+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.190.2025
Warszawa, 11 czerwca 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 9572 Pani Posłanki Anny Gembickiej i Pana
Posła Jarosława Sachajki w sprawie przedterminowego zwalniania więźniów.
Ad 1
Na wstępie chcę podkreślić, że wskazana w interpelacji moja wypowiedź medialna nie
daje podstaw do wnioskowania o podjętym przez Ministerstwo Sprawiedliwości zamiarze
masowego zwalniania więźniów. Taka interpretacja jest nieuprawniona i nie oddaje
intencji towarzyszącej cytowanemu fragmentowi wywiadu, jaką była zapowiedź
tworzenia przez resort, przy pomocy prawnie dostępnych narzędzi, warunków do
prowadzenia racjonalnej i odpowiedzialnej polityki karnej. Tego rodzaju polityka powinna
być rozumiana jako działanie wymiaru sprawiedliwości oraz organów postępowania
karnego wykonawczego w warunkach wolnych od presji, nacisków i obaw o ingerencje
motywowane politycznie, adekwatne do rzeczywistych potrzeb w zakresie poziomu
represji karnej, odpowiadające normom i standardom europejskim w zakresie ochrony
praw człowieka, gwarancji procesowych i funkcjonowania więziennictwa.
Należy zwrócić uwagę, że Polska nadal pozostaje krajem o jednym z najwyższych
w Europie wskaźników tzw. prizonizacji, czyli liczby osób pozbawionych wolności na
100.000 mieszkańców. Aktualnie wskaźnik ten kształtuje się na poziomie 200, podczas gdy

-- 1 of 11 --

2
w przypadku Francji wynosi 111, Niemiec – 67, Włoch – 104, Szwecji – 82, Hiszpanii – 113,
a Litwy – 156. Taki stan rzeczy utrzymuje się mimo stosunkowo niskiego poziomu
przestępczości w naszym kraju, korzystnych tendencji w zakresie liczby osądzanych
i skazywanych osób, sytuacji demograficznej oraz znaczącego udziału w orzecznictwie
polskich sądów kar o charakterze wolnościowym (kary grzywny, ograniczenia wolności
oraz pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania stanowią łącznie
około 77% wszystkich orzekanych kar).
Jednocześnie jednak w okresie od 2015 r. do 2023 r. udział bezwzględnej kary
pozbawienia wolności w strukturze orzekanych kar zwiększył się z poziomu 13,4% do
ponad 22%, sukcesywnie wydłużał się średni wymiar kary wykonywanej w warunkach
zakładu karnego lub aresztu śledczego, a liczba wykonywanych tymczasowych aresztowań
wzrosła w tym czasie o ponad sto procent (według stanu na dzień 30 listopada 2015 r.
w jednostkach penitencjarnych przebywało 4.329 osób tymczasowo aresztowanych,
a w dniu 30 listopada 2023 r. – 8.773 osoby).
Warunkowe przedterminowe zwolnienie ma znaczenie szczególne, ponieważ znane jest
większości nowoczesnych i racjonalnych systemów penitencjarnych, a jego stosowanie
jest ściśle powiązane z realizacją celów kary i wynika z przekonania, że pozostawanie
w zakładzie karnym skazanych zresocjalizowanych lub wobec których dalsze
oddziaływanie resocjalizujące może odbywać się poza murami więzienia naruszałoby
zasady humanitaryzmu.
W polskich warunkach na przestrzeni ostatnich lat instytucja warunkowego
przedterminowego zwolnienia ulegała stopniowemu ograniczaniu i ostatecznie
marginalizacji, przy względnie stałej liczbie skazanych przebywających w zakładach
karnych i aresztach śledczych, co obrazuje poniższy wykres:

-- 2 of 11 --

3
Liczba uwzględnionych wniosków
o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia
18238
16548
12679
11044
10183
8546
6987
6019 6575 6306
7242
2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
14000
16000
18000
20000
W 2014 r. liczba uwzględnionych wniosków o udzielenie warunkowego
przedterminowego zwolnienia wynosiła 18 238 - a w kolejnych latach następował
systematyczny spadek i do 2023 r. zmniejszyła się prawie trzykrotnie.
W 2024 r. sądy udzieliły 7 242 warunkowych przedterminowych zwolnień.
Ad 2
Zasady udzielania warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia części kary
pozbawienia wolności określa ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U.
z 2025 r., poz. 383 t.j.) w art. 77—82, a szczegóły wykonania i odwołania uregulowane są
w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2024 r., poz. 706
t.j.) w art. 159- 163.
W przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia w każdej indywidualnej
sprawie orzeka sąd penitencjarny, sąd okręgowy właściwy ze względu na miejsce pobytu
skazanego. Ministerstwo Sprawiedliwości nie wprowadziło żadnych wytycznych ani też
procedur ułatwiających takie zwolnienia, gdyż nie jest do tego uprawnione, a przesłanki

-- 3 of 11 --

4
warunkowego zwolnienia zawsze ocenia niezawisły sąd w oparciu o obowiązujące
przepisy.
Ad 3
Przepisy prawne nie wyłączają możliwości stosowania warunkowego przedterminowego
zwolnienia z uwagi na kategorię, typ czy rodzaj przestępstw. Kryterium formalnym od
którego zależy, kiedy skazany może uzyskać warunkowe przedterminowe zwolnienie jest
wysokość wymierzonej kary oraz skazanie w warunkach recydywy. Uzyskanie
warunkowego przedterminowego zwolnienia jest jednak przede wszystkim
determinowane spełnieniem przesłanek o charakterze materialnym. Skazanie za
przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu, przestępstwa seksualne lub inne poważne czyny
rzutuje na możliwość uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia, w tym
znaczeniu, że sądy oceniając okoliczności popełnienia przestępstwa o wysokim ciężarze
gatunkowym są mniej skłonne do poddawania sprawcy tego rodzaju próbie.
Nie prowadzi się odrębnych statystyk dotyczących warunkowego przedterminowego
zwolnienia z rozróżnieniem na kwalifikację prawną czynu. Najistotniejszym kryterium dla
uzyskania warunkowego przedterminowego zwolnienia jest spełnienie przez skazanego
przesłanek określonych w art. 77 § 1 Kodeksu karnego, który stanowi, że skazanego na
karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z odbycia reszty kary tylko
wówczas, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia
przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają
przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie stosował się do orzeczonego środka
karnego lub zabezpieczającego i przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie
popełni ponownie przestępstwa.
Ad 4
O warunkowym zwolnieniu sąd penitencjarny orzeka na posiedzeniu, które powinno
odbyć się w zakładzie karnym. W posiedzeniu bierze udział prokurator, a mają prawo
wziąć udział w posiedzeniu skazany oraz obrońca, a także inne osoby, którym służy
uprawnienie do złożenia wniosku o warunkowe zwolnienie, jeżeli wniosek taki złożyli.
Ministerstwo Sprawiedliwości, ani Służba Więzienna nie wydają żadnych rekomendacji
i nie mają wpływu na proces podejmowania takich decyzji przez niezawisły sąd.

-- 4 of 11 --

5
Wniosek o warunkowe zwolnienie może m.in. złożyć dyrektor zakładu karnego lub
sądowy kurator zawodowy. Należy zauważyć, że w ostatnim dziesięcioleciu liczba
wniosków o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia złożonych przez
dyrektorów zakładów karnych uległa radykalnemu zmniejszeniu.
W 2014 r liczba ta wynosiła 8 475, w 2019 r. - 2 999 a w 2023 r. zaledwie 1 090. W 2024 r.
liczba ta wzrosła i wynosiła 1 931, z czego uwzględnionych zostało 1 730 wniosków.
Wzrost z ostatniego roku jest umiarkowany i świadczy o stopniowej, racjonalnej polityce
penitencjarnej prowadzonej przez Służbę Więzienną. Wnioski dyrektorów zakładów
karnych o warunkowe przedterminowe zwolnienie składane są wobec tych skazanych,
wobec których pomyślnie przebiega proces resocjalizacji i pozytywnie rokujących, że po
zwolnieniu nie dopuszczą się ponownie przestępstwa i będą przestrzegać porządku
prawnego.
Aktywność dyrektorów zakładów karnych w tym obszarze jest niezwykle ważna, ponieważ
z racji pełnionej funkcji pozostają blisko osób odbywających kary pozbawienia wolności,
odpowiadają za właściwą organizację oddziaływań penitencjarnych i resocjalizacyjnych
wobec skazanych, na bieżąco te osoby nadzorują i obserwują postępy w procesie ich
resocjalizacji, a składane przez nich wnioski o udzielenie warunkowego
przedterminowego zwolnienia są uwzględniane przez sądy penitencjarne w ponad 90 %.
Dla porównania skuteczność wniosków składanych przez samych skazanych lub ich
obrońców sięga ok. 25 %.
Należy stanowczo podkreślić, że wskazane wyżej ograniczenie działalności dyrektorów
jednostek penitencjarnych w zakresie wnioskowania o udzielenie warunkowego
przedterminowego zwolnienia na przestrzeni lat 2015-2023 (prawie ośmiokrotny spadek),
nie znajduje żadnego uzasadnienia w dających się uchwycić czynnikach natury
obiektywnej, przykładowo takich jak zmiana charakterystyki populacji więziennej,
modyfikacja przepisów prawa normujących instytucję warunkowego zwolnienia, czy też
zmiany organizacyjne w funkcjonowaniu administracji zakładów karnych i aresztów
śledczych. Na tej podstawie można sformułować wniosek, że wpływ na omawiany obszar
działalności dyrektorów jednostek penitencjarnych mogły mieć czynniki

-- 5 of 11 --

6
pozamerytoryczne, wynikające w szczególności z dominującej w okresie ostatnich lat
politycznej, populistycznej narracji o bezwzględnej potrzebie wzmocnienia represji karnej.
W 2024 r., poza dyrektorami zakładów karnych, 178 wniosków o warunkowe
przedterminowe zwolnienie zostało złożonych przez kuratorów, z czego 161 zostało
uwzględnionych i 15 wniosków przez inne podmioty określone w art. 159 § 1 kkw, z czego
uwzględnionych zostało 12.
Ad 5
Odnośnie zapytania o monitorowanie przez Ministerstwo Sprawiedliwości przypadków
recydywy wśród skazanych zwolnionych przedterminowo należy zauważyć, że decyzje
o warunkowym przedterminowym zwolnieniu podejmuje niezawisły sąd i Ministerstwo
Sprawiedliwości nie ma uprawnień do wkraczania w jego kompetencje. Ministerstwo
Sprawiedliwości sprawuje natomiast zewnętrzy nadzór administracyjny nad działalnością
sądów i w tym zakresie analizuje funkcjonowanie instytucji warunkowego
przedterminowego zwolnienia również w kontekście problematyki powrotności do
przestępstwa.
W 2024 r. wykonywano warunkowe przedterminowe zwolnienie w 2 863 sprawach
dotyczących osób poprzednio karanych. W liczbie tej było: 822 sprawy dotyczące osób
skazanych w warunkach art. 64 § 1 kk, 118 spraw skazanych w warunkach art. 64 § 2 kk
i 211 spraw skazanych w warunkach art. 65 § 1 i 2 kk.
W 2024 r. warunkowe zwolnienie odwołano wobec 1 612 skazanych. Liczba ta dotyczy
odwołania wszystkich warunkowych zwolnień, nie tylko z powodu popełnienia
przestępstwa w okresie próby, lecz również z powodu uchylania się od dozoru kuratora
sądowego, wykonana obowiązków czy środków karnych.
Ministerstwo Sprawiedliwości monitoruje poziom recydywy osób przedterminowo
warunkowo zwolnionych. Należy zauważyć, że wskaźnik powrotności do przestępstwa
skazanych warunkowo zwolnionych jest o 9% niższy niż osób, które odbyły karę
pozbawienia wolności w całości.
Ad 6

-- 6 of 11 --

7
Warunkowe zwolnienie jest ściśle związane z okresem próby i określonymi obowiązkami
nałożonymi przez sąd na skazanego. Czas pozostałej do odbycia kary przy warunkowym
przedterminowym zwolnieniu stanowi okres próby, który w przypadku osób skazanych
w warunkach recydywy i multirecydywy oraz osób skazanych na karę 25 lat pozbawienia
wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności nie może być krótszy (niezależnie
od czasu, który pozostał do odbycia kary) niż okresy wskazane w art. 80 kk.
W indywidualnych przypadkach sąd wydając wyrok skazujący może zaostrzyć powyższe
wymagania czasowe.
Przy warunkowym zwolnieniu skazanych za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej
i obyczajności (przestępstwa z art. 197-203 k.k.), młodocianych sprawców przestępstw
umyślnych oraz działających w warunkach recydywy art. 64 i 65 k.k., a także skazanego na
karę dożywotniego pozbawienia wolności – obowiązkowe jest oddanie pod dozór
kuratora sądowego. W praktyce dozór kuratora przy warunkowym zwolnieniu orzekany
jest w zdecydowanej większości spraw.
Warunkowe przedterminowe zwolnienie ulega odwołaniu obligatoryjnie, jeśli skazany
w okresie próby: popełnił przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę
pozbawienia wolności, uchyla się od wykonania obowiązków, o których mowa w art. 159
§ 1 K.k.w., uchyla się od dozoru, nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków
karnych, w inny sposób rażąco naruszył porządek prawny, a w szczególności popełnił inne
przestępstwo.
Sąd odwołuje również warunkowe zwolnienie, jeżeli zwolniony, skazany za przestępstwo
popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej
osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą, w okresie próby rażąco narusza
porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby
najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą.
Obecnie trwają zaawansowane prace legislacyjne nad rozszerzeniem stosowania wobec
osób pozbawionych wolności dozoru elektronicznego. Projektowane zmiany są
ukierunkowane na zmniejszenie populacji więziennej przez poszerzenie liczby skazanych
objętych systemem dozoru elektronicznego. Zaplanowane jest objęcie stosowaniem
systemu dozoru elektronicznego dodatkowej grupy skazanych, wobec których orzeczono

-- 7 of 11 --

8
karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata, a którzy odbyli część kary
i którym do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze do 1 roku i 6
miesięcy. Wprowadzenie projektowanej regulacji będzie stanowiło swego rodzaju
uzupełnienie lub alternatywę dla instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia,
pozwalającą na resocjalizację skazanego poza jednostką penitencjarną, w jego własnym
środowisku, w warunkach kontroli elektronicznej.
Wobec osadzonych w jednostkach penitencjarnych są realizowane liczne programy
resocjalizacyjno – readaptacyjne, które mają na celu przystosowanie i pomoc skazanym
po zwolnieniu. Programy te mają charakter celowy, skierowane są do konkretnych grup
skazanych, wykorzystujące różnorodne techniki, prowadzone często z udziałem osób
i instytucji zewnętrznych.
Zgodnie z treścią art. 164 k.k.w. okres do 6 miesięcy przed przewidywanym warunkowym
zwolnieniem lub przed wykonaniem kary stanowi, w miarę potrzeby, czas niezbędny na
przygotowanie skazanego do życia po zwolnieniu, zwłaszcza dla nawiązania kontaktu
z kuratorem sądowym lub podmiotami, o których mowa w art. 38 § 1 k.k.w., tj.
stowarzyszeniami, fundacjami, organizacjami oraz instytucjami, których celem działania
jest realizacja zadań związanych z resocjalizacją oraz readaptacją społeczną skazanych, jak
również kościołami i innymi związkami wyznaniowymi oraz osobami godnymi zaufania.
Okres, o którym mowa, ustala, za zgodą skazanego, komisja penitencjarna albo wyznacza
sąd penitencjarny w postanowieniu o udzieleniu lub odmowie warunkowego zwolnienia,
jeżeli uzna to za niezbędne. Podejmowana jest współpraca ze skazanymi przed
opuszczeniem przez nich jednostki penitencjarnej, w celu podniesienia skuteczności
oddziaływań penitencjarnych i tym samym zapobieżenia powrotności do przestępstwa.
Możliwość skorzystania przez skazanych z dobrodziejstwa tej instytucji jest zgodna także
z wytycznymi zawartymi w Europejskich Regułach Więziennych. Zgodnie z ich treścią:
odbywającym karę, we właściwym czasie przed zwolnieniem, pomaga się poprzez
odpowiednie procedury i specjalne programy umożliwiające im przejście z życia
w więzieniu do funkcjonowania w społeczności przestrzegającej prawa; zwłaszcza
w przypadku więźniów odbywających dłuższe kary, podejmuje się kroki w celu
zapewnienia stopniowego powrotu skazanych do życia w wolnym społeczeństwie. Cel ten
może być osiągnięty poprzez odpowiedni program przygotowujący skazanego do życia po

-- 8 of 11 --

9
zwolnieniu, realizowany jeszcze w zakładzie karnym bądź poprzez warunkowe zwolnienie
z określonym rodzajem dozoru połączonego ze skuteczną opieką socjalną.
Administracja zakładów karnych ściśle współpracuje ze służbami i instytucjami
nadzorującymi i pomagającymi zwolnionym więźniom w umożliwieniu im wszystkim
ponownego odnalezienia się w społeczeństwie, a w szczególności w środowisku
rodzinnym oraz w zatrudnieniu.
Przy warunkowym zwolnieniu prawie zawsze zgodnie z treścią art. 159 § 1 k.k. sąd
penitencjarny w okresie próby oddaje skazanych pod dozór kuratora sądowego oraz
nakłada na nich obowiązki określone w art. 72 § 1 Kodeksu karnego, a jeżeli szkoda
wyrządzona przestępstwem, za które skazany odbywa karę, nie została naprawiona,
orzeka obowiązek naprawienia szkody.
Istotną rolę w oddziaływaniach resocjalizacyjnych wobec osób warunkowo zwalnianych
pełnią kuratorzy zawodowi, bowiem sprawy warunkowego zwolnienia, z uwagi na wyższe
ryzyko powrotności do przestępstwa podopiecznych, wymagają profesjonalnych
i złożonych oddziaływań, w tym przeprowadzenia skutecznego procesu readaptacji
społecznej. Kuratorzy współpracują ściśle z podmiotami, które świadczą tego rodzaju
usługi, np. prowadzenie terapii uzależnień.
Podobnie w zakresie pomocy socjalnej, kuratorzy koordynują jej celowość we współpracy
z pracownikiem socjalnym i wykorzystują w zakresie prowadzonych oddziaływań
resocjalizacyjno-wychowawczych.
Docelowo dozór tej kategorii jest głównie wykonywany przez kuratorów zawodowych,
gdyż skazani tacy są często zakwalifikowani do grupy podwyższonego ryzyka (w stosunku
do dozorowanych skazanych wobec których warunkowo zawieszono karę pozbawienia
wolności lub warunkowo umorzono postępowanie karne).
Ad 7
W sprawach warunkowego zwolnienia kuratorzy prowadzą czynności kontrolne, dokonują
kontroli w miejscu zamieszkania i weryfikowania zachowania skazanych, kontrolują to
zachowanie poprzez współpracę z dzielnicowym lub poprzez pozyskiwanie informacji
o przestrzeganiu porządku prawnego. Kuratorzy kontrolują i weryfikują i poziom

-- 9 of 11 --

10
wykonania obowiązków probacyjnych i środków karnych orzeczonych przy warunkowym
zwolnieniu.
Zgodnie z treścią art. 173 § 1 k.k.w. sądowy kurator zawodowy organizuje i prowadzi
działania mające na celu pomoc skazanemu w społecznej readaptacji i zapobieżenie jego
powrotowi do przestępstwa.
Przy warunkowym zwolnieniu, skazanego można oddać pod dozór osoby godnej zaufania,
stowarzyszenia, organizacji lub instytucji, do której działalności należy troska
o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.
Sądy penitencjarne na co dzień współpracują z administracją więzienną, która z kolei
szeroko korzysta z pracy organizacji pozarządowych i posiada o nich kompletną wiedzę.
Działania z udziałem organizacji społecznych prowadzone są zarówno na terenie
jednostek penitencjarnych, jak i poza murami zakładów karnych i aresztów śledczych,
wobec osób warunkowo zwalnianych oraz tych, które odbyły karę pozbawienia wolności
w całości.
Ministerstwo Sprawiedliwości przy pomocy prawnie dostępnych narzędzi, dąży do
prowadzenia racjonalnej i odpowiedzialnej polityki karnej, która powinna być rozumiana
między innymi jako działanie wymiaru sprawiedliwości oraz organów postępowania
karnego wykonawczego w warunkach wolnych od presji, nacisków i obaw o ingerencje
motywowane politycznie, adekwatne do rzeczywistych potrzeb w zakresie poziomu
represji karnej, odpowiadające normom i standardom europejskim w zakresie ochrony
praw człowieka, gwarancji procesowych i funkcjonowania więziennictwa.
Podkreślenia wymaga, że polityka penitencjarna winna opierać się na efektywnym
programie resocjalizacji osób osadzonych, który zmierzać będzie do zmniejszenia
powrotności do przestępstwa, a tym samym liczby osób osadzonych w jednostkach
penitencjarnych. Funkcją warunkowego przedterminowego zwolnienia jest
przyspieszenie i ułatwienie osobie, która z powodu popełnienia przestępstwa znalazła się
w izolacji penitencjarnej – readaptacji społecznej, jeżeli istnieje co do niej pozytywna
prognoza kryminologiczna. Instytucji tej należy przywrócić status ważnego narzędzia
służącego osiąganiu celów wykonywania kary pozbawienia wolności, w szczególności tych
określonych w art. 67 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, który stanowi, że

-- 10 of 11 --

11
wykonywanie kary pozbawienia wolności ma na celu wzbudzanie w skazanym woli
współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności
poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego i tym
samym powstrzymania się od powrotu do przestępstwa.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 11 of 11 --