Interpelacja w sprawie zmian przepisów dotyczących ulg i pomocy dla spółdzielni inwalidów oraz innych podmiotów zatrudniających osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy Prawo spółdzielcze
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9763
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmian przepisów dotyczących ulg i pomocy dla spółdzielni inwalidów oraz innych podmiotów zatrudniających osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy Prawo spółdzielcze
Zgłaszający: Jakub Rutnicki
Data wpływu: 08-05-2025
Szamotuły, dnia 7.05.2025 r.
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją dotyczącą zmiany przepisów regulujących system ulg i pomocy dla spółdzielni inwalidów oraz innych podmiotów zatrudniających osoby niepełnosprawne. Obowiązek zapewnienia wsparcia osobom z niepełnosprawnościami, a tym samym spółdzielniom pracy zatrudniającym te osoby, wynika wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., jak również z przepisów ustaw szczególnych.
Zgodnie z art. 181a § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze spółdzielnie inwalidów i niewidomych korzystają z wszechstronnej pomocy organów państwowych i samorządowych, a także z ulg i zwolnień określonych w odrębnych przepisach. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przewiduje natomiast szczegółowe mechanizmy wsparcia, takie jak dofinansowanie wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych czy możliwość umarzania zobowiązań (art. 49f).
Niemniej jednak praktyka pokazuje, że obowiązujące przepisy nie uwzględniają wystarczająco realiów funkcjonowania spółdzielni inwalidów. Brakuje w nich elastycznych rozwiązań prawnych, które umożliwiałyby uwzględnienie sytuacji finansowej spółdzielni przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu zobowiązań czy też o redukcji zwrotu otrzymanych środków z PFRON.
Wątpliwości budzi m.in. obecne brzmienie art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy r.z.s.z.o.n., które nie różnicuje konsekwencji pomiędzy całkowitym niewywiązywaniem się z obowiązków a drobnymi opóźnieniami w płatnościach. Przykładowo, różnica jednego dnia opóźnienia w regulowaniu składek na ubezpieczenie społeczne może skutkować całkowitą utratą dofinansowania.
Spółdzielnie inwalidów odgrywają kluczową rolę w polityce społecznej państwa, nie tylko zapewniając miejsca pracy osobom z niepełnosprawnościami, ale również realizując cele rehabilitacyjne i społeczne. Należy zatem stworzyć dla nich otoczenie prawne, które będzie wspierało je w bieżącym funkcjonowaniu.
Dlatego zapytuję Panią Minister w następujących kwestiach:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje podjęcie działań legislacyjnych lub organizacyjnych mających na celu wprowadzenie elastycznych rozwiązań prawnych, które umożliwiałyby uwzględnienie sytuacji finansowej spółdzielni inwalidów przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu zobowiązań lub o redukcji zwrotu otrzymanych środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON)?
2. Czy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są prace nad stworzeniem katalogu dobrych praktyk lub rekomendacji, które wspierałyby spółdzielnie inwalidów w ich bieżącym funkcjonowaniu, w tym w zakresie zachowania płynności finansowej, efektywnego zarządzania środkami z PFRON oraz wywiązywania się z obowiązków wobec instytucji publicznych?
Z wyrazami szacunku
POSEŁ NA SEJM RP
JAKUB RUTNICKI
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7373 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.239.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelacje nr 9763 i 9764 Pana Posła Jakuba Rutnickiego, w sprawie
zmian przepisów dotyczących ulg i pomocy dla spółdzielni inwalidów oraz innych podmiotów
zatrudniających osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy Prawo spółdzielcze, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Spółdzielnie inwalidów korzystają obecnie z wielu form wsparcia i pomocy publicznej,
przewidzianych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm., dalej jako
„ustawa o rehabilitacji”), obejmujących np. prawo wystawiania ulg za zakupy (art. 22),
dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (art. 26a), refundację
kosztów: adaptacyjnych (art. 26), asysty pracy (art. 26d), wyposażenia stanowisk pracy (art.
26e), szkolenia osób niepełnosprawnych (art. 41), złagodzenie: obowiązku wpłat na PFRON
(art. 49 ust. 5a-5c) oraz zwrotu środków PFRON (art. 49f).
Średnio co ósmy zakład pracy chronionej to spółdzielnia inwalidów lub niewidomych.
Podmioty te mogą dodatkowo korzystać z ZFRON, zgodnie z art. 33 ustawy o rehabilitacji,
dofinansowania do oprocentowania kredytów bankowych i w SKOK wykorzystanych na cele
związane z rehabilitacją zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych (art. 32 ust. 1 pkt 1),
zwrotu kosztów: transportowych, administracyjnych i budowy lub przebudowy związanej
z modernizacją obiektów i pomieszczeń zakładu (art. 32 ust. 1 pkt 2), zwolnień z podatków
rolnego, leśnego od nieruchomości i od czynności cywilnoprawnych (art. 31 ust. 1 pkt 1),
zwolnień z opłat z wyłączeniem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym (art. 31
ust. 1 pkt 2), zwolnienia z obowiązku odprowadzania zaliczki na podatek dochodowy od osób
fizycznych zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od
osób fizycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 226, z późn. zm.) albo ze środków łągodzących zmiany
podatkowe, określonych w art. 33b ustawy o rehabilitacji.
Ponadto, zgodnie z art. 12 w zw. z art. 2 pkt 5 lit. d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii
społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 113, z późn. zm.) spółdzielnie pracy, w tym spółdzielnie
inwalidów i spółdzielnie niewidomych mogą uzyskać status przedsiębiorstwa społecznego
i dodatkowo korzystać z pomocy związanej z tym statusem. Dotyczy to np. dofinansowania
składek (art. 21), finansowania kosztów wynagrodzenia lub kosztów płacy ze środków
PFRON, PFP i środków unijnych (art. 22 i 23). Podmioty te mają również dostęp do usług
ośrodków wspierania ekonomii społecznej (OWES) obejmującej np. pomoc w tworzeniu
podmiotów ekonomii społecznej i przedsiębiorstw społecznych, udzielania podmiotom
ekonomii społecznej i przedsiębiorstwom społecznym wsparcia, w szczególności w zakresie
zatrudnienia oraz reintegracji społecznej i zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem
społecznym, rozwijania potencjału podmiotów ekonomii społecznej i przedsiębiorstw
społecznych w zakresie realizacji usług społecznych, czy rozwijania działalności
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
gospodarczej, działalności odpłatnej pożytku publicznego i innej działalności odpłatnej oraz
konkurencyjności.
Reasumując – poza wsparciem dostępnym na zasadach ogólnych zgodnie z ustawą z dnia 20
marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. poz. 620) – spółdzielnie
inwalidów i niewidomych mogą korzystać z szerokiego wachlarza form wsparcia i pomocy
określonych w ustawie o rehabilitacji i ustawy o ekonomii społecznej w tym ze wsparcia
spółdzielni inwalidów w ich bieżącym funkcjonowaniu, świadczonej przez OWES. Natomiast
sposób wywiązywania się z obowiązków wobec instytucji publicznych oraz sposób
gospodarowania środkami ZFRON i warunki korzystania ze środków PFRON określają
przepisy ustawy o rehabilitacji i akty wykonawcze wydane na jej podstawie.
Na podstawie art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji dofinansowanie do wynagrodzeń
pracowników niepełnosprawnych nie przysługuje, jeżeli koszty płacy pracownika zostały
poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych
przepisów. Warunku tego dotyczą jednak dwa marginesy błędu: opóźnienia i niedopłaty.
Po pierwsze, od 2012 r. art. 26a ust. 1a1 pkt 3 przewiduje 14-dniowy margines tolerowanego
opóźnienia w opłaceniu kosztów płacy pracownika niepełnosprawnego. Zatem gdy
pracodawca opóźni się o 1 dzień w opłaceniu kosztów płacy, to już obecnie nie odbiera mu to
prawa do dofinansowania.
Po drugie, w 2018 r. wprowadzono art. 26a ust. 1a2 ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym
kwota miesięcznych należnych składek wchodzących do kosztów płacy w rozumieniu art. 2
pkt 4a, pracownika niepełnosprawnego opłaconych z uchybieniem terminu, o którym mowa
w art. 26a ust. 1a1 pkt 3, nie może przekroczyć wysokości 2% składek należnych za dany
miesiąc. W przypadku niższych uchybień pracodawca również nie traci zatem prawa do
dofinansowania.
Ze wskazanych względów nie zachodzi konieczność wprowadzania zmian w tym obszarze.
Należy również podkreślić, że marginesy te nie mogą być nadmiernie rozciągane. Wynika to
nie tylko z faktu, że po drugiej stronie jest prawo pracownika do wynagrodzenia, czy
nieprzerwanego ubezpieczenia, ale także ze względu na ograniczenia prawne w tym zakresie.
Dofinansowanie przewidziane w art. 26a ustawy o rehabilitacji, które stanowi pomoc
publiczną, musi być udzielane zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia
17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym
w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1, ze zm., dalej
jako GBER). Rozporządzenie ma charakter regulacji zrębowej wytyczającej ramy, poza które
nie mogą wyjść warunki pomocy udzielanej na poziomie krajowym. Jeżeli warunki udzielania
pomocy przewidziane przez władze krajowe byłyby korzystniejsze od określonych w GBER,
to doszłoby do udzielenia pomocy niezgodnej ze wspólnym rynkiem, a więc podlegającej
zwrotowi. Tymczasem, jednym z tych warunków jest wynikający z art. 1 ust. 4 lit. c
omawianego rozporzadzenia zakaz udzielania pomocy m.in. w formie subsydiów płacowych
podmiotom w trudnej sytuacji ekonomicznej (wyjątek stanowi tu pomoc dla podmiotów,
które nie znajdowały się w trudnej sytuacji 31 grudnia 2019 r., lecz znalazły się w niej między
1 stycznia 2020 r. a 31 grudnia 2021 r.). Uniemożliwia to więc perspektywiczne udzielanie
dofinansowania podmiotom w trudnej sytuacji ekonomicznej.
Niezależnie od tego, Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dokonuje bieżącego przeglądu przepisów, analizując również możliwość wprowadzenia
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ułatwień dla adresatów prawa, jednak z przytoczonych przyczyn nie obejmują one
powyższego zakresu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --