Interpelacja w sprawie konieczności zmian w systemie orzekania o niepełnosprawności oraz usprawnienia dostępu do ulg i uprawnień dla osób z niepełnosprawnościami

Interpelacja nr 9769

do ministra zdrowia

w sprawie konieczności zmian w systemie orzekania o niepełnosprawności oraz usprawnienia dostępu do ulg i uprawnień dla osób z niepełnosprawnościami

Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski

Data wpływu: 08-05-2025

Gniezno, 8 maja 2025 r.

Szanowna Pani Minister,

otrzymałem Stanowisko Zarządu Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski z dnia 30 kwietnia 2025 roku w sprawie: konieczności zmian w systemie orzekania o niepełnosprawności oraz usprawnienia dostępu do ulg i uprawnień dla osób z niepełnosprawnościami. „Zarząd Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski, dostrzegając istotne niedoskonałości obowiązującego systemu orzekania o niepełnosprawności oraz związane z nim trudności, jakie napotykają osoby z niepełnosprawnościami w dostępie do przysługujących im ulg i uprawnień, kieruje niniejsze stanowisko do ustawodawców, właściwych organów administracji rządowej, oraz instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie polityki społecznej w Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o doświadczenia wynikające z pracy Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Koninie, jak również na podstawie zgłoszeń mieszkańców powiatu konińskiego, przedstawiamy postulaty zmian, które mają na celu uproszczenie procedur, wyeliminowanie niepotrzebnych barier administracyjnych oraz zapewnienie realnego i terminowego wsparcia osobom z niepełnosprawnościami.

1. Uznawanie orzeczeń wydawanych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) w systemach przyznawania ulg i świadczeń

Obowiązujący stan prawny, w szczególności przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 tj. ze zm.), powoduje, iż orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydawane przez KRUS, mimo że w zakresie skutków prawnych odpowiadają orzeczeniom Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), nie są honorowane m.in. w postępowaniach o przyznanie świadczeń wspierających, w dostępie do programów realizowanych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), czy przy korzystaniu z niektórych ulg finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). W praktyce prowadzi to do konieczności przechodzenia przez osoby legitymujące się już orzeczeniem KRUS ponownej procedury orzeczniczej przed powiatowym zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności. Procedura ta, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2021 r. poz.857 tj.), jest wieloetapowa, czasochłonna i obciążona znacznym formalizmem, co w oczywisty sposób opóźnia moment uzyskania pomocy.

Postulujemy zatem o wprowadzenie nowelizacji przepisów prawa, która zapewni pełną uznawalność orzeczeń KRUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji w systemach przyznawania ulg, świadczeń oraz dostępu do programów wsparcia, eliminując tym samym zbędne procedury administracyjne i przyczyniając się do poprawy sytuacji życiowej osób z niepełnosprawnościami zamieszkujących tereny wiejskie oraz objętych ubezpieczeniem społecznym rolników.

2. Konieczność dostosowania systemów teleinformatycznych w ochronie zdrowia do różnych form orzeczeń

W aktualnym stanie prawnym, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2025 r. poz. 302, ze zm.), placówki opieki zdrowotnej posługują się zunifikowanym systemem teleinformatycznym do obsługi zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne, środki pomocnicze oraz świadczenia rehabilitacyjne. Niestety, system ten obecnie ma problemy z weryfikacją uprawnień pacjentów na podstawie orzeczeń wydanych przez organy rentowe (ZUS, KRUS) czy dawne orzeczenia komisji inwalidztwa i zatrudnienia (KIZ). Konsekwencją tego stanu rzeczy jest częste ograniczenie możliwości lekarzy do wystawiania zleceń wyłącznie na podstawie orzeczeń wydawanych przez powiatowe lub wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności. Powoduje to nieuzasadnione wydłużenie czasu oczekiwania na dostęp do niezbędnych świadczeń oraz stanowi niepotrzebną barierę administracyjną dla pacjentów i świadczeniodawców.

Wnioskujemy więc o podjęcie działań w celu dostosowania funkcjonujących systemów teleinformatycznych w ochronie zdrowia do możliwości skutecznej weryfikacji uprawnień pacjentów na podstawie orzeczeń wszystkich organów orzeczniczych. Dla zwiększenia efektywności tego procesu postulujemy, aby lekarze podstawowej opieki zdrowotnej uzyskali bezpośredni dostęp do informacji o wydanych orzeczeniach za pośrednictwem zintegrowanej bazy danych prowadzonej przez organy rentowe oraz powiatowe i wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności, bądź alternatywnie – zapewnienia placówkom medycznym uprawnienia do korzystania z tych zasobów w celu bieżącej, elektronicznej weryfikacji aktualnych orzeczeń pacjentów. Rozwiązanie to nie tylko usprawni proces przyznawania świadczeń i zmniejszy obciążenia administracyjne, lecz także w sposób bezpośredni przyczyni się do poprawy dostępu pacjentów do należnych im świadczeń zdrowotnych.

3. Sprawniejszy dostęp do leczenia, sprzętu medycznego i rehabilitacji na podstawie rzeczywistych potrzeb zdrowotnych pacjenta

Obecna praktyka stosowania przepisów, w szczególności w zakresie finansowania świadczeń opieki zdrowotnej, w tym rehabilitacji leczniczej oraz zaopatrzenia w wyroby medyczne na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 maja 2017 r. w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz. U. z 2024 r. poz. 500 ze zm.), skutkuje sytuacją, w której dla uzyskania najkorzystniejszej wysokości refundacji pacjent zobowiązany jest do przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności bądź orzeczenia równoważnego. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w przypadkach nagłych zdarzeń losowych oraz wypadków, które skutkują poważnymi urazami i często prowadzą do stanu niepełnosprawności. Osoby dotknięte takimi zdarzeniami niezwłocznie wymagają zastosowania specjalistycznego sprzętu medycznego bądź natychmiastowego podjęcia rehabilitacji, aby zapobiec dalszemu pogorszeniu stanu zdrowia oraz zminimalizować ryzyko wystąpienia trwałego uszczerbku na zdrowiu. Tymczasem obecne rozwiązania prawne, uzależniające poziom refundacji od uprzedniego przedłożenia orzeczenia, skutkują wydłużeniem procesu terapeutycznego i uniemożliwiają lekarzom podejmowanie szybkich decyzji terapeutycznych.

Apelujemy więc o wprowadzenie stosownych zmian w obowiązujących regulacjach prawnych, które umożliwią osobom wymagającym wsparcia — w szczególności oczekującym na wydanie orzeczenia o niepełnosprawności — niezwłoczny dostęp do świadczeń medycznych, sprzętu pomocniczego oraz rehabilitacji, w oparciu o aktualną i obiektywną ocenę stanu zdrowia pacjenta, dokonaną przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej zanim nastąpi formalne zakończenie procedury orzeczniczej.

Ponadto, wnosimy o rozważenie podwyższenia poziomu refundacji kosztów takich świadczeń, tak aby były one adekwatne do rzeczywistych potrzeb pacjentów oraz umożliwiały niezwłoczne rozpoczęcie procesu leczenia i rehabilitacji. Proponowane rozwiązanie ma na celu ograniczenie długotrwałych, negatywnych skutków zdrowotnych wynikających z oczekiwania na zakończenie procedur orzeczniczych, a także przyspieszenie procesu powrotu pacjentów do aktywności życiowej i zawodowej. Wierzymy, że tego rodzaju zmiana przyczyni się do szybszej aktywizacji pacjentów oraz ograniczenia długoterminowych skutków niepełnosprawności, w zgodzie z zasadą nadrzędności dobra pacjenta oraz konstytucyjnym prawem do ochrony zdrowia.

Jako samorządowcy podkreślamy, że proponowane zmiany mają na celu nie tylko uproszczenie procedur administracyjnych, ale przede wszystkim ochronę zdrowia i poprawę jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Ufamy, że podjęcie wskazanych działań przyniesie wymierne korzyści dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności dla osób z niepełnosprawnościami, którym należy zapewnić pełną i realną dostępność do systemu wsparcia”.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:

Jak Pani Minister odniesie się do kwestii przedstawionych przez Zarząd Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski w swoim stanowisku z dnia 30 kwietnia 2025 roku w sprawie: konieczności zmian w systemie orzekania o niepełnosprawności oraz usprawnienia dostępu do ulg i uprawnień dla osób z niepełnosprawnościami?

Czy planowana jest zmiana obowiązujących regulacji prawnych, które umożliwią osobom oczekującym na wydanie orzeczenia o niepełnosprawności — niezwłoczny dostęp do świadczeń medycznych, sprzętu pomocniczego oraz rehabilitacji?

Z wyrazami szacunku

Poseł Tadeusz Tomaszewski