Interpelacja w sprawie respektowania uprawnienia zasłużony krwiodawca (ZK) przez podmioty lecznicze oraz apteki
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9754
do ministra zdrowia
w sprawie respektowania uprawnienia zasłużony krwiodawca (ZK) przez podmioty lecznicze oraz apteki
Zgłaszający: Henryka Krzywonos-Strycharska, Piotr Adamowicz, Rafał Siemaszko, Krystyna Skowrońska, Iwona Maria Kozłowska
Data wpływu: 07-05-2025
Szanowna Pani Minister!
Dotarły do nas informacje w sprawie nieprawidłowości dotyczących realizacji uprawnienia do bezpłatnych leków lub częściowo refundowanych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych przez osoby uprawnione na podstawie art. 43 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – tj. osoby posiadające tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi (ZK).
Zgodnie z obowiązującymi przepisami osoby posiadające to szczególne uprawnienie są uprawnione do otrzymywania leków refundowanych z odpłatnością „bezpłatnie“. Uprawnienie to powinno być uwzględniane przez osoby wystawiające recepty oraz respektowane przez apteki.
Tymczasem w praktyce występują liczne przypadki nieuwzględniania tego uprawnienia:
pomimo dobrej woli wystawiających recepty z uprawnieniem „ZK“, nie są oznaczane zgodnie z przepisami, co często wynika z systemów informatycznych podmiotów leczniczych, w których wystawiane są recepty;
nawet, jeśli recepta jest oznaczona symbolem „ZK“, wielu farmaceutów w aptekach nie respektuje tego uprawnienia, kierując się wyłącznie poziomem odpłatności określonym w pozycji leku zamiast uwzględnienia dodatkowego uprawnienia pacjenta. Źle wystawiona recepta.
Takie działania prowadzą do naruszenia praw przysługujących zasłużonym krwiodawcom oraz podważają zaufanie do systemu ochrony zdrowia. W praktyce osoby uprawnione są często zmuszone do pokrywania kosztów leków z własnej kieszeni, pomimo obowiązujących przepisów zapewniających im bezpłatny bądź refundowany dostęp. To na krwiodawców, pomimo istniejącego obowiązku prawnego, przerzucono ciężar próśb poprawnego wystawiania recept bądź ich korygowania i podnoszenia świadomości na temat uprawnienia ZK w obrocie receptami.
W związku z powyższym prosimy Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu zwiększenia świadomości wśród wystawiających recepty na temat uprawnienia „ZK“? Może warto rozważyć akcję społeczną w porozumieniu z klubami i stowarzyszeniami honorowych krwiodawców na podstawie zunifikowanych materiałów promocyjnych ministerstwa?
W jaki sposób ministerstwo kontroluje respektowanie uprawnienia „ZK“ przez apteki oraz jakie konsekwencje mogą ponieść podmioty nierealizujące recept zgodnie z obowiązującymi przepisami?
Czy możliwe jest wprowadzenie dodatkowego oznaczenia lub automatycznej weryfikacji uprawnień w systemach informatycznych aptek, aby zapobiec nieuzasadnionej odmowie realizacji recepty, jako bezpłatnej? Np. na podstawie legitymacji Zasłużony Honorowy Dawca Krwi okazanej przez pacjenta w momencie realizacji recepty niezależnie od zapisów na recepcie, które niejednokrotnie pozbawiają krwiodawców ich uprawnień i przekreślają sens idei honorowego krwiodawstwa w Polsce.
Mając na względzie pytanie nr 4, czy rozważane są zmiany legislacyjne, które wprost zobowiązywałyby apteki do realizowania recept z uprawnieniem „ZK“ niezależnie od poziomu odpłatności wskazanego w decyzji refundacyjnej, jeśli pacjent posiada odpowiedni status?
Podsekretarz stanu Jerzy Szafranowicz
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7403 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
PLPR.050.30.2025.PR
Warszawa, 06 czerwca 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9754 złożoną 12 maja 2025 r. przez grupę Posłów
w sprawie respektowania uprawnień Zasłużonych Honorowych Dawców Krwi (ZHDK),
Minister Zdrowia przedstawia następujące stanowisko.
W odniesieniu do pytania o to, jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia w kierunku
zwiększania świadomości osób wystawiających recepty nt. ww. uprawnień, w tym drogą
kampanii informacyjnych, Minister Zdrowia informuje, że nie prowadzi kampanii
informacyjnych w tym zakresie. Regulacje dotyczące uwzględnienia uprawnień ZHDK na
receptach funkcjonują od bardzo dawna i nie są skomplikowane. Do weryfikacji uprawnień
świadczeniobiorcy będącego ZHDK, mają zastosowanie pojedyncze przepisy prawa
odnoszące się do obowiązku osoby wystawiającej receptę. Nie wydaje się zatem aby
wymagało to realizacji kampanii społecznych lub informacyjnych.
W odpowiedzi na pytanie o to, w jaki sposób Ministerstwo kontroluje respektowanie
uprawnienia „ZK” przez apteki, oraz jakie konsekwencje mogą ponieść podmioty
nierealizujące recept zgodnie z obowiązującymi przepisami, Minister Zdrowia wskazuje,
że nie jest organem ustawowo powołanym do kontroli prawidłowości realizacji recept.
W kontekście recept z uprawnieniem „ZK”, chodzi zasadniczo o finansowanie ze środków
publicznych produktów przepisywanych na receptach, czy to w drodze systemowej
refundacji na podstawie przepisów ustawy o refundacji leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych, czy też na podstawie
odrębnych przepisów, jak w przypadku mających do ZHDK zastosowanie przepisów art.
43a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Kwestie te podlegają kontroli Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) pod kątem przede
wszystkim ochrony środków finansowych, którymi dysponuje, czyli w kierunku
ew. nienależnej refundacji. Ta jednak nie występuje w opisywanych w interpelacji
sytuacjach, gdyż chodzi w nich o sytuacje odwrotne.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
W kwestii możliwości wprowadzenia oznaczania recept dodatkowymi oznaczeniami
mającymi wpływać na łatwość wystawiania albo realizacji recept dla ZHDK zmiany takie nie
są planowane. Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że dodawanie kolejnych oznaczeń na
receptach może skutkować brakiem ich czytelności i przynieść skutek odwrotny od
proponowanego.
W zakresie pytania o automatyzm to należy wyjaśnić, że tytuł ZHDK jest dożywotni,
a zatem osoba, która się nim legitymuje, nie może go utracić. W odniesieniu natomiast do
krwiodawców jest prowadzona stosowna ewidencja, z której wynika m.in., poza
personaliami, ilość oddanej krwi (determinująca, jakie uprawnienia dawca posiada) oraz
informacja o posiadanych legitymacjach. Ewidencja ta jest prowadzona w postaci
elektronicznej. Wydaje się zatem, iż ew. wykorzystanie danych w tej ewidencji na potrzeby
procesów wystawiania recept, jest technicznie możliwe. Niemniej jednak obecnie nie są
w tym zakresie aktualnie prowadzone prace. Należy również zwrócić uwagę, że
automatyzm nie będzie mieć zastosowania w przypadku wystawienia przez lekarza recepty
papierowej, która jest wystawiana w sporadycznych sytuacjach, niemniej nadal
funkcjonująca.
W odpowiedzi na pytanie o to, czy są prowadzone prace, które zobowiązywałyby apteki do
realizowania recept z kodem uprawnienia dodatkowego „ZK” niezależnie od poziomu
odpłatności wskazanego w decyzji refundacyjnej, odpowiedź jest przecząca.
Przede wszystkim już obecnie osoba realizująca receptę (farmaceuta, technik
farmaceutyczny) ma stosować się do obowiązujących go przepisów dotyczących
realizowania recept. Przepisy te nie pozwalają na dowolność działania tych osób. Co do
zasady recepta powinna podlegać realizacji zgodnie z jej zapisami (tak jak została
wystawiona). W przypadku, gdy zapisy są błędne lub występują ich braki, to farmaceuta
może korygować (uzupełniać) m.in. w kontekście kodu uprawnienia „ZK”, ale czyni to po
stosownej weryfikacji, do czego podstawy prawne znajdują się w już obwiązujących
przepisach.
W dalszej kolejności Minister Zdrowia całkowicie nie podziela koncepcji honorowania
uprawnienia „ZK” „niezależnie od poziomu odpłatności wskazanego w decyzji
refundacyjnej”. Uprawnienie dodatkowe dla ZHDK jest wprost zależne od tych poziomów.
W zależności od tego, jaki zgodnie z przepisami o refundacji jest poziom odpłatności dla
danego produktu, inny będzie poziom współpłacenia świadczeniobiorcy będącego ZHDK.
Często będzie on korzystniejszy finansowo niż w przypadku świadczeniobiorcy
nieposiadającego żadnych dodatkowych uprawnień lekowych, co nie oznacza jeszcze, że
omawiana preferencja jest równoznaczna z bezpłatnością.
ZHDK przysługują całkowicie bezpłatnie określone leki związane wprost z dawstwem
(kilkanaście leków zawierających kwas foliowy, żelazo, albo witaminę D). Są to leki
o różnym statusie (część OTC, niektóre na receptę), jednakże nie są to leki obecne
w refundacji systemowej. Tym samym nie są one finansowane wprost w mechanizmach
przepisów o refundacji, tylko na wyłącznej podstawie art. 43a ustawy o świadczeniach
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. To zagadnienie pozostaje
jednakże na marginesie zasadniczego sedna problemu przedstawionego w interpelacji.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Dotyczy ono w gruncie rzeczy produktów pozostających stricte w refundacji, które ZHDK
nie przysługują całkowicie bezpłatnie.
Zgodnie z art. 43 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych, świadczeniobiorcy posiadającemu tytuł Zasłużony Honorowy Dawca Krwi
przedstawiającemu legitymację Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi przysługuje
bezpłatne, do wysokości limitu finansowania (art. 6 ust. 2 ustawy o refundacji) zaopatrzenie
w:
leki znajdujące się na wykazie leków refundowanych, które mają kategorię
dostępności refundacyjnej dostępny w aptece na receptę w całym zakresie
zarejestrowanych wskazań i przeznaczeń,
leki, które świadczeniobiorca posiadający tytuł "Zasłużonego Honorowego Dawcy
Krwi" lub "Zasłużonego Dawcy Przeszczepu" może stosować w związku z
oddawaniem krwi lub w związku z oddawaniem szpiku lub innych regenerujących
się komórek i tkanek albo narządów.
W przypadku, gdy cena detaliczna leku jest wyższa niż jego limit finansowania, Zasłużony
Honorowy Dawca Krwi zakupując taki lek dopłaca różnicę między limitem finansowania a
ceną detaliczną.
Na aktualnie obowiązującym wykazie refundowanych leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych znajdują się 1832
produkty o kategorii dostępności refundacyjnej dostępny w aptece na receptę w całym
zakresie zarejestrowanych wskazań i przeznaczeń.
Kwestia poziomów odpłatności nie jest w analizowanym przypadku adekwatna, dlatego
postulaty wprowadzenia automatyzmu w przypadku realizacji recepty z kodem
uprawnienia dodatkowego „ZK” nie mogą być uwzględnione.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --