Interpelacja nr 9889
Interpelacja w sprawie konieczności zmian przepisów dotyczących funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie konieczności zmian przepisów dotyczących funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej
Interpelacja nr 9889
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie konieczności zmian przepisów dotyczących funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej
Zgłaszający: Piotr Głowski, Maria Małgorzata Janyska, Iwona Karolewska, Krystyna Sibińska, Jarosław Urbaniak, Rafał Siemaszko, Bartosz Zawieja
Data wpływu: 16-05-2025
Szanowna Pani Minister,
z wnioskiem o podjęcie działań legislacyjnych w sprawie funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej zwrócił się do mnie Zakład Aktywności Zawodowej w Pile. Przedstawione przez kierownictwo zakładu postulaty wskazują na szereg nieżyciowych i utrudniających działalność przepisów, które w obecnym kształcie nie tylko ograniczają możliwość realnej aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami, ale wręcz mogą prowadzić do stopniowej likwidacji takich placówek.
Zasygnalizowane problemy dotyczą m.in. obowiązku zapewniania doraźnej opieki medycznej (często realizowanego jedynie w sposób pozorny), obowiązku każdorazowego informowania kontrahentów o możliwości skorzystania z ulg na PFRON (również w przypadkach oczywistej bezzasadności), a przede wszystkim – obecnych wskaźników zatrudnienia osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W praktyce przepisy te zmuszają ZAZ-y do odmawiania zatrudnienia osobom z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną, mimo że to właśnie ta grupa znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy.
Z zadowoleniem odnotowuję, że w tej sprawie został już złożony projekt poselski zmierzający do zmiany obowiązujących regulacji. Niemniej jednak, zważywszy na wagę problemu i jego wpływ na przyszłość ZAZ-ów w Polsce, konieczne jest również jasne stanowisko resortu odpowiedzialnego za politykę społeczną i rynek pracy.
W związku z powyższym zwracamy się z następującymi pytaniami:
1. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę nowelizacji przepisów dotyczących obowiązku zapewniania doraźnej opieki medycznej w ZAZ, tak aby uwzględnić realne warunki funkcjonowania tych zakładów?
2. Czy planowane jest uelastycznienie obowiązku informowania kontrahentów o ulgach PFRON, zwłaszcza w sytuacjach, gdy kontrahent ewidentnie nie kwalifikuje się do ich wykorzystania?
3. Czy ministerstwo rozważa zmianę wskaźnika zatrudnienia osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, tak aby umożliwić zatrudnianie większej liczby osób z niepełnosprawnością intelektualną, które mają znacznie mniejsze szanse na zatrudnienie w warunkach otwartego rynku pracy?
Interpelacja nr 9889
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie konieczności zmian przepisów dotyczących funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej
Zgłaszający: Piotr Głowski, Maria Małgorzata Janyska, Iwona Karolewska, Krystyna Sibińska, Jarosław Urbaniak, Rafał Siemaszko, Bartosz Zawieja
Data wpływu: 16-05-2025
Szanowna Pani Minister,
z wnioskiem o podjęcie działań legislacyjnych w sprawie funkcjonowania zakładów aktywności zawodowej zwrócił się do mnie Zakład Aktywności Zawodowej w Pile. Przedstawione przez kierownictwo zakładu postulaty wskazują na szereg nieżyciowych i utrudniających działalność przepisów, które w obecnym kształcie nie tylko ograniczają możliwość realnej aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami, ale wręcz mogą prowadzić do stopniowej likwidacji takich placówek.
Zasygnalizowane problemy dotyczą m.in. obowiązku zapewniania doraźnej opieki medycznej (często realizowanego jedynie w sposób pozorny), obowiązku każdorazowego informowania kontrahentów o możliwości skorzystania z ulg na PFRON (również w przypadkach oczywistej bezzasadności), a przede wszystkim – obecnych wskaźników zatrudnienia osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W praktyce przepisy te zmuszają ZAZ-y do odmawiania zatrudnienia osobom z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną, mimo że to właśnie ta grupa znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy.
Z zadowoleniem odnotowuję, że w tej sprawie został już złożony projekt poselski zmierzający do zmiany obowiązujących regulacji. Niemniej jednak, zważywszy na wagę problemu i jego wpływ na przyszłość ZAZ-ów w Polsce, konieczne jest również jasne stanowisko resortu odpowiedzialnego za politykę społeczną i rynek pracy.
W związku z powyższym zwracamy się z następującymi pytaniami:
1. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę nowelizacji przepisów dotyczących obowiązku zapewniania doraźnej opieki medycznej w ZAZ, tak aby uwzględnić realne warunki funkcjonowania tych zakładów?
2. Czy planowane jest uelastycznienie obowiązku informowania kontrahentów o ulgach PFRON, zwłaszcza w sytuacjach, gdy kontrahent ewidentnie nie kwalifikuje się do ich wykorzystania?
3. Czy ministerstwo rozważa zmianę wskaźnika zatrudnienia osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, tak aby umożliwić zatrudnianie większej liczby osób z niepełnosprawnością intelektualną, które mają znacznie mniejsze szanse na zatrudnienie w warunkach otwartego rynku pracy?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6227 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.254.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9889 Pana Posła Piotra Głowskiego wraz z grupą posłów,
w sprawie konieczności zmian przepisów dotyczących funkcjonowania zakładów
aktywności zawodowej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia:
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dostrzega potrzebę zmiany
przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.). Przepisy tego
aktu powstały ponad ćwierć wieku temu i niektóre z nich wymagają dostosowania do
aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej.
Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który obecnie jest przedmiotem prac legislacyjnych
w Sejmie, proponuje wprowadzenie szeregu istotnych, mogących wywołać poważne
konsekwencje, zmian.
W przedmiocie proponowanych reform stanowisko zajęła Krajowa Rada Konsultacyjna
do Spraw Osób Niepełnosprawnych, będąca ciałem opiniodawczo-doradczym przy
Pełnomocniku Rządu Do Spraw Osób Niepełnosprawnych. W uchwale podjętej
16 maja 2025 r. Rada, wprowadzając kilka zastrzeżeń dotyczących rozwiązań
szczegółowych, pozytywnie odniosła się do proponowanych zmian. Również Kierownictwo
Ministerstwa pozytywnie ocenia ich kierunek i uznaje potrzebę ich wprowadzenia.
Odnośnie konkretnych rozwiązań zawartych w przedmiotowym projekcie należy wskazać,
że zasadna wydaje się rezygnacja z wymogu zapewniania doraźnej opieki medycznej
pracownikom zakładów pracy chronionej i zakładów aktywności zawodowej. Zgodzić należy
się z argumentami zawartymi w uzasadnieniu projektu, wskazującymi, że doraźnej pomocy
udzielić może osoba przeszkolona w udzielaniu pierwszej pomocy, a w razie wymaganej
interwencji medycznej, konieczne jest zawsze wezwanie pogotowia. W tym miejscu należy
przypomnieć, że coraz większą popularność zyskuje praca zdalna, w tracie
której zapewnianie doraźnej opieki medycznej jest praktycznie niewykonalne. Wymóg ten
znacząco ogranicza możliwości wykonywania przez pracowników z chronionego rynku -
pracy zdalnej, nawet okazjonalnej.
Jeśli chodzi o wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, od którego zależy uzyskanie
lub utrzymanie statusu zakładu aktywności zawodowej, to wskazane wydaje się jego
urealnienie w odniesieniu do dopuszczalnego poziomu zatrudnienia osób z umiarkowanym
stopniem niepełnosprawności, (u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub
chorobę psychiczną). Kierownictwo MRPiPS ma świadomość trudności, jakie zakładom
aktywności zawodowej sprawia pozyskanie pracowników ze znacznym stopniem
niepełnosprawności oraz fakt, że osoby ze stopniem umiarkowanym oczekują
na zatrudnienie w tych podmiotach (gdyż ze względu na swoją niepełnosprawność nie są
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
gotowe do podjęcia zatrudnienia na rynku otwartym). Zwiększenie wskaźnika zatrudnienia
osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności rodzi jednak poważne
niebezpieczeństwo „wypychania” osób o stopniu znacznym z rynku pracy. Należy mieć przy
tym na uwadze, że zakłady aktywności zawodowej utworzono celem umożliwienia osobom
znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy zdobycia kwalifikacji
i doświadczenia zawodowego oraz podjęcia pracy. Z tego względu Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej stoi na stanowisku, że zmiany dotyczące wskaźnika zatrudnienia osób
z niepełnosprawnościami w zakładach aktywności zawodowej oraz zwiększania w nich
dopuszczalnego poziomu zatrudnienia osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności,
u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną, powinny
następować stopniowo, tak by umożliwić ocenę ich wpływu na poziom aktywizacji osób ze
znacznym stopniem niepełnosprawności.
Odnośnie udzielania ulg we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych należy stwierdzić, że w obecnym stanie prawnym pracodawcy będący
nabywcami produkcji lub usług uprawnionego sprzedającego mogą zrezygnować z prawa do
ulgi przed jej wystawieniem (art. 22 ust. 1a i ust. 10 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), zaś sprzedający nie mają
możliwości zrezygnowania ze swoich praw i obowiązków dotyczących wystawiania ulg za
zakupy.
Omawiany projekt przewiduje uchylenie ust. 1a w art. 22 ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który stanowi, że sprzedający
przekazuje wraz z fakturą nabywcy, jednokrotnie w danym roku, informację o:
zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat;
możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do
obniżenia wpłat;
możliwości odwołania oświadczenia, o którym mowa w pkt 2.
Uchylenie tych zapisów zmniejszy obowiązki sprzedających, uniemożliwiając jednocześnie
nabywcy złożenie oświadczenia o rezygnacji z korzystania z prawa do obniżenia wpłat na
PFRON (nawet jeśli stały kooperant nie jest zainteresowany korzystaniem z obniżenia
wpłat). Sprzedający nadal będą zobowiązani do wystawiania wszystkim nabywcom
informacji o kwocie obniżenia.
Potrzeba zmiany mechanizmu udzielania ulg we wpłatach na Państwowy Fundusz
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych podmiotom, które dokonują zakupu produkcji lub
usługi odpowiednio wytworzonej lub świadczonej przez zakłady zatrudniające określoną
liczbę pracowników niepełnosprawnych jest realna. Wypracowanie rozwiązania faktycznie
poprawiającego sytuację zarówno sprzedających jak i nabywców, przy jednoczesnym
zachowaniu istoty tego instrumentu, wymaga jednak ostrożności i przeprowadzenia
rzetelnych analiz, które wskazałyby najkorzystniejszy sposób rozwiązania tego problemu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.254.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9889 Pana Posła Piotra Głowskiego wraz z grupą posłów,
w sprawie konieczności zmian przepisów dotyczących funkcjonowania zakładów
aktywności zawodowej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia:
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dostrzega potrzebę zmiany
przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.). Przepisy tego
aktu powstały ponad ćwierć wieku temu i niektóre z nich wymagają dostosowania do
aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej.
Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który obecnie jest przedmiotem prac legislacyjnych
w Sejmie, proponuje wprowadzenie szeregu istotnych, mogących wywołać poważne
konsekwencje, zmian.
W przedmiocie proponowanych reform stanowisko zajęła Krajowa Rada Konsultacyjna
do Spraw Osób Niepełnosprawnych, będąca ciałem opiniodawczo-doradczym przy
Pełnomocniku Rządu Do Spraw Osób Niepełnosprawnych. W uchwale podjętej
16 maja 2025 r. Rada, wprowadzając kilka zastrzeżeń dotyczących rozwiązań
szczegółowych, pozytywnie odniosła się do proponowanych zmian. Również Kierownictwo
Ministerstwa pozytywnie ocenia ich kierunek i uznaje potrzebę ich wprowadzenia.
Odnośnie konkretnych rozwiązań zawartych w przedmiotowym projekcie należy wskazać,
że zasadna wydaje się rezygnacja z wymogu zapewniania doraźnej opieki medycznej
pracownikom zakładów pracy chronionej i zakładów aktywności zawodowej. Zgodzić należy
się z argumentami zawartymi w uzasadnieniu projektu, wskazującymi, że doraźnej pomocy
udzielić może osoba przeszkolona w udzielaniu pierwszej pomocy, a w razie wymaganej
interwencji medycznej, konieczne jest zawsze wezwanie pogotowia. W tym miejscu należy
przypomnieć, że coraz większą popularność zyskuje praca zdalna, w tracie
której zapewnianie doraźnej opieki medycznej jest praktycznie niewykonalne. Wymóg ten
znacząco ogranicza możliwości wykonywania przez pracowników z chronionego rynku -
pracy zdalnej, nawet okazjonalnej.
Jeśli chodzi o wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, od którego zależy uzyskanie
lub utrzymanie statusu zakładu aktywności zawodowej, to wskazane wydaje się jego
urealnienie w odniesieniu do dopuszczalnego poziomu zatrudnienia osób z umiarkowanym
stopniem niepełnosprawności, (u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub
chorobę psychiczną). Kierownictwo MRPiPS ma świadomość trudności, jakie zakładom
aktywności zawodowej sprawia pozyskanie pracowników ze znacznym stopniem
niepełnosprawności oraz fakt, że osoby ze stopniem umiarkowanym oczekują
na zatrudnienie w tych podmiotach (gdyż ze względu na swoją niepełnosprawność nie są
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
gotowe do podjęcia zatrudnienia na rynku otwartym). Zwiększenie wskaźnika zatrudnienia
osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności rodzi jednak poważne
niebezpieczeństwo „wypychania” osób o stopniu znacznym z rynku pracy. Należy mieć przy
tym na uwadze, że zakłady aktywności zawodowej utworzono celem umożliwienia osobom
znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy zdobycia kwalifikacji
i doświadczenia zawodowego oraz podjęcia pracy. Z tego względu Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej stoi na stanowisku, że zmiany dotyczące wskaźnika zatrudnienia osób
z niepełnosprawnościami w zakładach aktywności zawodowej oraz zwiększania w nich
dopuszczalnego poziomu zatrudnienia osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności,
u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną, powinny
następować stopniowo, tak by umożliwić ocenę ich wpływu na poziom aktywizacji osób ze
znacznym stopniem niepełnosprawności.
Odnośnie udzielania ulg we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych należy stwierdzić, że w obecnym stanie prawnym pracodawcy będący
nabywcami produkcji lub usług uprawnionego sprzedającego mogą zrezygnować z prawa do
ulgi przed jej wystawieniem (art. 22 ust. 1a i ust. 10 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), zaś sprzedający nie mają
możliwości zrezygnowania ze swoich praw i obowiązków dotyczących wystawiania ulg za
zakupy.
Omawiany projekt przewiduje uchylenie ust. 1a w art. 22 ustawy o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, który stanowi, że sprzedający
przekazuje wraz z fakturą nabywcy, jednokrotnie w danym roku, informację o:
zasadach nabywania i korzystania z obniżenia wpłat;
możliwości złożenia oświadczenia o rezygnacji z zamiaru korzystania z prawa do
obniżenia wpłat;
możliwości odwołania oświadczenia, o którym mowa w pkt 2.
Uchylenie tych zapisów zmniejszy obowiązki sprzedających, uniemożliwiając jednocześnie
nabywcy złożenie oświadczenia o rezygnacji z korzystania z prawa do obniżenia wpłat na
PFRON (nawet jeśli stały kooperant nie jest zainteresowany korzystaniem z obniżenia
wpłat). Sprzedający nadal będą zobowiązani do wystawiania wszystkim nabywcom
informacji o kwocie obniżenia.
Potrzeba zmiany mechanizmu udzielania ulg we wpłatach na Państwowy Fundusz
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych podmiotom, które dokonują zakupu produkcji lub
usługi odpowiednio wytworzonej lub świadczonej przez zakłady zatrudniające określoną
liczbę pracowników niepełnosprawnych jest realna. Wypracowanie rozwiązania faktycznie
poprawiającego sytuację zarówno sprzedających jak i nabywców, przy jednoczesnym
zachowaniu istoty tego instrumentu, wymaga jednak ostrożności i przeprowadzenia
rzetelnych analiz, które wskazałyby najkorzystniejszy sposób rozwiązania tego problemu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --