Interpelacja nr 9861
Interpelacja w sprawie sytuacji doktorantów czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie po 1 października 2025 r.
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Podatki i Finanse (40%)
Infrastruktura i Transport (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie sytuacji doktorantów czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie po 1 października 2025 r.
Interpelacja nr 9861
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie sytuacji doktorantów czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie po 1 października 2025 r.
Zgłaszający: Jacek Osuch
Data wpływu: 15-05-2025
Doktoranci czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie i przygotowywać rozprawę doktorską z dniem 1 października 2025 roku, całkowicie stracą stypendium, ubezpieczenie zdrowotne i zniżki na transport publiczny. Tymczasem, ze względów niezależnych od doktorantów (w tym m.in. pandemii COVID-19, wojny na Ukrainie i spowodowanych nią szoków inflacyjnych, wewnętrznych procedur uczelnianych, a czasem również problemów o charakterze zdrowotnym) zrealizowanie doktoratu w ciągu czterech lat jest w wielu przypadkach praktycznie niewykonalne.
Należy pamiętać o szczególnej sytuacji obecnych doktorantów czwartego roku. To doktoranci tzw. pandemiczni i wojenni, wyjątkowo poszkodowani w porównaniu z innymi rocznikami, w tym zwłaszcza z doktorantami obecnie zaczynającymi kształcenie. Obecni doktoranci czwartego roku przez pierwsze dwa lata (2021–2023) otrzymywali stypendium na poziomie ok. 2000 zł, mimo że już wtedy wartość nabywcza tych środków została zjedzona przez inflację. Z podwyżek o 30% obecni doktoranci skorzystali dopiero na końcowym etapie swojego kształcenia. Ponadto przez pierwsze dwa lata obecni doktoranci czwartego roku nie mieli możliwości normalnego kształcenia się i prowadzenia badań ze względu na pandemię. Dużym szokiem, który bez wątpienia wpłynął na proces kształcenia i prowadzenia badań, był także wybuch wojny na Ukrainie w lutym 2022 roku. Jego efektem był m.in. kryzys mieszkaniowy – skokowy wzrost czynszów w akademikach i wynajmowanych mieszkaniach (nawet dwukrotny) oraz niedostępność miejsc w akademikach, przy czym stypendium doktoranckie nadal wynosiło wtedy 2100 zł. Doktoranci musieli zatem skoncentrować się na sprawach bytowych kosztem opóźnień w badaniach.
Zaopiekowanie się finansowe doktorantami będącymi na ostatniej prostej państwu polskiemu się po prostu opłaci – w interesie nas wszystkich jest udzielenie takiego wsparcia, aby doktoranci mogli jak najszybciej dokończyć rozprawę doktorską zamiast koncentrowania się wyłącznie na sprawach bytowych. Obecnie osoby będące na czwartym roku przeżywają dylemat: czy kończyć doktorat i poświęcać temu czas, czy raczej skoncentrować się na szukaniu pracy, bo jeżeli tego nie zrobią, to od 1 października pozostaną bez środków do życia i bez ubezpieczenia zdrowotnego. Brak jakiegokolwiek stypendium po 1 października powoduje, że wiele osób zmuszonych jest skoncentrować się na poszukiwaniu pracy, czego efektem jest niedokończenie procesu kształcenia.
W związku z powyższym proszę o udzielenie mi odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy minister planuje wdrożyć doraźny mechanizm finansowy, który zabezpieczy sytuację, w której obecnie znajdują się doktoranci czwartego roku, tak aby mogli oni dokończyć naukę bez dodatkowego stresu wywołanego troską o swoje warunki bytowe?
2. Czy przewiduje się wprowadzenie rozwiązań długofalowych w zakresie wspierania doktorantów czwartego roku, a jeśli tak, to jaką będą one mieć formę i kiedy należy spodziewać się ich wejścia w życie?
Interpelacja nr 9861
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie sytuacji doktorantów czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie po 1 października 2025 r.
Zgłaszający: Jacek Osuch
Data wpływu: 15-05-2025
Doktoranci czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie i przygotowywać rozprawę doktorską z dniem 1 października 2025 roku, całkowicie stracą stypendium, ubezpieczenie zdrowotne i zniżki na transport publiczny. Tymczasem, ze względów niezależnych od doktorantów (w tym m.in. pandemii COVID-19, wojny na Ukrainie i spowodowanych nią szoków inflacyjnych, wewnętrznych procedur uczelnianych, a czasem również problemów o charakterze zdrowotnym) zrealizowanie doktoratu w ciągu czterech lat jest w wielu przypadkach praktycznie niewykonalne.
Należy pamiętać o szczególnej sytuacji obecnych doktorantów czwartego roku. To doktoranci tzw. pandemiczni i wojenni, wyjątkowo poszkodowani w porównaniu z innymi rocznikami, w tym zwłaszcza z doktorantami obecnie zaczynającymi kształcenie. Obecni doktoranci czwartego roku przez pierwsze dwa lata (2021–2023) otrzymywali stypendium na poziomie ok. 2000 zł, mimo że już wtedy wartość nabywcza tych środków została zjedzona przez inflację. Z podwyżek o 30% obecni doktoranci skorzystali dopiero na końcowym etapie swojego kształcenia. Ponadto przez pierwsze dwa lata obecni doktoranci czwartego roku nie mieli możliwości normalnego kształcenia się i prowadzenia badań ze względu na pandemię. Dużym szokiem, który bez wątpienia wpłynął na proces kształcenia i prowadzenia badań, był także wybuch wojny na Ukrainie w lutym 2022 roku. Jego efektem był m.in. kryzys mieszkaniowy – skokowy wzrost czynszów w akademikach i wynajmowanych mieszkaniach (nawet dwukrotny) oraz niedostępność miejsc w akademikach, przy czym stypendium doktoranckie nadal wynosiło wtedy 2100 zł. Doktoranci musieli zatem skoncentrować się na sprawach bytowych kosztem opóźnień w badaniach.
Zaopiekowanie się finansowe doktorantami będącymi na ostatniej prostej państwu polskiemu się po prostu opłaci – w interesie nas wszystkich jest udzielenie takiego wsparcia, aby doktoranci mogli jak najszybciej dokończyć rozprawę doktorską zamiast koncentrowania się wyłącznie na sprawach bytowych. Obecnie osoby będące na czwartym roku przeżywają dylemat: czy kończyć doktorat i poświęcać temu czas, czy raczej skoncentrować się na szukaniu pracy, bo jeżeli tego nie zrobią, to od 1 października pozostaną bez środków do życia i bez ubezpieczenia zdrowotnego. Brak jakiegokolwiek stypendium po 1 października powoduje, że wiele osób zmuszonych jest skoncentrować się na poszukiwaniu pracy, czego efektem jest niedokończenie procesu kształcenia.
W związku z powyższym proszę o udzielenie mi odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy minister planuje wdrożyć doraźny mechanizm finansowy, który zabezpieczy sytuację, w której obecnie znajdują się doktoranci czwartego roku, tak aby mogli oni dokończyć naukę bez dodatkowego stresu wywołanego troską o swoje warunki bytowe?
2. Czy przewiduje się wprowadzenie rozwiązań długofalowych w zakresie wspierania doktorantów czwartego roku, a jeśli tak, to jaką będą one mieć formę i kiedy należy spodziewać się ich wejścia w życie?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Karolina Zioło-Pużuk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
24%
Konkretność
76%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 6 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
6 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje w stałym kontakcie” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„pozostaje w stałym kontakcie”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12092 znaków
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WAN.055.12.2025.1.PK
Warszawa, 10 czerwca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 9861
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Jacka Osucha
w sprawie sytuacji doktorantów czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie
po 1 października 2025 r.
Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na interpelację pragnę przekazać, że jednym z elementów reformy systemu
szkolnictwa wyższego i nauki było wprowadzenie, w miejsce studiów doktoranckich, szkół
doktorskich. Rozpoczęły one działalność z dniem 1 października 2019 r. – w oparciu
o regulację ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą PSWN”.
Pozwolę sobie poinformować, że szkoły doktorskie są prowadzone przez uprawnione
podmioty, stosownie do regulacji art. 198 ust. 3–5 ustawy PSWN. Kształcenie doktorantów
jest prowadzone w oparciu o indywidualny plan badawczy oraz program kształcenia, trwa
od 6 do 8 semestrów i kończy się złożeniem rozprawy doktorskiej. W zakresie
nieuregulowanym w ustawie organizację kształcenia określa regulamin szkoły doktorskiej.
Ustawa PSWN zabezpiecza interesy doktoranta w przypadku zaprzestania kształcenia
w szkole doktorskiej (zapewnienie przeniesienia do innej szkoły albo pokrycie kosztów
postępowania w sprawie nadania stopnia doktora). Ustawa PSWN przewiduje także
uprawnienia pracownicze – przerwy wypoczynkowe i zaliczenie okresu kształcenia do stażu
pracy. Zagwarantowano ustawowo prawo do zawieszenia kształcenia na okres
odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego lub rodzicielskiego,
w trakcie którego doktorantowi nadal przysługuje stypendium doktoranckie. A okresu
wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania
stypendium. Ponadto, w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu kształcenia,
wprowadzono ewaluację jakości kształcenia w szkołach doktorskich.
Pozwolę sobie wyjaśnić, że wprowadzenie szkół doktorskich było związane z krytyką
wcześniejszej formy kształcenia – studiów doktoranckich – dotyczącą niskiej skuteczności
kształcenia. Wskazywano na wzrastającą liczbę doktorantów i na utrzymującą się na tym
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
samym poziomie liczbę nadawanych stopni doktora. Wskazywano na wydłużony termin
dzielący formalne zakończenie przez doktoranta realizacji programu studiów doktoranckich
od momentu uzyskania stopnia doktora. Proszę o przyjęcie wyjaśnień, że wypracowana
koncepcja kształcenia w szkołach doktorskich uwzględniała wskazane głosy krytyczne.
Pozwolę sobie wskazać, że celem kształcenia w szkole doktorskiej jest przygotowanie do –
sprawnego i możliwie najszybszego – uzyskania stopnia doktora. Jednocześnie ustawa
PSWN zawiera mechanizmy pozwalające na uwzględnienie indywidualnej sytuacji
doktorantów w procesie kształcenia. Wskażę w tym zakresie regulacje dotyczące
możliwości przedłużenia (o dwa lata) terminu złożenia rozprawy doktorskiej – do których
odnosi się interpelacja Pana Posła – dotyczące przerw wypoczynkowych, jak również
możliwości zawieszenia kształcenia z przyczyn związanych z rodzicielstwem.
Pragnę zapewnić, że kwestia wynagrodzeń oraz świadczeń w całym systemie szkolnictwa
wyższego i nauki jest dla Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego niezwykle istotna.
Przykładem tego są dotychczasowe działania resortu, które skutkowały wyasygnowaniem
z budżetu państwa w 2024 r. dodatkowych środków finansowych na regulację wynagrodzeń
w systemie szkolnictwa wyższego i nauki. W szczególności na podstawie art. 368 ust. 9
ustawy PSWN został dokonany podział środków finansowych w kwocie 3.754.694,1 tys. zł,
które przyznano w formie zwiększeń wysokości subwencji ze środków finansowych
na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego uczelni
z przeznaczeniem na podwyższenie wynagrodzeń brutto pracowników uczelni średnio o:
30% w odniesieniu do funduszu płac w grupie nauczycieli akademickich,
20% w odniesieniu do funduszu płac w grupie pracowników niebędących
nauczycielami akademickimi,
w odniesieniu do wykonania wynagrodzeń w tych uczelniach w 2022 r. Równocześnie
dla instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk wyasygnowano kwotę 190 mln zł
z przeznaczeniem na utrzymanie i rozwój potencjału badawczego, w tym pokrycie skutków
wzrostu płac pracowników.
Ponadto, 17 grudnia 2024 r. przekazano 71 uczelniom publicznym nadzorowanym
przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki skarbowe papiery
wartościowe o łącznej wartości 1,5 mld zł, z przeznaczeniem na działania związane
z utrzymaniem i rozwojem potencjału dydaktycznego oraz potencjału badawczego, w tym
realizację projektów strategicznych. Równocześnie – w trosce o wyrównanie szans
i nadrobienie wieloletnich zaległości w finansowaniu – 16 grudnia 2024 r. Minister Nauki
dokonał zwiększenia wysokości subwencji dla instytutów Polskiej Akademii Nauk, w łącznej
wysokości 100 mln zł.
W ustawie budżetowej na rok 2025 zaplanowano w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka
(z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wydatki w wysokości 33.014.319 tys. zł,
co stanowi nominalny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do nowelizacji ustawy
budżetowej na 2024 r. o 5,08%.
W kontekście rozwiązań dotyczących wsparcia doktorantów, uprzejmie wyjaśniam,
że w wyniku reformy systemu kształcenia doktorantów wprowadzono powszechny system
stypendialny dla doktorantów, zakładający wypłacanie stypendium każdemu doktorantowi
nieposiadającemu stopnia doktora przez 4 letni okres kształcenia w minimalnej wysokości
gwarantowanej ustawą PSWN. Zmiana ta w istotny sposób poprawiła status materialny
doktorantów.
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez
okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami
do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu
oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta
o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez
jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również
prawo ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców.
Zwracam ponadto uwagę, iż wskazana w art. 209 ust. 4 ustawy PSWN wysokość stypendium
doktoranckiego określa jego poziom minimalny.
1) 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona
ocena śródokresowa (3466,9 zł);
2) 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona
ocena śródokresowa (5340,9 zł).
Podmiot prowadzący szkołę doktorską może jednak ustalić stawki tych stypendiów
na poziomie wyższym. Ponadto wskazuję, iż doktorant posiadający orzeczenie
o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30%
kwoty stypendium otrzymywanego przed oceną śródokresową.
Wskazuję ponadto, że od 1 października 2023 r. weszły w życie przepisy znoszące zakaz
zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego.
Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta
Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672, z późn. zm.) – w kontekście
możliwości dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów.
Pozwolę sobie poinformować, że Ministerstwo pozostaje w stałym kontakcie
ze środowiskiem doktorantów. Wszystkie sygnały kierowane do resortu, czy to od Krajowej
Reprezentacji Doktorantów, czy też indywidualnie od uczestników kształcenia są na bieżąco
analizowane a zawarte w nich postulaty w miarę możliwości realizowane.
Odnosząc się do wskazywanych w interpelacji okoliczności dotyczących pandemii COVID-
19 oraz wojny w Ukrainie proszę o przyjęcie wyjaśnień, że organizacja roku akademickiego,
przebiegu kształcenia oraz indywidualne decyzje w sprawach doktorantów pozostają
w zakresie kompetencji podmiotów prowadzących szkoły doktorskie.
Wyjaśniam, że ograniczenie funkcjonowania podmiotów systemu szkolnictwa wyższego
i nauki w okresie pandemii nie oznaczało ich zamknięcia. Natomiast obowiązkiem władz
podmiotów było zapewnienie funkcjonowania ich administracji. Jednocześnie pozwolę
sobie przekazać, że Ministerstwo podejmowało wiele działań mających na celu
zapobieżenie negatywnym skutkom związanym z pandemicznymi ograniczeniami
lub ich zminimalizowanie. W tym kontekście wskażę na Komunikat kierowany do podmiotów
prowadzących szkoły doktorskie w sprawie możliwości przedłużenia terminu złożenia rozprawy
doktorskiej w związku z sytuacją pandemiczną. Ministerstwo poinformowało w nim, że istnieje
możliwość uwzględnienia okoliczności związanych z pandemią przy rozpatrywaniu
umotywowanych wniosków doktorantów o przedłużenie terminu złożenia rozprawy
doktorskiej, także w przypadku, gdy w treści regulaminu szkoły doktorskiej nie zawarto
bezpośredniego odniesienia do sytuacji związanej z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-
CoV-2. Wskazano także, że doktoranci, w stosunku do których zostałaby podjęta decyzja
o przedłużeniu terminu złożenia rozprawy doktorskiej, byliby nadal wliczani do składnika
doktoranckiego subwencji. Podmioty prowadzące szkoły doktorskie – w zależności
od własnej sytuacji finansowej – mogłyby więc przyznać tej grupie doktorantów, którzy
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
przekroczyli łączny okres 4 lat otrzymywania stypendium doktoranckiego w szkołach
doktorskich, środki na przygotowanie rozprawy doktorskiej, niebędące stypendium
doktoranckim. Wyjaśniam, że Ministerstwo nie planuje wprowadzenia doraźnych
mechanizmów finansowych dla doktorantów, którzy przedłużają kształcenie w szkołach
doktorskich. Jednakże decyzja o stosownym wsparciu finansowym takich doktorantów
może zostać podjęta, w ramach posiadanych środków, przez podmioty prowadzące szkoły
doktorskie. Informuję również, że nie są prowadzone prace mające na celu zmianę zasad
przyznawania stypendium doktoranckiego w szkołach doktorskich.
W kontekście ubezpieczenia zdrowotnego pozwolę sobie wyjaśnić, że doktoranci, także
ci, którzy nie pobierają stypendium doktoranckiego, podlegają temu ubezpieczeniu.
Wyjątkiem są doktoranci, którzy mają inny tytuł do tego ubezpieczenia albo są zgłoszeni
do ubezpieczenia zdrowotnego jako członkowie rodziny. Obowiązek ubezpieczenia
zdrowotnego powstaje z dniem złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi
ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, nie wcześniej jednak niż z dniem rozpoczęcia
pierwszego semestru kształcenia, a wygasa z dniem ukończenia kształcenia w szkole
doktorskiej albo skreślenia z listy doktorantów.
W kontekście natomiast informacji o utracie zniżek na transport publiczny pozwolę sobie
wskazać, że stosowne regulacje ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach
do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 380)
określają, że uprawnienia do ulg przy przejazdach przysługują osobom w związku
z posiadanym przez nie statusem doktoranta – do ukończenia 35 roku życia – a nie
otrzymywaniem stypendium doktoranckiego czy też etapem kształcenia (art. 4 ust. 4b i 6b
oraz art. 5 ust. 1b). Pozwolę sobie także zwrócić uwagę, że w przypadku przyznania przez
jednostkę samorządu terytorialnego – stosownie do art. 214 ustawy PSWN – osobom
legitymującym się legitymacją doktoranta ulgi w opłatach za przejazdy publicznymi środkami
komunikacji miejskiej, skorzystanie z ulgi jest możliwe na podstawie legitymacji.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 4 of 4 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WAN.055.12.2025.1.PK
Warszawa, 10 czerwca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 9861
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Jacka Osucha
w sprawie sytuacji doktorantów czwartego roku, którzy będą kontynuować kształcenie
po 1 października 2025 r.
Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na interpelację pragnę przekazać, że jednym z elementów reformy systemu
szkolnictwa wyższego i nauki było wprowadzenie, w miejsce studiów doktoranckich, szkół
doktorskich. Rozpoczęły one działalność z dniem 1 października 2019 r. – w oparciu
o regulację ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą PSWN”.
Pozwolę sobie poinformować, że szkoły doktorskie są prowadzone przez uprawnione
podmioty, stosownie do regulacji art. 198 ust. 3–5 ustawy PSWN. Kształcenie doktorantów
jest prowadzone w oparciu o indywidualny plan badawczy oraz program kształcenia, trwa
od 6 do 8 semestrów i kończy się złożeniem rozprawy doktorskiej. W zakresie
nieuregulowanym w ustawie organizację kształcenia określa regulamin szkoły doktorskiej.
Ustawa PSWN zabezpiecza interesy doktoranta w przypadku zaprzestania kształcenia
w szkole doktorskiej (zapewnienie przeniesienia do innej szkoły albo pokrycie kosztów
postępowania w sprawie nadania stopnia doktora). Ustawa PSWN przewiduje także
uprawnienia pracownicze – przerwy wypoczynkowe i zaliczenie okresu kształcenia do stażu
pracy. Zagwarantowano ustawowo prawo do zawieszenia kształcenia na okres
odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego lub rodzicielskiego,
w trakcie którego doktorantowi nadal przysługuje stypendium doktoranckie. A okresu
wypłaty w takim przypadku nie wlicza się do łącznego 4 letniego okresu pobierania
stypendium. Ponadto, w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu kształcenia,
wprowadzono ewaluację jakości kształcenia w szkołach doktorskich.
Pozwolę sobie wyjaśnić, że wprowadzenie szkół doktorskich było związane z krytyką
wcześniejszej formy kształcenia – studiów doktoranckich – dotyczącą niskiej skuteczności
kształcenia. Wskazywano na wzrastającą liczbę doktorantów i na utrzymującą się na tym
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
samym poziomie liczbę nadawanych stopni doktora. Wskazywano na wydłużony termin
dzielący formalne zakończenie przez doktoranta realizacji programu studiów doktoranckich
od momentu uzyskania stopnia doktora. Proszę o przyjęcie wyjaśnień, że wypracowana
koncepcja kształcenia w szkołach doktorskich uwzględniała wskazane głosy krytyczne.
Pozwolę sobie wskazać, że celem kształcenia w szkole doktorskiej jest przygotowanie do –
sprawnego i możliwie najszybszego – uzyskania stopnia doktora. Jednocześnie ustawa
PSWN zawiera mechanizmy pozwalające na uwzględnienie indywidualnej sytuacji
doktorantów w procesie kształcenia. Wskażę w tym zakresie regulacje dotyczące
możliwości przedłużenia (o dwa lata) terminu złożenia rozprawy doktorskiej – do których
odnosi się interpelacja Pana Posła – dotyczące przerw wypoczynkowych, jak również
możliwości zawieszenia kształcenia z przyczyn związanych z rodzicielstwem.
Pragnę zapewnić, że kwestia wynagrodzeń oraz świadczeń w całym systemie szkolnictwa
wyższego i nauki jest dla Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego niezwykle istotna.
Przykładem tego są dotychczasowe działania resortu, które skutkowały wyasygnowaniem
z budżetu państwa w 2024 r. dodatkowych środków finansowych na regulację wynagrodzeń
w systemie szkolnictwa wyższego i nauki. W szczególności na podstawie art. 368 ust. 9
ustawy PSWN został dokonany podział środków finansowych w kwocie 3.754.694,1 tys. zł,
które przyznano w formie zwiększeń wysokości subwencji ze środków finansowych
na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego uczelni
z przeznaczeniem na podwyższenie wynagrodzeń brutto pracowników uczelni średnio o:
30% w odniesieniu do funduszu płac w grupie nauczycieli akademickich,
20% w odniesieniu do funduszu płac w grupie pracowników niebędących
nauczycielami akademickimi,
w odniesieniu do wykonania wynagrodzeń w tych uczelniach w 2022 r. Równocześnie
dla instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk wyasygnowano kwotę 190 mln zł
z przeznaczeniem na utrzymanie i rozwój potencjału badawczego, w tym pokrycie skutków
wzrostu płac pracowników.
Ponadto, 17 grudnia 2024 r. przekazano 71 uczelniom publicznym nadzorowanym
przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki skarbowe papiery
wartościowe o łącznej wartości 1,5 mld zł, z przeznaczeniem na działania związane
z utrzymaniem i rozwojem potencjału dydaktycznego oraz potencjału badawczego, w tym
realizację projektów strategicznych. Równocześnie – w trosce o wyrównanie szans
i nadrobienie wieloletnich zaległości w finansowaniu – 16 grudnia 2024 r. Minister Nauki
dokonał zwiększenia wysokości subwencji dla instytutów Polskiej Akademii Nauk, w łącznej
wysokości 100 mln zł.
W ustawie budżetowej na rok 2025 zaplanowano w części 28 – Szkolnictwo wyższe i nauka
(z wyłączeniem budżetu środków europejskich) wydatki w wysokości 33.014.319 tys. zł,
co stanowi nominalny wzrost nakładów na ten cel w porównaniu do nowelizacji ustawy
budżetowej na 2024 r. o 5,08%.
W kontekście rozwiązań dotyczących wsparcia doktorantów, uprzejmie wyjaśniam,
że w wyniku reformy systemu kształcenia doktorantów wprowadzono powszechny system
stypendialny dla doktorantów, zakładający wypłacanie stypendium każdemu doktorantowi
nieposiadającemu stopnia doktora przez 4 letni okres kształcenia w minimalnej wysokości
gwarantowanej ustawą PSWN. Zmiana ta w istotny sposób poprawiła status materialny
doktorantów.
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Doktoranci kształcący się w szkołach doktorskich mają ponadto prawo do korzystania przez
okres kształcenia (4 lata) z preferencyjnego kredytu studenckiego z dopłatami
do oprocentowania z budżetu państwa oraz korzystnymi warunkami zaciągania kredytu
oraz jego spłaty. Jednocześnie została zachowana także możliwość ubiegania się doktoranta
o środki z programów grantowych, a także z programów stypendialnych oferowanych przez
jednostki samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne i prawne. Doktoranci mają również
prawo ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców.
Zwracam ponadto uwagę, iż wskazana w art. 209 ust. 4 ustawy PSWN wysokość stypendium
doktoranckiego określa jego poziom minimalny.
1) 37% wynagrodzenia profesora – do miesiąca, w którym została przeprowadzona
ocena śródokresowa (3466,9 zł);
2) 57% wynagrodzenia profesora – po miesiącu, w którym została przeprowadzona
ocena śródokresowa (5340,9 zł).
Podmiot prowadzący szkołę doktorską może jednak ustalić stawki tych stypendiów
na poziomie wyższym. Ponadto wskazuję, iż doktorant posiadający orzeczenie
o niepełnosprawności otrzymuje stypendium doktoranckie w wysokości zwiększonej o 30%
kwoty stypendium otrzymywanego przed oceną śródokresową.
Wskazuję ponadto, że od 1 października 2023 r. weszły w życie przepisy znoszące zakaz
zatrudnienia doktoranta jako nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego.
Zmiana została wprowadzona ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta
Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672, z późn. zm.) – w kontekście
możliwości dodatkowego zabezpieczenia sytuacji materialnej doktorantów.
Pozwolę sobie poinformować, że Ministerstwo pozostaje w stałym kontakcie
ze środowiskiem doktorantów. Wszystkie sygnały kierowane do resortu, czy to od Krajowej
Reprezentacji Doktorantów, czy też indywidualnie od uczestników kształcenia są na bieżąco
analizowane a zawarte w nich postulaty w miarę możliwości realizowane.
Odnosząc się do wskazywanych w interpelacji okoliczności dotyczących pandemii COVID-
19 oraz wojny w Ukrainie proszę o przyjęcie wyjaśnień, że organizacja roku akademickiego,
przebiegu kształcenia oraz indywidualne decyzje w sprawach doktorantów pozostają
w zakresie kompetencji podmiotów prowadzących szkoły doktorskie.
Wyjaśniam, że ograniczenie funkcjonowania podmiotów systemu szkolnictwa wyższego
i nauki w okresie pandemii nie oznaczało ich zamknięcia. Natomiast obowiązkiem władz
podmiotów było zapewnienie funkcjonowania ich administracji. Jednocześnie pozwolę
sobie przekazać, że Ministerstwo podejmowało wiele działań mających na celu
zapobieżenie negatywnym skutkom związanym z pandemicznymi ograniczeniami
lub ich zminimalizowanie. W tym kontekście wskażę na Komunikat kierowany do podmiotów
prowadzących szkoły doktorskie w sprawie możliwości przedłużenia terminu złożenia rozprawy
doktorskiej w związku z sytuacją pandemiczną. Ministerstwo poinformowało w nim, że istnieje
możliwość uwzględnienia okoliczności związanych z pandemią przy rozpatrywaniu
umotywowanych wniosków doktorantów o przedłużenie terminu złożenia rozprawy
doktorskiej, także w przypadku, gdy w treści regulaminu szkoły doktorskiej nie zawarto
bezpośredniego odniesienia do sytuacji związanej z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-
CoV-2. Wskazano także, że doktoranci, w stosunku do których zostałaby podjęta decyzja
o przedłużeniu terminu złożenia rozprawy doktorskiej, byliby nadal wliczani do składnika
doktoranckiego subwencji. Podmioty prowadzące szkoły doktorskie – w zależności
od własnej sytuacji finansowej – mogłyby więc przyznać tej grupie doktorantów, którzy
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
przekroczyli łączny okres 4 lat otrzymywania stypendium doktoranckiego w szkołach
doktorskich, środki na przygotowanie rozprawy doktorskiej, niebędące stypendium
doktoranckim. Wyjaśniam, że Ministerstwo nie planuje wprowadzenia doraźnych
mechanizmów finansowych dla doktorantów, którzy przedłużają kształcenie w szkołach
doktorskich. Jednakże decyzja o stosownym wsparciu finansowym takich doktorantów
może zostać podjęta, w ramach posiadanych środków, przez podmioty prowadzące szkoły
doktorskie. Informuję również, że nie są prowadzone prace mające na celu zmianę zasad
przyznawania stypendium doktoranckiego w szkołach doktorskich.
W kontekście ubezpieczenia zdrowotnego pozwolę sobie wyjaśnić, że doktoranci, także
ci, którzy nie pobierają stypendium doktoranckiego, podlegają temu ubezpieczeniu.
Wyjątkiem są doktoranci, którzy mają inny tytuł do tego ubezpieczenia albo są zgłoszeni
do ubezpieczenia zdrowotnego jako członkowie rodziny. Obowiązek ubezpieczenia
zdrowotnego powstaje z dniem złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi
ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, nie wcześniej jednak niż z dniem rozpoczęcia
pierwszego semestru kształcenia, a wygasa z dniem ukończenia kształcenia w szkole
doktorskiej albo skreślenia z listy doktorantów.
W kontekście natomiast informacji o utracie zniżek na transport publiczny pozwolę sobie
wskazać, że stosowne regulacje ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach
do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 380)
określają, że uprawnienia do ulg przy przejazdach przysługują osobom w związku
z posiadanym przez nie statusem doktoranta – do ukończenia 35 roku życia – a nie
otrzymywaniem stypendium doktoranckiego czy też etapem kształcenia (art. 4 ust. 4b i 6b
oraz art. 5 ust. 1b). Pozwolę sobie także zwrócić uwagę, że w przypadku przyznania przez
jednostkę samorządu terytorialnego – stosownie do art. 214 ustawy PSWN – osobom
legitymującym się legitymacją doktoranta ulgi w opłatach za przejazdy publicznymi środkami
komunikacji miejskiej, skorzystanie z ulgi jest możliwe na podstawie legitymacji.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 4 of 4 --