Interpelacja nr 9507
Interpelacja w sprawie braku odpowiedniego wsparcia dla bibliotek publicznych w obliczu pogłębiającego się kryzysu czytelnictwa
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (55%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie braku odpowiedniego wsparcia dla bibliotek publicznych w obliczu pogłębiającego się kryzysu czytelnictwa
Interpelacja nr 9507
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie braku odpowiedniego wsparcia dla bibliotek publicznych w obliczu pogłębiającego się kryzysu czytelnictwa
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 23-04-2025
Zwracam się z interpelacją w sprawie niepokojącego braku wystarczającego wsparcia dla bibliotek publicznych, które odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu kompetencji czytelniczych, edukacji kulturalnej i integracji społecznej, szczególnie w mniejszych miejscowościach oraz środowiskach defaworyzowanych.
Z danych przedstawianych przez Bibliotekę Narodową oraz liczne organizacje pozarządowe wynika, że poziom czytelnictwa w Polsce utrzymuje się na alarmująco niskim poziomie – w 2023 roku jedynie 34% Polaków zadeklarowało przeczytanie przynajmniej jednej książki w ciągu roku. Jednocześnie biblioteki publiczne, jako jedno z głównych ogniw walki z tym zjawiskiem, borykają się z licznymi trudnościami: niedofinansowaniem, brakiem inwestycji w infrastrukturę, niedoborem nowości wydawniczych oraz kadrowymi brakami.
W wielu gminach obserwujemy postępującą marginalizację roli bibliotek. Brak systemowego wsparcia przekłada się na zamykanie placówek, skracanie godzin otwarcia oraz ograniczanie działalności animacyjnej i edukacyjnej. Takie działania stoją w sprzeczności z deklarowaną przez rząd polityką wspierania kultury oraz rozwoju kompetencji społecznych i cyfrowych obywateli.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w celu wsparcia bibliotek publicznych, w szczególności w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich?
Czy planowane są dodatkowe środki w budżecie państwa na lata 2025-2026 na modernizację i rozwój infrastruktury bibliotecznej?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie programu wspierającego zakup nowości wydawniczych dla bibliotek?
Czy prowadzone są prace nad systemowym wsparciem dla kadry bibliotekarskiej, w tym szkoleniami i podnoszeniem wynagrodzeń?
Zwracam się z apelem o podjęcie zdecydowanych kroków w celu wzmocnienia roli bibliotek publicznych jako instytucji pierwszego kontaktu z kulturą i edukacją. Brak takiego wsparcia to nie tylko cios w kulturę czytelniczą, ale także zagrożenie dla spójności społecznej oraz rozwoju kompetencji obywatelskich.
Interpelacja nr 9507
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie braku odpowiedniego wsparcia dla bibliotek publicznych w obliczu pogłębiającego się kryzysu czytelnictwa
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 23-04-2025
Zwracam się z interpelacją w sprawie niepokojącego braku wystarczającego wsparcia dla bibliotek publicznych, które odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu kompetencji czytelniczych, edukacji kulturalnej i integracji społecznej, szczególnie w mniejszych miejscowościach oraz środowiskach defaworyzowanych.
Z danych przedstawianych przez Bibliotekę Narodową oraz liczne organizacje pozarządowe wynika, że poziom czytelnictwa w Polsce utrzymuje się na alarmująco niskim poziomie – w 2023 roku jedynie 34% Polaków zadeklarowało przeczytanie przynajmniej jednej książki w ciągu roku. Jednocześnie biblioteki publiczne, jako jedno z głównych ogniw walki z tym zjawiskiem, borykają się z licznymi trudnościami: niedofinansowaniem, brakiem inwestycji w infrastrukturę, niedoborem nowości wydawniczych oraz kadrowymi brakami.
W wielu gminach obserwujemy postępującą marginalizację roli bibliotek. Brak systemowego wsparcia przekłada się na zamykanie placówek, skracanie godzin otwarcia oraz ograniczanie działalności animacyjnej i edukacyjnej. Takie działania stoją w sprzeczności z deklarowaną przez rząd polityką wspierania kultury oraz rozwoju kompetencji społecznych i cyfrowych obywateli.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w celu wsparcia bibliotek publicznych, w szczególności w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich?
Czy planowane są dodatkowe środki w budżecie państwa na lata 2025-2026 na modernizację i rozwój infrastruktury bibliotecznej?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie programu wspierającego zakup nowości wydawniczych dla bibliotek?
Czy prowadzone są prace nad systemowym wsparciem dla kadry bibliotekarskiej, w tym szkoleniami i podnoszeniem wynagrodzeń?
Zwracam się z apelem o podjęcie zdecydowanych kroków w celu wzmocnienia roli bibliotek publicznych jako instytucji pierwszego kontaktu z kulturą i edukacją. Brak takiego wsparcia to nie tylko cios w kulturę czytelniczą, ale także zagrożenie dla spójności społecznej oraz rozwoju kompetencji obywatelskich.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 4 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
6.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6210 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 9507 posła Marka Matuszewskiego z 29 kwietnia 2025
roku, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Coroczne badania Biblioteki Narodowej wskazują, że czytelnictwo w Polsce kształtuje się na
stosunkowo niskim poziomie, aczkolwiek w ostatnich 2 latach zaobserwowano jego lekki
wzrost i stabilizację nieco powyżej 40% (41% w 2024 r. i 43% w 2023 r.), podczas gdy w latach
2021 i 2022 wskaźnik ten wynosił 34%.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wielu lat podejmuje szereg działań na
rzecz rozwoju czytelnictwa oraz wzmocnienia roli bibliotek publicznych, które pełnią istotną
rolę w procesie promocji książki i literatury.
Podstawowe wsparcie dla bibliotek oferuje wieloletni program rządowy pn. Narodowy
Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025, koordynowany przez MKiDN
i realizowany wspólnie z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Współpraca dwóch resortów
pozwala na przekazywanie środków do bibliotek publicznych (MKiDN) oraz do bibliotek
szkolnych (MEN) stanowiących kluczowe z punktu widzenia kształtowania
i ugruntowywania nawyków czytelniczych grupy bibliotek.
Wsparcie dla bibliotek w ramach NPRCZ 2.0 realizowane jest obecnie przez dofinansowanie
modernizacji, budowy lub przebudowy placówek bibliotecznych oraz uzupełnianie zbiorów
bibliotek publicznych, szkolnych i pedagogicznych o nowości wydawnicze, budowę
zintegrowanego systemu zarządzania zasobami bibliotek i organizację wydarzeń
promujących czytelnictwo, realizowanych w lokalnych partnerstwach.
Ze środków MKiDN w ramach NPRCz 2.0 realizowany jest m.in. Kierunek Interwencji 1.1.
„Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych” adresowany do wszystkich bibliotek
publicznych, spełniających wymogi formalne. Corocznie z pomocy na zakup publikacji
korzysta ponad 2 tys. bibliotek. Kierunek Interwencji 2.1 „Infrastruktura bibliotek 2021-
2025”, wspierający budowę i modernizację obiektów bibliotecznych, kierowany jest do
bibliotek publicznych z gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, a także gmin miejskich do 100 tys.
mieszkańców. Do tej samej grupy bibliotek publicznych adresowany jest Kierunek
Interwencji 4.1 NPRCz 2.0 „BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność |
Kooperacja | Oddolność, umożliwiający dofinansowanie przedsięwzięć upowszechniających
czytelnictwo poprzez rozwijanie lokalnych partnerstw, w których wiodącym podmiotem jest
biblioteka jako przestrzeń aktywności czytelniczej oraz integracji społeczności lokalnej.
W ramach NPRCZ 2.0 na lata 2021–2025 na wsparcie i promocję czytelnictwa w Polsce
przewidziano ponad miliard złotych, w tym 635 mln z budżetu centralnego. Wysokość
środków będących w dyspozycji ministra kultury i dziedzictwa narodowego, przeznaczonych
na wspomniane wyżej kierunki interwencji NPRCz 2.0., wynoszą:
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
160 900 000 zł - „Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych”,
228 500 000 zł – „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”,
24 500 000 zł – „BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność |
Kooperacja | Oddolność”.
Szczegółowe informacje na temat NPRCz 2.0 oraz efektów jego realizacji w poszczególnych
latach dostępne są na stronie: https://www.gov.pl/web/kultura/narodowy-program-
rozwoju-czytelnictwa.
Należy dodać, że NPRCz 2.0 na lata 2021-2025 stanowi kontynuację wcześniejszego
programu wieloletniego pn. Narodowy Program Czytelnictwa, realizowanego także przy
współudziale MEN w latach 2016-2020. Pomoc finansowa dla bibliotek publicznych
na zakup nowości wydawniczych oraz poprawę infrastruktury bibliotecznej udzielana była
przez MKiDN także przed 2016 r. w ramach wcześniejszych programów o różnej formule
prawnej.
NPRCz 2.0 nie jest jedynym programem umożliwiającym dofinansowanie projektów
kulturalnych, realizowanych przez biblioteki publiczne. Instytucje te mogą ubiegać się
o dotacje z corocznie ogłaszanych Programów Ministra oraz tzw. programów własnych
instytucji kultury podlegających MKiDN, m.in. Narodowego Centrum Kultury czy Instytutu
Książki. Wśród dużej liczby programów dotacyjnych, pozostających w kręgu zainteresowań
bibliotek publicznych, można wymienić zarówno te służące upowszechnianiu książki
i czytelnictwa oraz rozwojowi instytucji tj. „Partnerstwo dla książki”, „Promocja
czytelnictwa”, „Kultura cyfrowa”, „Dyskusyjne Kluby Książki”, „Kraszewski. Komputery dla
bibliotek”, jak i pozostałe, wiążące się z dodatkową działalnością biblioteczną, m.in.
„Edukacja kulturalna”, „Kultura – interwencje” etc.
Dofinansowanie działań służących poprawie kompetencji kadry bibliotekarskiej możliwe
jest w ramach ww. Kierunku Interwencji „BLISKO” oraz Programu Ministra „Partnerstwo dla
książki”.
W kwestii dofinansowania inwestycji bibliotecznych informuję, że istnieje też możliwość
dofinansowania zadań inwestycyjnych bibliotek ze środków unijnych, którymi zarządza
MKiDN. Biblioteki publiczne z całego kraju są np. uprawnione do ubiegania się
o dofinansowanie projektów termomodernizacyjnych w ramach Inwestycji B1.1.4
Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) „Wzmocnienie efektywności
energetycznej obiektów lokalnej aktywności społecznej”.
W przyszłości MKiDN planuje kontynuację wsparcia projektów służących poprawie
funkcjonowania bibliotek publicznych, m.in. w ramach kolejnego Narodowego Programu
Rozwoju Czytelnictwa, którego założenia są obecnie opracowywane. Działania na rzecz
bibliotek publicznych i upowszechniania czytelnictwa należą bowiem do priorytetowych
zadań resortu kultury.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 9507 posła Marka Matuszewskiego z 29 kwietnia 2025
roku, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Coroczne badania Biblioteki Narodowej wskazują, że czytelnictwo w Polsce kształtuje się na
stosunkowo niskim poziomie, aczkolwiek w ostatnich 2 latach zaobserwowano jego lekki
wzrost i stabilizację nieco powyżej 40% (41% w 2024 r. i 43% w 2023 r.), podczas gdy w latach
2021 i 2022 wskaźnik ten wynosił 34%.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wielu lat podejmuje szereg działań na
rzecz rozwoju czytelnictwa oraz wzmocnienia roli bibliotek publicznych, które pełnią istotną
rolę w procesie promocji książki i literatury.
Podstawowe wsparcie dla bibliotek oferuje wieloletni program rządowy pn. Narodowy
Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025, koordynowany przez MKiDN
i realizowany wspólnie z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Współpraca dwóch resortów
pozwala na przekazywanie środków do bibliotek publicznych (MKiDN) oraz do bibliotek
szkolnych (MEN) stanowiących kluczowe z punktu widzenia kształtowania
i ugruntowywania nawyków czytelniczych grupy bibliotek.
Wsparcie dla bibliotek w ramach NPRCZ 2.0 realizowane jest obecnie przez dofinansowanie
modernizacji, budowy lub przebudowy placówek bibliotecznych oraz uzupełnianie zbiorów
bibliotek publicznych, szkolnych i pedagogicznych o nowości wydawnicze, budowę
zintegrowanego systemu zarządzania zasobami bibliotek i organizację wydarzeń
promujących czytelnictwo, realizowanych w lokalnych partnerstwach.
Ze środków MKiDN w ramach NPRCz 2.0 realizowany jest m.in. Kierunek Interwencji 1.1.
„Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych” adresowany do wszystkich bibliotek
publicznych, spełniających wymogi formalne. Corocznie z pomocy na zakup publikacji
korzysta ponad 2 tys. bibliotek. Kierunek Interwencji 2.1 „Infrastruktura bibliotek 2021-
2025”, wspierający budowę i modernizację obiektów bibliotecznych, kierowany jest do
bibliotek publicznych z gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, a także gmin miejskich do 100 tys.
mieszkańców. Do tej samej grupy bibliotek publicznych adresowany jest Kierunek
Interwencji 4.1 NPRCz 2.0 „BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność |
Kooperacja | Oddolność, umożliwiający dofinansowanie przedsięwzięć upowszechniających
czytelnictwo poprzez rozwijanie lokalnych partnerstw, w których wiodącym podmiotem jest
biblioteka jako przestrzeń aktywności czytelniczej oraz integracji społeczności lokalnej.
W ramach NPRCZ 2.0 na lata 2021–2025 na wsparcie i promocję czytelnictwa w Polsce
przewidziano ponad miliard złotych, w tym 635 mln z budżetu centralnego. Wysokość
środków będących w dyspozycji ministra kultury i dziedzictwa narodowego, przeznaczonych
na wspomniane wyżej kierunki interwencji NPRCz 2.0., wynoszą:
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
160 900 000 zł - „Zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych”,
228 500 000 zł – „Infrastruktura bibliotek 2021-2025”,
24 500 000 zł – „BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność |
Kooperacja | Oddolność”.
Szczegółowe informacje na temat NPRCz 2.0 oraz efektów jego realizacji w poszczególnych
latach dostępne są na stronie: https://www.gov.pl/web/kultura/narodowy-program-
rozwoju-czytelnictwa.
Należy dodać, że NPRCz 2.0 na lata 2021-2025 stanowi kontynuację wcześniejszego
programu wieloletniego pn. Narodowy Program Czytelnictwa, realizowanego także przy
współudziale MEN w latach 2016-2020. Pomoc finansowa dla bibliotek publicznych
na zakup nowości wydawniczych oraz poprawę infrastruktury bibliotecznej udzielana była
przez MKiDN także przed 2016 r. w ramach wcześniejszych programów o różnej formule
prawnej.
NPRCz 2.0 nie jest jedynym programem umożliwiającym dofinansowanie projektów
kulturalnych, realizowanych przez biblioteki publiczne. Instytucje te mogą ubiegać się
o dotacje z corocznie ogłaszanych Programów Ministra oraz tzw. programów własnych
instytucji kultury podlegających MKiDN, m.in. Narodowego Centrum Kultury czy Instytutu
Książki. Wśród dużej liczby programów dotacyjnych, pozostających w kręgu zainteresowań
bibliotek publicznych, można wymienić zarówno te służące upowszechnianiu książki
i czytelnictwa oraz rozwojowi instytucji tj. „Partnerstwo dla książki”, „Promocja
czytelnictwa”, „Kultura cyfrowa”, „Dyskusyjne Kluby Książki”, „Kraszewski. Komputery dla
bibliotek”, jak i pozostałe, wiążące się z dodatkową działalnością biblioteczną, m.in.
„Edukacja kulturalna”, „Kultura – interwencje” etc.
Dofinansowanie działań służących poprawie kompetencji kadry bibliotekarskiej możliwe
jest w ramach ww. Kierunku Interwencji „BLISKO” oraz Programu Ministra „Partnerstwo dla
książki”.
W kwestii dofinansowania inwestycji bibliotecznych informuję, że istnieje też możliwość
dofinansowania zadań inwestycyjnych bibliotek ze środków unijnych, którymi zarządza
MKiDN. Biblioteki publiczne z całego kraju są np. uprawnione do ubiegania się
o dofinansowanie projektów termomodernizacyjnych w ramach Inwestycji B1.1.4
Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) „Wzmocnienie efektywności
energetycznej obiektów lokalnej aktywności społecznej”.
W przyszłości MKiDN planuje kontynuację wsparcia projektów służących poprawie
funkcjonowania bibliotek publicznych, m.in. w ramach kolejnego Narodowego Programu
Rozwoju Czytelnictwa, którego założenia są obecnie opracowywane. Działania na rzecz
bibliotek publicznych i upowszechniania czytelnictwa należą bowiem do priorytetowych
zadań resortu kultury.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
-- 2 of 2 --