Interpelacja nr 9833
Interpelacja w sprawie przepisów związanych z zachowkiem
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (73%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przepisów związanych z zachowkiem
Interpelacja nr 9833
do ministra sprawiedliwości
w sprawie przepisów związanych z zachowkiem
Zgłaszający: Paweł Papke
Data wpływu: 13-05-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w związku z sygnałami obywateli woj. warmińsko-mazurskiego związanymi ze zmianą regulacji dotyczących zachowku kieruję do Pana interpelację z prośbą o odpowiedzi na poniższe pytania.
Zachowek to instytucja chroniąca podstawowe prawa majątkowe najbliższych spadkodawcy. Mimo jasnych regulacji społeczeństwo boryka się z szeregiem problemów: brakiem wiedzy, skomplikowaną procedurą sądową, zatajaniem informacji o spadku i darowiznach. Lepsza edukacja prawna, usprawnienie procedur sądowych i ewentualna reforma systemu dziedziczenia mogłyby złagodzić te trudności.
Zachowek to instytucja prawa spadkowego, której celem jest ochrona najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w testamencie. Reguluje go polska ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.).
Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego:
„Zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy, należy się zachowek, czyli określona wartość udziału spadkowego, nawet jeśli zostali pominięci w testamencie”.
Zachowek ma formę roszczenia pieniężnego wobec spadkobierców testamentowych lub osób obdarowanych przez spadkodawcę.
Do zachowku są uprawnieni:
- zstępni: dzieci, wnuki itd.,
- małżonek spadkodawcy,
- rodzice spadkodawcy – tylko, jeśli nie ma zstępnych.
Warunkiem jest, by te osoby dziedziczyłyby ustawowo, gdyby nie było testamentu.
Zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego:
„Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu”.
To problem społeczny: wiele osób nie zna terminu 5 lat i przez to traci prawo do dochodzenia zachowku, co powoduje poczucie niesprawiedliwości.
1. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w zakresie rozszerzenia prawa czasowego do złożenia roszczenia o zachowek?
Spadkobiercy testamentowi lub obdarowani mogą zaniżać wartość spadku lub ukrywać składniki majątku.
2. Czy ministerstwo zamierza wprowadzić rejestr darowizn, by ułatwić dochodzenie roszczeń o zachowek zgodny ze stanem majątku?
Interpelacja nr 9833
do ministra sprawiedliwości
w sprawie przepisów związanych z zachowkiem
Zgłaszający: Paweł Papke
Data wpływu: 13-05-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w związku z sygnałami obywateli woj. warmińsko-mazurskiego związanymi ze zmianą regulacji dotyczących zachowku kieruję do Pana interpelację z prośbą o odpowiedzi na poniższe pytania.
Zachowek to instytucja chroniąca podstawowe prawa majątkowe najbliższych spadkodawcy. Mimo jasnych regulacji społeczeństwo boryka się z szeregiem problemów: brakiem wiedzy, skomplikowaną procedurą sądową, zatajaniem informacji o spadku i darowiznach. Lepsza edukacja prawna, usprawnienie procedur sądowych i ewentualna reforma systemu dziedziczenia mogłyby złagodzić te trudności.
Zachowek to instytucja prawa spadkowego, której celem jest ochrona najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w testamencie. Reguluje go polska ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.).
Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego:
„Zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy, należy się zachowek, czyli określona wartość udziału spadkowego, nawet jeśli zostali pominięci w testamencie”.
Zachowek ma formę roszczenia pieniężnego wobec spadkobierców testamentowych lub osób obdarowanych przez spadkodawcę.
Do zachowku są uprawnieni:
- zstępni: dzieci, wnuki itd.,
- małżonek spadkodawcy,
- rodzice spadkodawcy – tylko, jeśli nie ma zstępnych.
Warunkiem jest, by te osoby dziedziczyłyby ustawowo, gdyby nie było testamentu.
Zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego:
„Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu”.
To problem społeczny: wiele osób nie zna terminu 5 lat i przez to traci prawo do dochodzenia zachowku, co powoduje poczucie niesprawiedliwości.
1. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w zakresie rozszerzenia prawa czasowego do złożenia roszczenia o zachowek?
Spadkobiercy testamentowi lub obdarowani mogą zaniżać wartość spadku lub ukrywać składniki majątku.
2. Czy ministerstwo zamierza wprowadzić rejestr darowizn, by ułatwić dochodzenie roszczeń o zachowek zgodny ze stanem majątku?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.6 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4431 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.208.2025
Warszawa, 30 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9833 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Pawła Papke w sprawie przepisów związanych z zachowkiem.
Zgodnie z art. 991 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny1, zstępnym,
małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy,
należy się określona część wartości udziału spadkowego, który tym uprawnionym
przypadłby na podstawie dziedziczenia ustawowego. Jeżeli uprawniony jest trwale
niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - należą mu się dwie
trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu
ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli
uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku przysługuje mu przeciwko
spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo
do jego uzupełnienia.
W polskim prawie spadkowym ustawodawca przyjął zasadę pełnej realizacji woli
spadkodawcy, wyrażającą się w swobodzie testowania. Swoboda ta nie jest jednak
zupełna i bezwzględna, gdyż ustawodawca realizuje także potrzebę ochrony interesów
majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Ochrona ta realizowana jest
1 Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 i 1237; dalej: „k.c.”
-- 1 of 3 --
2
głównie przez instytucję dziedziczenia ustawowego (zob. art. 931 i n. k.c.), ale też m.in.
przez instytucję zachowku.
Zachowek jest uprawnieniem przysługującym osobom najbliższym spadkodawcy
na wypadek pominięcia ich przez spadkodawcę w testamencie. Trzeba wskazać,
że zachowek nie ogranicza spadkodawcy w rozrządzeniu swym majątkiem, jednak
uprawnione osoby, które powołane byłyby do dziedziczenia z ustawy, a nie zostały
powołane do spadku w testamencie, mogą żądać od spadkobiercy testamentowego
wypłacenia im równowartości określonej części należnego im z mocy ustawy udziału
spadkowego. Zachowek przysługuje też spadkobiercy ustawowemu w zakresie, w jakim
nie otrzymał w całości należnego mu zachowku w postaci powołania do spadku, zapisu
lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny.
Odpowiadając na pierwsze pytanie wskazane w interpelacji Pana Posła, wskazać należy,
że aktualnie Ministerstwo Sprawiedliwości nie planuje wprowadzenia zmian
w zakresie rozszerzenia prawa czasowego do złożenia roszczenia o zachowek. Nie jest
również planowane wprowadzenie rejestru darowizn, którego celem miałoby być
ułatwienie dochodzenia roszczeń o zachowek zgodny ze stanem majątku.
Przy czym w tym miejscu wspomnieć należy, że w maju 2024 r., na podstawie
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 2002 r. w sprawie utworzenia,
organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego2, powołany został,
spośród wybitnych przedstawicieli nauki i praktyki, skład Komisji Kodyfikacyjnej Prawa
Cywilnego, działającej przy Ministrze Sprawiedliwości.
Zakres zadań Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego określony został
w §8 ww. rozporządzenia. Do zadań Komisji należy:
1) przygotowywanie założeń i ogólnych kierunków zmian w prawie cywilnym i prawie
gospodarczym prywatnym;
2 Dz.U. z 2024 r. poz. 1447.
-- 2 of 3 --
3
2) opracowywanie projektów aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu dla
systemu prawa cywilnego i gospodarczego prywatnego, z uwzględnieniem zadań
wynikających z potrzeb harmonizacji prawa polskiego z prawem europejskim.
W ramach Komisji powołany został Zespół problemowy do spraw nowelizacji prawa
spadkowego, który będzie analizował potrzebę i ustalał kierunek zmian w tej dziedzinie
prawa. Zespołowi przewodniczy prof. dr hab. Konrad Osajda. W razie stwierdzenia
konieczności ingerencji w przepisy regulujące instytucję zachowku,
z pewnością znajdzie to wyraz w odpowiednim projekcie opracowanym w ramach prac
Komisji.
Podsumowując wskazać należy, że kwestia ewentualnej zmiany Kodeksu cywilnego
w zakresie zachowku zasługuje na dalszą analizę, bez przesądzania na obecnym etapie,
zasadności oraz kierunku ewentualnych zmian. Prawdopodobnie dyskusję w tym
przedmiocie podejmie ww. zespół problemowy.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.208.2025
Warszawa, 30 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9833 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Pawła Papke w sprawie przepisów związanych z zachowkiem.
Zgodnie z art. 991 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny1, zstępnym,
małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy,
należy się określona część wartości udziału spadkowego, który tym uprawnionym
przypadłby na podstawie dziedziczenia ustawowego. Jeżeli uprawniony jest trwale
niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - należą mu się dwie
trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu
ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek). Jeżeli
uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku przysługuje mu przeciwko
spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo
do jego uzupełnienia.
W polskim prawie spadkowym ustawodawca przyjął zasadę pełnej realizacji woli
spadkodawcy, wyrażającą się w swobodzie testowania. Swoboda ta nie jest jednak
zupełna i bezwzględna, gdyż ustawodawca realizuje także potrzebę ochrony interesów
majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Ochrona ta realizowana jest
1 Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 i 1237; dalej: „k.c.”
-- 1 of 3 --
2
głównie przez instytucję dziedziczenia ustawowego (zob. art. 931 i n. k.c.), ale też m.in.
przez instytucję zachowku.
Zachowek jest uprawnieniem przysługującym osobom najbliższym spadkodawcy
na wypadek pominięcia ich przez spadkodawcę w testamencie. Trzeba wskazać,
że zachowek nie ogranicza spadkodawcy w rozrządzeniu swym majątkiem, jednak
uprawnione osoby, które powołane byłyby do dziedziczenia z ustawy, a nie zostały
powołane do spadku w testamencie, mogą żądać od spadkobiercy testamentowego
wypłacenia im równowartości określonej części należnego im z mocy ustawy udziału
spadkowego. Zachowek przysługuje też spadkobiercy ustawowemu w zakresie, w jakim
nie otrzymał w całości należnego mu zachowku w postaci powołania do spadku, zapisu
lub uczynionej przez spadkodawcę na jego rzecz darowizny.
Odpowiadając na pierwsze pytanie wskazane w interpelacji Pana Posła, wskazać należy,
że aktualnie Ministerstwo Sprawiedliwości nie planuje wprowadzenia zmian
w zakresie rozszerzenia prawa czasowego do złożenia roszczenia o zachowek. Nie jest
również planowane wprowadzenie rejestru darowizn, którego celem miałoby być
ułatwienie dochodzenia roszczeń o zachowek zgodny ze stanem majątku.
Przy czym w tym miejscu wspomnieć należy, że w maju 2024 r., na podstawie
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 2002 r. w sprawie utworzenia,
organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego2, powołany został,
spośród wybitnych przedstawicieli nauki i praktyki, skład Komisji Kodyfikacyjnej Prawa
Cywilnego, działającej przy Ministrze Sprawiedliwości.
Zakres zadań Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego określony został
w §8 ww. rozporządzenia. Do zadań Komisji należy:
1) przygotowywanie założeń i ogólnych kierunków zmian w prawie cywilnym i prawie
gospodarczym prywatnym;
2 Dz.U. z 2024 r. poz. 1447.
-- 2 of 3 --
3
2) opracowywanie projektów aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu dla
systemu prawa cywilnego i gospodarczego prywatnego, z uwzględnieniem zadań
wynikających z potrzeb harmonizacji prawa polskiego z prawem europejskim.
W ramach Komisji powołany został Zespół problemowy do spraw nowelizacji prawa
spadkowego, który będzie analizował potrzebę i ustalał kierunek zmian w tej dziedzinie
prawa. Zespołowi przewodniczy prof. dr hab. Konrad Osajda. W razie stwierdzenia
konieczności ingerencji w przepisy regulujące instytucję zachowku,
z pewnością znajdzie to wyraz w odpowiednim projekcie opracowanym w ramach prac
Komisji.
Podsumowując wskazać należy, że kwestia ewentualnej zmiany Kodeksu cywilnego
w zakresie zachowku zasługuje na dalszą analizę, bez przesądzania na obecnym etapie,
zasadności oraz kierunku ewentualnych zmian. Prawdopodobnie dyskusję w tym
przedmiocie podejmie ww. zespół problemowy.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --