Interpelacja nr 9548
Interpelacja w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie zaburzeń psychicznych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (88%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie zaburzeń psychicznych
Interpelacja nr 9548
do ministra sprawiedliwości
w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie zaburzeń psychicznych
Zgłaszający: Sławomir Ćwik
Data wpływu: 24-04-2025
Interpelacja w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie zaburzeń psychicznych, w sytuacji w której Służba Więzienna realizuje przez okres kilku dni zadania wynikające z zarządzenia nr 69/23 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 31.10.2023 r. w sprawie sposobów ochronnych, konwojowania oraz zadań ochronnych funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.
Służba Więzienna realizuje swoje zadania na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego, ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej oraz innych aktów prawnych.
Moi wyborcy, którzy są lub byli funkcjonariuszami Służby Więziennej dostrzegają problem niedoskonałości przyjętych obecnie rozwiązań prawnych przy stosowaniu środków przymusu bezpośredniego w sytuacjach, w których osadzony skierowany zostaje do szpitala psychiatrycznego z podejrzeniem zaburzeń psychicznych.
Co istotne osadzony skierowany zostaje z podejrzeniem wystąpienia zaburzeń psychicznych – stan występowania zaburzeń nie jest na tym etapie jeszcze potwierdzony.
Art. 256 K.k.w. w sprawie użycia i wykorzystania środków przymusu bezpośredniego lub użycia broni względem osób pozbawionych wolności odsyła do regulacji ujętych w innej ustawie.
Art. 204a K.k.w. stanowi, że wobec sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym można stosować środki przymusu bezpośredniego na zasadach, w trybie i w sposób określony w przepisach o ochronie zdrowia psychicznego (u.o.z.p).
Art. 19 ustawy z dnia 09.04.2010 r. o Służbie Więziennej daje funkcjonariuszom Służby Więziennej uprawnienia do użycia środków przymusu bezpośredniego w przypadkach określonych w ustawie z 24.05.2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.
Art. 3 pkt 4 ustawy z 24.05.2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej wyłącza stosowanie przymusu bezpośredniego lub zasad użycia lub wykorzystania broni palnej, o których mowa w ustawie z dnia 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Art. 3 pkt 1, lit. c ustawy z dnia 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego definiuje osobę z zaburzeniami psychicznymi jako osobę wykazującą inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym.
Art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego wskazuje, że o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj zastosowanego środka przymusu oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W szpitalach psychiatrycznych, innych zakładach leczniczych, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz w trakcie wykonywania czynności, o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 46a ust. 3, jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, która jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym lekarza. Każdy przypadek zastosowania przymusu bezpośredniego i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
Z treści przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego wynika, że w przypadkach, o których mowa w tej ustawie nie stosuje się środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego. Powyższe oznacza, że w przypadku, w którym osadzony zostaje skierowany do szpitala psychiatrycznego z podejrzeniem zaburzeń psychicznych to personel medyczny szpitala decyduje jakie środki winny zostać użyte i to z wyłączeniem możliwości stosowania środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego. Co to oznacza w praktyce? Oznacza to np., że w stosunku do osadzonego, który został przewieziony do szpitala psychiatrycznego z podejrzeniem wystąpienia zaburzeń psychicznych nie można zastosować środka przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek.
Służba Więzienna stoi jednak na stanowisku, że posiada uprawnienia do stosowania tych środków, przy czym swoje przekonanie wywodzi z bliżej nieokreślonej interpretacji przepisów ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego, nie dostrzegając zależności, o której mowa w art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego.
Na powyższe zasadnie zwracał uwagę w 2018 r. obecny minister sprawiedliwości, a ówczesny rzecznik praw obywatelskich prof. Adam Bodnar. Zwrócił on bowiem uwagę na problem prewencyjnego stosowania środków przymusu bezpośredniego wobec osadzonych z zaburzeniami psychicznymi. Jednocześnie wyraził zaniepokojenie prewencyjnym zakładaniem kajdanek chorującym psychicznie, przebywającym w więziennych szpitalach psychiatrycznych. Zaznaczył, że „sposób postępowania wobec osób chorujących psychicznie wyznaczają standardy postępowania leczniczego, w tym wskazane w u.o.z.p, niezależnie od tego, czy pacjent przebywa w więziennej placówce, czy korzysta ze świadczeń publicznej służby zdrowia“.
Przedstawiony obraz braku korelacji pomiędzy opisanymi przepisami, stosowanymi na co dzień przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, może być postrzegany jako przekroczenie uprawnień w sytuacjach, w których stosowanie środków przymusu bezpośredniego jest wyłączone przepisami u.o.z.p. Funkcjonariusze nie mają wypracowanego innego sposobu zapewniającego bezpieczeństwo osobie konwojowanej, osobom postronnym, personelowi medycznemu jak i samym funkcjonariuszom w przypadku zdarzeń godzących w bezpieczeństwo konwoju.
Art. 256 K.k.w – użycie środków przymusu bezpośredniego odsyła do odrębnej ustawy.
Art. 204a K.k.w – stan prawny na 14.03.2024 r. wg autorów Tomasza Przesławskiego i Wojciecha Sycha, komentarz do K.k.w. wyd. II
Komentowany przepis zezwala na stosowanie środków przymusu bezpośredniego jedynie wobec sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym. Następuje to na zasadach, w trybie i w sposób określony w przepisach o ochronie zdrowia psychicznego, czyli ustawie z 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego i rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 21.12.2018 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi.
Stosowanie przymusu bezpośredniego jest dopuszczalne przy wykonywaniu czynności w ramach świadczenia opieki psychiatrycznej, w szczególności w przypadkach, gdy sprawca dopuszcza się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby lub bezpieczeństwu powszechnemu, w sposób gwałtowny niszczy lub uszkadza przedmioty znajdujące się w jego otoczeniu lub poważnie zakłóca lub uniemożliwia funkcjonowanie zakładu psychiatrycznego (art. 18 ust. 1 u.o.z.p).
Oprócz ww. przypadków dopuszczalne jest stosowanie przymusu bezpośredniego wobec sprawcy przyjętego do zakładu psychiatrycznego bez jego zgody, gdy jest to konieczne do dokonania czynności leczniczych, mających na celu usunięcie przewidzianych w ustawie przyczyn przyjęcia bez zgody, czyli zaprzestania zachowań wskazujących na to, że z powodu choroby psychicznej zagraża bezpośrednio własnemu życiu lub zdrowiu innych osób (art. 34 zdanie pierwsze w zw. z art. 33 ust. 1 i art. 23 ust. 1 u.o.z.p).
Ratio legis przyjętej przez ustawodawcę regulacji na gruncie ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego polega na tym, że wobec osób z podejrzeniem zaburzeń psychicznych, które znajdują się pod opieką personelu medycznego – nie można stosować środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego. Przyjęte rozwiązanie odpowiada zresztą konstytucyjnym i traktatowym standardom. Nie ma potrzeby stosowania wobec osób z podejrzeniem zaburzeń psychicznych środków, które stosowane są do osób bez takiego podejrzenia. Ma to również uzasadnienie medyczne. Nie sposób również przyjąć, że sytuacja osoby z podejrzeniem zaburzeń psychicznych w sposób istotny różni się od sytuacji osoby ze stwierdzonymi zaburzeniami. Wobec osoby, co do której występują podejrzenia zaburzeń należy stosować taki sam sposób postępowania, jak wobec osoby z zaburzeniami. Wynika to z faktu, iż na etapie zaistnienia wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego osadzonego nie jest możliwym stwierdzenie bądź wykluczenie wystąpienia zaburzenia. Należy zatem wychodzić z założenia, iż osoba taka może posiadać zaburzenia psychiczne i do momentu wykluczenia ich wystąpienia przez personel medyczny, należy ze względów gwarancyjnych, zdrowotnych i humanitarnych stosować wobec takiej osoby przymus bezpośredni, o którym mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego nie dopuszcza prewencyjnego stosowania przymusu bezpośredniego. Przyjęta przez Służbę Więzienną praktyka prewencyjnego stosowania kajdanek wydaje się nieuprawniona, a nawet ma cechy przekroczenia uprawnień. Zastosowania kajdanek nie można utożsamiać ze stanem wyższej konieczności, polegającym na tym, że dobrem prawnym bardziej chronionym na gruncie norm konstytucyjnych jest prewencyjne zabezpieczenie możliwości ucieczki przez osadzonego od dobra prawnego w postaci zdrowia. Zresztą konflikt tych dwóch dóbr jest wyłącznie pozorny. Istnieje możliwość takiego stosowania przymusu bezpośredniego pod nadzorem personelu medycznego, który zapobiega jednocześnie możliwości, np. ucieczki osadzonego ze szpitala psychiatrycznego bądź popełnienia przez niego jakiegoś przestępstwa.
W zasadzie stosowanie kajdanek stało się podstawową praktyką zabezpieczenia przed ucieczką, czy innymi nieprzewidzianymi zachowaniami osadzonego. Praktyka ciągłego stosowania kajdanek może naruszać zasadę humanitarnego traktowania, z poszanowaniem godności ludzkiej.
Analizowana sytuacja ujawnia problem zastąpienia prewencyjnego stosowania środków przymusu bezpośredniego wobec osadzonych przebywających w szpitalu psychiatrycznym pod konwojem Służby Więziennej, innymi skutecznymi sposobami ochronnymi zapewniającymi umożliwienie stałej obserwacji osadzonego oraz uniemożliwienia kontaktu z osobami postronnymi. Wszystkie te podstawowe sposoby ochronne są ujęte w zarządzeniu z dnia 31.10.2023 r. nr. 69/23 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, ale często niemożliwe do wykonania, np. poprzez umieszczenia osadzonego w szpitalnej sali wieloosobowej.
W związku z poważnymi wątpliwościami dotyczącymi stosowania środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego wobec sprawców z zaburzeniami psychicznymi przebywających w oddziałach szpitali psychiatrycznych publicznej służby zdrowia, wnoszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy obecnie lub w najbliższej przyszłości Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi lub zamierza prowadzić prace nad zmianą wyżej wymienionych przepisów w taki sposób, aby funkcjonariusze Służby Więziennej nie mieli wątpliwości co do stosowania środków przymusu bezpośredniego w sytuacjach, jak we wstępie?
Czy prowadzone są szkolenia funkcjonariuszy Służby Więziennej ze znajomości ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego w zakresie przymusu bezpośredniego i roli Służby Więziennej w sytuacjach opisanych w art. 18 ust. 9 ww. ustawy?
Jakie przedsięwzięcia podejmuje lub podejmie Ministerstwo Sprawiedliwości w celu uregulowania opisanych problemów legislacyjnych?
Interpelacja nr 9548
do ministra sprawiedliwości
w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie zaburzeń psychicznych
Zgłaszający: Sławomir Ćwik
Data wpływu: 24-04-2025
Interpelacja w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie zaburzeń psychicznych, w sytuacji w której Służba Więzienna realizuje przez okres kilku dni zadania wynikające z zarządzenia nr 69/23 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 31.10.2023 r. w sprawie sposobów ochronnych, konwojowania oraz zadań ochronnych funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej.
Służba Więzienna realizuje swoje zadania na podstawie Kodeksu karnego wykonawczego, ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej oraz innych aktów prawnych.
Moi wyborcy, którzy są lub byli funkcjonariuszami Służby Więziennej dostrzegają problem niedoskonałości przyjętych obecnie rozwiązań prawnych przy stosowaniu środków przymusu bezpośredniego w sytuacjach, w których osadzony skierowany zostaje do szpitala psychiatrycznego z podejrzeniem zaburzeń psychicznych.
Co istotne osadzony skierowany zostaje z podejrzeniem wystąpienia zaburzeń psychicznych – stan występowania zaburzeń nie jest na tym etapie jeszcze potwierdzony.
Art. 256 K.k.w. w sprawie użycia i wykorzystania środków przymusu bezpośredniego lub użycia broni względem osób pozbawionych wolności odsyła do regulacji ujętych w innej ustawie.
Art. 204a K.k.w. stanowi, że wobec sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym można stosować środki przymusu bezpośredniego na zasadach, w trybie i w sposób określony w przepisach o ochronie zdrowia psychicznego (u.o.z.p).
Art. 19 ustawy z dnia 09.04.2010 r. o Służbie Więziennej daje funkcjonariuszom Służby Więziennej uprawnienia do użycia środków przymusu bezpośredniego w przypadkach określonych w ustawie z 24.05.2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.
Art. 3 pkt 4 ustawy z 24.05.2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej wyłącza stosowanie przymusu bezpośredniego lub zasad użycia lub wykorzystania broni palnej, o których mowa w ustawie z dnia 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Art. 3 pkt 1, lit. c ustawy z dnia 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego definiuje osobę z zaburzeniami psychicznymi jako osobę wykazującą inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym.
Art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego wskazuje, że o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje lekarz, który określa rodzaj zastosowanego środka przymusu oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie. W szpitalach psychiatrycznych, innych zakładach leczniczych, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz w trakcie wykonywania czynności, o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 46a ust. 3, jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje i nadzoruje osobiście jego wykonanie pielęgniarka, która jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym lekarza. Każdy przypadek zastosowania przymusu bezpośredniego i uprzedzenia o możliwości jego zastosowania odnotowuje się w dokumentacji medycznej.
Z treści przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego wynika, że w przypadkach, o których mowa w tej ustawie nie stosuje się środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego. Powyższe oznacza, że w przypadku, w którym osadzony zostaje skierowany do szpitala psychiatrycznego z podejrzeniem zaburzeń psychicznych to personel medyczny szpitala decyduje jakie środki winny zostać użyte i to z wyłączeniem możliwości stosowania środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego. Co to oznacza w praktyce? Oznacza to np., że w stosunku do osadzonego, który został przewieziony do szpitala psychiatrycznego z podejrzeniem wystąpienia zaburzeń psychicznych nie można zastosować środka przymusu bezpośredniego w postaci kajdanek.
Służba Więzienna stoi jednak na stanowisku, że posiada uprawnienia do stosowania tych środków, przy czym swoje przekonanie wywodzi z bliżej nieokreślonej interpretacji przepisów ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego, nie dostrzegając zależności, o której mowa w art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego.
Na powyższe zasadnie zwracał uwagę w 2018 r. obecny minister sprawiedliwości, a ówczesny rzecznik praw obywatelskich prof. Adam Bodnar. Zwrócił on bowiem uwagę na problem prewencyjnego stosowania środków przymusu bezpośredniego wobec osadzonych z zaburzeniami psychicznymi. Jednocześnie wyraził zaniepokojenie prewencyjnym zakładaniem kajdanek chorującym psychicznie, przebywającym w więziennych szpitalach psychiatrycznych. Zaznaczył, że „sposób postępowania wobec osób chorujących psychicznie wyznaczają standardy postępowania leczniczego, w tym wskazane w u.o.z.p, niezależnie od tego, czy pacjent przebywa w więziennej placówce, czy korzysta ze świadczeń publicznej służby zdrowia“.
Przedstawiony obraz braku korelacji pomiędzy opisanymi przepisami, stosowanymi na co dzień przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, może być postrzegany jako przekroczenie uprawnień w sytuacjach, w których stosowanie środków przymusu bezpośredniego jest wyłączone przepisami u.o.z.p. Funkcjonariusze nie mają wypracowanego innego sposobu zapewniającego bezpieczeństwo osobie konwojowanej, osobom postronnym, personelowi medycznemu jak i samym funkcjonariuszom w przypadku zdarzeń godzących w bezpieczeństwo konwoju.
Art. 256 K.k.w – użycie środków przymusu bezpośredniego odsyła do odrębnej ustawy.
Art. 204a K.k.w – stan prawny na 14.03.2024 r. wg autorów Tomasza Przesławskiego i Wojciecha Sycha, komentarz do K.k.w. wyd. II
Komentowany przepis zezwala na stosowanie środków przymusu bezpośredniego jedynie wobec sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym. Następuje to na zasadach, w trybie i w sposób określony w przepisach o ochronie zdrowia psychicznego, czyli ustawie z 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego i rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 21.12.2018 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi.
Stosowanie przymusu bezpośredniego jest dopuszczalne przy wykonywaniu czynności w ramach świadczenia opieki psychiatrycznej, w szczególności w przypadkach, gdy sprawca dopuszcza się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby lub bezpieczeństwu powszechnemu, w sposób gwałtowny niszczy lub uszkadza przedmioty znajdujące się w jego otoczeniu lub poważnie zakłóca lub uniemożliwia funkcjonowanie zakładu psychiatrycznego (art. 18 ust. 1 u.o.z.p).
Oprócz ww. przypadków dopuszczalne jest stosowanie przymusu bezpośredniego wobec sprawcy przyjętego do zakładu psychiatrycznego bez jego zgody, gdy jest to konieczne do dokonania czynności leczniczych, mających na celu usunięcie przewidzianych w ustawie przyczyn przyjęcia bez zgody, czyli zaprzestania zachowań wskazujących na to, że z powodu choroby psychicznej zagraża bezpośrednio własnemu życiu lub zdrowiu innych osób (art. 34 zdanie pierwsze w zw. z art. 33 ust. 1 i art. 23 ust. 1 u.o.z.p).
Ratio legis przyjętej przez ustawodawcę regulacji na gruncie ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego polega na tym, że wobec osób z podejrzeniem zaburzeń psychicznych, które znajdują się pod opieką personelu medycznego – nie można stosować środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego. Przyjęte rozwiązanie odpowiada zresztą konstytucyjnym i traktatowym standardom. Nie ma potrzeby stosowania wobec osób z podejrzeniem zaburzeń psychicznych środków, które stosowane są do osób bez takiego podejrzenia. Ma to również uzasadnienie medyczne. Nie sposób również przyjąć, że sytuacja osoby z podejrzeniem zaburzeń psychicznych w sposób istotny różni się od sytuacji osoby ze stwierdzonymi zaburzeniami. Wobec osoby, co do której występują podejrzenia zaburzeń należy stosować taki sam sposób postępowania, jak wobec osoby z zaburzeniami. Wynika to z faktu, iż na etapie zaistnienia wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego osadzonego nie jest możliwym stwierdzenie bądź wykluczenie wystąpienia zaburzenia. Należy zatem wychodzić z założenia, iż osoba taka może posiadać zaburzenia psychiczne i do momentu wykluczenia ich wystąpienia przez personel medyczny, należy ze względów gwarancyjnych, zdrowotnych i humanitarnych stosować wobec takiej osoby przymus bezpośredni, o którym mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego nie dopuszcza prewencyjnego stosowania przymusu bezpośredniego. Przyjęta przez Służbę Więzienną praktyka prewencyjnego stosowania kajdanek wydaje się nieuprawniona, a nawet ma cechy przekroczenia uprawnień. Zastosowania kajdanek nie można utożsamiać ze stanem wyższej konieczności, polegającym na tym, że dobrem prawnym bardziej chronionym na gruncie norm konstytucyjnych jest prewencyjne zabezpieczenie możliwości ucieczki przez osadzonego od dobra prawnego w postaci zdrowia. Zresztą konflikt tych dwóch dóbr jest wyłącznie pozorny. Istnieje możliwość takiego stosowania przymusu bezpośredniego pod nadzorem personelu medycznego, który zapobiega jednocześnie możliwości, np. ucieczki osadzonego ze szpitala psychiatrycznego bądź popełnienia przez niego jakiegoś przestępstwa.
W zasadzie stosowanie kajdanek stało się podstawową praktyką zabezpieczenia przed ucieczką, czy innymi nieprzewidzianymi zachowaniami osadzonego. Praktyka ciągłego stosowania kajdanek może naruszać zasadę humanitarnego traktowania, z poszanowaniem godności ludzkiej.
Analizowana sytuacja ujawnia problem zastąpienia prewencyjnego stosowania środków przymusu bezpośredniego wobec osadzonych przebywających w szpitalu psychiatrycznym pod konwojem Służby Więziennej, innymi skutecznymi sposobami ochronnymi zapewniającymi umożliwienie stałej obserwacji osadzonego oraz uniemożliwienia kontaktu z osobami postronnymi. Wszystkie te podstawowe sposoby ochronne są ujęte w zarządzeniu z dnia 31.10.2023 r. nr. 69/23 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, ale często niemożliwe do wykonania, np. poprzez umieszczenia osadzonego w szpitalnej sali wieloosobowej.
W związku z poważnymi wątpliwościami dotyczącymi stosowania środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego wobec sprawców z zaburzeniami psychicznymi przebywających w oddziałach szpitali psychiatrycznych publicznej służby zdrowia, wnoszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy obecnie lub w najbliższej przyszłości Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi lub zamierza prowadzić prace nad zmianą wyżej wymienionych przepisów w taki sposób, aby funkcjonariusze Służby Więziennej nie mieli wątpliwości co do stosowania środków przymusu bezpośredniego w sytuacjach, jak we wstępie?
Czy prowadzone są szkolenia funkcjonariuszy Służby Więziennej ze znajomości ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego w zakresie przymusu bezpośredniego i roli Służby Więziennej w sytuacjach opisanych w art. 18 ust. 9 ww. ustawy?
Jakie przedsięwzięcia podejmuje lub podejmie Ministerstwo Sprawiedliwości w celu uregulowania opisanych problemów legislacyjnych?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maria Ejchart
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
22%
Konkretność
78%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.9 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9778 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.176.2025
Warszawa, 22 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9548 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez
Pana Posła Sławomira Ćwika w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków
przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych
do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie
zaburzeń psychicznych.
Poniższa informacja została przygotowana po uzyskaniu stanowiska Centralnego Zarządu
Służby Więziennej.
Ad 1 i 2
W opinii Służby Więziennej postulaty sformułowane w interpelacji są nieadekwatne,
ponieważ opierają się na błędnych założeniach co do rozumienia norm prawnych
dotyczących użycia środków przymusu bezpośredniego w trybie ustawy z dnia 24 maja
2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 555;
dalej: u.ś.p.b.) oraz stosowania przymusu bezpośredniego z ustawy z dnia 19 sierpnia 1994
r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917; dalej: ustawa o zdrowiu
psychicznym).
-- 1 of 6 --
2
Funkcjonariusze Służby Więziennej używają prewencyjnie środków przymusu
bezpośredniego wobec osób pozbawionych wolności w celu zapobieżenia ich ucieczce
w czasie konwojowania (art. 13 u.ś.p.b.).
W zakres hipotezy tej normy wchodzą:
1) okoliczności zastosowania normy: osoba wobec, której używa się środków przymusu
bezpośredniego jest osobą pozbawioną wolności; używa się środków przymusu
bezpośredniego w celu zapobieżenia ucieczce tej osoby w warunkach, kiedy takie ryzyko
występuje (np. poza terenem zakładu karnego);
2) podmiot normy: w oparciu o informacje uzyskane od Zastępcy Dyrektora Generalnego
Służby Więziennej, uprawnieni do użycia środków przymusu bezpośredniego
funkcjonariusze Służby Więziennej.
Dyspozycją normy jest: prawo do prewencyjnego użycia środka przymusu
bezpośredniego (kajdanek) w celu zapobieżenia ucieczce osoby pozbawionej wolności
przez funkcjonariusza Służby Więziennej.
Lekarz podmiotu leczniczego (w rozumieniu ustawy o zdrowiu psychicznym), inny lekarz,
pielęgniarka jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub kierujący akcją prowadzenia
medycznych czynności ratunkowych stosują przymus bezpośredni (przytrzymanie,
przymusowe zastosowanie leków, unieruchomienie, izolację) przy wykonywaniu wobec
osób z zaburzeniami psychicznymi czynności przewidzianych w ustawie o zdrowiu
psychicznym albo kiedy osoby te dopuszczają się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu
własnemu lub innej osoby lub bezpieczeństwu powszechnemu, lub w sposób gwałtowny
niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu, lub poważnie zakłócają
lub uniemożliwiają funkcjonowanie zakładu leczniczego (art. 18 ustawy o zdrowiu
psychicznym).
W zakres hipotezy tej normy wchodzą:
1) okoliczności zastosowania normy: osoba wobec, której stosuje się przymus
bezpośredni jest osobą z zaburzeniami psychicznymi; stosuje się przymus przy
-- 2 of 6 --
3
wykonywaniu czynności leczniczych określonych w ustawie o zdrowiu psychicznym albo
w wymienionych przez tę ustawę (wskazane powyżej) okolicznościach gwałtownego
zagrożenia;
2) podmiot normy: lekarz realizujący zadania z ustawy o zdrowiu psychicznym
w podmiocie leczniczym, o którym mowa w tej ustawie, inny lekarz albo pod nieobecność
lekarza pielęgniarka, albo kierujący medycznymi czynnościami ratunkowymi realizujący
wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi świadczenie.
Dyspozycją normy jest: prawo do stosowania przymusu bezpośredniego przez
wymienione podmioty medyczne określonych form przymusu bezpośredniego w celu
osiągnięcia wskazanych w ustawie celów.
Powyżej wykazano, że prewencyjne używanie środków przymusu bezpośredniego,
a stosowanie przymusu bezpośredniego to dwie odrębne procedury, usankcjonowane
przez ustawodawcę w odrębnych i niekolidujących ze sobą normach prawnych (ani
w zakresie hipotezy, ani w zakresie dyspozycji). Wymienione podmioty norm posiadają
odrębne kontratypy do używania różnych form przymusu w ściśle określonych celach.
W momencie, kiedy osoba pozbawiona wolności jest jednocześnie osobą z zaburzeniami
psychicznymi, nic nie stoi na przeszkodzie, aby wobec niej używać prewencyjnie kajdanek,
w celu zapobieżenia ucieczce.
Jedyną przesłanką, która mogłaby stać naprzeciw, byłyby sformułowane przez personel
medyczny wątpliwości co do negatywnego wpływu używanych kajdanek na stan zdrowia
osoby pozbawionej wolności. Zastosowanie wtedy znalazłyby, określone w ustawie
o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, ogólne normy wskazujące
na konieczność zachowania minimalizmu i wyrządzania możliwie najmniejszej szkody
w czasie korzystania z kontratypu.
Powołany w interpelacji art. 3 ust. 4 u.ś.p.b. wskazuje jedynie, że ustawy tej nie stosuje
się do przymusu bezpośredniego, o którym mowa w ustawie o zdrowiu psychicznym.
-- 3 of 6 --
4
Nie oznacza to, że norma ta wyłącza możliwość prewencyjnego używania środków
przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy Służby Więziennej wobec osób
pozbawionych wolności z zaburzeniami psychicznymi.
Musiałoby dojść do zaistnienia wszystkich okoliczności określonych w hipotezie opisanej
powyżej normy z ustawy o zdrowiu psychicznym, a jak wykazano powyżej, okoliczności
te nie są równoległe z okolicznościami prewencyjnego używania środków przymusu
bezpośredniego w celu zapobieżenia ucieczce osoby pozbawionej wolności.
Taki sposób rozumowania prowadziłby do utworzenia założeń, w których racjonalny
ustawodawca miałby zrezygnować z kompetencji przekazanych Służbie Więziennej,
w zakresie zapewniania bezpieczeństwa, w okolicznościach choćby podejrzenia zaburzeń
psychicznych osoby pozbawionej wolności, nawet jeżeli osoba ta prezentowałaby
najwyższy poziom zagrożenia społecznego.
Rozróżnienie sposobu nazywania (dyrektywa językowa) kompetencji Służby Więziennej
oraz podmiotów medycznych (używanie środków przymusu bezpośredniego/stosowanie
przymusu bezpośredniego), umieszczenie kompetencji w odrębnych ustawach
sankcjonujących zupełnie różne okoliczności (różne położenie w systemie prawnym) oraz
zupełnie odrębne ratio legis obu norm (funkcja norm) wskazują jednoznacznie, że Służba
Więzienna ma prawo realizować kompetencje w zakresie używania środków przymusu
bezpośredniego wobec osób pozbawionych wolności, nawet jeżeli prezentują
one zaburzenia psychiczne, niezmiennie z uwzględnieniem zasad minimalizmu i możliwie
najmniejszej ingerencji, dla których istotne pozostają zastrzeżenia personelu
medycznego.
Przywołany w interpelacji przepis mówiący o wyłączeniu stosowania ustawy o środkach
przymusu bezpośredniego i broni palnej w odniesieniu do szeregu ustaw, w których
uregulowano prawo do stosowania różnych form przymusu bezpośredniego przez
podmioty państwowe, ma na celu wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych
przedstawionych choćby w przedmiotowej interpelacji. Przepis ten sankcjonuje prawo
-- 4 of 6 --
5
do używania przymusu w trybie ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni
palnej, jako równoległą do wymienionych ustaw rzeczywistość prawną, a normy tych
ustaw mają na siebie oddziaływać kolizyjnie.
W opinii Służby Więziennej nie istnieje zatem potrzeba zmiany stanu prawnego. Powołany
w interpelacji art. 204a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U.
z 2024 r. poz. 706 ze zm.; dalej: k.k.w.) nie posiada w swoim zakresie podmiotowym
funkcjonariuszy Służby Więziennej, wykonanie środków zabezpieczających odbywa się co
do zasady w odrębnych podmiotowo zakładach leczniczych, zaś Służba Więzienna
wykonuje zadania w zakresie wykonywania tymczasowego aresztowania oraz kar
pozbawienia wolności i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. Tym
samym niczym szczególnym nie jest odesłanie w tym miejscu do przepisów dotyczących
ochrony zdrowia psychicznego.
Jednocześnie warto podkreślić, że zgodnie z art. 115 § 4 k.k.w. świadczenia zdrowotne
udzielane są osadzonym w aresztach śledczych i zakładach karnych przede wszystkim
przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności. W przypadku braku
możliwości przeprowadzenia w warunkach więziennej służby zdrowia procedur
medycznych, są one realizowane przez podmioty lecznicze współpracujące z więzienną
służbą zdrowia na podstawie art. 115 § 5 k.k.w. oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości i Ministra Zdrowia z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie
szczegółowych warunków, zakresu i trybu współdziałania podmiotów leczniczych
z podmiotami leczniczymi dla osób pozbawionych wolności w zakładach karnych
i aresztach śledczych (Dz.U. poz. 547). Odbywa się to pod konwojem funkcjonariuszy
Służby Więziennej.
Zgodnie z §6 ust. 1 przywołanego rozporządzenia, jeżeli zachodzi konieczność
konwojowania przez funkcjonariuszy Służby Więziennej osoby pozbawionej wolności
przebywającej w podmiocie leczniczym, konwojowanie następuje w sposób ustalony
przez dyrektora zakładu karnego w porozumieniu z kierownikiem tego podmiotu
leczniczego.
-- 5 of 6 --
6
Ad 2
Służba Więzienna nie realizuje szkoleń kadry ochronnej, których podstawowym
przedmiotem są normy związane ze stosowaniem przymusu bezpośredniego, o którym
mowa w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego. W ustawie tej znajduje się tylko jedna
norma, która dotyczy wprost funkcjonariuszy Służby Więziennej, tj. art. 18 ust. 9, który
wskazuje, że w przypadkach stosowania przymusu bezpośredniego jednostki Służby
Więziennej są obowiązane do udzielania lekarzowi, pielęgniarce lub kierującemu akcją
prowadzenia medycznych czynności ratunkowych pomocy na ich żądanie.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.176.2025
Warszawa, 22 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9548 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez
Pana Posła Sławomira Ćwika w sprawie stosowania przez Służbę Więzienną środków
przymusu bezpośredniego i broni palnej wobec sprawców przestępstw przyjętych
do szpitala psychiatrycznego publicznej służby zdrowia, u których zachodzi podejrzenie
zaburzeń psychicznych.
Poniższa informacja została przygotowana po uzyskaniu stanowiska Centralnego Zarządu
Służby Więziennej.
Ad 1 i 2
W opinii Służby Więziennej postulaty sformułowane w interpelacji są nieadekwatne,
ponieważ opierają się na błędnych założeniach co do rozumienia norm prawnych
dotyczących użycia środków przymusu bezpośredniego w trybie ustawy z dnia 24 maja
2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 555;
dalej: u.ś.p.b.) oraz stosowania przymusu bezpośredniego z ustawy z dnia 19 sierpnia 1994
r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917; dalej: ustawa o zdrowiu
psychicznym).
-- 1 of 6 --
2
Funkcjonariusze Służby Więziennej używają prewencyjnie środków przymusu
bezpośredniego wobec osób pozbawionych wolności w celu zapobieżenia ich ucieczce
w czasie konwojowania (art. 13 u.ś.p.b.).
W zakres hipotezy tej normy wchodzą:
1) okoliczności zastosowania normy: osoba wobec, której używa się środków przymusu
bezpośredniego jest osobą pozbawioną wolności; używa się środków przymusu
bezpośredniego w celu zapobieżenia ucieczce tej osoby w warunkach, kiedy takie ryzyko
występuje (np. poza terenem zakładu karnego);
2) podmiot normy: w oparciu o informacje uzyskane od Zastępcy Dyrektora Generalnego
Służby Więziennej, uprawnieni do użycia środków przymusu bezpośredniego
funkcjonariusze Służby Więziennej.
Dyspozycją normy jest: prawo do prewencyjnego użycia środka przymusu
bezpośredniego (kajdanek) w celu zapobieżenia ucieczce osoby pozbawionej wolności
przez funkcjonariusza Służby Więziennej.
Lekarz podmiotu leczniczego (w rozumieniu ustawy o zdrowiu psychicznym), inny lekarz,
pielęgniarka jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub kierujący akcją prowadzenia
medycznych czynności ratunkowych stosują przymus bezpośredni (przytrzymanie,
przymusowe zastosowanie leków, unieruchomienie, izolację) przy wykonywaniu wobec
osób z zaburzeniami psychicznymi czynności przewidzianych w ustawie o zdrowiu
psychicznym albo kiedy osoby te dopuszczają się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu
własnemu lub innej osoby lub bezpieczeństwu powszechnemu, lub w sposób gwałtowny
niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu, lub poważnie zakłócają
lub uniemożliwiają funkcjonowanie zakładu leczniczego (art. 18 ustawy o zdrowiu
psychicznym).
W zakres hipotezy tej normy wchodzą:
1) okoliczności zastosowania normy: osoba wobec, której stosuje się przymus
bezpośredni jest osobą z zaburzeniami psychicznymi; stosuje się przymus przy
-- 2 of 6 --
3
wykonywaniu czynności leczniczych określonych w ustawie o zdrowiu psychicznym albo
w wymienionych przez tę ustawę (wskazane powyżej) okolicznościach gwałtownego
zagrożenia;
2) podmiot normy: lekarz realizujący zadania z ustawy o zdrowiu psychicznym
w podmiocie leczniczym, o którym mowa w tej ustawie, inny lekarz albo pod nieobecność
lekarza pielęgniarka, albo kierujący medycznymi czynnościami ratunkowymi realizujący
wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi świadczenie.
Dyspozycją normy jest: prawo do stosowania przymusu bezpośredniego przez
wymienione podmioty medyczne określonych form przymusu bezpośredniego w celu
osiągnięcia wskazanych w ustawie celów.
Powyżej wykazano, że prewencyjne używanie środków przymusu bezpośredniego,
a stosowanie przymusu bezpośredniego to dwie odrębne procedury, usankcjonowane
przez ustawodawcę w odrębnych i niekolidujących ze sobą normach prawnych (ani
w zakresie hipotezy, ani w zakresie dyspozycji). Wymienione podmioty norm posiadają
odrębne kontratypy do używania różnych form przymusu w ściśle określonych celach.
W momencie, kiedy osoba pozbawiona wolności jest jednocześnie osobą z zaburzeniami
psychicznymi, nic nie stoi na przeszkodzie, aby wobec niej używać prewencyjnie kajdanek,
w celu zapobieżenia ucieczce.
Jedyną przesłanką, która mogłaby stać naprzeciw, byłyby sformułowane przez personel
medyczny wątpliwości co do negatywnego wpływu używanych kajdanek na stan zdrowia
osoby pozbawionej wolności. Zastosowanie wtedy znalazłyby, określone w ustawie
o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, ogólne normy wskazujące
na konieczność zachowania minimalizmu i wyrządzania możliwie najmniejszej szkody
w czasie korzystania z kontratypu.
Powołany w interpelacji art. 3 ust. 4 u.ś.p.b. wskazuje jedynie, że ustawy tej nie stosuje
się do przymusu bezpośredniego, o którym mowa w ustawie o zdrowiu psychicznym.
-- 3 of 6 --
4
Nie oznacza to, że norma ta wyłącza możliwość prewencyjnego używania środków
przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy Służby Więziennej wobec osób
pozbawionych wolności z zaburzeniami psychicznymi.
Musiałoby dojść do zaistnienia wszystkich okoliczności określonych w hipotezie opisanej
powyżej normy z ustawy o zdrowiu psychicznym, a jak wykazano powyżej, okoliczności
te nie są równoległe z okolicznościami prewencyjnego używania środków przymusu
bezpośredniego w celu zapobieżenia ucieczce osoby pozbawionej wolności.
Taki sposób rozumowania prowadziłby do utworzenia założeń, w których racjonalny
ustawodawca miałby zrezygnować z kompetencji przekazanych Służbie Więziennej,
w zakresie zapewniania bezpieczeństwa, w okolicznościach choćby podejrzenia zaburzeń
psychicznych osoby pozbawionej wolności, nawet jeżeli osoba ta prezentowałaby
najwyższy poziom zagrożenia społecznego.
Rozróżnienie sposobu nazywania (dyrektywa językowa) kompetencji Służby Więziennej
oraz podmiotów medycznych (używanie środków przymusu bezpośredniego/stosowanie
przymusu bezpośredniego), umieszczenie kompetencji w odrębnych ustawach
sankcjonujących zupełnie różne okoliczności (różne położenie w systemie prawnym) oraz
zupełnie odrębne ratio legis obu norm (funkcja norm) wskazują jednoznacznie, że Służba
Więzienna ma prawo realizować kompetencje w zakresie używania środków przymusu
bezpośredniego wobec osób pozbawionych wolności, nawet jeżeli prezentują
one zaburzenia psychiczne, niezmiennie z uwzględnieniem zasad minimalizmu i możliwie
najmniejszej ingerencji, dla których istotne pozostają zastrzeżenia personelu
medycznego.
Przywołany w interpelacji przepis mówiący o wyłączeniu stosowania ustawy o środkach
przymusu bezpośredniego i broni palnej w odniesieniu do szeregu ustaw, w których
uregulowano prawo do stosowania różnych form przymusu bezpośredniego przez
podmioty państwowe, ma na celu wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych
przedstawionych choćby w przedmiotowej interpelacji. Przepis ten sankcjonuje prawo
-- 4 of 6 --
5
do używania przymusu w trybie ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni
palnej, jako równoległą do wymienionych ustaw rzeczywistość prawną, a normy tych
ustaw mają na siebie oddziaływać kolizyjnie.
W opinii Służby Więziennej nie istnieje zatem potrzeba zmiany stanu prawnego. Powołany
w interpelacji art. 204a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U.
z 2024 r. poz. 706 ze zm.; dalej: k.k.w.) nie posiada w swoim zakresie podmiotowym
funkcjonariuszy Służby Więziennej, wykonanie środków zabezpieczających odbywa się co
do zasady w odrębnych podmiotowo zakładach leczniczych, zaś Służba Więzienna
wykonuje zadania w zakresie wykonywania tymczasowego aresztowania oraz kar
pozbawienia wolności i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. Tym
samym niczym szczególnym nie jest odesłanie w tym miejscu do przepisów dotyczących
ochrony zdrowia psychicznego.
Jednocześnie warto podkreślić, że zgodnie z art. 115 § 4 k.k.w. świadczenia zdrowotne
udzielane są osadzonym w aresztach śledczych i zakładach karnych przede wszystkim
przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności. W przypadku braku
możliwości przeprowadzenia w warunkach więziennej służby zdrowia procedur
medycznych, są one realizowane przez podmioty lecznicze współpracujące z więzienną
służbą zdrowia na podstawie art. 115 § 5 k.k.w. oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości i Ministra Zdrowia z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie
szczegółowych warunków, zakresu i trybu współdziałania podmiotów leczniczych
z podmiotami leczniczymi dla osób pozbawionych wolności w zakładach karnych
i aresztach śledczych (Dz.U. poz. 547). Odbywa się to pod konwojem funkcjonariuszy
Służby Więziennej.
Zgodnie z §6 ust. 1 przywołanego rozporządzenia, jeżeli zachodzi konieczność
konwojowania przez funkcjonariuszy Służby Więziennej osoby pozbawionej wolności
przebywającej w podmiocie leczniczym, konwojowanie następuje w sposób ustalony
przez dyrektora zakładu karnego w porozumieniu z kierownikiem tego podmiotu
leczniczego.
-- 5 of 6 --
6
Ad 2
Służba Więzienna nie realizuje szkoleń kadry ochronnej, których podstawowym
przedmiotem są normy związane ze stosowaniem przymusu bezpośredniego, o którym
mowa w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego. W ustawie tej znajduje się tylko jedna
norma, która dotyczy wprost funkcjonariuszy Służby Więziennej, tj. art. 18 ust. 9, który
wskazuje, że w przypadkach stosowania przymusu bezpośredniego jednostki Służby
Więziennej są obowiązane do udzielania lekarzowi, pielęgniarce lub kierującemu akcją
prowadzenia medycznych czynności ratunkowych pomocy na ich żądanie.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --