Interpelacja nr 9828
Interpelacja w sprawie mechanizmu przyznawania dotacji fundacjom i stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (50%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Podatki i Finanse (35%)
Obrona i Bezpieczeństwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie mechanizmu przyznawania dotacji fundacjom i stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami
Interpelacja nr 9828
do ministra sprawiedliwości
w sprawie mechanizmu przyznawania dotacji fundacjom i stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami
Zgłaszający: Witold Zembaczyński
Data wpływu: 12-05-2025
Szanowny Panie Ministrze,
organizacje trzeciego sektora odgrywają istotną rolę w życiu społecznym oraz w społeczeństwie obywatelskim. W Polsce aktywnie działa wiele organizacji pozarządowych, czyniąc korzystne inicjatywy kierowane do licznych grup społecznych. W związku z partnerstwem publiczno-społecznym rząd dysponuje mechanizmami wspierania finansowego NGO-sów, pomagając w promocji oraz rozwoju inicjatyw obywatelskich. Mechanizmy takie jednak powinny być pozbawione luk umożliwiających wspieranie osób lojalnych lub należących do partii rządzącej. Przez 8 lat rządów Zjednoczonej Prawicy, w latach 2015-2023, obserwowane były przypadki co najmniej wątpliwego dysponowania środkami publicznymi przyznawanymi pozarządowym organizacjom związanym z obozem rządzącym. Szczególnie znamienne przykłady takich przepływów pieniężnych występują przy analizie polityki lokalnej na terenie województwa opolskiego.
Do takich przypadków należą fundacja oraz stowarzyszenie związane z Marcinem Ociepą, posłem z ziemi opolskiej związanym z partią PiS oraz sekretarzem stanu w ministerstwach (MR, MPiT i MON). Z wyliczeń wynika, że za czasów rządów PiS Stowarzyszenie Ludzi Aktywnych „Horyzonty“ oraz Fundacja Collegium Nobilium Opoliense otrzymały ponad 4 mln zł i wydano je na m.in. kawiarnię w centrum Opola, która po 18 miesiącach działalności została zamknięta na stałe. Przed wyborami parlamentarnymi w 2023 roku na ulicach Opola pojawiły się bilbordy z twarzą Marcina Ociepy promujące jego "Konferencję Programową". Zabieg ten nosił znamię działania PR-owego, prekampanijnego, promującego polityka związanego z ówczesnym rządem. Z szacunkowych wyliczeń wynika, iż koszt tej akcji opiewał na wartość 1 mln zł. Następnie doszło do rzeczywistej kampanii wyborczej promującej polityka.
Bezsprzeczne jest również, że fundacja "Potrafisz Polsko!" otrzymała w roku 2023 dotację w wysokości ok. 4,3 mln zł z rezerwy budżetowej, po decyzji ówczesnego premiera Mateusza Morawieckiego, w celu realizacji projektu ,,Instytut Demokracji Bezpośredniej“. Z fundacją był związany poseł Paweł Kukiz. Fundacja otrzymała dotacje na różne cele, w tym na jej siedzibę. Kontrola poselska wykazała, że pod wskazanym przez fundację adresem siedziby w Lewinie Brzeskim nie ma takiego miejsca i nikt o istnieniu takiej fundacji nie ma wiedzy. Wątpliwości budzi również sama realizacja sztandarowego projektu edukacji społecznej mającej na celu wzmocnienie „zwierzchniej władzy Narodu i popularyzacji bezpośredniej formy jej sprawowania“.
Kolejnym przykładem z Opolszczyzny jest Kamil Bortniczuk, minister sportu i turystyki w czasach rządów Zjednoczonej Prawicy. W roku kampanii i wyborów parlamentarnych, tj. 2023, polityk miał osobiście wskazywać organizacje, które miały otrzymywać dotacje w ramach programu "Sport dla Wszystkich", z pominięciem procedur konkursowych przy rozdzielaniu ok. 26 mln zł, co podaje NIK. Łączna kwota dotacji, które według NIK-u mogły zostać przyznane niezgodnie z przepisami, opiewa na kwotę ok. 90 mln zł. Środki w ramach programu ,,Sport dla Wszystkich“ otrzymało zaledwie osiem organizacji, z czego tysiąc złożyło wnioski, w tym 14 mln zł trafiło do KZLZS, której prezesem był kolega Kamila Bortniczuka Mieczysław Baszko, członek Partii Republikańskiej.
Wyraźnym znaczeniem w województwie opolskim charakteryzowała się Suwerenna Polska, wcześniej znana pod nazwą Solidarna Polska, której szefem był minister sprawiedliwości i prokurator generalny w czasach rządów Zjednoczonej Prawicy Zbigniew Ziobro. Kluczowymi postaciami związanymi z tą partią byli opolscy politycy: Janusz Kowalski i Patryk Jaki. Wuj Małgorzaty Wilkos, radnej Suwerennej Polski i wieloletniej szefowej biura poselskiego Patryka Jakiego, Ryszard Markowski, został prezesem fundacji Ex Bono. Małgorzata Wilkos z kolei zgodnie z kontrolą NIK-u, w 2019 roku została ustanowiona pełnomocnikiem dwóch rachunków bankowych fundacji, a wyciągi bankowe były przekazywane jej bezpośrednio. Ponadto w radzie fundacji zasiadały osoby związane z partią. Według zeznań Tomasza Mraza to Patryk Jaki miał aktywnie uczestniczyć w przygotowywaniu odpowiedzi na pytania NIK-u związane z działalnością fundacji w związku ze wsparciem płynącym z jego strony. NIK wykazał, że fundacja wygrała konkursy mimo braku przygotowania do realizacji powierzonych zadań. Pomimo braku doświadczenia w takiej działalności fundacja miała prowadzić ośrodki pomocy dla ofiar przestępstw w województwie opolskim i śląskim, na co przyznano jej dotację o łącznej wartości 9 mln zł. Na koncie fundacji wykryto również podejrzane transakcje, co wzbudziło podejrzenia o pranie brudnych pieniędzy. Gdy nieprawidłowości zostały ujawnione, fundacja Ex Bono zaprzestała działalności, a wielu jej beneficjentów pozostało bez pomocy, w tym zgodnie z doniesieniami z długami.
Sprawy te, z uwagi na swój bulwersujący charakter, wywołały poruszenie opinii publicznej i stały się przedmiotem interwencji poselskich, śledztw dziennikarskich oraz licznych publikacji w mediach lokalnych i ogólnokrajowych.
Mając na uwadze szeroką problematykę co najmniej wątpliwego rozdzielania środków publicznych, przy analizie patologii, jakie miały związek z politykami PiSu m.in. z Opolszczyzny, skonstruowałem pięć postulatów, przedstawiając je na konferencji prasowej w dniu 28.04.2025 r. w Opolu, w celu sformalizowania uczciwych instytucji:
zakaz przyznawania dotacji fundacjom oraz stowarzyszeniom powiązanym z aktywnymi politykami;
obowiązkowa i pełna jawność dotacji powyżej 50 tys. zł;
regularne kontrole NIK i CBA w organizacjach korzystających z publicznych pieniędzy;
pełen rejestr beneficjentów środków państwowych dostępny online;
odpowiedzialność karna za ukrywanie powiązań politycznych przy ubieganiu się o dotacje.
Powyżej przedstawione propozycje kompleksowo mogłyby przeciwdziałać praktykom politycznej korupcji i standardów oligarchicznych przez uszczelnienie systemu, dodając lub aktualizując przepisy prawne oraz funkcjonowanie służb i organów kontrolnych.
W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra następujące pytania:
Czy wyżej wymienionych 5 postulatów jest objętych przez polskie prawo oraz praktykę prawnoadministracyjną? Jeśli tak, w jakim stopniu?
Jakimi instrumentami do tej pory ministerstwo dysponuje w celu przeciwdziałania mechanizmom przyznawania dotacji fundacjom oraz stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami?
Czy i jakie działania podejmie ministerstwo w celu uszczelnienia systemu przyznawania dotacji, aby fundacje i stowarzyszenia powiązane z aktywnymi politykami nie otrzymywały dotacji z środków publicznych?
Jak ministerstwo zapatruje się na przedstawionych powyżej 5 postulatów i czy zamierza wcielić je w życie? Jeśli tak, kiedy można spodziewać się działań w tym kierunku i jakie to będą działania?
Z poważaniem
Witold Zembaczyński
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 9828
do ministra sprawiedliwości
w sprawie mechanizmu przyznawania dotacji fundacjom i stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami
Zgłaszający: Witold Zembaczyński
Data wpływu: 12-05-2025
Szanowny Panie Ministrze,
organizacje trzeciego sektora odgrywają istotną rolę w życiu społecznym oraz w społeczeństwie obywatelskim. W Polsce aktywnie działa wiele organizacji pozarządowych, czyniąc korzystne inicjatywy kierowane do licznych grup społecznych. W związku z partnerstwem publiczno-społecznym rząd dysponuje mechanizmami wspierania finansowego NGO-sów, pomagając w promocji oraz rozwoju inicjatyw obywatelskich. Mechanizmy takie jednak powinny być pozbawione luk umożliwiających wspieranie osób lojalnych lub należących do partii rządzącej. Przez 8 lat rządów Zjednoczonej Prawicy, w latach 2015-2023, obserwowane były przypadki co najmniej wątpliwego dysponowania środkami publicznymi przyznawanymi pozarządowym organizacjom związanym z obozem rządzącym. Szczególnie znamienne przykłady takich przepływów pieniężnych występują przy analizie polityki lokalnej na terenie województwa opolskiego.
Do takich przypadków należą fundacja oraz stowarzyszenie związane z Marcinem Ociepą, posłem z ziemi opolskiej związanym z partią PiS oraz sekretarzem stanu w ministerstwach (MR, MPiT i MON). Z wyliczeń wynika, że za czasów rządów PiS Stowarzyszenie Ludzi Aktywnych „Horyzonty“ oraz Fundacja Collegium Nobilium Opoliense otrzymały ponad 4 mln zł i wydano je na m.in. kawiarnię w centrum Opola, która po 18 miesiącach działalności została zamknięta na stałe. Przed wyborami parlamentarnymi w 2023 roku na ulicach Opola pojawiły się bilbordy z twarzą Marcina Ociepy promujące jego "Konferencję Programową". Zabieg ten nosił znamię działania PR-owego, prekampanijnego, promującego polityka związanego z ówczesnym rządem. Z szacunkowych wyliczeń wynika, iż koszt tej akcji opiewał na wartość 1 mln zł. Następnie doszło do rzeczywistej kampanii wyborczej promującej polityka.
Bezsprzeczne jest również, że fundacja "Potrafisz Polsko!" otrzymała w roku 2023 dotację w wysokości ok. 4,3 mln zł z rezerwy budżetowej, po decyzji ówczesnego premiera Mateusza Morawieckiego, w celu realizacji projektu ,,Instytut Demokracji Bezpośredniej“. Z fundacją był związany poseł Paweł Kukiz. Fundacja otrzymała dotacje na różne cele, w tym na jej siedzibę. Kontrola poselska wykazała, że pod wskazanym przez fundację adresem siedziby w Lewinie Brzeskim nie ma takiego miejsca i nikt o istnieniu takiej fundacji nie ma wiedzy. Wątpliwości budzi również sama realizacja sztandarowego projektu edukacji społecznej mającej na celu wzmocnienie „zwierzchniej władzy Narodu i popularyzacji bezpośredniej formy jej sprawowania“.
Kolejnym przykładem z Opolszczyzny jest Kamil Bortniczuk, minister sportu i turystyki w czasach rządów Zjednoczonej Prawicy. W roku kampanii i wyborów parlamentarnych, tj. 2023, polityk miał osobiście wskazywać organizacje, które miały otrzymywać dotacje w ramach programu "Sport dla Wszystkich", z pominięciem procedur konkursowych przy rozdzielaniu ok. 26 mln zł, co podaje NIK. Łączna kwota dotacji, które według NIK-u mogły zostać przyznane niezgodnie z przepisami, opiewa na kwotę ok. 90 mln zł. Środki w ramach programu ,,Sport dla Wszystkich“ otrzymało zaledwie osiem organizacji, z czego tysiąc złożyło wnioski, w tym 14 mln zł trafiło do KZLZS, której prezesem był kolega Kamila Bortniczuka Mieczysław Baszko, członek Partii Republikańskiej.
Wyraźnym znaczeniem w województwie opolskim charakteryzowała się Suwerenna Polska, wcześniej znana pod nazwą Solidarna Polska, której szefem był minister sprawiedliwości i prokurator generalny w czasach rządów Zjednoczonej Prawicy Zbigniew Ziobro. Kluczowymi postaciami związanymi z tą partią byli opolscy politycy: Janusz Kowalski i Patryk Jaki. Wuj Małgorzaty Wilkos, radnej Suwerennej Polski i wieloletniej szefowej biura poselskiego Patryka Jakiego, Ryszard Markowski, został prezesem fundacji Ex Bono. Małgorzata Wilkos z kolei zgodnie z kontrolą NIK-u, w 2019 roku została ustanowiona pełnomocnikiem dwóch rachunków bankowych fundacji, a wyciągi bankowe były przekazywane jej bezpośrednio. Ponadto w radzie fundacji zasiadały osoby związane z partią. Według zeznań Tomasza Mraza to Patryk Jaki miał aktywnie uczestniczyć w przygotowywaniu odpowiedzi na pytania NIK-u związane z działalnością fundacji w związku ze wsparciem płynącym z jego strony. NIK wykazał, że fundacja wygrała konkursy mimo braku przygotowania do realizacji powierzonych zadań. Pomimo braku doświadczenia w takiej działalności fundacja miała prowadzić ośrodki pomocy dla ofiar przestępstw w województwie opolskim i śląskim, na co przyznano jej dotację o łącznej wartości 9 mln zł. Na koncie fundacji wykryto również podejrzane transakcje, co wzbudziło podejrzenia o pranie brudnych pieniędzy. Gdy nieprawidłowości zostały ujawnione, fundacja Ex Bono zaprzestała działalności, a wielu jej beneficjentów pozostało bez pomocy, w tym zgodnie z doniesieniami z długami.
Sprawy te, z uwagi na swój bulwersujący charakter, wywołały poruszenie opinii publicznej i stały się przedmiotem interwencji poselskich, śledztw dziennikarskich oraz licznych publikacji w mediach lokalnych i ogólnokrajowych.
Mając na uwadze szeroką problematykę co najmniej wątpliwego rozdzielania środków publicznych, przy analizie patologii, jakie miały związek z politykami PiSu m.in. z Opolszczyzny, skonstruowałem pięć postulatów, przedstawiając je na konferencji prasowej w dniu 28.04.2025 r. w Opolu, w celu sformalizowania uczciwych instytucji:
zakaz przyznawania dotacji fundacjom oraz stowarzyszeniom powiązanym z aktywnymi politykami;
obowiązkowa i pełna jawność dotacji powyżej 50 tys. zł;
regularne kontrole NIK i CBA w organizacjach korzystających z publicznych pieniędzy;
pełen rejestr beneficjentów środków państwowych dostępny online;
odpowiedzialność karna za ukrywanie powiązań politycznych przy ubieganiu się o dotacje.
Powyżej przedstawione propozycje kompleksowo mogłyby przeciwdziałać praktykom politycznej korupcji i standardów oligarchicznych przez uszczelnienie systemu, dodając lub aktualizując przepisy prawne oraz funkcjonowanie służb i organów kontrolnych.
W związku z powyższym kieruję do Pana Ministra następujące pytania:
Czy wyżej wymienionych 5 postulatów jest objętych przez polskie prawo oraz praktykę prawnoadministracyjną? Jeśli tak, w jakim stopniu?
Jakimi instrumentami do tej pory ministerstwo dysponuje w celu przeciwdziałania mechanizmom przyznawania dotacji fundacjom oraz stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami?
Czy i jakie działania podejmie ministerstwo w celu uszczelnienia systemu przyznawania dotacji, aby fundacje i stowarzyszenia powiązane z aktywnymi politykami nie otrzymywały dotacji z środków publicznych?
Jak ministerstwo zapatruje się na przedstawionych powyżej 5 postulatów i czy zamierza wcielić je w życie? Jeśli tak, kiedy można spodziewać się działań w tym kierunku i jakie to będą działania?
Z poważaniem
Witold Zembaczyński
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7567 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.207.2025
Warszawa, 04 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9828 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Witolda Zembaczyńskiego w sprawie mechanizmu przyznawania dotacji
fundacjom i stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami.
Ad 1 i 4
Każde działanie ukierunkowane na zwiększenie transparentności w dysponowaniu
środkami publicznymi, na zmniejszenie poziomu uznaniowości decyzji o przyznaniu takich
środków, a także na wzmocnienie nadzoru powołanych do tego instytucji państwowych
zasługuje na aprobatę. Ministerstwo Sprawiedliwości opowiada się za przyznawaniem
dotacji w sposób transparentny i sprawiedliwy, nie według klucza politycznego.
Należy natomiast podkreślić, że Ministerstwo Sprawiedliwości nie może odnosić się
do zagadnień, które pozostają w obszarze właściwości innych instytucji publicznych.
Zagadnienie, które poruszył Pan Poseł ma złożony charakter. Dotyczy bowiem wszelkich
przedsięwzięć (programów, funduszy, konkursów etc.), które przewidują przyznawanie
dotacji ze środków publicznych. Organizacja i zasady przyznawania takich dotacji
-- 1 of 5 --
2
podlegają odrębnym/różnorodnym regulacjom, za które odpowiadają różne instytucje
publiczne uprawnione do przyznawania dotacji.
W kwestii odpowiedzialności karnej za ukrywanie powiązań politycznych przy ubieganiu
się o dotacje należy zauważyć, że prawo karne wprost nie reguluje opisanej sytuacji. Jeżeli
jednak na instytucji przyznającej świadczenie pieniężne ciąży wymóg (ustawowy
lub umowny) zażądania przedstawienia oświadczenia odnośnie do powiązań politycznych
przez podmiot ubiegający się o dotację, to wówczas w razie złożenia nieprawdziwego
oświadczenia w tym względzie osoba je składająca mogłaby ponieść odpowiedzialność
za oszustwo finansowe na podstawie art. 297 Kodeksu karnego. Czyn ten polega bowiem
na otrzymaniu świadczenia pieniężnego w postaci np. dotacji od organu lub instytucji
dysponujących środkami publicznymi w następstwie przedłożenia fałszywych
dokumentów, dokumentów stwierdzających nieprawdę lub nierzetelnych pisemnych
oświadczeń. Kluczowe jest zatem określenie wymogów jakie rzeczone dokumenty winny
spełniać, aby można było mówić o ewentualnym naruszeniu wymagań.
Dodatkowo w grę może wchodzić odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego za tzw.
nadużycie funkcji z art. 231 Kodeksu karnego, gdyby wiedząc o powiązaniach politycznych
i obowiązku ich ujawnienia przed wnioskodawcę funkcjonariusz zaniechał podjęcia
stosowanych działań i dopuścił do udzielenia dotacji, wbrew ciążącemu na nim
obowiązkowi zgromadzenia stosownych danych.
Reasumując, w obowiązującym stanie prawnym odpowiedzialność uczestników czynności
polegającej na udzieleniu dotacji będzie uzależniona od naruszenia zasad, na których
powinna ona zostać przyznana. Jeżeli zatem w przepisach regulujących zasady
przyznawania poszczególnych dotacji nie będzie obowiązku wskazania określonych
powiązań o charakterze politycznym, to wówczas ich nieujawnienie nie będzie stanowić
przesłanki pociągnięcia do odpowiedzialności. Ewentualne zmiany prawa w tym obszarze
z pewnością wymagają uważnej analizy i współdziałania podmiotów uprawnionych
z mocy obecnych przepisów do przyznawania dotacji.
-- 2 of 5 --
3
Ad 2 i 3
Z uwagi na fakt, że sposób wydatkowania środków z Funduszu Sprawiedliwości przez
poprzednie Kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości budzi poważne wątpliwości,
obecny Minister Sprawiedliwości podjął zdecydowane działania. Z jednej strony w celu
zwiększenia transparentności Funduszu Sprawiedliwości doprowadził do istotnej zmiany
warunków i trybu udzielania dotacji z Funduszu Sprawiedliwości. Przede wszystkim
zostało zmienione rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym
oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości m.in. został uchylony
§11 rozporządzenia, który w przeszłości przewidywał powierzenie zadania nie objętego
programem lub naborem wniosków.
W ten sposób definitywnie wyeliminowano możliwość zawierania umów o realizację
zadania w ramach Funduszu Sprawiedliwości w trybie poza ofertowym. Dodatkowo
do rozporządzenia zostały wprowadzone przepisy ukierunkowane na zwiększenie
transparentności w dysponowaniu środkami Funduszu Sprawiedliwości oraz na
zmniejszenie poziomu uznaniowości decyzji o przyznaniu takich środków. Procedury
rozpatrywania ofert na powierzenie zadań z Funduszu Sprawiedliwości zostały
uszczegółowione.
Nowe zasady przyznawania dotacji zostały wyjaśnione w uzasadnieniu nowego
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2024 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy
Postpenitencjarnej - Funduszu Sprawiedliwości (Dz. U. poz. 1715):
https://legislacja.gov.pl/projekt/12388357
Jednocześnie, obecny Minister Sprawiedliwości, działając jako Prokurator Generalny,
już 30 stycznia 2024 roku, zdecydował o powołaniu w Prokuraturze Krajowej specjalnego
zespołu śledczego nr 2 ds. Funduszu Sprawiedliwości. Zespół zajął się zawiadomieniami
i postępowaniami, jakie trafiły do prokuratury w ostatnich latach w tej sprawie. Zespół
bada sposób zarządzania środkami z Funduszu i wydatkowania ich:
-- 3 of 5 --
4
Prokurator Generalny stworzy zespół śledczy w sprawie Funduszu Sprawiedliwości -
Ministerstwo Sprawiedliwości - Portal Gov.pl
Niezależnie od powyższego, sposób przyznawania dotacji z Funduszu Sprawiedliwości
pozostaje przedmiotem licznych kontroli uprawnionych podmiotów m.in. Najwyższej Izby
Kontroli. Jak poinformowała niedawno Prokuratura Krajowa, Prezes Najwyższej Izby
Kontroli 27 maja 2025 roku przekazał Prokuratorowi Generalnemu i Prokuratorowi
Krajowemu wyniki kontroli NIK, dotyczącej wykorzystania środków publicznych przez
beneficjentów Funduszu Sprawiedliwości. Kontrola wykazała liczne nieprawidłowości,
w tym w szczególności przypadki:
- rażącej niegospodarności w dysponowaniu środkami publicznymi, w tym także
dokonywania zakupów towarów i usług z pominięciem trybów konkurencyjnych,
po znacznie zawyżonych w stosunku do stawek rynkowych cenach;
- poświadczania nieprawdy w dokumentach;
- realizacji wydatków z naruszeniem przepisów prawa i umów dotacji, w tym m.in.
finansowania zadań statutowych tych podmiotów, wykraczających poza zakres udzielonej
dotacji lub jedynie pozornie powiązanych z celami Funduszu Sprawiedliwości;
- pobierania i rozliczania kosztów administracyjnych w sposób ryczałtowy, w wysokości
istotnie przewyższającej wydatki faktycznie poniesione lub niezwiązanych z realizacją
dotacji;
- występowania konfliktów interesów i mechanizmów korupcjogennych, m.in. poprzez
łączenie funkcji wykonawczych i nadzorczych (np. wykonywanie funkcji koordynatora
i osoby pierwszego kontaktu), udzielanie pomocy osobom najbliższym, zatrudnianie
do realizacji powierzonych zadań pracowników Ministerstwa Sprawiedliwości;
- braku należytego przygotowania do realizacji powierzonych zadań.
Prokurator Krajowy Dariusz Korneluk poinformował Prezesa NIK, iż nadesłana
dokumentacja, w tym wystąpienia pokontrolne, zostanie przeanalizowana w ramach
prowadzonego przez Zespół Śledczy Nr 2 śledztwa dotyczącego nieprawidłowości
w Funduszu Sprawiedliwości:
-- 4 of 5 --
5
Zawiadomienie NIK dot. nieprawidłowości w Funduszu Sprawiedliwości - Prokuratura
Krajowa - Portal Gov.pl
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.207.2025
Warszawa, 04 lipca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9828 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Witolda Zembaczyńskiego w sprawie mechanizmu przyznawania dotacji
fundacjom i stowarzyszeniom związanym z aktywnymi politykami.
Ad 1 i 4
Każde działanie ukierunkowane na zwiększenie transparentności w dysponowaniu
środkami publicznymi, na zmniejszenie poziomu uznaniowości decyzji o przyznaniu takich
środków, a także na wzmocnienie nadzoru powołanych do tego instytucji państwowych
zasługuje na aprobatę. Ministerstwo Sprawiedliwości opowiada się za przyznawaniem
dotacji w sposób transparentny i sprawiedliwy, nie według klucza politycznego.
Należy natomiast podkreślić, że Ministerstwo Sprawiedliwości nie może odnosić się
do zagadnień, które pozostają w obszarze właściwości innych instytucji publicznych.
Zagadnienie, które poruszył Pan Poseł ma złożony charakter. Dotyczy bowiem wszelkich
przedsięwzięć (programów, funduszy, konkursów etc.), które przewidują przyznawanie
dotacji ze środków publicznych. Organizacja i zasady przyznawania takich dotacji
-- 1 of 5 --
2
podlegają odrębnym/różnorodnym regulacjom, za które odpowiadają różne instytucje
publiczne uprawnione do przyznawania dotacji.
W kwestii odpowiedzialności karnej za ukrywanie powiązań politycznych przy ubieganiu
się o dotacje należy zauważyć, że prawo karne wprost nie reguluje opisanej sytuacji. Jeżeli
jednak na instytucji przyznającej świadczenie pieniężne ciąży wymóg (ustawowy
lub umowny) zażądania przedstawienia oświadczenia odnośnie do powiązań politycznych
przez podmiot ubiegający się o dotację, to wówczas w razie złożenia nieprawdziwego
oświadczenia w tym względzie osoba je składająca mogłaby ponieść odpowiedzialność
za oszustwo finansowe na podstawie art. 297 Kodeksu karnego. Czyn ten polega bowiem
na otrzymaniu świadczenia pieniężnego w postaci np. dotacji od organu lub instytucji
dysponujących środkami publicznymi w następstwie przedłożenia fałszywych
dokumentów, dokumentów stwierdzających nieprawdę lub nierzetelnych pisemnych
oświadczeń. Kluczowe jest zatem określenie wymogów jakie rzeczone dokumenty winny
spełniać, aby można było mówić o ewentualnym naruszeniu wymagań.
Dodatkowo w grę może wchodzić odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego za tzw.
nadużycie funkcji z art. 231 Kodeksu karnego, gdyby wiedząc o powiązaniach politycznych
i obowiązku ich ujawnienia przed wnioskodawcę funkcjonariusz zaniechał podjęcia
stosowanych działań i dopuścił do udzielenia dotacji, wbrew ciążącemu na nim
obowiązkowi zgromadzenia stosownych danych.
Reasumując, w obowiązującym stanie prawnym odpowiedzialność uczestników czynności
polegającej na udzieleniu dotacji będzie uzależniona od naruszenia zasad, na których
powinna ona zostać przyznana. Jeżeli zatem w przepisach regulujących zasady
przyznawania poszczególnych dotacji nie będzie obowiązku wskazania określonych
powiązań o charakterze politycznym, to wówczas ich nieujawnienie nie będzie stanowić
przesłanki pociągnięcia do odpowiedzialności. Ewentualne zmiany prawa w tym obszarze
z pewnością wymagają uważnej analizy i współdziałania podmiotów uprawnionych
z mocy obecnych przepisów do przyznawania dotacji.
-- 2 of 5 --
3
Ad 2 i 3
Z uwagi na fakt, że sposób wydatkowania środków z Funduszu Sprawiedliwości przez
poprzednie Kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości budzi poważne wątpliwości,
obecny Minister Sprawiedliwości podjął zdecydowane działania. Z jednej strony w celu
zwiększenia transparentności Funduszu Sprawiedliwości doprowadził do istotnej zmiany
warunków i trybu udzielania dotacji z Funduszu Sprawiedliwości. Przede wszystkim
zostało zmienione rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym
oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości m.in. został uchylony
§11 rozporządzenia, który w przeszłości przewidywał powierzenie zadania nie objętego
programem lub naborem wniosków.
W ten sposób definitywnie wyeliminowano możliwość zawierania umów o realizację
zadania w ramach Funduszu Sprawiedliwości w trybie poza ofertowym. Dodatkowo
do rozporządzenia zostały wprowadzone przepisy ukierunkowane na zwiększenie
transparentności w dysponowaniu środkami Funduszu Sprawiedliwości oraz na
zmniejszenie poziomu uznaniowości decyzji o przyznaniu takich środków. Procedury
rozpatrywania ofert na powierzenie zadań z Funduszu Sprawiedliwości zostały
uszczegółowione.
Nowe zasady przyznawania dotacji zostały wyjaśnione w uzasadnieniu nowego
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2024 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy
Postpenitencjarnej - Funduszu Sprawiedliwości (Dz. U. poz. 1715):
https://legislacja.gov.pl/projekt/12388357
Jednocześnie, obecny Minister Sprawiedliwości, działając jako Prokurator Generalny,
już 30 stycznia 2024 roku, zdecydował o powołaniu w Prokuraturze Krajowej specjalnego
zespołu śledczego nr 2 ds. Funduszu Sprawiedliwości. Zespół zajął się zawiadomieniami
i postępowaniami, jakie trafiły do prokuratury w ostatnich latach w tej sprawie. Zespół
bada sposób zarządzania środkami z Funduszu i wydatkowania ich:
-- 3 of 5 --
4
Prokurator Generalny stworzy zespół śledczy w sprawie Funduszu Sprawiedliwości -
Ministerstwo Sprawiedliwości - Portal Gov.pl
Niezależnie od powyższego, sposób przyznawania dotacji z Funduszu Sprawiedliwości
pozostaje przedmiotem licznych kontroli uprawnionych podmiotów m.in. Najwyższej Izby
Kontroli. Jak poinformowała niedawno Prokuratura Krajowa, Prezes Najwyższej Izby
Kontroli 27 maja 2025 roku przekazał Prokuratorowi Generalnemu i Prokuratorowi
Krajowemu wyniki kontroli NIK, dotyczącej wykorzystania środków publicznych przez
beneficjentów Funduszu Sprawiedliwości. Kontrola wykazała liczne nieprawidłowości,
w tym w szczególności przypadki:
- rażącej niegospodarności w dysponowaniu środkami publicznymi, w tym także
dokonywania zakupów towarów i usług z pominięciem trybów konkurencyjnych,
po znacznie zawyżonych w stosunku do stawek rynkowych cenach;
- poświadczania nieprawdy w dokumentach;
- realizacji wydatków z naruszeniem przepisów prawa i umów dotacji, w tym m.in.
finansowania zadań statutowych tych podmiotów, wykraczających poza zakres udzielonej
dotacji lub jedynie pozornie powiązanych z celami Funduszu Sprawiedliwości;
- pobierania i rozliczania kosztów administracyjnych w sposób ryczałtowy, w wysokości
istotnie przewyższającej wydatki faktycznie poniesione lub niezwiązanych z realizacją
dotacji;
- występowania konfliktów interesów i mechanizmów korupcjogennych, m.in. poprzez
łączenie funkcji wykonawczych i nadzorczych (np. wykonywanie funkcji koordynatora
i osoby pierwszego kontaktu), udzielanie pomocy osobom najbliższym, zatrudnianie
do realizacji powierzonych zadań pracowników Ministerstwa Sprawiedliwości;
- braku należytego przygotowania do realizacji powierzonych zadań.
Prokurator Krajowy Dariusz Korneluk poinformował Prezesa NIK, iż nadesłana
dokumentacja, w tym wystąpienia pokontrolne, zostanie przeanalizowana w ramach
prowadzonego przez Zespół Śledczy Nr 2 śledztwa dotyczącego nieprawidłowości
w Funduszu Sprawiedliwości:
-- 4 of 5 --
5
Zawiadomienie NIK dot. nieprawidłowości w Funduszu Sprawiedliwości - Prokuratura
Krajowa - Portal Gov.pl
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --