Interpelacja w sprawie odbudowy wałów przeciwpowodziowych na terenie gm. Lewin Brzeski

Interpelacja nr 9853

do ministra infrastruktury

w sprawie odbudowy wałów przeciwpowodziowych na terenie gm. Lewin Brzeski

Zgłaszający: Izabela Bodnar, Ewa Szymanowska, Arkadiusz Sikora, Sylwia Bielawska, Adam Gomoła, Paweł Masełko, Witold Zembaczyński

Data wpływu: 14-05-2025

Szanowny Panie Ministrze,

w 1997 roku gmina Lewin Brzeski, w tym sama miejscowość, jak i liczne wioski na jej terenie dotknięte zostały tzw. powodzią tysiąclecia. Po kilku latach od tego wydarzenia podjęto decyzję o realizacji przedsięwzięcia o nazwie „Poprawa ochrony przeciwpowodziowej Lewina Brzeskiego na rzece Nysie Kłodzkiej”. Ten unijny, wart ponad 102 mln zł projekt realizowany w latach 2010-2014, w ramach którego m.in. udrożniono i zmieniono bieg koryta rzeki, wybudowano nowy jaz, stworzono kanał ulgi oraz zmodernizowano wały przeciwpowodziowe na długości ok. 8,5 km (przy samej miejscowości), miał zapewnić Lewinowi bezpieczeństwo. Bezpieczna przepustowość powodziowa hydrowęzła Nysy Kłodzkiej w Lewinie Brzeskim miała zwiększyć się aż czterokrotnie - z 200 m3/s do 800 m3/s. „Po czterech latach budowy wszystkie zadania tej niezwykle skomplikowanej inwestycji dobiegły końca. Od dzisiaj możemy oficjalnie powiedzieć: mieszkańcy Lewina Brzeskiego są już bezpieczni” – mówił wówczas Stanisław Gawłowski, sekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska. Dotychczasowi oraz nowi mieszkańcy gminy Lewin Brzeski (posiada ona liczne i atrakcyjne działki rekreacyjne) przekonani o bezpieczeństwie powodziowym lokalizacji kupowali działki, występowali o nowe pozwolenia na budowę, które otrzymywali, stawiali domki rekreacyjne, remontowali i rozbudowywali swoje gospodarstwa domowe i inwestowali niejednokrotnie dorobek życia. Niestety we wrześniu 2024 roku, 27 lat po wielkiej wodzie, która miała się już nigdy nie powtórzyć, Lewin Brzeski po raz kolejny został dotknięty katastrofalną powodzią, która zalała ponad 90% miejscowości. W znacznym stopniu zalane zostały również inne miejscowości gminy: Ptakowice, Kantorowice, Sarny Małe, Stroszowice, Raski, Skorogoszcz oraz całkowicie wieś Wronów, dla której bezpośrednie zagrożenie stanowi również Odra. Powódź, spowodowana intensywnymi opadami wywołanymi niżem genueńskim, przyniosła zniszczenia na niespotykaną skalę – woda miejscami osiągała poziom 1,5 metra. Ulice i domy zostały zalane, a wielu mieszkańców po raz kolejny w ich życiu musiało zostać ewakuowanych.

Naporu wody nie wytrzymały stare, dawno nieremontowane, pozbawione swojej głównej funkcji i w wielu miejscach podorane przez rolników wały przeciwpowodziowe na odcinku poprzedzającym Lewin Brzeski, który rzekomo był chroniony nową infrastrukturą. Pierwsza i największa wyrwa (podobnie jak w 1997 roku) powstała na wysokości miejscowości Ptakowice, potem w dalszym biegu rzeki pojawiły się kolejne (łącznie 3-4). Woda zalała najpierw tereny rekreacyjne nad byłą żwirownią, wieś Kantorowice, po czym wdarła się do Lewina, z którego ujście z miasta z powrotem do koryta znalazła, przerywając nowy wał na wysokości jazu. Z relacji mieszkańców, którzy do ostatniej chwili walczyli o utrzymanie wałów wynika, że już w pierwszych godzinach naporu wody pojawiały się w nich bardzo liczne przesiąki (działalność zwierząt - nory), traciły one swoją spoistość (noszący worki zapadali się w nich momentami do połowy łydki), a woda w feralny poniedziałek 16 września 2024 roku od ok. godz 10.00 zaczynała się przelewać przez koronę wału na całej jego długości. O kilkudniowym, książkowym powstrzymaniu przez nie naporu wody nie mogło być w tym przypadku mowy. W kolejnych dniach i tygodniach po powodzi wyrwy powstałe w wałach zostały doraźnie zabezpieczone najpierw przez wojsko lub straż, później przez lokalnego podwykonawcę. Nie były to jednak bez wątpienia naprawy docelowe.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z uprzejmą prośbą o udzielenie informacji dotyczących aktualnego stanu działań podejmowanych w celu przywrócenia bezpieczeństwa mieszkańcom tej gminy:

1. Na jakim etapie jest odbudowa zniszczonych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku wałów przeciwpowodziowych zlokalizowanych na terenie gminy Lewin Brzeski, zniszczonych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku?

2. Czy oprócz odbudowy zniszczonych wałów przeciwpowodziowych na terenie gminy Lewin Brzeski planowana jest ich gruntowna rewitalizacja, wzmocnienie i podniesienie ich korony na całym odcinku? Czy zostały na ten cel zabezpieczone środki finansowe? Jaka jest ich wysokości? Kiedy planowane jest przystąpienie do wykonywania powyższych prac?

3. Ponadto, w kontekście opracowywanego „Programu redukcji ryzyka powodziowego w zlewni Nysy Kłodzkiej”, proszę o informację, jaki zakres prac planowany jest w celu zwiększenia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego mieszkańców gminy Lewin Brzeski na całym odcinku rzeki Nysy Kłodzkiej przebiegającym przez gminę aż do jej ujścia do Odry, ze szczególnym uwzględnieniem wsi Wronów. Czy na realizację tych działań zostały przewidziane środki finansowe, czy rozpoczęto już prace projektowe, a jeśli tak – w jakim zakresie, oraz kiedy planowane jest rozpoczęcie i zakończenie robót budowlanych?

4. Czy wszystkie założenia opracowane po powodzi z 1997 r., mające chronić gminę Lewin Brzeski przed powtórnym zalaniem, zostały wdrożone? Jeśli tak - jakie były to projekty? Jeśli nie - które koncepcje (etapy) i dlaczego nie zostały zrealizowane? Jaki mogło to mieć realny wpływ na bezpieczeństwo przeciwpowodziowe na tym obszarze?

5. Jaka jest realna i bezpieczna przepustowość powodziowa hydrowęzła Nysy Kłodzkiej w Lewinie Brzeskim? Jaka jest przepustowość powodziowa międzywala w miejscowościach poprzedzających i następujących po tym hydrowęźle, ze szczególnym uwzględnieniem miejsc, w których doszło do przerwania wałów? Czy takie badania były wcześniej prowadzone? Czy i kiedy jest planowane przeprowadzenie takich pomiarów obecnie?

6. Czy planowanie jest zwiększenie przepustowości i rozbudowa kanału ulgi w gminie Lewin Brzeski? Na jakim etapie są prace projektowe i jaki będzie docelowy przebieg kanału? Czy zostały na ten cel zabezpieczone środki finansowe, jaka jest ich wysokość?

7. Czy i kiedy planowane jest przedstawienie konkretnej i wiążącej oferty dla mieszkańców wsi Wronów dotyczącej ich ewentualnego i dobrowolnego przesiedlenia na tereny wolne od zagrożenia powodziowego? Czy zostały na ten cel zabezpieczone środki finansowe i jaka jest ich wysokość?

W oczekiwaniu na odpowiedzi na powyższe pytania apeluję o podjęcie natychmiastowych działań, które pozwolą uniknąć w niedalekiej - jak można przypuszczać - przyszłości powtórki tak ogromnej tragedii.

Z wyrazami szacunku

Izabela Bodnar
Posłanka na Sejm