Interpelacja w sprawie dostępności kas samoobsługowych umożliwiających płatność gotówką
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9611
do ministra rozwoju i technologii
w sprawie dostępności kas samoobsługowych umożliwiających płatność gotówką
Zgłaszający: Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 28-04-2025
Do mojego biura poselskiego zgłosiła się grupa obywateli zaniepokojonych i zainteresowanych zachowaniem odpowiednich proporcji w dostępności opcji płatności gotówkowych oraz bezgotówkowych w punktach handlowych, w szczególności w dużych sieciach handlowych. Od siebie dodam, że choć nie podzielam w pełni obaw zgłaszanych przez wnioskujących o interwencję – to uważam, że warto odpowiedzieć na pytania i rozwiać wątpliwości zgłaszane przez zainteresowanych.
Wnioskujący zwracają uwagę na rosnącą tendencję do ograniczania liczby kas, w których można płacić zarówno gotówką jak i kartą, na rzecz kas obsługujących wyłącznie płatności bezgotówkowe. Przykłady obejmują likwidację kas tradycyjnych i pozostawianie jedynie kas samoobsługowych, z których tylko niewielka część umożliwia płatność gotówką, a takie podejście ograniczać ma faktyczny wybór konsumentów. W skrajnych przypadkach spełnione są jedynie formalne wymogi dostępności płatności gotówkowych lecz wybór jest jedynie teoretyczny. Ich zdaniem (wnioskujących o interwencję) wielu klientów, w szczególności osoby starsze, korzysta wyłącznie z gotówki lub preferuje tę formę płatności. W sytuacji ograniczonej dostępności takich opcji zmuszeni są oni do korzystania z dłuższych kolejek w kasach tradycyjnych. Wspieranie równouprawnienia w zakresie dostępności form płatności jest kluczowe dla zachowania zaufania obywateli do sektora handlu. Ponadto gotówka zapewnia większą anonimowość w transakcjach. Wyłączna zależność od systemów bezgotówkowych stwarza ryzyko pełnego wglądu w prywatne dane klientów przez instytucje państwowe czy finansowe. To może stanowić niebezpieczny precedens. W krajach takich jak Szwecja obserwuje się przykład sklepów, w których płatności gotówkowe nie są w ogóle akceptowane, co budzi obawy o przyszłość tego trendu w Polsce.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o informację: Jakie jest stanowisko ministerstwa co do możliwości wprowadzenia przepisów, które:
zobowiążą sieci handlowe do zapewnienia w każdej lokalizacji odpowiedniej proporcji kas umożliwiających płatność gotówką i kartą w stosunku do kas wyłącznie bezgotówkowych, np. we wszystkich kasach tradycyjnych oraz w co najmniej połowie kas samoobsługowych,
umożliwią klientom rzeczywisty wybór formy płatności bez konieczności oczekiwania w długich kolejkach,
wzmocnią ochronę prywatności konsumentów, wspierając tym samym ich autonomię i swobodę wyboru?
Przykłady praktyczne
Przykłady punktów handlowych wskazujące na problem:
Lidl – większość kas samoobsługowych umożliwia jedynie płatność bezgotówkową.
Biedronka – ograniczona liczba kas samoobsługowych akceptujących gotówkę.
Kaufland – w niektórych lokalizacjach tylko 1 z 6 kas samoobsługowych obsługuje gotówkę.
Carrefour – jako przykład pozytywny: w wielu lokalizacjach zapewnione są kasy samoobsługowe umożliwiające płatność gotówką.
Sekretarz stanu Michał Jaros
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9015 znakówkancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DMP-II.054.5.2025
Warszawa, 19 maja 2025 r.
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 9611 Pana Posła Wojciecha Michała Zubowskiego
w sprawie dostępności kas samoobsługowych umożliwiających płatność gotówką.
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 9611 Pana Posła Wojciecha Michała Zubowskiego w sprawie
dostępności kas samoobsługowych umożliwiających płatność gotówką, uprzejmie proszę
o przyjęcie poniższego stanowiska, będącego efektem współpracy z Urzędem Ochrony
Konkurencji i Konsumentów.
Wykorzystanie kas samoobsługowych w handlu detalicznym, to obecnie trend
zapoczątkowany w szerszej skali w okresie pandemii (ograniczają one znacząco kontakt
między kupującym a personelem sklepu). Urządzenia te umożliwiają automatyzację
sprzedaży, czyli dokonywania samodzielnej zapłaty za zakupy bez obsługi ze strony
kasjera. Wśród zalet tych urządzeń wymienić można możliwość wygodnych i szybkich
zakupów dla konsumentów, a dla sprzedających – ograniczenie liczby personelu
(zmniejszenie kosztów), a także dzięki mniejszym kolejkom szybszą obsługę klientów.
Wdrażaniu kas samoobsługowych sprzyja także malejące zainteresowanie płatnością
gotówką przez kupujących. Obecnie Polska przoduje w wykorzystaniu płatności
bezgotówkowych dzięki powszechności wykorzystania kart płatniczych czy innego rodzaju
płatności zbliżeniowych.
W swojej interpelacji Pan Poseł wskazuje, że obywatele wnioskujący o interwencję
zwracają uwagę na rosnącą tendencję do ograniczania w punktach handlowych liczby kas,
w których można płacić zarówno gotówką jak i kartą, na rzecz kas obsługujących
wyłącznie płatności bezgotówkowe.
Zgodnie z art. 59ea ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U.
z 2024 r. poz. 30 ze zm.; dalej: „uup”) „Akceptant1 nie może uzależniać zawarcia
z konsumentem umowy o świadczenie usługi lub umowy sprzedaży towaru od dokonania
zapłaty w formie bezgotówkowej ani odmówić przyjęcia zapłaty od konsumenta znakami
pieniężnymi emitowanymi przez NBP.”
W kolejnym ustępie powołanego artykułu przewidziano wyjątki od ustanowionej powyżej
reguły: „Przepisu ust. 1 nie stosuje się: 1) do działalności prowadzonej w sieci Internet;
2) w miejscu prowadzenia działalności bez obecności personelu; 3) w trakcie imprezy
masowej w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie
imprez masowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 616), jeżeli zamieszczono stosowną informację
1 Akceptant to przedsiębiorca, który akceptuje płatność kartą, czyli zgadza się, aby sprzedawane
przez niego towary lub usługi opłacać z wykorzystaniem karty płatniczej.
-- 1 of 3 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
w regulaminie tej imprezy; 4) do jednorazowej transakcji, bez względu na liczbę
wynikających z niej płatności, której wartość jest równa przeciętnemu wynagrodzeniu
w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku
poprzedniego, ogłaszanemu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, albo
większa od niego.”
W omawianym przepisie chodzi o zakazanie takiej organizacji systemu sprzedaży towarów
lub świadczenia usług, w ramach którego faktycznie uniemożliwia się dokonywanie
zapłaty gotówką. Regulacja ta służy powstrzymaniu akceptantów przed wprowadzeniem
sprzecznych z założeniem ustawodawcy modeli biznesowych.
Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy należy podkreślić, że w sytuacji, gdy
placówka handlowa zorganizowana jest w taki sposób, że skorzystanie z kasy
samoobsługowej umożliwiającej wyłącznie płatność bezgotówkową, nie stanowi jedynego
dostępnego sposobu opłacenia zakupu, konsumentowi nie jest narzucana konieczność
zapłaty w tego typu kasie samoobsługowej, a zatem zakup nie jest uzależniony od tego,
czy konsument dokona transakcji bezgotówkowej. To konsument decyduje w jakiej
postaci opłaci zakupy w sklepie stacjonarnym.
Należy także wskazać, że zakaz odmowy przyjęcia zapłaty od konsumenta gotówką nie ma
charakteru definitywnego. Ustawodawca przewidział wskazane wyżej wyłączenia.
W przypadku sprzedaży w miejscu prowadzenia działalności bez obecności personelu, nie
ma obowiązku zapewnienia przyjmowania płatności gotówką. Takim wyjątkiem objęty
będzie np. sklep bezobsługowy, w którym obsługa klienta, łącznie z płatnością jest
zautomatyzowana.
Natomiast w sytuacji, w której w lokalu znajduje się pracownik zajmujący się sprzedażą np.
podający na danym stanowisku towary klientowi, ale sposób zapłaty za towary
zorganizowany jest w ten sposób, że można zapłacić za zakupy wyłącznie bezgotówkowo,
wówczas nie wystąpiłaby przesłanka do skorzystania z ustawowego wyjątku i tym samym
doszłoby do naruszenia art. 59ea ust. 1 uup.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Michał Jaros
Sekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
-- 2 of 3 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia
2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie
swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. U. L 119 z 4 maja 2016 r., z
późn. zm.), zwanego dalej „RODO”, informuję, że:
1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Minister Rozwoju i Technologii z siedzibą w
Warszawie, przy Placu Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa, e-mail: kancelaria@mrit.gov.pl, tel. +48
222 500 123, adres skrytki na ePUAP: /MRPiT/SkrytkaESP, adres do doręczeń elektronicznych:
AE:PL-68477-29007-EFSHR-25. Wykonującym obowiązki administratora jest dyrektor Departamentu
Małych i Średnich Przedsiębiorstw.
2. Jeśli ma Pani/Pan pytania dotyczące przetwarzania Pani/Pana danych osobowych, a także
przysługujących Pani/Panu praw, może się Pani/Pan kontaktować z Inspektorem Ochrony Danych w
MRiT wysyłając informację na skrzynkę: iod@mrit.gov.pl.
3. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w oparciu o art. 6 ust. 1 lit. c) RODO tj. w celu
wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, na podstawie Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz.
U. z 2024 r. poz. 907), oraz w związku z § 162 uchwały Nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października
2013 r. - Regulamin pracy Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 806) oraz art. 193 uchwały Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z
2022 r. poz. 990).
4. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi na
interwencję poselską lub senatorską lub interpelację/zapytanie poselskie.
5. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być:
o organy władzy publicznej oraz podmioty wykonujące zadania publiczne lub działające na
zlecenie organów władzy publicznej, w zakresie i w celach, które wynikają z przepisów
powszechnie obowiązującego prawa (np. na żądanie sądów, urzędów skarbowych,
Prokuratury lub Policji);
o inne podmioty, które na podstawie stosownych umów podpisanych z MRiT przetwarzają
dane osobowe, dla których Administratorem jest Minister Rozwoju i Technologii (np.
podmioty świadczące usługi prawne, dostawcy systemów informatycznych i usług IT oraz
telekomunikacyjnych, operatorzy pocztowi i kurierzy).
6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres niezbędny do realizacji celu ich
przetwarzania tj. do chwili załatwienia sprawy, w której zostały one zebrane, a następnie – w
przypadkach, w których wymagają tego przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie
archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze zm.) – przez czas określony w tych przepisach.
7. Pani/Pana dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji lub
profilowaniu.
8. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani do organizacji
międzynarodowych.
9. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do rozpatrzenia i udzielenia odpowiedzi na
interpelację/zapytanie/interwencję.
10. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przysługują Pani/Panu następujące prawa:
o prawo dostępu do swoich danych oraz otrzymania ich kopii zgodnie z art. 15 RODO;
o prawo do sprostowania (poprawiania) swoich danych, jeśli są błędne lub nieaktualne,
zgodnie z art. 16 RODO;
o prawo do ograniczenia przetwarzania danych zgodnie z art. 18 RODO.
W przypadku powzięcia informacji o niezgodnym z prawem przetwarzaniu w Ministerstwie Rozwoju i
Technologii Pani/Pana danych osobowych, przysługuje Pani/Panu prawo wniesienia skargi do organu
nadzorczego właściwego w sprawach ochrony danych osobowych, tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych
Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa.
-- 3 of 3 --