Odpowiedź na interpelację w sprawie terminarzy legislacyjnych i programowych działań MEN w zakresie przeciwdziałania likwidacji szkół wiejskich Odpowiedź na interpelację nr 9727 w sprawie terminarzy legislacyjnych i programowych działań MEN w zakresie przeciwdziałania likwidacji szkół wiejskich Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 27-05-2025 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Stanisława Tomczyszyna w sprawie terminarzy legislacyjnych i programowych działań MEN w zakresie przeciwdziałania likwidacji szkół wiejskich. Ad pytanie 1. Uprzejmie informuję, że Minister Edukacji skierował do Przewodniczącego Zespołu do spraw Programowania Prac Rządu wniosek o wprowadzenie projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz innych ustaw do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Wniosek zawiera przede wszystkim opis rozwiązań oczekiwanych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) mierzące się ze zmianami demograficznymi w samorządowych szkołach. Elastyczność proponowanych rozwiązań powoduje, że będą one mogły stanowić alternatywę w stosunku do likwidacji małych szkół podstawowych. Obecnie wniosek podlega analizom właściwych komórek organizacyjnych Kancelarii Rady Ministrów. Odnosząc się do kwestii terminów kolejnych etapów procedowania projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, należy zaznaczyć, że ich wyznaczenie zależy od planu i natężenia prac Komitetu Stałego Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji, samej Rady Ministrów, a później kalendarza posiedzeń Sejmu, Senatu oraz utworzonych w tych izbach komisji parlamentarnych. Ustawa musi być podpisana przez Prezydenta RP w ciągu 21 dni od momentu jej otrzymania. Niezależnie od powyższego, w ramach procedowania wyżej wymienionego projektu ustawy, będzie on podlegał uzgodnieniom i konsultacjom społecznym zgodnie z obowiązującym prawem. Ad pytanie 2. W dniu 6 maja br. Minister Edukacji ogłosiła nabór do nowego pilotażowego programu inwestycyjnego pod nazwą Mała szkoła - wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego. Nabór wniosków trwa. Celem tego pilotażowego programu inwestycyjnego jest wsparcie funkcjonowania małych szkół podstawowych w obliczu niekorzystnych zmian demograficznych, wzmocnienie jakości edukacji oraz zapewnienie odpowiednich warunków nauki i opieki blisko miejsca zamieszkania dzieci – zwłaszcza uczniów klas I–III. Program ma być odpowiedzią na zapotrzebowanie w zakresie wsparcia finansowego ze środków budżetu państwa, artykułowane przez samorządy oraz wynikające z potrzeby poprawy warunków edukacyjnych i wychowawczych na terenach wiejskich i w mniejszych miastach. wychowawczych i schroniskach dla nieletnich. Podmiotami uprawnionymi do udziału w programie są gminy prowadzące małe szkoły podstawowe dla dzieci i młodzieży, w których liczba uczniów nie przekracza 70 osób a wskaźnik zamożności gminy, o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[1] maksymalnie wynosi 4 800 zł. W ramach programu Minister Edukacji udziela dotacji celowej pochodzącej ze środków budżetu państwa na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji związanych z budową lub dostosowaniem obiektu szkolnego oraz zakupem wyposażenia. Całkowity budżet programu wynosi 50 milionów zł. Wartość dotacji stanowi od 50 000 zł do 500 000 zł. Należy podkreślić, że program Mała szkoła – wsparcie publicznych szkół podstawowych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego jest projektem pilotażowym ukierunkowanym na rozpoznanie oświatowych potrzeb małych gmin w dobie występowania niekorzystnych zmian demograficznych. Program pozwoli również na ocenę efektywności podejmowanych działań w zakresie wsparcia finansowego z budżetu państwa realizacji zadań własnych JST związanych z prowadzeniem małych szkół podstawowych na wsi i mniejszych miastach. Szczegóły dotyczące programu znajdują się pod linkiem: https://www.gov.pl/web/edukacja/50-milionow-zl-na-male-szkoly---nowy-program-inwestycyjny-ministra-edukacji. Ad pytanie 3. Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) i jednostki mu podległe prowadzą wiele projektów i działań w zakresie jak to Pan Poseł określił wsparcia infrastrukturalnego, technicznego i merytorycznego, których beneficjentami mogą być szkoły wiejskie. Na wstępie należy wspomnieć, że w ramach projektów realizowanych przez MEN w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) nie ma możliwości współfinansowania projektów dotyczących wsparcia infrastrukturalnego i technicznego szkół. Przedsięwzięcia tego typu mogą być ewentualnie realizowane ze środków programów regionalnych na lata 2012-2027, za realizację których odpowiadają zarządy poszczególnych województw: https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/wszystkie-serwisy-programow/. Odnosząc się natomiast do kwestii wsparcia merytorycznego udzielanego przez MEN w ramach Programu FERS, wśród nadzorowanych przez Ministra Edukacji przedsięwzięć znajdują się m.in. działania edukacyjne skierowane bezpośrednio do JST i kadr systemu oświaty (szkoły nie mogą być samodzielnym beneficjentem projektu – jest nim organ prowadzący daną jednostkę). Zdecydowana większość projektów nadzorowanych przez MEN realizowana jest przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) czy Centralną Komisję Egzaminacyjną. W przypadku części z projektów szkoły mogą brać udział w różnego typu działaniach pilotażowych, mających na celu przetestowanie opracowywanych w danym przedsięwzięciu rozwiązań systemowych (jeśli takie działania przewidziano w ramach danego projektu). Druga grupa przedsięwzięć to projekty konkurencyjne (wybierane w ramach konkursów), gdzie (jeśli kryteria dostępu to przewidują) wnioskodawcami lub partnerami w projekcie mogą być również jednostki samorządu terytorialnego. W ramach części z realizowanych projektów konkurencyjnych prowadzone (lub planowane do realizacji) są szkolenia dla kadr systemu oświaty (obecnie głównie w zakresie rozwijania umiejętności cyfrowych), do udziału w których zgłaszać się mogą również nauczyciele z terenów wiejskich. Aktualna lista prowadzonych naborów znajduje się pod poniższym adresem: https://efs.men.gov.pl/nabory/. Lista przedsięwzięć planowanych do uruchomienia dostępna jest w następującej zakładce: https://www.rozwojspoleczny.gov.pl/strony/dowiedz-sie-wiecej-o-programie/nabory/nabory-wnioskow/. Omawiając wsparcie szkół w zakresie szeroko pojętej cyfryzacji, należy wspomnieć, że 12 września 2024 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie przyjęcia Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE)[2], która ma charakter programu i dokumentu strategicznego, wyznaczającego ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej. PCTE wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia wizji nakreślonej w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowej. Opisuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji w obliczu rewolucji cyfrowej. Aby dostosować polski system edukacji i szkoleń do ery cyfrowej, w dokumencie tym wskazano, że należy: włączać technologie cyfrowe do nauczania i umożliwiać nauczycielom korzystanie z nich; wspierać rozwój cyfrowych narzędzi edukacyjnych, w tym badań nad wpływem sztucznej inteligencji; podejmować działania i środki w zakresie cyberbezpieczeństwa w edukacji i szkoleniach, w tym dotyczące podnoszenia świadomości; inwestować w łączność, infrastrukturę cyfrową i dostępność cyfrową w kształceniu i szkoleniu. Największym wyzwaniem dla organów prowadzących szkoły i szkół jest nowoczesne wyposażenie pracowni komputerowych oraz zapewnienie, by w każdej sali lekcyjnej mogły się odbywać zajęcia z wykorzystaniem technologii cyfrowych – wystarczającej liczby komputerów (laptopów, tabletów) ze stałym dostępem do Internetu. Wyposażenie uczniów, nauczycieli i szkół w oprogramowanie, klasyczne i nowe technologie cyfrowe, internetowe zasoby i serwisy edukacyjne oraz inne narzędzia i materiały powinno być ściśle związane z edukacyjnymi celami, którym ma służyć, i im podporządkowane. Zaproponowane w PCTE działania są fundamentalne dla dalszego rozwoju cyfrowej edukacji w Polsce i gwarantują przygotowania kolejnych pokoleń do funkcjonowania i życia w społeczeństwie w warunkach coraz bardziej rozwiniętej technologii. Te zaplanowane na 2025 r., dotyczą przede wszystkim obszaru wyposażenia szkół w sprzęt komputerowy, oprogramowanie i dostęp do sieci i będą prowadzone w dużej mierze ze środków europejskich pochodzących z Krajowego Programu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Spośród nich należy wskazać: zapewnienie nowych komputerów przenośnych do dyspozycji nauczycieli – co najmniej 553 336 (bonów na zakup laptopa) i uczniów – co najmniej 735 000 sztuk laptopów, laptopów przeglądarkowych oraz tabletów; wyposażenie sal lekcyjnych w połączenie z siecią LAN – co najmniej 100 000 sal lekcyjnych; utworzenie laboratoriów Sztucznej Inteligencji (AI) oraz nauki, techniki, inżynierii i matematyki (STEM) w szkołach– co najmniej 16 000 szkół. W dokumencie wskazano, iż zapewnienie odpowiedniego sprzętu oraz dostępu do sieci jest niezbędnym warunkiem realizacji celów edukacyjnych związanych z cyfrową transformacją szkoły. Przy czym należy dążyć do wyposażenia szkół w sprzęt na równym, wysokim poziomie, zapewniając tym samym takie same szanse w procesie uczenia się wszystkim uczniom i nauczania wszystkim nauczycielom. PCTE wskazuje iż odpowiednie wykorzystanie nowoczesnych technologii wzmocni wyrównywanie szans edukacyjnych wszystkich uczniów i uczennic w Polsce, w szczególności mieszkających na terenach słabiej zaludnionych, uczących się w małych szkołach, czy doświadczających trudności w dostępie do informacji niezbędnych w procesie uczenia się wynikających ze stanu zdrowia czy niepełnosprawności. Istnieje ponadto szczególna potrzeba cyfrowej transformacji edukacji na obszarach wiejskich, szczególnie tych o utrudnionym dostępie do usług publicznych, co często jest związane z takimi czynnikami jak: wykluczenie transportowe, niższa gęstość zaludnienia, mniejsze budżety jednostek samorządu terytorialnego. MEN opracowało dokument Ramy określające procedury dystrybucji ww. urządzeń ICT oraz udostępniania infrastruktury szkołom. Dokument ten określa kryteria doboru szkół, które zostaną objęte wsparciem w postaci sprzętu ICT i sieci Internet. Został on poddany konsultacjom społecznym i przyjęty jako obowiązujący w październiku 2024 r. Założeniem wspólnym dla tych działań był sprawiedliwy, przejrzysty sposób doboru szkół publicznych z uwzględnieniem różnic demograficznych oraz podziału terytorialnego. Selekcja szkół odbywa się na podstawie kilku kryteriów, mających na celu uwzględnienie różnic demograficznych, ekonomicznych oraz dostępności infrastruktury w regionach. Kryteria obejmują: demograficzne i ekonomiczne wskaźniki powiatów, takie jak dochody na mieszkańca, stopa bezrobocia, zasięg korzystania z pomocy społecznej, oraz wydatki na edukację. Kryteria wyboru szkół odzwierciedlają potrzeby w zakresie sprzętu i infrastruktury ICT, takich jak pracownie STEM i AI oraz ich potencjalny wpływ na wyniki edukacyjne szkół. Zakłada się, że zastosowane kryteria selekcji szkół powinny skutkować polepszeniem efektywności nauczania w tych szkołach, poprzez lepsze wyniki egzaminów uzyskiwanych przez uczniów w szczególności z przedmiotów ścisłych. Ponadto, MEN zapewnia dostęp do platformy edukacyjnej, na której udostępniane są bezpłatne cyfrowe materiały dla uczniów i nauczycieli oraz wspierającej realizację procesu kształcenia w szkołach i placówkach niezależnie od usytuowania szkoły. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (ZPE) dostępna pod adresem www.zpe.gov.pl, to narzędzie, które posiada funkcjonalności umożliwiające m.in. szkolenia dla nauczycieli, prowadzenie przez nauczycieli zajęć z uczniami, czy rozwijanie zainteresowań uczniów. Zgromadzone na platformie zasoby cyfrowe są udostępniane bezpłatne. Obejmują podstawę programową kształcenia ogólnego od klasy I szkoły podstawowej do ostatniej klasy szkoły podstawowej (liceum, technikum, BS I i BS II), oraz część podstawy programowej kształcenia w zawodach. Zasoby zgromadzone na ZPE są systematycznie aktualizowane oraz wzbogacane o kolejne materiały. Na ZPE zamieszczono także zestawy narzędzi edukacyjnych, w skład których wchodzą m.in. programy nauczania z konspektami scenariuszy lekcji, poradniki metodyczne z przykładowymi scenariuszami lekcji, scenariusze interdyscyplinarnych projektów edukacyjnych, narzędzia do pomiaru dydaktycznego i ewaluacji kompetencji kluczowych. Na ZPE znajdują się także materiały z zakresu doradztwa zawodowego. Ponadto, Minister Edukacji (Komunikat z dnia 31 marca 2025 r.) ogłosiła program dotacyjny pod nazwą Odkrywcy, który kierowany jest m.in. do organizacji pozarządowych, instytucji kultury i instytucji naukowych. Wśród określonych przez Ministra celów jakie mają realizować beneficjenci w swoich projektach jest organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz warsztatów rozwijających kreatywność dzieci i młodzieży oraz kształtujących wiedzę w zakresie nauk STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics - Nauki, Technologii, Inżynierii i Matematyki), w szczególności w szkołach funkcjonujących na wsi. Aktualnie trwa ocena merytoryczna wniosków. Rozstrzygniecie, którym wnioskodawcom zostanie udzielona datacja przewidziano na początek czerwca. Projekty będą realizowane do końca 2025 r. W ramach środków z FERS Ośrodek Rozwoju Edukacji realizuje obecnie projekt pn. Pilotażowe wdrożenie modułowych e-podręczników oraz opracowanie założeń do zaawansowanych technologicznie e - materiałów wspierających nowoczesne metody nauczania i uczenia się. Modułowe e - podręczniki to narzędzie dydaktyczne, którego stworzenie było możliwe dzięki znacznemu rozbudowaniu bazy e-materiałów na ZPE, a także przygotowaniu odpowiednich rozwiązań technologicznych w ramach ZPE. Modułowy e-podręcznik to przestrzeń edukacyjna, która m.in. umożliwia uczniom samodzielne zdobywanie wiedzy i kształtowanie umiejętności, a nauczycielom projektowanie, prowadzenie i kontrolowanie przebiegu procesu edukacyjnego. Realizowane działanie ma, póki co, charakter pilotażowy - niezbędne jest przetestowanie e-podręczników zarówno pod względem zawartości, struktury, doboru e-materiałów, pracy z e-materiałami, a także pracy z narzędziem od strony nauczyciela, jak i ich wdrażania. Dodatkowo z wykorzystaniem środków finansowych UE wspierane są działania na rzecz rozwoju i doskonalenia kompetencji cyfrowych oraz wykorzystywania nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu. W ramach szkoleń dla nauczycieli realizowanych ze środków europejskich zarówno KPO jak i FERS planowanie jest przeszkolenie ponad 100 tys. nauczycieli z umiejętności cyfrowych o różnym stopniu zaawansowania. Szkolenia te oparte są na standardach kompetencji cyfrowych nauczycieli wypracowanych przez MEN, obejmujących m. in. kwestie związane z przepisami prawa, ochrona danych osobowych, i zasadami bezpieczeństwa dotyczącymi korzystania z zasobów dostępnych w sieci czy korzystania z mediów i informacji. MEN nie tylko wspiera szkoły w zakresie nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu, wspiera także bardziej tradycyjne obszary działania szkół, w tym szkół na wsi, np. funkcjonowanie bibliotek szkolnych. Z budżetu państwa są przeznaczane znaczące środki na wsparcie organów prowadzących szkoły na potrzeby zakupu nowości wydawniczych do bibliotek szkolnych. Tylko na realizację Priorytetu 3 Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0. na lata 2021-2025 zostało zaplanowanych 138 mln 410 tys. zł. Do, wspomnianego w przez pana posła województwa lubuskiego. trafiło odpowiednio: 2021 r. 2022 r. 2023 r. 2024 r. 2025 r. 310 501 zł 637 669 zł 559 544 zł 521 733 zł 563 569 zł Przeważająca część tych środków została wydatkowana na zakup książek do bibliotek szkolnych. Biblioteki szkolne, które przystąpiły do programu, miały też możliwość przeznaczyć środki na zakup elementów wyposażenia, aby zmienić organizację przestrzenną i zacząć postrzegać biblioteki jako miejsca przyjazne uczniom. Pomieszczenia biblioteczne zostały wyposażone m.in. w: regały biblioteczne, stojaki na książki, pojemniki na karty biblioteczne, drabinki i stopnie biblioteczne, stoliki, krzesła, lampki biurkowe, rolety, żaluzje, przekładki alfabetyczne i działowe, podpórki do książek, wózek biblioteczny, kanapy, szafki na dokumenty biblioteczne, regały ekspozycyjne, gabloty informacyjne, a także pufy i siedziska do kącika czytelniczego. Dokonano również zakupu sprzętu, aby stworzyć/unowocześnić stanowisko pracy nauczyciela bibliotekarza. Zakupione zostały, m.in.: lady biblioteczne, sprzęt komputerowy, czytniki kodów kreskowych, biblioteczne programy komputerowe i czytniki ebooków. Szkoły przeznaczały też część środków na prowadzenie działań promujących czytelnictwo. Organizowano konkursy, akcje czytelnicze, spotkania z twórcami, warsztaty, zajęcia teatralne, kiermasze książek, wystawy, wieczorki poetycko-literackie. Aktualnie trwają prace nad przygotowaniem założeń nowej edycji programu promującego czytelnictwo w latach 2026-2030. Należy również zwrócić uwagę na wsparcie szkół w zakresie doskonalenia nauczycieli. Po ukończeniu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela czynni zawodowo nauczyciele - zarówno ze szkół wiejskich, jak i miejskich - nabywają prawo do korzystania z oferty różnych form kształcenia i doskonalenia zawodowego adresowanego do nauczycieli oraz do ich dofinansowania. Doskonalenie zawodowe nauczycieli jest prowadzone przez placówki doskonalenia nauczycieli, a także przez uczelnie, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, biblioteki pedagogiczne oraz inne jednostki, których zadania statutowe obejmują doskonalenie zawodowe nauczycieli (np. stowarzyszenia, fundacje). Kwestie dotyczące dofinansowania doskonalenia nauczycieli są regulowane przepisami art. 70a ustawy – Karta Nauczyciela[3] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2019 r. w sprawie dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli, szczegółowych celów szkolenia branżowego oraz trybu i warunków kierowania nauczycieli na szkolenia branżowe.[4] Przepisy te stanowią o wysokości, usytuowaniu i sposobie wydatkowania środków przeznaczanych corocznie na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli. Wskazują one również dysponentów tych środków. Zgodnie z ww. przepisami ustawy środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli wyodrębnia się: w budżetach organów prowadzących szkoły – w wysokości 0,8 % planowanych rocznych środków przeznaczanych na wynagrodzenia osobowe nauczycieli, w budżetach wojewodów w łącznej wysokości 12 400 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego, w budżecie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w łącznej wysokości 2 700 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego. Przepisy Karty Nauczyciela (art. 70a ust. 3a) stanowią, że ze środków na doskonalenie zawodowe nauczycieli, o których mowa w art. 70a ust. 1, dofinansowuje się: koszty udziału nauczycieli w seminariach, konferencjach, wykładach, warsztatach, szkoleniach, studiach podyplomowych oraz innych formach doskonalenia zawodowego nauczycieli prowadzonych odpowiednio przez placówki doskonalenia nauczycieli, szkoły wyższe oraz inne podmioty, których zadania statutowe obejmują doskonalenie zawodowe nauczycieli; koszty udziału nauczycieli w formach kształcenia nauczycieli prowadzonych przez szkoły wyższe i placówki doskonalenia nauczycieli; wspomaganie szkół oraz sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli prowadzonych przez placówki doskonalenia nauczycieli, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne i biblioteki pedagogiczne; koszty udziału nauczycieli w szkoleniach branżowych, o których mowa w art. 70c ust. 1 Karty Nauczyciela. Środki na dofinansowanie, w części lub w całości, doskonalenia zawodowego nauczycieli, wyodrębniane corocznie w budżetach organów prowadzących szkoły, przeznacza się na dofinansowanie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli zatrudnionych w prowadzonych przez te organy przedszkolach, szkołach i placówkach. Środki wyodrębniane w budżetach wojewodów na sfinansowanie kosztów związanych z zatrudnianiem doradców metodycznych w województwie, a w budżecie MEN na organizację ogólnokrajowych zadań z zakresu doskonalenia zawodowego nauczycieli. Nauczyciele mają możliwość poszerzania kompetencji przez udział w różnego rodzaju formach kształcenia ustawicznego, odpowiadających zarówno ich indywidualnym potrzebom, jak i potrzebom szkoły, w której są zatrudnieni. Dyrektor szkoły jest zobowiązany do zapewnienia nauczycielowi wsparcia w ramach doskonalenia zawodowego, a formy doskonalenia nauczycieli muszą być zgodne z potrzebami szkoły, które rozpoznaje i wyznacza dyrektor danej placówki. Potrzeby w zakresie doskonalenia nauczycieli określane są na każdy rok szkolny. Ponadto, zgodnie z przepisami § 4 ww. rozporządzenia, dyrektorzy szkół do dnia 31 października danego roku składają do organu prowadzącego wnioski o dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli w następnym roku kalendarzowym, uwzględniające określone w tym zakresie potrzeby szkół i nauczycieli. Organ prowadzący, w porozumieniu z dyrektorami szkół, ustala corocznie maksymalną kwotę dofinansowania doskonalenia nauczycieli oraz formy i specjalności kształcenia, na które dofinansowanie jest przyznawane. W celu wspierania nauczycieli i rad pedagogicznych w doskonaleniu zawodowym oraz rozwoju kompetencji metodycznych powoływani są nauczyciele-doradcy metodyczni. Kwestie dotyczące powoływania i zakresu obowiązków doradcy metodycznego regulują przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli.[5] Do zadań doradcy metodycznego, zgodnie z § 24 ww. rozporządzenia, należy m.in.: Wspomaganie nauczycieli w rozwijaniu umiejętności metodycznych, co pozwala na bardziej efektywne prowadzenie lekcji oraz wszechstronny rozwój uczniów. Pomoc w planowaniu, organizowaniu i ocenie efektów procesu dydaktyczno-wychowawczego z uwzględnieniem różnorodnych potrzeb uczniów. Dzięki temu lekcje stają się bardziej dostosowane do indywidualnych możliwości uczniów. Wspieranie w opracowywaniu, doborze i adaptacji programów nauczania, aby programy były atrakcyjne i skuteczne. Motywowanie nauczycieli do podejmowania działań innowacyjnych, które wprowadzają świeże podejście do nauczania i poszerzają horyzonty edukacyjne uczniów. Doradca metodyczny realizuje swoje zadania poprzez: Udzielanie indywidualnych konsultacji, co umożliwia nauczycielom indywidualne wsparcie w ich działaniach dydaktycznych. Prowadzenie różnego rodzaju zajęć edukacyjnych, otwartych oraz warsztatowych, które rozwijają umiejętności nauczycieli i inspirują do działań innowacyjnych. Organizowanie różnorodnych form doskonalenia, które wspomagają pracę dydaktyczno-wychowawczą nauczycieli. Tworzenie sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli oraz dyrektorów szkół i placówek, co umożliwia wymianę doświadczeń i inspiracji. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli, zadania doradcy metodycznego powierza nauczycielowi kurator oświaty właściwy ze względu na siedzibę publicznej placówki doskonalenia, w której doradca ma być zatrudniony, w porozumieniu z dyrektorem tej placówki oraz po uzgodnieniu z dyrektorem szkoły lub placówki, w której nauczyciel jest zatrudniony. Kurator oświaty jest zobowiązany przygotować plan sieci doradztwa metodycznego na terenie województwa, w porozumieniu z dyrektorami publicznych placówek doskonalenia, biorąc pod uwagę: liczbę nauczycieli poszczególnych specjalności w województwie; potrzeby nauczycieli w zakresie doskonalenia zawodowego; konieczność zapewnienia nauczycielom równego dostępu terytorialnego i przedmiotowego do doradztwa metodycznego na terenie województwa i uwzględniać w tym planie doradców metodycznych, stosownie do potrzeb. Opisane rozwiązanie daje szansę na ukształtowanie doradztwa metodycznego w taki sposób, aby było ono dostępne dla wszystkich nauczycieli. MEN podejmuje również szereg działań na rzecz podnoszenia jakości edukacji włączającej, których celem jest poprawa funkcjonowania wszystkich uczniów, w tym uczniów ze szkół wiejskich. Prowadzone przez MEN działania skupiają się na rozwijaniu mocnych stron, zainteresowań i talentów każdego ucznia, oraz takim organizowaniu kształcenia, by uczniowie z różnymi potrzebami mogli się efektywnie uczyć. MEN prowadzi działania mające na celu: rozwijanie świadomości rozumienia założeń edukacji włączającej oraz wiedzy i umiejętności w zakresie realizacji tych założeń w praktyce, przygotowanie kadr do pracy w oddziałach zróżnicowanych pod względem potrzeb edukacyjnych uczniów, uwzględniające w szczególności potrzeby wynikające z niepełnosprawności, rozwój zasobów dla edukacji włączającej: standardy zatrudniania nauczycieli specjalistów, adaptacje podręczników dostosowane do potrzeb uczniów z niepełnosprawnościami, materiały edukacyjne i ćwiczeniowe, poradniki, narzędzia diagnostyczne i materiały do pracy postdiagnostycznej, przygotowanie nowych rozwiązań merytoryczno-organizacyjnych w obszarze wczesnego wspomagania rozwoju dzieci, organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz kształcenia specjalistycznego, w oparciu o współczesną wiedzę naukową i przykłady praktyki o potwierdzonej skuteczności oraz pilotaże. W MEN kontynuowane są prace nad wdrożeniem nowego modelu oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów oraz planowania na tej podstawie wsparcia w procesie kształcenia, wychowania i opieki (procesy te określane są jako „ocena funkcjonalna”[6]). W ramach tych prac m.in. opracowano standardy oceny funkcjonalnej oraz narzędzia diagnostyczne do oceny rozwoju poznawczego, osobowościowego i emocjonalno-społecznego uczniów oraz materiały do pracy postdiagnostycznej, które pilotażowo były udostępniane poradniom, które zawarły porozumienie z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji w Warszawie. Obecnie trwają prace nad przeniesieniem narzędzi na infrastrukturę MEN oraz aktualizacją informatyczną. We wrześniu 2025 r. planowane jest udostępnienie zaktualizowanych narzędzi dla specjalistów w przedszkolach, szkołach i placówkach. Uprzejmie informuję, że MEN w celu poprawy dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży, w tym na wsi, wprowadził standardy zatrudnienia w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Wprowadzenie standardów zostało rozłożone na dwa etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r. Zwiększona liczba nauczycieli specjalistów oznacza zwiększony dostęp do wsparcia w przedszkolu/szkole, bez potrzeby uzyskiwania dodatkowych dokumentów wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne, takich jak opinia czy orzeczenie. Dzięki wprowadzonym zmianom w przepisach łączna liczba etatów nauczycieli specjalistów wzrosła z 21 923,67 etatów w roku szkolnym 2021/2022 do 54 599,35 etatów w roku szkolnym 2024/2025 (według stanu SIO na 12.05.2025 r.). W związku z powyższym, na przestrzeni dwóch lat nastąpił wzrost etatów nauczycieli specjalistów o 32 675,68 etatów, co stanowi wzrost o ponad 149 %. MEN realizuje szereg projektów i programów wspierających szkoły, przedszkola i placówki: Projekt „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży” (FERS): realizowany przez IBE-PIB, celem jest opracowanie metod i narzędzi wspierających dostępność edukacji oraz rozwój kompetencji kadry pedagogicznej, powstaje zestaw narzędzi do szkolnej oceny funkcjonalnej i oceny dobrostanu uczniów na różnych etapach edukacji. Projekt „Szkoła dostępna dla wszystkich” (we współpracy z IBE-PIB, UNICEF i uczelniami): skierowany do nauczycieli specjalistów, celem jest rozwój ich kompetencji w zakresie udzielania adekwatnego wsparcia uczniom, rodzicom i nauczycielom, projekt promuje tworzenie środowiska szkolnego zapewniającego poczucie akceptacji i integracji. Program „Wolontariat na rzecz wsparcia rówieśniczego” (Narodowy Program Zdrowia): skierowany do szkół ponadpodstawowych, celem jest opracowanie programu rówieśniczego wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego oraz ocena jego skuteczności, zakłada współpracę szkół z jednostkami ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Program „Za życiem” – kluczowe działania MEN: Działanie 2.4 – Wieloaspektowa i kompleksowa pomoc niepełnosprawnemu dziecku w okresie od 0. roku życia do rozpoczęcia nauki w szkole oraz jego rodzinie: zapewnienie kompleksowego wsparcia dziecku z niepełnosprawnością oraz zagrożonemu niepełnosprawnością (od urodzenia do rozpoczęcia nauki), zapewnienie rodzicom dziecka z niepełnosprawnością oraz zagrożonego niepełnosprawnością kompetentnej i miarodajnej informacji dotyczącej ich dziecka oraz jego problemów rozwojowych oraz specjalistycznej opieki i wsparcia w procesach rehabilitacji i rewalidacji a także pomocy w życiu codziennym.. Działanie 5.4 – Tranzycja na rynek pracy: przygotowanie młodzieży z niepełnosprawnościami do wejścia na rynek pracy, współpraca z organizacjami pozarządowymi, pracodawcami i szkołami specjalnymi, MEN zleciło IBE-PIB opracowanie funkcjonalnego profilu zawodowego (FPZ) opartego na klasyfikacji ICF. Specjalistyczne Centra Wspierające Edukację Włączającą (SCWEW) W ramach współpracy z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji, MEN realizuje projekt SCWEW. Celem jest wspieranie przedszkoli i szkół ogólnodostępnych – również na terenach wiejskich – w zapewnianiu odpowiedniego wsparcia uczniom o zróżnicowanych potrzebach. Dzięki wykorzystaniu wiedzy i doświadczenia nauczycieli szkół specjalnych, SCWEW ma przyczynić się do poprawy jakości edukacji, wychowania i opieki, integracji dzieci z niepełnosprawnościami, budowania społeczeństwa włączającego. MEN konsekwentnie rozwija system edukacji włączającej poprzez: inwestycje w kadry i zasoby edukacyjne, wdrażanie narzędzi diagnostycznych i oceny funkcjonalnej, realizację programów wspierających dzieci, młodzież oraz ich rodziny, budowanie środowiska szkolnego sprzyjającego integracji i równości szans. Wzrost zatrudnienia specjalistów, rozwój projektów oraz nowe standardy pracy szkół to dowody na systemowe podejście MEN do włączania wszystkich uczniów w życie edukacyjne i społeczne, w tym z terenów wiejskich. Ponadto, MEN realizuje moduł 3 programu „Posiłek w szkole i w domu”, którego celem jest wzmocnienie opiekuńczej funkcji szkoły podstawowej przez tworzenie warunków umożliwiających spożywanie przez uczniów posiłku podczas pobytu w szkole. Jednocześnie, jest to wsparcie organów prowadzących publiczne szkoły podstawowe w zwiększeniu liczby stołówek szkolnych oraz miejsc dostosowanych do spożywania posiłków przez uczniów. W ramach tego modułu przewidziano: doposażenie i poprawę standardu funkcjonujących stołówek lub doposażenie stołówek, które obecnie nie funkcjonują, tak aby mogły zostać uruchomione lub stworzenie nowych stołówek, wsparcie w zakresie adaptacji i wyposażenia pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków, tzw. jadalni. Wsparcie udzielane jest organom prowadzącym szkoły w formie dotacji celowej. Wsparcie finansowe może zostać udzielone na: bieżące prace remontowo-adaptacyjne służące poprawie standardu funkcjonowania stołówek szkolnych lub pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków, zakup niezbędnego wyposażenia kuchni w stołówkach szkolnych, zakup niezbędnego wyposażenia pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków. Na realizację Programu w latach 2024 – 2028 przewidziano środki w wysokości 200 mln zł pochodzących z budżetu państwa, w każdym roku po 40 mln zł. Maksymalna kwota wsparcia finansowego wynosi: - 80 tys. zł - na doposażenie i poprawę standardu funkcjonujących stołówek szkolnych oraz doposażenie stołówek szkolnych, które obecnie nie funkcjonują; - 25 tys. zł - na adaptację, poprawę standardu i wyposażenie pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków (jadalni). W 2024 r. ze wsparcia skorzystało 426 organów prowadzących publiczne szkoły podstawowe. Zadania zrealizowano w 671 szkołach podstawowych, w tym w szkołach funkcjonujących na wsi lub małych miastach. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 i 1717 [2] Uchwała nr 98 Rady Ministrów w sprawie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” z dnia 12 września 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 812). [3] Dz. U. z 2024 r. poz. 986 z późn. zm. [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 2628 - j.t. [5] Dz. U. z 2023 r. poz. 2738 - j.t. [6] https://edukacjawzasiegureki.pl/edukacja-wlaczajaca/czym-jest-i-jak-dziala-ocena-funkcjonalna/