Interpelacja w sprawie konieczności nowelizacji przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej w kierunku ograniczenia nadużyć prawa do informacji publicznej przez podmioty komercyjne
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9689
do ministra cyfryzacji
w sprawie konieczności nowelizacji przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej w kierunku ograniczenia nadużyć prawa do informacji publicznej przez podmioty komercyjne
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 02-05-2025
Szanowny Panie Ministrze,
prawo do informacji publicznej, jako jedno z fundamentalnych praw obywatelskich wynikających z art. 61 Konstytucji RP, ma na celu zapewnienie transparentności i odpowiedzialności władzy publicznej przed społeczeństwem. Jednak w ostatnich latach obserwuje się coraz częstsze wykorzystywanie tego narzędzia przez podmioty prywatne, w szczególności firmy komercyjne, które składają liczne, często masowe wnioski w celach niezwiązanych z interesem publicznym.
Firmy te wykorzystują informacje publiczne w celach marketingowych, handlowych lub w ramach działalności gospodarczej, niejednokrotnie utrudniając funkcjonowanie administracji publicznej – zwłaszcza na poziomie gmin i powiatów. W praktyce dochodzi do:
zalewania urzędów wnioskami od podmiotów komercyjnych (często automatycznie generowanych),
żądań udostępnienia danych, które później trafiają do obrotu wtórnego (np. bazy przetargowe, komercyjne wyszukiwarki umów),
wykorzystywania prawa do informacji publicznej jako „taniego” źródła danych do celów czysto zarobkowych,
pozornych zapytań mających na celu zdobycie przewagi konkurencyjnej w działalności rynkowej.
Zarówno orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i liczne publikacje naukowe (m.in. z zakresu prawa administracyjnego, informacji publicznej i ochrony danych osobowych), wskazują, że brakuje ustawowych mechanizmów pozwalających odróżnić legalne korzystanie z prawa do informacji od jego nadużycia.
Praktycy samorządowi - zarówno w gminach, jak i powiatach - alarmują, że administracja publiczna traci cenne zasoby kadrowe i czasowe na obsługę wniosków, które nie służą dobru publicznemu, lecz wyłącznie interesowi prywatnemu.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
Czy planowane są działania legislacyjne zmierzające do nowelizacji ustawy o dostępie do informacji publicznej, uwzględniające wyłączenia lub ograniczenia w przypadku działań o charakterze czysto komercyjnym?
Czy możliwe jest wprowadzenie do ustawy przepisów, które wprost przeciwdziałałyby nadużywaniu prawa do informacji, np. poprzez klauzulę nadużycia prawa, mechanizm kontroli celu żądania informacji lub ograniczenia masowych wniosków automatycznych?
Czy prowadzone były analizy dotyczące wpływu masowych komercyjnych wniosków o informację publiczną na funkcjonowanie samorządów, urzędów centralnych i jednostek organizacyjnych administracji publicznej?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Dariusz Standerski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (17)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7211 znakówadres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
Sekretarz Stanu
Dariusz Standerski
BM.WP.057.86.2025
Warszawa, 12 lipca 2025 r.
Szanowny Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie informuję, że Ministerstwo Cyfryzacji podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone
w odpowiedzi udzielonej w dniu 17 maja br. (sygn. BM-WP.057.85.2025 oraz
BM.WP.057.86.2025) dotyczącej interpelacji o numerach 96881 i 96892.
Niemniej jednak, należy podkreślić, że w orzecznictwie odnoszącym się do art. 2 ustawy o
dostępie do informacji publicznej dominuje pogląd, że prawo dostępu do informacji
publicznej przysługuje „każdemu”3. Zgodnie z tą tezą wniosek o udostępnienie informacji
publicznej można złożyć także anonimowo, poprzez e-mail. Wniosek taki wszczyna
postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej. Rozwinięciem tej linii
orzeczniczej jest także stanowisko, które wskazuje, że wniosek o udostępnienie informacji
nie musi być podpisany. Nie ma też podstaw, do żądania, aby wnioskodawca podał w nim
swoje dane. Oznacza to, że składanie wniosku anonimowo jest w pełni dopuszczalne. Na
taką linię orzeczniczą składają się 4 wyroki NSA4.
Stanowisko takie podziela także Rzecznik Praw Obywatelskich w wystąpieniu z 8 kwietnia
2025 r., które skierował do Wojewody Łódzkiego.
Odnosząc się do możliwości ograniczenia składania wniosków wyłącznie do tych, które
pochodzą od osoby zidentyfikowanej, wskazuje się następujące stanowisko.
Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny5 zakres prawa określonego w art. 61 Konstytucji RP
zdeterminowany jest w znacznej mierze przez Konstytucję RP. To przepisy ustawy
zasadniczej:
określają poszczególne uprawnienia płynące z prawa do informacji,
wskazują, na jakie jednostki organizacyjne nałożony został obowiązek podjęcia
stosownych działań.
Nie wyklucza to jednak ani doprecyzowania cech, ani zakresu podmiotów obowiązanych
do udzielenia informacji, ani też treści udostępnianych informacji i sposobu ich
pozyskiwania. Tym samym odrzucono zakaz przyjmowania aktów normatywnych
doprecyzowujących materialne treści prawa do informacji, jego zakresu i granic, o którym
mowa w przywołanym wyroku6. Należy przyjąć, że Konstytucja RP nie wyznacza
minimalnego standardu dostępu do informacji publicznej.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreślono też, że efektywność zasady
powszechnego obywatelskiego dostępu do informacji publicznej zależy od prawidłowości
wyważenia proporcji między konstytucyjną zasadą dostępności a zakresem ograniczeń
1 w sprawie konieczności nowelizacji przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej
2 w sprawie konieczności nowelizacji przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej w kierunku
ograniczenia nadużyć prawa do informacji publicznej przez podmioty komercyjne
3 art. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. 2022 r. poz. 902).
4 Wyroki NSA z: 1 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 5102/21; 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK 7700/21;
17 października 2023 r., sygn. akt III OSK 1559/22; 1 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 318/.
5 Wyrok z 16.9.2002 r. (K 38/01, OTK-A 2002, Nr 5, poz. 59).
6 Wyrok z 16.9.2002 r. (K 38/01, OTK-A 2002, Nr 5, poz. 59).
-- 1 of 3 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
i wyjątków określanych w ustawach zwykłych, procedur i gwarancji zapewniających
realizację tej zasady7.
Tym samym wydaje się, że zmiany w ustawie o dostępie do informacji publicznej,
polegające na określeniu minimalnych wymagań wniosku o udostępnienie informacji
publicznej, są możliwe:
jeśli nie ogranicza to zasady jawności;
z uwzględnieniem art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i wynikającej z niego zasady
proporcjonalności.
Poniżej przekazuję informację przesłane przez MSWIA w 28 maja br. do Ministra
Cyfryzacji.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji kieruje działami administracji rządowej:
administracja publiczna, sprawy wewnętrzne, wyznania religijne oraz mniejszości
narodowe i etniczne.
W art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej8
określono katalog spraw, które obejmuje dział administracja publiczna. Należy zauważyć,
że w powyższym katalogu nie ujęto zagadnień dotyczących udzielania informacji
publicznej.
Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej9
Minister SWiA jest wyłącznie jednym z podmiotów zobowiązanych do udostępniania
informacji publicznej. Minister SWiA nie jest zatem właściwy do dokonania oceny
postulatów zawartych w niniejszych wystąpieniach bądź ustalania wytycznych odnośnie
do dostępu do informacji publicznej.
Niemniej pragnę przedstawić opinię Ministerstwa SWiA, jako jednego z organów
rozpatrujących wnioski o dostęp do informacji publicznej.
W ocenie Ministerstwa SWiA zagadnienia poruszone w przedmiotowych wystąpieniach
mają swoje uzasadnienie. Wnioski kierowane anonimowo do MSWiA (45 wniosków w
okresie od stycznia 2024 r. do maja 2025 r.), jak i przesyłane z adresów mailowych,
niezawierające podpisu elektronicznego, a więc od osób o niezweryfikowanej tożsamości,
stanowią znaczny procent wniosków kierowanych do urzędu ogółem. Anonimowość
sprzyja w tym wypadku składaniu wniosków mogących stanowić nadużycie prawa do
informacji publicznej. Powyższe powoduje również, że w przypadku zaistnienia przesłanek
wydania decyzji odmownej, gdzie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.
Kodeks postępowania administracyjnego10 i w rezultacie bezwzględnie jest wymagany
własnoręczny podpis wnioskodawcy lub kwalifikowany podpis elektroniczny (bądź podpis
zaufany, podpis osobisty) na wniosku o udostępnienie informacji publicznej, konieczne jest
usunięcie tego braku w postępowaniu naprawczym, uregulowanym w art. 64 § 2 Kpa.
Powyższe znajduje swoje odzwierciedlenie w licznym orzecznictwie sądów
administracyjnych11.
Podobnie w aspekcie nadużywania prawa do informacji publicznej przez podmioty
komercyjne również należy wskazać na znaczną skalę omawianego zjawiska.
7 Wyrok TK z 15.10.2009 r., K 26/08, OTK-A 2009, Nr 9, poz. 135), M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP.
Tom I. Komentarz do art. 1–86, Warszawa 2016.
8 Dz. U. z 2024 r. poz. 1370, z późn. zm.
9 Dz. U. z 2022 r. poz. 902
10 Dz. U. z 2024 r. poz. 572
11 wyroki NSA z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 758/16; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK
1002/09; z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 692/18; z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK
7700/21
-- 2 of 3 --
telefon +48 22 245 54 42 ul. Królewska 27
adres email sekretariat.BM@cyfra.gov.pl 00-060 Warszawa
www.gov.pl/web/cyfryzacja
W okresie od stycznia 2024 r. do maja 2025 r. w MSWiA zarejestrowano bowiem ponad
200 wniosków kierowanych od podmiotów komercyjnych, wyłącznie w sprawach
dotyczących roszczeń do nieruchomości, a także od podmiotów zajmujących się
organizacją przewozów pojazdami uprzywilejowanymi.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Standerski
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - Departament Spraw Parlamentarnych
-- 3 of 3 --