Interpelacja nr 9619
Interpelacja w sprawie zagrożeń dla praw i wolności obywatelskich wynikających z utworzenia Europejskiej Agencji ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zagrożeń dla praw i wolności obywatelskich wynikających z utworzenia Europejskiej Agencji ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA)
Interpelacja nr 9619
do ministra finansów
w sprawie zagrożeń dla praw i wolności obywatelskich wynikających z utworzenia Europejskiej Agencji ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA)
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 28-04-2025
Szanowny Panie Premierze,
pod przykrywką szczytnych haseł walki z mafiami finansowymi, praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, w Unii Europejskiej trwają intensywne prace nad utworzeniem Europejskiej Agencji ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA) oraz pakietu regulacji „AML Package“. Jako przedstawiciel obywateli Rzeczypospolitej Polskiej kieruję niniejszą interpelację w trosce o fundamentalne prawa i wolności, które są filarami demokratycznego państwa prawa. W obliczu potencjalnych zagrożeń dla prywatności, wolności osobistych i suwerenności narodowej nie możemy pozostać obojętni wobec planowanych zmian, które mogą głęboko wpłynąć na życie każdego Polaka.
Celem AMLA jest niewątpliwie skuteczniejsza walka z przestępczością finansową w ramach Unii Europejskiej. Jednakże przewidywany zakres kompetencji tej agencji, charakter jej działań oraz sposób gromadzenia, analizy i przechowywania danych budzą poważne obawy. W szczególności zwracam uwagę na następujące, niepokojące aspekty:
Masowe przetwarzanie danych osobowych obywateli. AMLA będzie miała dostęp do ogromnych zbiorów danych finansowych, obejmujących codzienne transakcje bankowe, operacje kryptowalutowe, zakupy nieruchomości czy przelewy zagraniczne zwykłych obywateli. Skala inwigilacji finansowej nie ograniczy się do przypadków podejrzanych, lecz obejmie rutynowe działania każdego Polaka – od opłacenia rachunków po rodzinne darowizny. Tego rodzaju wszechobecny nadzór narusza podstawowe prawo do prywatności, zapisane w Konstytucji RP oraz Karcie praw podstawowych UE, wywołując uczucie niepokoju i bezradności wśród obywateli.
Domniemanie winy w życiu finansowym. Nowe przepisy AML wprowadzają niebezpieczny precedens, wymagając od obywateli udowadniania „legalności“ posiadanych środków. To odwrócenie fundamentalnej zasady domniemania niewinności, która jest kamieniem węgielnym demokratycznego porządku prawnego. Zamrożenie konta bankowego czy zablokowanie transakcji może nastąpić bez wyroku sądowego, na podstawie algorytmicznych analiz, pozostawiając obywatela w stanie niepewności i zmuszając go do walki o własne prawa. Tego rodzaju podejście godzi w godność człowieka i podważa zaufanie do instytucji państwa.
Zwiększone ryzyko arbitralnych blokad kont i dostępu do środków życiowych. Planowany model współpracy AMLA z bankami i instytucjami finansowymi, oparty na masowym nadzorze i automatycznych systemach analitycznych, niesie realne ryzyko błędnych decyzji. Zwykły obywatel, który np. otrzyma przelew od rodziny lub dokona nietypowej transakcji, może zostać odcięty od środków niezbędnych do codziennego życia – bez uprzedniego powiadomienia i bez możliwości szybkiego odwołania. Takie sytuacje nie tylko wywołują frustrację, ale mogą prowadzić do dramatycznych konsekwencji, takich jak utrata możliwości opłacenia rachunków, leczenia czy edukacji dzieci.
Utrata intymności finansowej i prywatności. Transakcje finansowe odzwierciedlają najbardziej osobiste aspekty życia: wydatki na zdrowie, edukację, wsparcie bliskich czy działalność charytatywną. Podleganie tych danych analizie i archiwizacji przez AMLA oznacza de facto likwidację prawa do finansowej intymności. Polacy mają prawo oczekiwać, że ich prywatne wybory nie będą przedmiotem nieuzasadnionej ingerencji ze strony unijnej biurokracji, a ich życie nie stanie się obiektem ciągłego monitoringu.
Rozszerzenie nadzoru na nowe technologie. AMLA otrzyma uprawnienia do monitorowania obrotu kryptowalutami, stablecoinami oraz transakcji NFT. Nawet drobne, legalne aktywności w sferze nowych technologii mogą zostać uznane za „ryzykowne“, co zniechęci obywateli do korzystania z innowacyjnych rozwiązań finansowych. Tego rodzaju podejście nie tylko hamuje rozwój technologiczny, ale także budzi obawy o dyskryminację osób korzystających z nowoczesnych form finansowania, szczególnie młodych Polaków, którzy aktywnie uczestniczą w cyfrowej gospodarce.
Niewystarczające gwarancje ochrony praw obywateli. Procedury odwoławcze od decyzji AMLA mogą okazać się iluzoryczne, skomplikowane i czasochłonne, pozostawiając obywateli bez realnej możliwości obrony. Brak przejrzystych mechanizmów kontroli nad działaniami agencji oraz niedostateczna ochrona przed nadużyciami budzą obawy o bezkarność unijnej biurokracji. Polacy zasługują na pewność, że ich prawa będą chronione, a nie narażone na ryzyko w imię walki z przestępczością.
Warto podkreślić, że w głosowaniu w Parlamencie Europejskim, dotyczącym utworzenia AMLA, za jej powołaniem opowiedzieli się europosłowie z Polski reprezentujący Koalicję Obywatelską, Nową Lewicę oraz Polskę 2050. Przeciwko głosowali europosłowie Prawa i Sprawiedliwości oraz Konfederacji. Ten podział pokazuje, jak kontrowersyjna jest to kwestia i jak pilna potrzeba merytorycznej debaty na poziomie krajowym.
Zwracam się z apelem o pilne potraktowanie niniejszej interpelacji, mając na uwadze fundamentalne znaczenie omawianych zagadnień dla ochrony wolności obywatelskich, zaufania do instytucji państwa oraz suwerenności Rzeczypospolitej Polskiej. Polacy mają prawo do życia w państwie, które szanuje ich prywatność, chroni ich przed nieuzasadnioną ingerencją i zapewnia poczucie bezpieczeństwa. W obliczu powyższych zagrożeń w imieniu obywateli Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie konkretne działania zamierza podjąć rząd RP, aby zagwarantować, że prawa obywateli do prywatności, ochrony danych osobowych oraz intymności życia finansowego nie zostaną naruszone przez działania AMLA? Czy rząd planuje wprowadzenie krajowych regulacji wzmacniających ochronę Polaków przed nadmierną inwigilacją?
Czy rząd RP przewiduje wprowadzenie procedur odszkodowawczych dla obywateli, którzy poniosą szkody wskutek błędnych lub arbitralnych decyzji AMLA, takich jak nieuzasadnione blokady kont czy ograniczenie dostępu do środków finansowych? Jakie mechanizmy zapewnią szybkie i sprawiedliwe rekompensaty?
Czy przedstawiciel rządu RP w Radzie UE zgłaszał zastrzeżenia wobec przewidywanej skali inwigilacji finansowej w ramach pakietu AML? Jeśli tak, jakie to były zastrzeżenia i jakie stanowisko zajęły inne państwa członkowskie?
W jaki sposób rząd RP zamierza monitorować działania AMLA, aby zapewnić, że nie naruszą one suwerenności narodowej w zakresie nadzoru finansowego? Czy są planowane mechanizmy współpracy z agencją, które zagwarantują poszanowanie polskich interesów?
Czy obywatele będą mieli zagwarantowaną szybką i skuteczną ścieżkę odwoławczą od decyzji dotyczących zablokowania lub zajęcia ich środków finansowych w ramach procedur AML? Jakie kroki podejmie rząd, aby zapewnić przejrzystość i dostępność takich procedur?
Czy rząd RP rozważa przeprowadzenie kampanii informacyjnej, która uświadomi Polakom konsekwencje działań AMLA i pomoże im chronić swoje prawa w obliczu nowych regulacji?
Interpelacja nr 9619
do ministra finansów
w sprawie zagrożeń dla praw i wolności obywatelskich wynikających z utworzenia Europejskiej Agencji ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA)
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 28-04-2025
Szanowny Panie Premierze,
pod przykrywką szczytnych haseł walki z mafiami finansowymi, praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, w Unii Europejskiej trwają intensywne prace nad utworzeniem Europejskiej Agencji ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA) oraz pakietu regulacji „AML Package“. Jako przedstawiciel obywateli Rzeczypospolitej Polskiej kieruję niniejszą interpelację w trosce o fundamentalne prawa i wolności, które są filarami demokratycznego państwa prawa. W obliczu potencjalnych zagrożeń dla prywatności, wolności osobistych i suwerenności narodowej nie możemy pozostać obojętni wobec planowanych zmian, które mogą głęboko wpłynąć na życie każdego Polaka.
Celem AMLA jest niewątpliwie skuteczniejsza walka z przestępczością finansową w ramach Unii Europejskiej. Jednakże przewidywany zakres kompetencji tej agencji, charakter jej działań oraz sposób gromadzenia, analizy i przechowywania danych budzą poważne obawy. W szczególności zwracam uwagę na następujące, niepokojące aspekty:
Masowe przetwarzanie danych osobowych obywateli. AMLA będzie miała dostęp do ogromnych zbiorów danych finansowych, obejmujących codzienne transakcje bankowe, operacje kryptowalutowe, zakupy nieruchomości czy przelewy zagraniczne zwykłych obywateli. Skala inwigilacji finansowej nie ograniczy się do przypadków podejrzanych, lecz obejmie rutynowe działania każdego Polaka – od opłacenia rachunków po rodzinne darowizny. Tego rodzaju wszechobecny nadzór narusza podstawowe prawo do prywatności, zapisane w Konstytucji RP oraz Karcie praw podstawowych UE, wywołując uczucie niepokoju i bezradności wśród obywateli.
Domniemanie winy w życiu finansowym. Nowe przepisy AML wprowadzają niebezpieczny precedens, wymagając od obywateli udowadniania „legalności“ posiadanych środków. To odwrócenie fundamentalnej zasady domniemania niewinności, która jest kamieniem węgielnym demokratycznego porządku prawnego. Zamrożenie konta bankowego czy zablokowanie transakcji może nastąpić bez wyroku sądowego, na podstawie algorytmicznych analiz, pozostawiając obywatela w stanie niepewności i zmuszając go do walki o własne prawa. Tego rodzaju podejście godzi w godność człowieka i podważa zaufanie do instytucji państwa.
Zwiększone ryzyko arbitralnych blokad kont i dostępu do środków życiowych. Planowany model współpracy AMLA z bankami i instytucjami finansowymi, oparty na masowym nadzorze i automatycznych systemach analitycznych, niesie realne ryzyko błędnych decyzji. Zwykły obywatel, który np. otrzyma przelew od rodziny lub dokona nietypowej transakcji, może zostać odcięty od środków niezbędnych do codziennego życia – bez uprzedniego powiadomienia i bez możliwości szybkiego odwołania. Takie sytuacje nie tylko wywołują frustrację, ale mogą prowadzić do dramatycznych konsekwencji, takich jak utrata możliwości opłacenia rachunków, leczenia czy edukacji dzieci.
Utrata intymności finansowej i prywatności. Transakcje finansowe odzwierciedlają najbardziej osobiste aspekty życia: wydatki na zdrowie, edukację, wsparcie bliskich czy działalność charytatywną. Podleganie tych danych analizie i archiwizacji przez AMLA oznacza de facto likwidację prawa do finansowej intymności. Polacy mają prawo oczekiwać, że ich prywatne wybory nie będą przedmiotem nieuzasadnionej ingerencji ze strony unijnej biurokracji, a ich życie nie stanie się obiektem ciągłego monitoringu.
Rozszerzenie nadzoru na nowe technologie. AMLA otrzyma uprawnienia do monitorowania obrotu kryptowalutami, stablecoinami oraz transakcji NFT. Nawet drobne, legalne aktywności w sferze nowych technologii mogą zostać uznane za „ryzykowne“, co zniechęci obywateli do korzystania z innowacyjnych rozwiązań finansowych. Tego rodzaju podejście nie tylko hamuje rozwój technologiczny, ale także budzi obawy o dyskryminację osób korzystających z nowoczesnych form finansowania, szczególnie młodych Polaków, którzy aktywnie uczestniczą w cyfrowej gospodarce.
Niewystarczające gwarancje ochrony praw obywateli. Procedury odwoławcze od decyzji AMLA mogą okazać się iluzoryczne, skomplikowane i czasochłonne, pozostawiając obywateli bez realnej możliwości obrony. Brak przejrzystych mechanizmów kontroli nad działaniami agencji oraz niedostateczna ochrona przed nadużyciami budzą obawy o bezkarność unijnej biurokracji. Polacy zasługują na pewność, że ich prawa będą chronione, a nie narażone na ryzyko w imię walki z przestępczością.
Warto podkreślić, że w głosowaniu w Parlamencie Europejskim, dotyczącym utworzenia AMLA, za jej powołaniem opowiedzieli się europosłowie z Polski reprezentujący Koalicję Obywatelską, Nową Lewicę oraz Polskę 2050. Przeciwko głosowali europosłowie Prawa i Sprawiedliwości oraz Konfederacji. Ten podział pokazuje, jak kontrowersyjna jest to kwestia i jak pilna potrzeba merytorycznej debaty na poziomie krajowym.
Zwracam się z apelem o pilne potraktowanie niniejszej interpelacji, mając na uwadze fundamentalne znaczenie omawianych zagadnień dla ochrony wolności obywatelskich, zaufania do instytucji państwa oraz suwerenności Rzeczypospolitej Polskiej. Polacy mają prawo do życia w państwie, które szanuje ich prywatność, chroni ich przed nieuzasadnioną ingerencją i zapewnia poczucie bezpieczeństwa. W obliczu powyższych zagrożeń w imieniu obywateli Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie konkretne działania zamierza podjąć rząd RP, aby zagwarantować, że prawa obywateli do prywatności, ochrony danych osobowych oraz intymności życia finansowego nie zostaną naruszone przez działania AMLA? Czy rząd planuje wprowadzenie krajowych regulacji wzmacniających ochronę Polaków przed nadmierną inwigilacją?
Czy rząd RP przewiduje wprowadzenie procedur odszkodowawczych dla obywateli, którzy poniosą szkody wskutek błędnych lub arbitralnych decyzji AMLA, takich jak nieuzasadnione blokady kont czy ograniczenie dostępu do środków finansowych? Jakie mechanizmy zapewnią szybkie i sprawiedliwe rekompensaty?
Czy przedstawiciel rządu RP w Radzie UE zgłaszał zastrzeżenia wobec przewidywanej skali inwigilacji finansowej w ramach pakietu AML? Jeśli tak, jakie to były zastrzeżenia i jakie stanowisko zajęły inne państwa członkowskie?
W jaki sposób rząd RP zamierza monitorować działania AMLA, aby zapewnić, że nie naruszą one suwerenności narodowej w zakresie nadzoru finansowego? Czy są planowane mechanizmy współpracy z agencją, które zagwarantują poszanowanie polskich interesów?
Czy obywatele będą mieli zagwarantowaną szybką i skuteczną ścieżkę odwoławczą od decyzji dotyczących zablokowania lub zajęcia ich środków finansowych w ramach procedur AML? Jakie kroki podejmie rząd, aby zapewnić przejrzystość i dostępność takich procedur?
Czy rząd RP rozważa przeprowadzenie kampanii informacyjnej, która uświadomi Polakom konsekwencje działań AMLA i pomoże im chronić swoje prawa w obliczu nowych regulacji?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
1.9 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11245 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 26 maja 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 9619
Znak sprawy: IF9.054.1.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9619. Interpelacja
ta dotyczy informacji o zasadach funkcjonowania europejskiego Urzędu ds.
Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA). Została ona zgłoszona przez Pana Posła
Jarosława Sachajko oraz Panią Poseł Annę Gembicką.
I. Na wstępie pragnę wyjaśnić rolę Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu
Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (ang. Anti Money Laundering Authority -
AMLA) oraz wskazać przyczyny jego powstania, w celu rozwiania niejasności i obaw,
które pojawiły się w przekazanym materiale.
Nowy urząd ma zasadnicze znaczenie dla wyeliminowania obecnych braków
w nadzorze nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu
(AML/CFT) w Unii Europejskiej. Nadzór nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy
i finansowaniu terroryzmu w UE pozostaje bowiem obecnie w gestii poszczególnych
państw członkowskich, często bez możliwości jego skutecznej koordynacji.
Urząd będzie także wspierał krajowe jednostki analityki finansowej oraz
koordynował ich działania. Wsparcie tych jednostek będzie obejmowało
w szczególności udostępnianie usług informatycznych, w celu wzmocnienia ich
zdolności analizy danych.
Rola nowego urzędu (AMLA) jest zatem jednoznacznie pozytywna,
a jego cele zmierzają do zapewnienia jeszcze skuteczniejszej walki ze
zorganizowaną przestępczością.
Jak pokazują bowiem ostatnie przypadki domniemanego prania pieniędzy
z udziałem instytucji kredytowych, podejście do współpracy w przypadku, gdy
instytucje kredytowe pochodzą z różnych państw członkowskich i prowadzą tzw.
działalność transgraniczną (czyli działalność wywołującą skutki poza granicami
pojedynczego państwa członkowskiego) nie jest spójne na poziomie UE, co stanowi
-- 1 of 5 --
2/5
jedną z zasadniczych przyczyn powołania AMLA. Jednocześnie metody identyfikacji
ryzyka i stosowane podejścia do nadzoru opartego na analizie ryzyka również są
zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich. Podczas gdy niektóre
rodzaje ryzyka mają charakter krajowy, inne mają charakter horyzontalny lub mogą
mieć wpływ na cały system finansowy Unii.
Podsumowując stwierdzić należy, że w celu zaradzenia tym brakom
powołano nowy Urząd, który stanie się centralnym filarem zintegrowanego systemu
nadzoru nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
Nie potwierdzają się zatem tezy postawione w interpelacji, a dotyczące m.in.
naruszenia intymności finansowej obywateli czy też zwiększonego ryzyka blokady
kont. AMLA to bowiem jednostka, której zadaniem jest koordynacja systemów
nadzoru poszczególnych państw członkowskich nad największymi europejskimi
instytucjami finansowymi oraz wspieranie krajowych jednostek analityki
finansowej – poprzez udostępnianie im usług informatycznych w celu zwiększenia
zdolności jednostek analityki finansowej w zakresie analizy danych, jak i narzędzi
bezpiecznej wymiany informacji, w tym za pośrednictwem FIU.net − specjalnego
systemu informatycznego umożliwiającego jednostkom analityki finansowej
współpracę i wymianę informacji.
II. W celu uzupełnienia powyższych informacji uprzejmie przedstawiam
odpowiedzi na poszczególne pytania zgłoszone w interpelacji.
Pytanie 1. Jakie konkretne działania zamierza podjąć Rząd RP, aby zagwarantować, że
prawa obywateli do prywatności, ochrony danych osobowych oraz intymności życia
finansowego nie zostaną naruszone przez działania AMLA? Czy rząd planuje
wprowadzenie krajowych regulacji wzmacniających ochronę Polaków przed nadmierną
inwigilacją?
Ostateczna treść Rozporządzenia 2024/1620 na mocy którego powołano
AMLA (dalej również „Rozporządzenie”), ustalona została w toku zaawansowanych
i wymagających negocjacji z poszczególnymi państwami członkowskimi. Jego treść
normatywna odpowiada wysokim europejskim standardom ochrony prywatności
obywateli. Rozporządzenie przewiduje wiele obostrzeń dotyczących zarówno
sposobu przeprowadzania kontroli przez AMLA, jak również zakresu i jakości
gromadzonych informacji. Obejmuje to m.in. wprowadzenie szczegółowych reguł
i ram ochrony danych osobowych. W tym kontekście stwierdzić należy, że nie
planuje się obecnie prac legislacyjnych.
Pytanie 2. Czy Rząd RP przewiduje wprowadzenie procedur odszkodowawczych dla
obywateli, którzy poniosą szkody wskutek błędnych lub arbitralnych decyzji AMLA, takich
jak nieuzasadnione blokady kont czy ograniczenie dostępu do środków finansowych? Jakie
mechanizmy zapewnią szybkie i sprawiedliwe rekompensaty?
-- 2 of 5 --
3/5
Na wstępie zauważyć trzeba, że AMLA nie będzie rozstrzygać w zakresie
indywidualnych spraw obywateli. W zakresie właściwości Urzędu pozostaje
natomiast nadzór nad częścią instytucji obowiązanych z krajów członkowskich.
Ponadto obecnie obowiązujące przepisy przewidują, że wstrzymywanie transakcji
pozostaje w zakresie właściwości jednostek analityki finansowej, tym samym nie jest
to kompetencja przypisana do AMLA.
Ponadto Rozporządzenie 2024/1620 jest aktem prawa europejskiego,
obowiązuje w państwach członkowskich bezpośrednio i nie wymaga implementacji.
Państwa członkowskie podlegają wynikającemu z prawa europejskiego
obowiązkowi pełnej realizacji takiego aktu prawnego, bez możliwości modyfikacji
jego postanowień. W efekcie zastosowane reguły będą w pełni chronić interesy
obywateli oraz wzmocnią pozycję rynkową uczciwe działających przedsiębiorców.
Przedmiotowy akt prawny uregulował zagadnienie w sposób wyczerpujący i
obecnie – w związku z powyższymi argumentami – nie przewiduje się dodatkowej
reakcji legislacyjnej.
Pytanie nr 3. Czy przedstawiciel Rządu RP w Radzie UE zgłaszał zastrzeżenia wobec
przewidywanej skali inwigilacji finansowej w ramach pakietu AML? Jeśli tak, jakie były to
zastrzeżenia i jakie stanowisko zajęły inne państwa członkowskie?
Stanowisko Rządu Rzeczypospolitej Polski prezentowane podczas
negocjacji, jak również stanowisko wielu innych państw członkowskich, było
aprobujące wobec przewidzianych w pakiecie AML nowoczesnych zasad
przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Szczególnie wobec
możliwości stworzenia stabilnego mechanizmu koordynacji nadzoru na kluczowym
rynku instytucji finansowych. Celem pakietu AML nie jest inwigilacja obywateli,
a poprawa skuteczności walki z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu,
w świetle rosnących w tych obszarach zagrożeń, które mają wpływ na
bezpieczeństwo publiczne i finansowe państw członkowskich oraz UE.
Popieranie takich rozwiązań jest wyrazem zdecydowanej woli
i przygotowania do stanowczej walki z przestępczością. Nowe reguły będą bowiem
skutkowały znaczącym utrudnieniem prowadzenia działalności przestępczej
w wielkiej europejskiej i międzynarodowej skali – tym samym utrudnieniem
w wykorzystywaniu międzynarodowych instytucji finansowych, w celu prania
pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł.
Przyjęcie przedmiotowych reguł jest również kluczowe w kontekście
potrzeby zapewnienia skuteczności systemu międzynarodowych sankcji
nałożonych na Rosję.
Pytanie nr 4. W jaki sposób Rząd RP zamierza monitorować działania AMLA, aby
zapewnić, że nie naruszą one suwerenności narodowej w zakresie nadzoru finansowego?
Czy planowane są mechanizmy współpracy z agencją, które zagwarantują poszanowanie
polskich interesów?
-- 3 of 5 --
4/5
Jednym z kluczowych elementów struktury Urzędu jest tzw. Rada Generalna
– art. 57 Rozporządzenia. Rada Generalna ma skład nadzorczy albo skład właściwy
dla jednostek analityki finansowej. Każdy z tych składów obejmuje uczestnictwo
przedstawicieli krajowych organów nadzoru lub analityki finansowej - z prawem
głosu. Rada Generalna została wyposażona w szeroki zakres kompetencji, określony
przez art. 60 Rozporządzenia. Zatem w pracach Rady - w każdym z jej składów -
będzie uczestniczył delegat krajowego organu nadzoru albo krajowej jednostki
analityki finansowej. Decyzje Rady Generalnej podejmowane są zwykłą większością
głosów jej członków. Kwalifikowana większość obowiązuje natomiast m.in.
w kwestii regulacyjnych standardów technicznych. Każdemu członkowi z prawem
głosu przysługuje tylko jeden głos. W przypadku równego rozkładu głosów
decyduje głos przewodniczącego Urzędu.
Wszystkie te rozwiązania, a przede wszystkim udział w pracach delegata
krajowej jednostki analityki finansowej, stanowią o poszanowaniu autonomii
poszczególnych krajowych jednostek analityki finansowej oraz gwarantują szeroki
dostęp do informacji i wpływ na działanie całości systemu.
Pytanie nr 5. Czy obywatele będą mieli zagwarantowaną szybką i skuteczną ścieżkę
odwoławczą od decyzji dotyczących zablokowania lub zajęcia ich środków finansowych
w ramach procedur AML? Jakie kroki podejmie rząd, aby zapewnić przejrzystość
i dostępność takich procedur?
Jak już wcześniej wspomniano, kwestia blokady rachunków i wstrzymywanie
transakcji pozostaje domeną państw członkowskich. Obecnie procedura
blokowania rachunku uregulowana jest przez ustawę z dnia 1 marca 2018 r. o
przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Odpowiednie
przepisy tej ustawy normują w sposób wyczerpujący zarówno zasady i podstawy
prawne wprowadzenia blokady rachunku, jak również możliwość jej przedłużenia
oraz zniesienia, w odpowiednim przewidzianym przez prawo terminie.
Podkreślić trzeba, że sama AMLA przewiduje specjalną funkcję, która ma
wspierać przestrzeganie przez nią procedur i standardów. Stanowi ją urzędnik ds.
praw podstawowych, który m.in. promuje i monitoruje przestrzeganie praw
podstawowych przez Urząd oraz wydaje w tym przedmiocie opinie.
Pytanie nr 6. Czy Rząd RP rozważa przeprowadzenie kampanii informacyjnej, która
uświadomi Polakom konsekwencje działań AMLA i pomoże im chronić swoje prawa
w obliczu nowych regulacji?
Działania AMLA będą odpowiednio transparentne. Już wraz z wybraniem
Frankfurtu na siedzibę tej jednostki, publicznie udostępniono szereg informacji
związanych z obecną i przyszłą działalnością Urzędu. Obecnie na stronie
internetowej Ministerstwa Finansów zamieszczono wyczerpujące zestawienie
informacji dotyczącej tej jednostki. Pojawiło się także wiele publicznie dostępnych
analiz, które w sposób precyzyjny i rzeczowy omawiają rolę tej jednostki oraz jej
-- 4 of 5 --
5/5
pozytywny wpływ na poziom bezpieczeństwa sektora instytucji finansowych. W tym
kontekście do działalności AMLA będą się odnosić organizatorzy licznych
konferencji, szkoleń oraz paneli dyskusyjnych, także tych organizowanych przez
podmioty rządowe.
Jednocześnie na względzie należy mieć szczególną pozycję AMLA,
wynikającą z przepisów regulujących zakres działalności tej jednostki. Urząd ten nie
dysponuje bowiem - co do zasady - kompetencjami skierowanymi względem
indywidualnych obywateli państw członkowskich, natomiast jego zadania,
uprawnienia i kompetencje obejmują działalność prowadzoną przez instytucje
obowiązane oraz wykonywanie obowiązków przez krajowe jednostki analityki
finansowej.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 26 maja 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 9619
Znak sprawy: IF9.054.1.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9619. Interpelacja
ta dotyczy informacji o zasadach funkcjonowania europejskiego Urzędu ds.
Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA). Została ona zgłoszona przez Pana Posła
Jarosława Sachajko oraz Panią Poseł Annę Gembicką.
I. Na wstępie pragnę wyjaśnić rolę Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu
Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu (ang. Anti Money Laundering Authority -
AMLA) oraz wskazać przyczyny jego powstania, w celu rozwiania niejasności i obaw,
które pojawiły się w przekazanym materiale.
Nowy urząd ma zasadnicze znaczenie dla wyeliminowania obecnych braków
w nadzorze nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu
(AML/CFT) w Unii Europejskiej. Nadzór nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy
i finansowaniu terroryzmu w UE pozostaje bowiem obecnie w gestii poszczególnych
państw członkowskich, często bez możliwości jego skutecznej koordynacji.
Urząd będzie także wspierał krajowe jednostki analityki finansowej oraz
koordynował ich działania. Wsparcie tych jednostek będzie obejmowało
w szczególności udostępnianie usług informatycznych, w celu wzmocnienia ich
zdolności analizy danych.
Rola nowego urzędu (AMLA) jest zatem jednoznacznie pozytywna,
a jego cele zmierzają do zapewnienia jeszcze skuteczniejszej walki ze
zorganizowaną przestępczością.
Jak pokazują bowiem ostatnie przypadki domniemanego prania pieniędzy
z udziałem instytucji kredytowych, podejście do współpracy w przypadku, gdy
instytucje kredytowe pochodzą z różnych państw członkowskich i prowadzą tzw.
działalność transgraniczną (czyli działalność wywołującą skutki poza granicami
pojedynczego państwa członkowskiego) nie jest spójne na poziomie UE, co stanowi
-- 1 of 5 --
2/5
jedną z zasadniczych przyczyn powołania AMLA. Jednocześnie metody identyfikacji
ryzyka i stosowane podejścia do nadzoru opartego na analizie ryzyka również są
zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich. Podczas gdy niektóre
rodzaje ryzyka mają charakter krajowy, inne mają charakter horyzontalny lub mogą
mieć wpływ na cały system finansowy Unii.
Podsumowując stwierdzić należy, że w celu zaradzenia tym brakom
powołano nowy Urząd, który stanie się centralnym filarem zintegrowanego systemu
nadzoru nad przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
Nie potwierdzają się zatem tezy postawione w interpelacji, a dotyczące m.in.
naruszenia intymności finansowej obywateli czy też zwiększonego ryzyka blokady
kont. AMLA to bowiem jednostka, której zadaniem jest koordynacja systemów
nadzoru poszczególnych państw członkowskich nad największymi europejskimi
instytucjami finansowymi oraz wspieranie krajowych jednostek analityki
finansowej – poprzez udostępnianie im usług informatycznych w celu zwiększenia
zdolności jednostek analityki finansowej w zakresie analizy danych, jak i narzędzi
bezpiecznej wymiany informacji, w tym za pośrednictwem FIU.net − specjalnego
systemu informatycznego umożliwiającego jednostkom analityki finansowej
współpracę i wymianę informacji.
II. W celu uzupełnienia powyższych informacji uprzejmie przedstawiam
odpowiedzi na poszczególne pytania zgłoszone w interpelacji.
Pytanie 1. Jakie konkretne działania zamierza podjąć Rząd RP, aby zagwarantować, że
prawa obywateli do prywatności, ochrony danych osobowych oraz intymności życia
finansowego nie zostaną naruszone przez działania AMLA? Czy rząd planuje
wprowadzenie krajowych regulacji wzmacniających ochronę Polaków przed nadmierną
inwigilacją?
Ostateczna treść Rozporządzenia 2024/1620 na mocy którego powołano
AMLA (dalej również „Rozporządzenie”), ustalona została w toku zaawansowanych
i wymagających negocjacji z poszczególnymi państwami członkowskimi. Jego treść
normatywna odpowiada wysokim europejskim standardom ochrony prywatności
obywateli. Rozporządzenie przewiduje wiele obostrzeń dotyczących zarówno
sposobu przeprowadzania kontroli przez AMLA, jak również zakresu i jakości
gromadzonych informacji. Obejmuje to m.in. wprowadzenie szczegółowych reguł
i ram ochrony danych osobowych. W tym kontekście stwierdzić należy, że nie
planuje się obecnie prac legislacyjnych.
Pytanie 2. Czy Rząd RP przewiduje wprowadzenie procedur odszkodowawczych dla
obywateli, którzy poniosą szkody wskutek błędnych lub arbitralnych decyzji AMLA, takich
jak nieuzasadnione blokady kont czy ograniczenie dostępu do środków finansowych? Jakie
mechanizmy zapewnią szybkie i sprawiedliwe rekompensaty?
-- 2 of 5 --
3/5
Na wstępie zauważyć trzeba, że AMLA nie będzie rozstrzygać w zakresie
indywidualnych spraw obywateli. W zakresie właściwości Urzędu pozostaje
natomiast nadzór nad częścią instytucji obowiązanych z krajów członkowskich.
Ponadto obecnie obowiązujące przepisy przewidują, że wstrzymywanie transakcji
pozostaje w zakresie właściwości jednostek analityki finansowej, tym samym nie jest
to kompetencja przypisana do AMLA.
Ponadto Rozporządzenie 2024/1620 jest aktem prawa europejskiego,
obowiązuje w państwach członkowskich bezpośrednio i nie wymaga implementacji.
Państwa członkowskie podlegają wynikającemu z prawa europejskiego
obowiązkowi pełnej realizacji takiego aktu prawnego, bez możliwości modyfikacji
jego postanowień. W efekcie zastosowane reguły będą w pełni chronić interesy
obywateli oraz wzmocnią pozycję rynkową uczciwe działających przedsiębiorców.
Przedmiotowy akt prawny uregulował zagadnienie w sposób wyczerpujący i
obecnie – w związku z powyższymi argumentami – nie przewiduje się dodatkowej
reakcji legislacyjnej.
Pytanie nr 3. Czy przedstawiciel Rządu RP w Radzie UE zgłaszał zastrzeżenia wobec
przewidywanej skali inwigilacji finansowej w ramach pakietu AML? Jeśli tak, jakie były to
zastrzeżenia i jakie stanowisko zajęły inne państwa członkowskie?
Stanowisko Rządu Rzeczypospolitej Polski prezentowane podczas
negocjacji, jak również stanowisko wielu innych państw członkowskich, było
aprobujące wobec przewidzianych w pakiecie AML nowoczesnych zasad
przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Szczególnie wobec
możliwości stworzenia stabilnego mechanizmu koordynacji nadzoru na kluczowym
rynku instytucji finansowych. Celem pakietu AML nie jest inwigilacja obywateli,
a poprawa skuteczności walki z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu,
w świetle rosnących w tych obszarach zagrożeń, które mają wpływ na
bezpieczeństwo publiczne i finansowe państw członkowskich oraz UE.
Popieranie takich rozwiązań jest wyrazem zdecydowanej woli
i przygotowania do stanowczej walki z przestępczością. Nowe reguły będą bowiem
skutkowały znaczącym utrudnieniem prowadzenia działalności przestępczej
w wielkiej europejskiej i międzynarodowej skali – tym samym utrudnieniem
w wykorzystywaniu międzynarodowych instytucji finansowych, w celu prania
pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł.
Przyjęcie przedmiotowych reguł jest również kluczowe w kontekście
potrzeby zapewnienia skuteczności systemu międzynarodowych sankcji
nałożonych na Rosję.
Pytanie nr 4. W jaki sposób Rząd RP zamierza monitorować działania AMLA, aby
zapewnić, że nie naruszą one suwerenności narodowej w zakresie nadzoru finansowego?
Czy planowane są mechanizmy współpracy z agencją, które zagwarantują poszanowanie
polskich interesów?
-- 3 of 5 --
4/5
Jednym z kluczowych elementów struktury Urzędu jest tzw. Rada Generalna
– art. 57 Rozporządzenia. Rada Generalna ma skład nadzorczy albo skład właściwy
dla jednostek analityki finansowej. Każdy z tych składów obejmuje uczestnictwo
przedstawicieli krajowych organów nadzoru lub analityki finansowej - z prawem
głosu. Rada Generalna została wyposażona w szeroki zakres kompetencji, określony
przez art. 60 Rozporządzenia. Zatem w pracach Rady - w każdym z jej składów -
będzie uczestniczył delegat krajowego organu nadzoru albo krajowej jednostki
analityki finansowej. Decyzje Rady Generalnej podejmowane są zwykłą większością
głosów jej członków. Kwalifikowana większość obowiązuje natomiast m.in.
w kwestii regulacyjnych standardów technicznych. Każdemu członkowi z prawem
głosu przysługuje tylko jeden głos. W przypadku równego rozkładu głosów
decyduje głos przewodniczącego Urzędu.
Wszystkie te rozwiązania, a przede wszystkim udział w pracach delegata
krajowej jednostki analityki finansowej, stanowią o poszanowaniu autonomii
poszczególnych krajowych jednostek analityki finansowej oraz gwarantują szeroki
dostęp do informacji i wpływ na działanie całości systemu.
Pytanie nr 5. Czy obywatele będą mieli zagwarantowaną szybką i skuteczną ścieżkę
odwoławczą od decyzji dotyczących zablokowania lub zajęcia ich środków finansowych
w ramach procedur AML? Jakie kroki podejmie rząd, aby zapewnić przejrzystość
i dostępność takich procedur?
Jak już wcześniej wspomniano, kwestia blokady rachunków i wstrzymywanie
transakcji pozostaje domeną państw członkowskich. Obecnie procedura
blokowania rachunku uregulowana jest przez ustawę z dnia 1 marca 2018 r. o
przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Odpowiednie
przepisy tej ustawy normują w sposób wyczerpujący zarówno zasady i podstawy
prawne wprowadzenia blokady rachunku, jak również możliwość jej przedłużenia
oraz zniesienia, w odpowiednim przewidzianym przez prawo terminie.
Podkreślić trzeba, że sama AMLA przewiduje specjalną funkcję, która ma
wspierać przestrzeganie przez nią procedur i standardów. Stanowi ją urzędnik ds.
praw podstawowych, który m.in. promuje i monitoruje przestrzeganie praw
podstawowych przez Urząd oraz wydaje w tym przedmiocie opinie.
Pytanie nr 6. Czy Rząd RP rozważa przeprowadzenie kampanii informacyjnej, która
uświadomi Polakom konsekwencje działań AMLA i pomoże im chronić swoje prawa
w obliczu nowych regulacji?
Działania AMLA będą odpowiednio transparentne. Już wraz z wybraniem
Frankfurtu na siedzibę tej jednostki, publicznie udostępniono szereg informacji
związanych z obecną i przyszłą działalnością Urzędu. Obecnie na stronie
internetowej Ministerstwa Finansów zamieszczono wyczerpujące zestawienie
informacji dotyczącej tej jednostki. Pojawiło się także wiele publicznie dostępnych
analiz, które w sposób precyzyjny i rzeczowy omawiają rolę tej jednostki oraz jej
-- 4 of 5 --
5/5
pozytywny wpływ na poziom bezpieczeństwa sektora instytucji finansowych. W tym
kontekście do działalności AMLA będą się odnosić organizatorzy licznych
konferencji, szkoleń oraz paneli dyskusyjnych, także tych organizowanych przez
podmioty rządowe.
Jednocześnie na względzie należy mieć szczególną pozycję AMLA,
wynikającą z przepisów regulujących zakres działalności tej jednostki. Urząd ten nie
dysponuje bowiem - co do zasady - kompetencjami skierowanymi względem
indywidualnych obywateli państw członkowskich, natomiast jego zadania,
uprawnienia i kompetencje obejmują działalność prowadzoną przez instytucje
obowiązane oraz wykonywanie obowiązków przez krajowe jednostki analityki
finansowej.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 5 of 5 --