla
małych dzieci zostały objęte przepisami rozporządzenia (UE) nr 609/2013 w sprawie
żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci. Kategorie te mają spełniać
szczególne potrzeby zdrowych niemowląt odstawianych od piersi oraz zdrowych małych
dzieci. Nie mogą one zawierać żadnych substancji w ilościach stanowiących zagrożenie dla
ich zdrowia. Zarówno glutaminian monosodowy (E 621), jak i aspartam (E 951) nie mogą być
stosowane w produktach zbożowych przetworzonych oraz innej żywności dla dzieci
(rozporządzenie (WE) nr 1333/2008). Natomiast żywność ogólnego spożycia, która może
być również włączana do diety małych dzieci, zawsze zawiera w oznakowaniu wykaz
składników, w którym dodatki do żywności muszą być zadeklarowane. Rodzice lub
opiekunowie dzieci mają więc zawsze zapewnioną informację umożliwiającą dokonanie
świadomych i bezpiecznych dla ich dzieci wyborów żywieniowych.
-- 6 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
W odniesieniu do pytania dotyczącego znakowania transglutaminazy – enzymu
spożywczego, na etykietach żywności, należy wyjaśnić, że zgodnie z zapisami podanymi w
art. 20 pkt b(ii) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, w
wykazie składników środków spożywczych można pominąć enzymy spożywcze stosowane
w charakterze substancji pomocniczych w przetwórstwie. Komisja Europejska we
współpracy z państwami członkowskimi UE opracowała przewodnik dotyczący
kategoryzacji enzymów spożywczych (Guidance document on criteria for categorisation of
food enzymes). Zgodnie z interpretacją przepisów prawnych podaną w ww. przewodniku,
enzymy, które są inaktywowane podczas obróbki cieplnej produktu, są uznawane za
substancje pomocnicze w przetwórstwie i na podstawie przepisów art. 20 pkt b(ii)
rozporządzenia (UE) 1169/2011 nie muszą być wymieniane na etykiecie środków
spożywczych z dodatkiem transglutaminazy. Większość produktów mięsnych, w których
zastosowano transglutaminazę, jest poddawana obróbce termicznej (wędliny parzone,
gotowane). W takich produktach transglutaminaza ulega inaktywacji i jest uznawana za
substancję pomocniczą w przetwórstwie, której nie wymienia się w wykazie składników
produktu mięsnego.
Zasadniczo obowiązujące przepisy dotyczące znakowania żywności zapewniają
konsumentowi wiedzę o stopniu przetworzenia produktu spożywczego i obecności w nim
substancji dodatkowych. Wiedzę na temat substancji dodatkowych, ich roli, znaczenia,
zasadności ich stosowania, oceny pobrania wybranych substancji dodatkowych dietą przez
różne grupy ludności i ewentualnego ryzyka z tym związanego, upowszechnia Narodowy
Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Dodatkowo edukuje
konsumentów w zakresie zasad prawidłowego sposobu żywienia (również w zakresie
dotyczącym substancji dodatkowych w żywności) poprzez portal Narodowego Centrum
Edukacji Żywieniowej.
Kontrolę prawidłowości stosowania substancji dodatkowych do żywności w Polsce oraz
prawidłowości znakowania środków spożywczych prowadzi m.in. Państwowa Inspekcja
Sanitarna w ramach urzędowej kontroli żywności. W przypadku stwierdzenia, że dana
żywność (w tym również substancje dodatkowe) nie spełnia obowiązujących wymagań
zdrowotnych, może zostać podjęta decyzja o wycofaniu lub wstrzymaniu wprowadzania do
obrotu danego produktu celem ochrony zdrowia lub życia konsumentów.
Odpowiadając na pytanie dotyczące państwowego systemu kontroli zawartości witamin z
grupy B, selenu, cynku i siarki w żywności, uprzejmie wyjaśniam, że organy Państwowej
Inspekcji Sanitarnej w ramach realizacji corocznego „Planu pobierania próbek do badania
żywności” badają zawartość niektórych dodawanych do żywności witamin i składników
mineralnych (np. wybranych witamin, w tym witamin z grupy B, cynku i selenu w
suplementach diety, witamin, w tym z grupy B, i niektórych składników mineralnych w
żywności wzbogacanej, czy też wybranych ww. składników w żywności dla określonych
grup). W takich przypadkach, w oparciu o informacje zawarte na etykiecie, organy
-- 7 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
8
Państwowej Inspekcji Sanitarnej dokonują weryfikacji zgodności zamieszczonej w
oznakowaniu produktów informacji o zawartości wybranych witamin i składników
mineralnych z wynikami uzyskanymi podczas badań laboratoryjnych.
Odnosząc się zaś do zarzutu braku reakcji Ministra Zdrowia na udokumentowane
przypadki zatrucia dzieci produktami mlekozastępczymi, uprzejmie wyjaśniam, że każda
informacja od konsumentów lub innych instytucji i organów, która wpłynęła do Głównego
Inspektoratu Sanitarnego, przekazywana była i jest niezwłocznie właściwym organom w
celu podjęcia stosownych działań. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej zawsze
wyjaśniają każdy zgłoszony przypadek. Jak już wskazano, żywność wprowadzana do obrotu
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlega nadzorowi bieżącemu (ocena zgodności z
przepisami prawa żywnościowego). W ramach urzędowej kontroli organy Państwowej
Inspekcji Sanitarnej sprawdzają, czy w produkcji i w obrocie żywnością spełniane są
wymagania dotyczące bezpieczeństwa, określone w przepisach prawa żywnościowego
(unijne akty prawne oraz krajowe przepisy wdrażające dyrektywy Unii Europejskiej).
Kontrola przeprowadzana jest zgodnie z terminami, rodzajami i zakresami przyjętymi w
harmonogramach kontroli kompleksowych i tematycznych oraz w każdym przypadku
podejrzenia lub uzyskania informacji o uchybieniach zagrażających zdrowiu lub życiu
człowieka (kontrole interwencyjne), w tym skarg składanych przez konsumentów.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 8 of 8 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.2.2025.KM
Warszawa, 25 czerwca 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9897, w sprawie znakowania produktów spożywczych,
braku rzetelnego nadzoru nad wartością odżywczą i zdrowotną żywności oraz
dopuszczania do obrotu substancji o udowodnionym działaniu toksycznym, złożoną przez
Pana Posła Jarosława Sachajko, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Odpowiadając na pytanie dotyczące stosowania jodanu potasu i żelazocyjanku potasu,
uprzejmie informuję, że wzbogacanie żywności, m.in. w składniki mineralne, w Polsce jest
regulowane na dwóch poziomach – europejskim i krajowym. Rozporządzenie (WE) nr
1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie
dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych
substancji ustanawia wykaz substancji i ich form chemicznych, które mogą być dodawane
do żywności w ramach wzbogacania, natomiast rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13
marca 2024 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności określa ilości
tych składników i wymagania odnośnie do obligatoryjnego wzbogacania. Jodan potasu jako
substancja wzbogacająca, którą można dodawać do żywności, jest wymieniony w załączniku
II do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006. Szczegółowe warunki stosowania jodanu potasu
do soli przeznaczonej do spożycia przez ludzi podaje rozporządzenie Ministra Zdrowia z
dnia 13 marca 2024 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności.
Wymagania odnośnie do stosowania jodanu potasu w celu jodowania soli były wskazane
również we wcześniej obowiązującym przepisie prawnym, tj. w rozporządzeniu Ministra
Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do
żywności.
-- 1 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Obowiązek jodowania soli kuchennej został wprowadzony ze względu na niedostateczne
spożycie jodu z dietą oraz stwierdzane klinicznie objawy niedoborów. Ustalona w
rozporządzeniu Ministra Zdrowia ilość jodanu potasu ma dostarczać ze spożywaną solą
spożywczą określoną ilość jodu, celem eliminowania niedoborów tego składnika z diety.
Odnośnie do formy chemicznej jodu należy mieć na uwadze, iż Światowa Organizacja
Zdrowia zaleca jodowanie soli za pomocą jodanu potasu ze względu na jego większą
stabilność. Należy także podkreślić, że jod w postaci jodanu potasu jest dozwolony również
do stosowania w produkcji suplementów diety, co wynika z załącznika nr 2 do
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2007 r. w sprawie składu oraz
oznakowania suplementów diety, które wdraża w tym zakresie dyrektywę 2002/46/EWG
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia
ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych.
Jodan potasu jest również wymieniony w załączniku do rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności
przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia
medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy
ciała, jako forma chemiczna jodu, która może być dodawana na zasadach określonych w tym
przepisie.
Rozporządzenie (UE) nr 609/2013 zostało opublikowane dnia 12 czerwca 2013 r. W czasie
prac i dyskusji nad projektem tego rozporządzenia zarówno Komisja Europejska, jak też
państwa członkowskie Unii Europejskiej nie zgłaszały wątpliwości i zastrzeżeń do
zaproponowanego w załączniku wykazu unijnego witamin i składników mineralnych oraz
ich form chemicznych. Biorąc pod uwagę powyższe, brak jest wystarczających informacji,
które wskazywałyby na ewentualną szkodliwość jodanu potasu dla zdrowia człowieka.
Odnosząc się do stosowania żelazocyjanku potasu, należy mieć na uwadze, iż powyższa
substancja stanowi dodatek o symbolu E 536, dozwolony do stosowania do soli i
substytutów soli na warunkach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i
Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności.
Powyższy dodatek stosowany jest przez przemysł spożywczy jako substancja
przeciwzbrylająca. Specyfikacja dla ww. substancji wskazana jest w rozporządzeniu Komisji
(UE) nr 231/2012 z dnia 9 marca 2012 r. ustanawiającym specyfikacje dla dodatków do
żywności. Substancja ta w 2018 r. podlegała ponownej ocenie przez Europejski Urząd ds.
Bezpieczeństwa Żywności, który zajmuje się naukową oceną ryzyka dla zdrowia człowieka.
EFSA potwierdził, iż żelazocyjanki (w tym E 536) nie budzą obaw dotyczących
bezpieczeństwa przy obecnym dozwolonym stosowaniu i poziomach stosowania. Mając na
uwadze powyższe, żelazocyjanek potasu może być stosowany w Polsce w produkcji
żywności zgodnie z ww. przedstawionymi przepisami.
-- 2 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Odnosząc się do kwestii oznaczania obecności owadów w żywności, uprzejmie informuję, że
owady w Unii Europejskiej, w tym w Polsce, należą do kategorii nowej żywności, zatem
podlegają one wymaganiom określonym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i
Rady (UE) 2015/2283 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie nowej żywności.
W rozporządzeniach unijnych odnoszących się do określonych owadów wskazane zostały
dodatkowe wymagania odnośnie do znakowania produktów zawierających takie składniki.
W oznakowaniu takich produktów należy wskazać postać zastosowanego owada, jego
nazwę w języku łacińskim oraz w języku polskim. Przykładowo przedstawia się to w sposób
następujący: „mrożony Acheta domesticus (świerszcz domowy)”, „suszony/sproszkowany
Acheta domesticus (świerszcz domowy)”.
Należy również podkreślić, iż dla produktów zawierających owady zastosowanie mają także
wymagania określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom
informacji na temat żywności, w tym art. 15 ust. 1, z którego wynika, iż informacje
obowiązkowe, w tym m.in. wykaz składników, muszą być podawane w języku łatwo
zrozumiałym dla konsumentów z państw członkowskich, w których dany środek spożywczy
jest wprowadzany na rynek, czyli w Polsce – w języku polskim. Zatem na podstawie ww.
przepisów przedsiębiorcy mają obowiązek informowania konsumentów w języku polskim o
obecności w produkcie owadów jadalnych.
Odnosząc się do pytań dotyczących GMO, uprzejmie informuję, że kwestie autoryzacji
żywności GMO i jej znakowania zostały uregulowane na poziomie unijnym, w:
rozporządzeniu nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września
2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności;
rozporządzeniu nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września
2003 r. w sprawie możliwości śledzenia i znakowania organizmów genetycznie
zmodyfikowanych oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych
wyprodukowanych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych i zmieniające
dyrektywę 2001/18/WE.
Przedmiotowe przepisy zakazują wprowadzania na teren Unii Europejskiej organizmów
genetycznie zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku jako żywność i/lub pasze, jeżeli
nie są one objęte unijnym zezwoleniem (decyzja Komisji Europejskiej) oraz jeżeli nie są
spełnione warunki wskazane w tym zezwoleniu (m.in. dotyczące odpowiedniego
oznakowania produktów). Zanim dana modyfikacja genetyczna zostanie autoryzowana z
przeznaczeniem na żywność (i paszę), przechodzi naukową ocenę Europejskiego Urzędu ds.
Bezpieczeństwa Żywności. Wykaz autoryzowanych w Unii Europejskiej organizmów
genetycznie zmodyfikowanych z przeznaczeniem na żywność i/lub pasze znajduje się w
Unijnym Rejestrze Genetycznie Zmodyfikowanej Żywności i Paszy prowadzonym przez
Komisję Europejską.
-- 3 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Zgodnie z rejestrem, na rynku UE w sprzedaży jako żywność genetycznie zmodyfikowana
mogą znajdować się wyłącznie produkty zawierające, składające się lub wyprodukowane z
genetycznie zmodyfikowanej: bawełny, kukurydzy, rzepaku, soi i buraków cukrowych.
Modyfikacje genetyczne niewystępujące w tym rejestrze są nielegalne i nie mogą
znajdować się na rynku unijnym.
Zgodnie z przepisami unijnymi, żywność zawierająca, składająca się lub wyprodukowana z
autoryzowanego w UE GMO podlega obowiązkowemu znakowaniu. Konieczność
właściwego znakowania żywności GM (weryfikowanego także w ramach urzędowej
kontroli żywności) zapewnia konsumentom możliwość świadomego wyboru między
żywnością GM a jej konwencjonalnym odpowiednikiem.
Z obowiązku znakowania zwolnione są produkty zawierające GMO na poziomie
nieprzekraczającym 0,9%, pod warunkiem, że obecność ta jest niezamierzona lub
nieunikniona technicznie (w innym przypadku znakowanie jest obowiązkowe). W celu
ustalenia, czy występowanie materiału GM jest przypadkowe lub nieuniknione technicznie,
przedsiębiorca musi być w stanie przedstawić organom kontrolnym dowody wskazujące, że
zostały podjęte właściwe kroki mające na celu uniknięcie występowania GMO w danym
produkcie.
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w trakcie urzędowej kontroli przeprowadzają
kontrole dokumentacji, prawidłowego oznakowania żywności, jak również mogą być
pobrane próbki żywności do badań laboratoryjnych pod kątem obecności materiału
genetycznie zmodyfikowanego.
Kontroli urzędowej podlegają produkty spożywcze:
potencjalnie zawierające materiał zmodyfikowany genetycznie, autoryzowany w
UE, ale nieoznakowane informacją o obecności/użyciu modyfikacji genetycznej;
produkty potencjalnie zawierające materiał genetycznie zmodyfikowany
niedopuszczony w UE (oznakowane informacją o obecności GMO lub nie,
pochodzące z krajów trzecich).
Próbki analizowane są metodą PCR oraz real-time PCR w jednym z trzech akredytowanych
laboratoriów Państwowej Inspekcji Sanitarnej badających żywność w kierunku obecności
materiału genetycznie zmodyfikowanego. Co roku pobieranych jest ponad 400 próbek do
badań, z których bardzo niewielki odsetek (w ostatnich latach nie przekraczał 0,5%) jest
kwestionowany (z uwagi na nieodpowiednie znakowanie).
W przypadku wykrycia nieprawidłowości wydawane są odpowiednie decyzje
administracyjne nakazujące, w zależności od sytuacji, wycofanie i/lub zniszczenie
zakwestionowanych produktów. Do badań pobierane są próbki produktów krajowych,
produktów pochodzących z terenu Unii Europejskiej oraz próbki produktów z krajów
trzecich (spoza Unii Europejskiej). Próbki pobierane są z obrotu detalicznego i hurtowego,
-- 4 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
w zakładach przemysłu spożywczego i zakładach żywienia zbiorowego, a w przypadku
produktów z importu również na granicy. Próbki pobierane są z różnych kategorii
produktów spożywczych, pochodzenia zarówno roślinnego, jak i zwierzęcego.
Odnosząc się do kwestii oznaczania rodzaju białka (roślinne czy zwierzęce), uprzejmie
informuję, że zgodnie z przepisami horyzontalnego rozporządzenia regulującego kwestie
znakowania żywności w Unii Europejskiej, tj. wspomnianego już rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w
sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, jedną z
obowiązkowych informacji, jakie muszą być podane na opakowaniu, jest wykaz składników.
Obejmuje on wszystkie składniki środka spożywczego, w malejącej kolejności ich masy w
momencie użycia składników. Składniki stanowiące mniej niż 2% produktu gotowego nie są
zwolnione z ich podawania w wykazie, tylko mogą być wymienione w dowolnej kolejności,
po pozostałych składnikach. Sposób ich oznaczenia jest również szczegółowo określony w
rozporządzeniu. Zatem źródło pochodzenia białka można wywnioskować z wykazu
składników.
Niemniej jednak, w przypadku produktów mięsnych, surowych wyrobów mięsnych i
produktów rybołówstwa, rozporządzenie informuje wprost, że produkty te zawierające
dodatek białka jako takiego, w tym hydrolizatów białkowych, z różnych źródeł zwierzęcych,
dodatkowo nazwa żywności opatrzona jest informacją o obecności tych białek i o ich
pochodzeniu.
Odpowiadając na pytania dotyczące dodatków do żywności, uprzejmie wyjaśniam, że
dozwolone substancje dodatkowe można stosować do produkcji żywności wyłącznie
zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008
w sprawie dodatków do żywności, które ustanawia ogólne zasady stosowania dodatków do
żywności, wykaz dozwolonych dodatków do żywności oraz warunki ich stosowania do
określonych kategorii środków spożywczych, w tym maksymalne poziomy.
Substancje te można stosować do różnych celów, prawodawstwo UE określa 27 „celów
technologicznych” (np. jako barwniki, substancje słodzące czy konserwujące). Stosowanie
substancji dodatkowych musi być uzasadnione technologicznie i nie może wprowadzać
konsumenta w błąd.
Substancje dodatkowe muszą spełniać wymagania przytoczonego już rozporządzenia
Komisji (UE) nr 231/2012 z dnia 9 marca 2012 r. ustanawiającego specyfikacje dla
dodatków do żywności wymienionych w załącznikach II i III do rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do
żywności. Zanim substancje dodatkowe zostaną uwzględnione w przepisach zezwalających
na ich stosowanie w żywności, podlegają ocenie pod względem bezpieczeństwa dla
konsumenta przez niezależne organizacje naukowe. W Unii Europejskiej niezależne opinie
naukowe w sprawach związanych z żywnością i jej bezpieczeństwem wydaje EFSA –
-- 5 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności. Na podstawie stosownych danych EFSA
określa poziom, poniżej którego pobieranie substancji przez konsumenta może zostać
uznane za bezpieczne – tzw. akceptowane dzienne pobranie (ADI). Jednocześnie EFSA
dokonuje także oszacowania, na podstawie proponowanych zastosowań w różnych
środkach spożywczych, czy istnieje możliwość przekroczenia ADI. Jeżeli taka możliwość nie
istnieje, stosowanie tego dodatku do żywności jest uważane za bezpieczne. Wartość ADI
jest zazwyczaj 100-krotnie niższa od największej ilości substancji, dla której nie
obserwowano negatywnego wpływu na zdrowie zwierząt doświadczalnych.
Przepisy przywołanego wcześniej rozporządzenia nr 1169/2011 w sprawie przekazywania
konsumentom informacji na temat żywności nakładają na przedsiębiorcę obowiązek
podawania na opakowaniu żywności, w wykazie składników, dodatków do żywności i
enzymów spożywczych użytych do produkcji tej żywności. Muszą być one oznaczone jedną
z 24 nazw kategorii, np. przeciwutleniacz, barwnik, emulgator, stabilizator lub, jeśli jest to
właściwe, numerem E.
Zgodnie z art. 20 rozporządzenia nr 1169/2011, z przedmiotowego obowiązku wyłączeniu
podlegają dodatki do żywności i enzymy spożywcze, których:
obecność w danym środku spożywczym wynika wyłącznie z faktu, że były zawarte
w jednym lub w większej liczbie składników takiego środka spożywczego, zgodnie z
zasadą przenoszenia, pod warunkiem, że nie pełnią one żadnej funkcji
technologicznej w produkcie gotowym; lub
które są stosowane jako substancje pomocnicze w przetwórstwie.
Przy czym dodatki i enzymy zawierające składniki powodujące alergie lub reakcje
nietolerancji nie podlegają ww. wyłączeniu, stąd zawsze muszą być podawane w wykazie
składników, niezależnie od poziomu ich obecności w żywności.
W tym miejscu pragnę wyjaśnić, że szczególne kategorie żywności przeznaczone m.in. dla
małych dzieci zostały objęte przepisami rozporządzenia (UE) nr 609/2013 w sprawie
żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci. Kategorie te mają spełniać
szczególne potrzeby zdrowych niemowląt odstawianych od piersi oraz zdrowych małych
dzieci. Nie mogą one zawierać żadnych substancji w ilościach stanowiących zagrożenie dla
ich zdrowia. Zarówno glutaminian monosodowy (E 621), jak i aspartam (E 951) nie mogą być
stosowane w produktach zbożowych przetworzonych oraz innej żywności dla dzieci
(rozporządzenie (WE) nr 1333/2008). Natomiast żywność ogólnego spożycia, która może
być również włączana do diety małych dzieci, zawsze zawiera w oznakowaniu wykaz
składników, w którym dodatki do żywności muszą być zadeklarowane. Rodzice lub
opiekunowie dzieci mają więc zawsze zapewnioną informację umożliwiającą dokonanie
świadomych i bezpiecznych dla ich dzieci wyborów żywieniowych.
-- 6 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
W odniesieniu do pytania dotyczącego znakowania transglutaminazy – enzymu
spożywczego, na etykietach żywności, należy wyjaśnić, że zgodnie z zapisami podanymi w
art. 20 pkt b(ii) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, w
wykazie składników środków spożywczych można pominąć enzymy spożywcze stosowane
w charakterze substancji pomocniczych w przetwórstwie. Komisja Europejska we
współpracy z państwami członkowskimi UE opracowała przewodnik dotyczący
kategoryzacji enzymów spożywczych (Guidance document on criteria for categorisation of
food enzymes). Zgodnie z interpretacją przepisów prawnych podaną w ww. przewodniku,
enzymy, które są inaktywowane podczas obróbki cieplnej produktu, są uznawane za
substancje pomocnicze w przetwórstwie i na podstawie przepisów art. 20 pkt b(ii)
rozporządzenia (UE) 1169/2011 nie muszą być wymieniane na etykiecie środków
spożywczych z dodatkiem transglutaminazy. Większość produktów mięsnych, w których
zastosowano transglutaminazę, jest poddawana obróbce termicznej (wędliny parzone,
gotowane). W takich produktach transglutaminaza ulega inaktywacji i jest uznawana za
substancję pomocniczą w przetwórstwie, której nie wymienia się w wykazie składników
produktu mięsnego.
Zasadniczo obowiązujące przepisy dotyczące znakowania żywności zapewniają
konsumentowi wiedzę o stopniu przetworzenia produktu spożywczego i obecności w nim
substancji dodatkowych. Wiedzę na temat substancji dodatkowych, ich roli, znaczenia,
zasadności ich stosowania, oceny pobrania wybranych substancji dodatkowych dietą przez
różne grupy ludności i ewentualnego ryzyka z tym związanego, upowszechnia Narodowy
Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Dodatkowo edukuje
konsumentów w zakresie zasad prawidłowego sposobu żywienia (również w zakresie
dotyczącym substancji dodatkowych w żywności) poprzez portal Narodowego Centrum
Edukacji Żywieniowej.
Kontrolę prawidłowości stosowania substancji dodatkowych do żywności w Polsce oraz
prawidłowości znakowania środków spożywczych prowadzi m.in. Państwowa Inspekcja
Sanitarna w ramach urzędowej kontroli żywności. W przypadku stwierdzenia, że dana
żywność (w tym również substancje dodatkowe) nie spełnia obowiązujących wymagań
zdrowotnych, może zostać podjęta decyzja o wycofaniu lub wstrzymaniu wprowadzania do
obrotu danego produktu celem ochrony zdrowia lub życia konsumentów.
Odpowiadając na pytanie dotyczące państwowego systemu kontroli zawartości witamin z
grupy B, selenu, cynku i siarki w żywności, uprzejmie wyjaśniam, że organy Państwowej
Inspekcji Sanitarnej w ramach realizacji corocznego „Planu pobierania próbek do badania
żywności” badają zawartość niektórych dodawanych do żywności witamin i składników
mineralnych (np. wybranych witamin, w tym witamin z grupy B, cynku i selenu w
suplementach diety, witamin, w tym z grupy B, i niektórych składników mineralnych w
żywności wzbogacanej, czy też wybranych ww. składników w żywności dla określonych
grup). W takich przypadkach, w oparciu o informacje zawarte na etykiecie, organy
-- 7 of 8 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
8
Państwowej Inspekcji Sanitarnej dokonują weryfikacji zgodności zamieszczonej w
oznakowaniu produktów informacji o zawartości wybranych witamin i składników
mineralnych z wynikami uzyskanymi podczas badań laboratoryjnych.
Odnosząc się zaś do zarzutu braku reakcji Ministra Zdrowia na udokumentowane
przypadki zatrucia dzieci produktami mlekozastępczymi, uprzejmie wyjaśniam, że każda
informacja od konsumentów lub innych instytucji i organów, która wpłynęła do Głównego
Inspektoratu Sanitarnego, przekazywana była i jest niezwłocznie właściwym organom w
celu podjęcia stosownych działań. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej zawsze
wyjaśniają każdy zgłoszony przypadek. Jak już wskazano, żywność wprowadzana do obrotu
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlega nadzorowi bieżącemu (ocena zgodności z
przepisami prawa żywnościowego). W ramach urzędowej kontroli organy Państwowej
Inspekcji Sanitarnej sprawdzają, czy w produkcji i w obrocie żywnością spełniane są
wymagania dotyczące bezpieczeństwa, określone w przepisach prawa żywnościowego
(unijne akty prawne oraz krajowe przepisy wdrażające dyrektywy Unii Europejskiej).
Kontrola przeprowadzana jest zgodnie z terminami, rodzajami i zakresami przyjętymi w
harmonogramach kontroli kompleksowych i tematycznych oraz w każdym przypadku
podejrzenia lub uzyskania informacji o uchybieniach zagrażających zdrowiu lub życiu
człowieka (kontrole interwencyjne), w tym skarg składanych przez konsumentów.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 8 of 8 --