Interpelacja nr 9498
Interpelacja w sprawie likwidacji transparentności wydatków publicznych poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości publikowanych umów zawieranych przez samorządy
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (55%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie likwidacji transparentności wydatków publicznych poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości publikowanych umów zawieranych przez samorządy
Interpelacja nr 9498
do ministra finansów
w sprawie likwidacji transparentności wydatków publicznych poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości publikowanych umów zawieranych przez samorządy
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 23-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
z głębokim niepokojem i oburzeniem zwracam się w sprawie propozycji Ministerstwa Finansów dotyczącej podniesienia progu wartości umów publikowanych w Centralnym Rejestrze Umów (CRU) z 500 zł do 10 000 zł (czyli 20-krotny wzrost), o czym mowa w kampanii „Tak dla CRU” (https://siecobywatelska.pl/takdlacru/). Ta decyzja nie tylko podważa fundamenty transparentności, o którą rząd deklaruje walkę, ale otwarcie ogranicza społeczną kontrolę nad wydatkami publicznymi, budząc podejrzenia o zamiar ukrycia niewygodnych informacji. Tego rodzaju działania są sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa i wywołują uzasadniony gniew obywateli, którzy mają prawo wiedzieć, jak wydawane są ich podatki.
Zamach na jawność i kneblowanie obywateli
Podniesienie progu wartości publikowanych umów do 10 000 zł to jawna próba ukrycia większości wydatków publicznych przed społeczeństwem. Statystyki wskazują, że znaczna część umów zawieranych przez samorządy i mniejsze instytucje opiewa na kwoty poniżej 10 000 zł. Wyłączenie ich z CRU pozbawi obywateli, organizacje pozarządowe i media możliwości weryfikacji, czy środki publiczne są wydawane uczciwie. Sprzeciw ponad 40 organizacji, w tym Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska, jasno pokazuje, że zmiana ta jest odrzucana jako szkodliwa dla demokracji. Jak Ministerstwo Finansów może ignorować ten głos, jednocześnie głosząc hasła przejrzystości?
Hipokryzja rządu
Proces forsowania tej zmiany jest modelowym przykładem braku transparentności. Ministerstwo nie przedstawiło szczegółowego uzasadnienia dla podniesienia progu, nie przeprowadziło otwartych konsultacji społecznych, ani nie ujawniło, kto lobbował za tą decyzją. Tego rodzaju arogancja jest nie do zaakceptowania w państwie, które szanuje swoich obywateli. Czy rząd uważa, że Polacy nie zasługują na wiedzę o decyzjach dotyczących ich pieniędzy? Brak dialogu z obywatelami to policzek dla demokracji i dowód, że transparentność jest dla rządu jedynie pustym sloganem.
Furtka dla korupcji i niegospodarności
Podwyższenie progu wartości publikowanych umów otwiera drzwi do nadużyć i malwersacji. Umowy poniżej 10 000 zł, zwolnione z publikacji, staną się idealnym narzędziem do kierowania publicznych środków do zaprzyjaźnionych podmiotów bez jakiejkolwiek kontroli. Czy rząd świadomie tworzy szarą strefę, w której nieuczciwe praktyki będą mogły kwitnąć? Polacy mają prawo podejrzewać, że ta zmiana służy ochronie wąskich grup interesów, a nie dobru publicznemu.
Zniszczenie nadzoru społecznego
CRU miał być narzędziem wzmacniającym kontrolę obywateli nad wydatkami publicznymi. Tymczasem propozycja Ministerstwa Finansów knebluje społeczeństwo, drastycznie ograniczając dostęp do danych. Bez pełnego rejestru umów obywatele, organizacje pozarządowe i media tracą możliwość skutecznego monitorowania władzy. Brak propozycji niezależnego mechanizmu nadzoru nad CRU oraz sankcji za nieprzestrzeganie zasad publikacji pokazuje, że rząd nie chce realnej kontroli. Czy obywatele mają być sprowadzeni do roli bezwolnych podatników, podczas gdy władza działa poza ich wzrokiem?
W związku z powyższym uprzejmie proszę o niezwłoczne i szczegółowe odpowiedzi na poniższe pytania:
Jakie merytoryczne przesłanki stoją za decyzją o podniesieniu progu wartości publikowanych umów, skoro sprzeciwia się jej ponad 40 organizacji pozarządowych?
Jak rząd zamierza zapobiec korupcji, skoro wyłączenie z CRU tysięcy umów poniżej 10 000 zł ułatwia nadużycia?
Dlaczego rząd nie proponuje niezależnego nadzoru nad CRU? Czy władza obawia się społecznej kontroli?
Interpelacja nr 9498
do ministra finansów
w sprawie likwidacji transparentności wydatków publicznych poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości publikowanych umów zawieranych przez samorządy
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 23-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
z głębokim niepokojem i oburzeniem zwracam się w sprawie propozycji Ministerstwa Finansów dotyczącej podniesienia progu wartości umów publikowanych w Centralnym Rejestrze Umów (CRU) z 500 zł do 10 000 zł (czyli 20-krotny wzrost), o czym mowa w kampanii „Tak dla CRU” (https://siecobywatelska.pl/takdlacru/). Ta decyzja nie tylko podważa fundamenty transparentności, o którą rząd deklaruje walkę, ale otwarcie ogranicza społeczną kontrolę nad wydatkami publicznymi, budząc podejrzenia o zamiar ukrycia niewygodnych informacji. Tego rodzaju działania są sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa i wywołują uzasadniony gniew obywateli, którzy mają prawo wiedzieć, jak wydawane są ich podatki.
Zamach na jawność i kneblowanie obywateli
Podniesienie progu wartości publikowanych umów do 10 000 zł to jawna próba ukrycia większości wydatków publicznych przed społeczeństwem. Statystyki wskazują, że znaczna część umów zawieranych przez samorządy i mniejsze instytucje opiewa na kwoty poniżej 10 000 zł. Wyłączenie ich z CRU pozbawi obywateli, organizacje pozarządowe i media możliwości weryfikacji, czy środki publiczne są wydawane uczciwie. Sprzeciw ponad 40 organizacji, w tym Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska, jasno pokazuje, że zmiana ta jest odrzucana jako szkodliwa dla demokracji. Jak Ministerstwo Finansów może ignorować ten głos, jednocześnie głosząc hasła przejrzystości?
Hipokryzja rządu
Proces forsowania tej zmiany jest modelowym przykładem braku transparentności. Ministerstwo nie przedstawiło szczegółowego uzasadnienia dla podniesienia progu, nie przeprowadziło otwartych konsultacji społecznych, ani nie ujawniło, kto lobbował za tą decyzją. Tego rodzaju arogancja jest nie do zaakceptowania w państwie, które szanuje swoich obywateli. Czy rząd uważa, że Polacy nie zasługują na wiedzę o decyzjach dotyczących ich pieniędzy? Brak dialogu z obywatelami to policzek dla demokracji i dowód, że transparentność jest dla rządu jedynie pustym sloganem.
Furtka dla korupcji i niegospodarności
Podwyższenie progu wartości publikowanych umów otwiera drzwi do nadużyć i malwersacji. Umowy poniżej 10 000 zł, zwolnione z publikacji, staną się idealnym narzędziem do kierowania publicznych środków do zaprzyjaźnionych podmiotów bez jakiejkolwiek kontroli. Czy rząd świadomie tworzy szarą strefę, w której nieuczciwe praktyki będą mogły kwitnąć? Polacy mają prawo podejrzewać, że ta zmiana służy ochronie wąskich grup interesów, a nie dobru publicznemu.
Zniszczenie nadzoru społecznego
CRU miał być narzędziem wzmacniającym kontrolę obywateli nad wydatkami publicznymi. Tymczasem propozycja Ministerstwa Finansów knebluje społeczeństwo, drastycznie ograniczając dostęp do danych. Bez pełnego rejestru umów obywatele, organizacje pozarządowe i media tracą możliwość skutecznego monitorowania władzy. Brak propozycji niezależnego mechanizmu nadzoru nad CRU oraz sankcji za nieprzestrzeganie zasad publikacji pokazuje, że rząd nie chce realnej kontroli. Czy obywatele mają być sprowadzeni do roli bezwolnych podatników, podczas gdy władza działa poza ich wzrokiem?
W związku z powyższym uprzejmie proszę o niezwłoczne i szczegółowe odpowiedzi na poniższe pytania:
Jakie merytoryczne przesłanki stoją za decyzją o podniesieniu progu wartości publikowanych umów, skoro sprzeciwia się jej ponad 40 organizacji pozarządowych?
Jak rząd zamierza zapobiec korupcji, skoro wyłączenie z CRU tysięcy umów poniżej 10 000 zł ułatwia nadużycia?
Dlaczego rząd nie proponuje niezależnego nadzoru nad CRU? Czy władza obawia się społecznej kontroli?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.3 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11164 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 21 maja 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 9498 w sprawie likwidacji transparentności wydatków
publicznych poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości
publikowanych umów zawieranych przez samorządy
Znak sprawy: BZP1.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 9498 Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Pana Jarosława Sachajko i Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Pani
Anny Gembickiej, dotyczącą likwidacji transparentności wydatków publicznych
poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości publikowanych umów
zawieranych przez samorządy, Minister Finansów informuje, co następuje.
1. Jakie merytoryczne przesłanki stoją za decyzją o podniesieniu progu
publikacji umów, skoro sprzeciwia się jej ponad 40 organizacji
pozarządowych?
W ramach trwającego procesu legislacyjnego1, dnia 21 marca 2025 r. Ministerstwo
Finansów (dalej: „MF”, „Ministerstwo”) podjęło działania zmierzające do
rozpoczęcia możliwie najszerszej debaty na temat ostatecznego kształtu przepisów
dotyczących rejestru umów zawieranych przez jednostki sektora finansów
publicznych (dalej: „j.s.f.p.”), o którym mowa w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 14
października 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 2054 z późn. zm.).
Przekazany przez Ministerstwo projekt ustawy jest efektem współpracy
realizowanej w 2024 roku z ekspertami zewnętrznymi, którzy reprezentowali głosy
1 https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12395951/katalog/13117507#13117507
-- 1 of 5 --
2/5
jednostek sektora finansów publicznych, stanowisko naukowe i oczekiwania
organizacji społecznych. Współpracujący z MF przedstawiciele j.s.f.p. zgłaszali
postulaty podniesienia progu wartości umów do wartości wyższej niż 10 000 zł,
wskazując ten próg nawet na poziomie 50 000 zł. Przedstawiane przed ekspertów
z j.s.f.p. argumenty dotyczące zwiększenia progu wartości umów dotyczyły przede
wszystkim kwestii organizacyjnych i kosztowych związanych z realizacją
nakładanego na j.s.f.p. obowiązku. Wskazywano obawę o koszty związane
z koniecznością zapewnienia zasobów do realizacji tego obowiązku, tj. albo
zapewnienie pracowników, którzy będą realizowali ten obowiązek, albo inwestycja
w narzędzia informatyczne, które pozwolą realizować ten obowiązek bez
zwiększania zasobu kadrowego.
W toku prowadzonych prac kierowano do MF różne propozycje zmiany progu
wartości z przedziału od 1 grosza do 50 000 zł. Przyjęto jednak, że punktem wyjścia
do dalszych prac legislacyjnych będzie próg wartości umowy na poziomie 10 000 zł
netto, przy czym proponuje się jednocześnie umożliwienie publikowania w
rejestrze informacji o umowach o wartości od 1 grosza. Ustalenie to wynika
z przeprowadzonych analiz, w tym rozwiązań funkcjonujących w innych państwach,
oraz konieczności zachowania spójności z innymi przepisami, które nakładają na
j.s.f.p. obowiązki dokumentowania wydatków w bardziej sformalizowany sposób.
W szczególności pod uwagę zostały wzięte:
- art. 16d ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób
prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278 z późn. zm.), który zwalnia z obowiązku
dokonywania odpisów amortyzacyjnych od składników majątku o niskiej wartości,
tj. nieprzekraczającej 10 000 zł,
- art. 32 ust. 6 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r.
poz. 120, z późn. zm.), odnoszący się do środków trwałych o niskiej jednostkowej
wartości początkowej2. Do przepisów tych często odwołują się regulacje
wewnętrzne j.s.f.p. w zakresie zamówień publicznych realizowanych z wyłączeniem
stosowania przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r.– Prawo zamówień
publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320), czy też odnoszące się do prowadzonej
polityki rachunkowości. Przepisy te pozwalają bowiem na uproszczone formy
realizacji wydatków o wartości – wskazywanej w obowiązujących przepisach – jako
bagatelnej, nieznacznej (w kontekście całości wydatków realizowanych przez
j.s.f.p.).
Zapewnienie spójności z już obowiązującymi wymaganiami wobec j.s.f.p. (w tym -
w zakresie dokumentowania zakupu środków trwałych) umożliwi zmniejszenie
kosztów organizacyjnych wprowadzanego od dnia 01 stycznia 2026 r. obowiązku
udostępnienia danych o umowach, co w konsekwencji przełoży się na efektywne
gospodarowanie środkami publicznymi, którymi dysponują j.s.f.p. Na etapie
ustalania wysokości progu wartości umów uwzględniono przeciwstawne interesy
różnych grup społecznych, które dotychczas przedstawiały różne propozycje
zmian wysokości tego progu. Z jednej strony j.s.f.p. wnosiły o podniesienie tego
2 Przepisy o rachunkowości nie precyzują tej wartości, niemniej przyjmuje się co do zasady wartość określoną na
potrzeby amortyzacji w przepisach podatkowych.
-- 2 of 5 --
3/5
progu nawet do 50 000 zł w celu ograniczenia kosztów realizacji tego obowiązku,
z drugiej strony - przedstawiciele strony społecznej oczekują publikowania
informacji o każdej umowie, niezależnie od jej wartości.
Porównanie do rozwiązań funkcjonujących w innych państwach wskazuje, że próg
wartości umów na poziomie 10 000 zł będzie wciąż jednym z niższych progów.
Z dostępnego na stronach Senatu RP dokumentu pt.: „Informacja na temat rejestru
umów zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych w wybranych
krajach”3, wynika, że w wielu państwach wprowadzono próg wartościowy powyżej
tego, który został wskazany w propozycji zmian.
Warto podkreślić, że przygotowany przez Ministerstwo projekt ustawy stanowi
punkt wyjścia do otwarcia szerokiej debaty pozwalającej przygotować ostateczny
kształt przepisów, który uwzględni głos wszystkich zainteresowanych tym
rejestrem stron. Określenie kwoty, od której zależy obowiązek publikacji danych
o umowach, powinno być kompromisem pomiędzy skrajnymi oczekiwaniami, które
należy przedyskutować (co zostało także wskazane w złożonym projekcie),
a realiami możliwymi do osiągnięcia. Jak wynika bowiem z wniosków wyciągniętych
z procesu uchwalania dotychczasowych przepisów dotyczących tego rejestru,
bardzo istotne jest wsłuchanie się w głos wszystkich zainteresowanych stron.
W celu przybliżenia założeń przygotowanego projektu MF zorganizowało
konferencję Centralny Rejestr Umów JSFP jako narzędzie jawności życia publicznego.
Plany i Wyzwania. Podczas tego wydarzenia MF dążyło do zachęcenia wszystkich
zainteresowanych funkcjonowaniem Centralnego Rejestru Umów Jednostek
Sektora Finansów Publicznych do zaangażowania się w dyskusję nad jego rolą,
a także do zgłaszania uwag do projektu ustawy.
2. Jak rząd zamierza zapobiec korupcji, skoro wyłączenie z CRU tysięcy umów
poniżej 10 000 zł ułatwia nadużycia?
Ministerstwo Finansów ma świadomość tego, że w przygotowanym projekcie
ustawy znajdują się istotne kwestie wymagające dalszej debaty publicznej,
w szczególności określenie progu wartości umów, od którego będzie zależał
obowiązek udostępniania informacji o umowach, czy wyłączenia (przedmiotowe
i podmiotowe) z obowiązku publikacji. Niemniej, MF prowadzi przejrzysty proces
legislacyjny, do którego zostały zaproszone wszystkie zaangażowane strony i dąży
do pełnego osiągniecia celu, jaki ma zrealizować Centralny Rejestr Umów JSFP,
czyli jawności gospodarowania środkami publicznymi. MF dąży do wysłuchania
wszystkich stron zainteresowanych rejestrem, co doprowadzi do zwiększenia
jawności życia publicznego i poprawy przejrzystości działań administracji, a także
wzmocnienia roli społeczeństwa obywatelskiego w monitorowaniu wydatków
publicznych. MF zależy na tym, aby Centralny Rejestr Umów JSFP jako narzędzie
jawności gospodarowania środkami publicznymi funkcjonował niezawodnie.
3 https://www.senat.gov.pl/prace/wybrane-opracowania-biura-analiz-i-petycji/
-- 3 of 5 --
4/5
O tym, że próg wartości stanowi przedmiot dużego zainteresowania przekonaliśmy
się również podczas wskazanej wyżej konferencji. Dlatego też MF zdecydowało się
na umieszczenie w ankiecie ewaluacyjnej dotyczącej tego wydarzenia pytania
dotyczącego tej kwestii.
Z wstępnych wyników przekazanych dotychczas odpowiedzi wynika,
że 64 % respondentów uważa, że zaproponowany próg jest odpowiedni,
28% wypełniających tę ankietę jest zdania, że próg 10 000 zł jest za niski,
a 8 % ankietowanych, że za wysoki. Propozycje zmian progu obejmują zakres 0,01
zł do 130 000 zł, najwięcej zaś zgłoszonych propozycji mieści się w przedziale
pomiędzy 20 000 zł -50 000 zł.
W każdej j.s.f.p. rozkład statystyczny zawieranych umów w rozumieniu
cywilistycznym (każde zaciągane zobowiązanie) jest taki, że im drobniejsze
zobowiązanie tym ilościowo jest ich więcej. Właśnie dlatego tak istotne jest
zobrazowanie ilości tych zobowiązań w przełożeniu na procentowy udział wartości
wydatkowanych w ten sposób środków.
I tak, zweryfikowaliśmy w Ministerstwie Finansów udział łącznej wartości
zobowiązań finansowych, których pojedyncza wartość zaciągniętego
zobowiązania była niższa niż 10 000 zł w stosunku do łącznej wartości
wszystkich zaciąganych zobowiązań. Udział ten w 2024 roku wynosił 0,69 % zaś
w roku 2025, dla danych zebranych do dnia 30 kwietnia – 1,22 %.
Z powyższego wynika, że:
- w 2024 r. - 99,31 %
- w 2025 r. (od stycznia do kwietnia) - 98,78 %
zaciągniętych zobowiązań finansowych, to zobowiązania o wartości
przekraczającej 10 000 zł.
Dopiero takie dane pokazują czy propozycja progu o wartości poniżej 10 000 zł
obejmuje istotną część wydatków.
Co ważne, zaproponowany w projekcie próg w żaden sposób nie ograniczy j.s.f.p.
w publikowaniu w rejestrze informacji o umowach o niższych wartościach.
Zaproponowane rozwiązanie pozwoli j.s.f.p. wprowadzać do rejestru informacje
o umowach nawet o wartości 1 grosza. Zatem publikacja danych o umowach poniżej
wartości 10 000 zł będzie możliwa, przy czym decyzję o ich upublicznieniu będzie
podejmował kierownik j.s.f.p.
3. Dlaczego rząd nie proponuje niezależnego nadzoru nad CRU? Czy władza
obawia się społecznej kontroli?
Obowiązujący kształt zapisów ustawowych dotyczących CRU nie przewiduje
niezależnego nadzoru, co zostało utrzymane z uwagi na brak tego rodzaju uwag czy
postulatów ze strony ekspertów zewnętrznych współpracujących z Ministerstwem
przy przedmiotowym projekcie. Zmiany wprowadzone w projekcie MF dotyczą
-- 4 of 5 --
5/5
głównie udoskonalenia tych zapisów ustawowych dotyczących CRU JSFP, które
budziły najwięcej niejasności i problemów interpretacyjnych.
Celem nadrzędnym Centralnego Rejestru Umów JSFP jest realizacja zasady
jawności gospodarowania środkami publicznymi. W przygotowanym projekcie
ustawy wskazano, że Centralny Rejestr Umów JSFP jest jawny a Minister Finansów
zapewnia funkcjonowanie systemu teleinformatycznego, w którym jest
prowadzony Centralny Rejestr Umów JSFP. Zgodnie założeniami MF planowane
nowelizacje związane z funkcjonowaniem tego rejestru mają nie tylko uprościć
obowiązujące regulacje prawne ale też usprawnić dostęp do informacji.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 21 maja 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 9498 w sprawie likwidacji transparentności wydatków
publicznych poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości
publikowanych umów zawieranych przez samorządy
Znak sprawy: BZP1.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 9498 Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Pana Jarosława Sachajko i Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Pani
Anny Gembickiej, dotyczącą likwidacji transparentności wydatków publicznych
poprzez dwudziestokrotne podniesienie progu wartości publikowanych umów
zawieranych przez samorządy, Minister Finansów informuje, co następuje.
1. Jakie merytoryczne przesłanki stoją za decyzją o podniesieniu progu
publikacji umów, skoro sprzeciwia się jej ponad 40 organizacji
pozarządowych?
W ramach trwającego procesu legislacyjnego1, dnia 21 marca 2025 r. Ministerstwo
Finansów (dalej: „MF”, „Ministerstwo”) podjęło działania zmierzające do
rozpoczęcia możliwie najszerszej debaty na temat ostatecznego kształtu przepisów
dotyczących rejestru umów zawieranych przez jednostki sektora finansów
publicznych (dalej: „j.s.f.p.”), o którym mowa w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 14
października 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 2054 z późn. zm.).
Przekazany przez Ministerstwo projekt ustawy jest efektem współpracy
realizowanej w 2024 roku z ekspertami zewnętrznymi, którzy reprezentowali głosy
1 https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12395951/katalog/13117507#13117507
-- 1 of 5 --
2/5
jednostek sektora finansów publicznych, stanowisko naukowe i oczekiwania
organizacji społecznych. Współpracujący z MF przedstawiciele j.s.f.p. zgłaszali
postulaty podniesienia progu wartości umów do wartości wyższej niż 10 000 zł,
wskazując ten próg nawet na poziomie 50 000 zł. Przedstawiane przed ekspertów
z j.s.f.p. argumenty dotyczące zwiększenia progu wartości umów dotyczyły przede
wszystkim kwestii organizacyjnych i kosztowych związanych z realizacją
nakładanego na j.s.f.p. obowiązku. Wskazywano obawę o koszty związane
z koniecznością zapewnienia zasobów do realizacji tego obowiązku, tj. albo
zapewnienie pracowników, którzy będą realizowali ten obowiązek, albo inwestycja
w narzędzia informatyczne, które pozwolą realizować ten obowiązek bez
zwiększania zasobu kadrowego.
W toku prowadzonych prac kierowano do MF różne propozycje zmiany progu
wartości z przedziału od 1 grosza do 50 000 zł. Przyjęto jednak, że punktem wyjścia
do dalszych prac legislacyjnych będzie próg wartości umowy na poziomie 10 000 zł
netto, przy czym proponuje się jednocześnie umożliwienie publikowania w
rejestrze informacji o umowach o wartości od 1 grosza. Ustalenie to wynika
z przeprowadzonych analiz, w tym rozwiązań funkcjonujących w innych państwach,
oraz konieczności zachowania spójności z innymi przepisami, które nakładają na
j.s.f.p. obowiązki dokumentowania wydatków w bardziej sformalizowany sposób.
W szczególności pod uwagę zostały wzięte:
- art. 16d ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób
prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278 z późn. zm.), który zwalnia z obowiązku
dokonywania odpisów amortyzacyjnych od składników majątku o niskiej wartości,
tj. nieprzekraczającej 10 000 zł,
- art. 32 ust. 6 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r.
poz. 120, z późn. zm.), odnoszący się do środków trwałych o niskiej jednostkowej
wartości początkowej2. Do przepisów tych często odwołują się regulacje
wewnętrzne j.s.f.p. w zakresie zamówień publicznych realizowanych z wyłączeniem
stosowania przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r.– Prawo zamówień
publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320), czy też odnoszące się do prowadzonej
polityki rachunkowości. Przepisy te pozwalają bowiem na uproszczone formy
realizacji wydatków o wartości – wskazywanej w obowiązujących przepisach – jako
bagatelnej, nieznacznej (w kontekście całości wydatków realizowanych przez
j.s.f.p.).
Zapewnienie spójności z już obowiązującymi wymaganiami wobec j.s.f.p. (w tym -
w zakresie dokumentowania zakupu środków trwałych) umożliwi zmniejszenie
kosztów organizacyjnych wprowadzanego od dnia 01 stycznia 2026 r. obowiązku
udostępnienia danych o umowach, co w konsekwencji przełoży się na efektywne
gospodarowanie środkami publicznymi, którymi dysponują j.s.f.p. Na etapie
ustalania wysokości progu wartości umów uwzględniono przeciwstawne interesy
różnych grup społecznych, które dotychczas przedstawiały różne propozycje
zmian wysokości tego progu. Z jednej strony j.s.f.p. wnosiły o podniesienie tego
2 Przepisy o rachunkowości nie precyzują tej wartości, niemniej przyjmuje się co do zasady wartość określoną na
potrzeby amortyzacji w przepisach podatkowych.
-- 2 of 5 --
3/5
progu nawet do 50 000 zł w celu ograniczenia kosztów realizacji tego obowiązku,
z drugiej strony - przedstawiciele strony społecznej oczekują publikowania
informacji o każdej umowie, niezależnie od jej wartości.
Porównanie do rozwiązań funkcjonujących w innych państwach wskazuje, że próg
wartości umów na poziomie 10 000 zł będzie wciąż jednym z niższych progów.
Z dostępnego na stronach Senatu RP dokumentu pt.: „Informacja na temat rejestru
umów zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych w wybranych
krajach”3, wynika, że w wielu państwach wprowadzono próg wartościowy powyżej
tego, który został wskazany w propozycji zmian.
Warto podkreślić, że przygotowany przez Ministerstwo projekt ustawy stanowi
punkt wyjścia do otwarcia szerokiej debaty pozwalającej przygotować ostateczny
kształt przepisów, który uwzględni głos wszystkich zainteresowanych tym
rejestrem stron. Określenie kwoty, od której zależy obowiązek publikacji danych
o umowach, powinno być kompromisem pomiędzy skrajnymi oczekiwaniami, które
należy przedyskutować (co zostało także wskazane w złożonym projekcie),
a realiami możliwymi do osiągnięcia. Jak wynika bowiem z wniosków wyciągniętych
z procesu uchwalania dotychczasowych przepisów dotyczących tego rejestru,
bardzo istotne jest wsłuchanie się w głos wszystkich zainteresowanych stron.
W celu przybliżenia założeń przygotowanego projektu MF zorganizowało
konferencję Centralny Rejestr Umów JSFP jako narzędzie jawności życia publicznego.
Plany i Wyzwania. Podczas tego wydarzenia MF dążyło do zachęcenia wszystkich
zainteresowanych funkcjonowaniem Centralnego Rejestru Umów Jednostek
Sektora Finansów Publicznych do zaangażowania się w dyskusję nad jego rolą,
a także do zgłaszania uwag do projektu ustawy.
2. Jak rząd zamierza zapobiec korupcji, skoro wyłączenie z CRU tysięcy umów
poniżej 10 000 zł ułatwia nadużycia?
Ministerstwo Finansów ma świadomość tego, że w przygotowanym projekcie
ustawy znajdują się istotne kwestie wymagające dalszej debaty publicznej,
w szczególności określenie progu wartości umów, od którego będzie zależał
obowiązek udostępniania informacji o umowach, czy wyłączenia (przedmiotowe
i podmiotowe) z obowiązku publikacji. Niemniej, MF prowadzi przejrzysty proces
legislacyjny, do którego zostały zaproszone wszystkie zaangażowane strony i dąży
do pełnego osiągniecia celu, jaki ma zrealizować Centralny Rejestr Umów JSFP,
czyli jawności gospodarowania środkami publicznymi. MF dąży do wysłuchania
wszystkich stron zainteresowanych rejestrem, co doprowadzi do zwiększenia
jawności życia publicznego i poprawy przejrzystości działań administracji, a także
wzmocnienia roli społeczeństwa obywatelskiego w monitorowaniu wydatków
publicznych. MF zależy na tym, aby Centralny Rejestr Umów JSFP jako narzędzie
jawności gospodarowania środkami publicznymi funkcjonował niezawodnie.
3 https://www.senat.gov.pl/prace/wybrane-opracowania-biura-analiz-i-petycji/
-- 3 of 5 --
4/5
O tym, że próg wartości stanowi przedmiot dużego zainteresowania przekonaliśmy
się również podczas wskazanej wyżej konferencji. Dlatego też MF zdecydowało się
na umieszczenie w ankiecie ewaluacyjnej dotyczącej tego wydarzenia pytania
dotyczącego tej kwestii.
Z wstępnych wyników przekazanych dotychczas odpowiedzi wynika,
że 64 % respondentów uważa, że zaproponowany próg jest odpowiedni,
28% wypełniających tę ankietę jest zdania, że próg 10 000 zł jest za niski,
a 8 % ankietowanych, że za wysoki. Propozycje zmian progu obejmują zakres 0,01
zł do 130 000 zł, najwięcej zaś zgłoszonych propozycji mieści się w przedziale
pomiędzy 20 000 zł -50 000 zł.
W każdej j.s.f.p. rozkład statystyczny zawieranych umów w rozumieniu
cywilistycznym (każde zaciągane zobowiązanie) jest taki, że im drobniejsze
zobowiązanie tym ilościowo jest ich więcej. Właśnie dlatego tak istotne jest
zobrazowanie ilości tych zobowiązań w przełożeniu na procentowy udział wartości
wydatkowanych w ten sposób środków.
I tak, zweryfikowaliśmy w Ministerstwie Finansów udział łącznej wartości
zobowiązań finansowych, których pojedyncza wartość zaciągniętego
zobowiązania była niższa niż 10 000 zł w stosunku do łącznej wartości
wszystkich zaciąganych zobowiązań. Udział ten w 2024 roku wynosił 0,69 % zaś
w roku 2025, dla danych zebranych do dnia 30 kwietnia – 1,22 %.
Z powyższego wynika, że:
- w 2024 r. - 99,31 %
- w 2025 r. (od stycznia do kwietnia) - 98,78 %
zaciągniętych zobowiązań finansowych, to zobowiązania o wartości
przekraczającej 10 000 zł.
Dopiero takie dane pokazują czy propozycja progu o wartości poniżej 10 000 zł
obejmuje istotną część wydatków.
Co ważne, zaproponowany w projekcie próg w żaden sposób nie ograniczy j.s.f.p.
w publikowaniu w rejestrze informacji o umowach o niższych wartościach.
Zaproponowane rozwiązanie pozwoli j.s.f.p. wprowadzać do rejestru informacje
o umowach nawet o wartości 1 grosza. Zatem publikacja danych o umowach poniżej
wartości 10 000 zł będzie możliwa, przy czym decyzję o ich upublicznieniu będzie
podejmował kierownik j.s.f.p.
3. Dlaczego rząd nie proponuje niezależnego nadzoru nad CRU? Czy władza
obawia się społecznej kontroli?
Obowiązujący kształt zapisów ustawowych dotyczących CRU nie przewiduje
niezależnego nadzoru, co zostało utrzymane z uwagi na brak tego rodzaju uwag czy
postulatów ze strony ekspertów zewnętrznych współpracujących z Ministerstwem
przy przedmiotowym projekcie. Zmiany wprowadzone w projekcie MF dotyczą
-- 4 of 5 --
5/5
głównie udoskonalenia tych zapisów ustawowych dotyczących CRU JSFP, które
budziły najwięcej niejasności i problemów interpretacyjnych.
Celem nadrzędnym Centralnego Rejestru Umów JSFP jest realizacja zasady
jawności gospodarowania środkami publicznymi. W przygotowanym projekcie
ustawy wskazano, że Centralny Rejestr Umów JSFP jest jawny a Minister Finansów
zapewnia funkcjonowanie systemu teleinformatycznego, w którym jest
prowadzony Centralny Rejestr Umów JSFP. Zgodnie założeniami MF planowane
nowelizacje związane z funkcjonowaniem tego rejestru mają nie tylko uprościć
obowiązujące regulacje prawne ale też usprawnić dostęp do informacji.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 5 of 5 --