Interpelacja w sprawie bulwersującej decyzji o zmianie nazwy oddziału Muzeum Warmii i Mazur w Morągu na Muzeum Prus Górnych

Interpelacja nr 9566

do ministra kultury i dziedzictwa narodowego

w sprawie bulwersującej decyzji o zmianie nazwy oddziału Muzeum Warmii i Mazur w Morągu na Muzeum Prus Górnych

Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Marek Jakubiak

Data wpływu: 25-04-2025

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 14 Regulaminu Sejmu RP kieruję do Pani Minister interpelację w sprawie bulwersującej decyzji o zmianie nazwy oddziału Muzeum Warmii i Mazur w Morągu na „Muzeum Prus Górnych”. Decyzja ta, podjęta po trwającym blisko 3 lata remoncie za ponad 14 mln zł ze środków publicznych, budzi głębokie zaniepokojenie i oburzenie, szczególnie w kontekście historycznych doświadczeń Polski oraz polskiej tożsamości Warmii i Mazur!

Nazwa „Prusy” dla Polaków nieodłącznie kojarzy się z zaborami, germanizacją, wynarodowieniem i polityką militaryzmu niemieckiego, której kulminacją były zbrodnie III Rzeszy, odpowiedzialnej za śmierć milionów polskich obywateli. Określenie „Prusy Górne” w okresie pruskiego panowania było narzędziem umacniania niemieckiej dominacji na terenach o bogatej polskiej tradycji, gdzie ludność słowiańska, szczególnie z Mazowsza i Pomorza, kultywowała język polski, obyczaje i odprawiała msze w języku polskim. Rezygnacja z nazwy upamiętniającej Johanna Gottfrieda Herdera, filozofa doceniającego znaczenie narodów słowiańskich, na rzecz „Prus Górnych” jest postrzegana jako odrzucenie wielokulturowego dziedzictwa regionu i powrót do symboliki związanej z pruską dominacją.

Decyzja ta wywołuje wrażenie, że polskie władze, zamiast pielęgnować tożsamość narodową, promują narrację historyczną, która może być odczytywana jako ukłon wobec niemieckich wpływów. Jak zauważył dr Paweł Warot, radny sejmiku warmińsko-mazurskiego, „nawet we współczesnych Niemczech określenie ‘pruski’ używane jest z ostrożnością”. W mediach społecznościowych zmiana nazwy wywołała burzę, a Polacy pytają: „Czy my jeszcze jesteśmy Polską?”

Zmiana nazwy muzeum, które od 1964 roku funkcjonowało jako Muzeum im. Johanna Gottfrieda Herdera, została przeprowadzona bez szerokiej debaty publicznej i bez przekonującego uzasadnienia. Dyrektor Muzeum Warmii i Mazur, Piotr Żuchowski, stwierdził, że nowa nazwa „lepiej oddaje charakter miejsca”, jednak nie wyjaśniono, dlaczego odrzucono dotychczasową nazwę ani jak nowa nazwa ma odzwierciedlać unikalność regionu. Brak konsultacji z lokalną społecznością oraz historykami budzi podejrzenia o polityczne motywacje decyzji, zwłaszcza w kontekście słów dr. Warota, że „obecnie rządząca Platforma Obywatelska realizuje interesy zewnętrzne, głównie niemieckie”.

Co więcej, ekspozycje muzeum dotyczą przede wszystkim niemieckiej obecności na tych terenach, pomijając bogate polskie dziedzictwo, takie jak polonizacja regionu w czasach I Rzeczypospolitej czy działalność drukarni publikujących po polsku w Królewcu. Takie podejście do prezentacji historii regionu może być odczytane jako jednostronne i niezgodne z polską racją stanu.

Decyzja o nazwaniu muzeum „Prusy Górne” jest nie tylko niezrozumiała, ale także obraźliwa dla Polaków, którzy przez wieki walczyli o zachowanie tożsamości na tych ziemiach. Oczekuję od Pani Minister zdecydowanych działań, które przywrócą muzeum rolę strażnika polskiej kultury i historii, a nie symbolu dawnej dominacji pruskiej.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

Jakie były szczegółowe przesłanki zmiany nazwy muzeum z „Muzeum im. Johanna Gottfrieda Herdera” na „Muzeum Prus Górnych”? Dlaczego nie przeprowadzono szerokich konsultacji społecznych w tej sprawie?

Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego analizowało potencjalne negatywne skojarzenia nazwy „Prusy” dla Polaków, wynikające z historycznych doświadczeń zaborów i germanizacji?

Jakie kroki podjęto, aby ekspozycje muzeum odzwierciedlały wielokulturowe, w tym polskie, dziedzictwo Warmii i Mazur, zamiast koncentrować się na niemieckiej obecności?

Czy ministerstwo przeprowadziło audyt wydatkowania 14 mln zł na remont muzeum? Dlaczego nie zrealizowano pełnego zakresu prac, takich jak elewacja zewnętrzna i parking?

Jak ministerstwo zamierza odpowiedzieć na zarzuty, że zmiana nazwy muzeum jest ukłonem wobec niemieckich interesów, a nie promocją polskiej kultury?