Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 20 maja 2025 r.
Znak sprawy: DPB.dr.680.11.2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 9497 w sprawie gospodarki wodnej i ochrony siedlisk
bagiennych w Biebrzańskim Parku Narodowym
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 9497 posłów Jarosława Sachajko i Anny Gembickiej w
sprawie gospodarki wodnej i ochrony siedlisk bagiennych w Biebrzańskim Parku
Narodowym (BbPN), przekazuję następujące informacje w zakresie właściwości
Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Małe zasoby wodne, nierównomierny rozkład opadów atmosferycznych i
niedostateczne uwilgotnienie powodują duże straty w rolnictwie. Wraz z
postępowaniem zmian klimatu, obserwowany jest wzrost częstości i intensywności
występowania susz, który powoduje dalszy wzrost zapotrzebowania na wodę. Z tego
względu MRiRW wspiera wszelkie inicjatywy służące retencji wody na obszarach
wiejskich. Wdrażanych jest szereg działań zachęcających rolników do ochrony terenów
podmokłych i torfowisk.
Ad. 1. Ile łącznie środków publicznych (z PROW, LIFE, NFOŚiGW i innych)
wydatkowano w latach 2015–2024 na koszenie łąk w BbPN?
W ramach WPR istnieje szereg instrumentów wsparcia przyznawanego do powierzchni
użytków rolnych, w tym trwałych użytków zielonych.
Płatności bezpośrednie – to najbardziej powszechne formy wsparcia w ramach WPR.
Jednym z warunków przyznawania płatności bezpośrednich jest prowadzenie przez
rolnika działalności rolniczej, która może polegać na:

-- 1 of 8 --

- wytwarzaniu produktów rolnych przez hodowlę lub chów zwierząt do celów
gospodarskich lub uprawę lub hodowlę roślin, lub
- utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu
lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych
wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu
rolniczego1.
W związku z powyższym, działalność rolnicza na trwałych użytkach zielonych (TUZ)
może być realizowana m. in. poprzez wypas zwierząt lub przeprowadzenie jednego
zabiegu agrotechnicznego mającego na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej
roślinności np. koszenie.
Warto podkreślić, że w ramach płatności bezpośrednich wdrażany jest dobrowolnych
ekoschemat Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych. Celem tego
ekoschematu jest promowanie retencjonowania wody, które poprawia gospodarkę
wodną, a także ogranicza emisję dwutlenku węgla do atmosfery poprzez ograniczenie
rozkładu materii organicznej. Warunkiem uzyskania płatności jest wystąpienie na
trwałym użytku zielonym zalania lub podtopienia w określonym czasie. Płatność w
ramach tego ekoschematu dotyczy trwałych użytków zielonych (TUZ), objętych
równolegle wsparciem: ekologicznym lub w ramach praktyki Ekstensywne użytkowanie
TUZ z obsadą zwierząt (w ramach płatności do rolnictwa węglowego i zarządzania
składnikami odżywczymi), lub rolno-środowiskowo-klimatycznym związanym z
zachowaniem niektórych cennych siedlisk przyrodniczych (z wyłączeniem wariantu
Murawy) i siedlisk zagrożonych gatunków ptaków poza obszarami Natura 2000 lub na
obszarach Natura 2000 lub rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach Interwencji
Ekstensywne użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000, a od 2025 r. również
obszarów wyznaczonych w ramach normy GAEC 2.
W kampanii 2023 ekoschematem retencyjnym w kraju objęto ok. 106 tys. ha i
wypłacono ok. 31,6 mln zł. W kampanii 2024 wsparciem zostanie objęta powierzchnia
ok. 61 tys. ha, a kwota płatności wyniesie ok. 14,8 mln zł. Łącznie w kampanii 2023 i
2024 zostanie wypłacone ok. 46,4 mln zł.
1 Zgodnie z kryteriami określonymi w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2023 r. w sprawie
kryteriów uznawania użytków rolnych za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy (Dz.
U. z 2023 r. poz. 461, z późn. zm.)

-- 2 of 8 --

Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne
W zakresie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych istnieje możliwość uzyskania
wsparcia do ekstensywnego użytkowania rolniczego łąk i pastwisk położonych zarówno
na obszarach Natura 2000, jak i poza obszarami Natura 2000.
Celem płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w ramach Planu Strategicznego dla
WPR na lata 2023-2027 (PS WPR) i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-
2020 (PROW 2014-2020) realizowanych na obszarach Natura 2000 i poza nimi, tj.:
- Interwencji 1. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków na obszarach Natura
2000 PS WPR oraz Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach
Natura 2000 (PROW 2014-2020),
- Interwencji 2. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków poza obszarami Natura
2000 PS WPR oraz Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 (PROW
2014-2020),
- Interwencji 3. Ekstensywne użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000 (nowa
interwencja od 2023 r.),
jest utrzymanie, zapobieganie pogarszaniu się lub przywrócenie właściwego stanu
ochrony: cennych siedlisk przyrodniczych, w tym siedlisk hydrogenicznych
(zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych, zalewowych łąk selernicowych i słonorośli,
półnaturalnych łąk wilgotnych i świeżych oraz torfowisk) oraz siedlisk lęgowych ptaków
(rycyka, kszyka, krwawodzioba, czajki, dubelta, kulika wielkiego, wodniczki oraz
derkacza).
Rolnicy realizujący zobowiązania w ramach ww. płatności rolno-środowiskowo-
klimatycznych, oprócz stosowania praktyk agrotechnicznych w zakresie odpowiedniego
użytkowania cennych siedlisk sprzyjających ich zachowaniu obejmujących w
szczególności: stosowanie odpowiedniej liczby pokosów, ekstensywny wypas zwierząt,
dostosowanie terminów koszenia/wypasu do potrzeb ochrony przyrody czy też
pozostawienie powierzchni niekoszonych. Jednocześnie beneficjenci nie mogą
ingerować w system urządzeń melioracyjnych (obowiązuje zakaz tworzenia nowych,
rozbudowy, przebudowy i odtwarzania tych urządzeń), z wyjątkiem przypadków
dotyczących dostosowania ich do potrzeb związanych z utrzymaniem i poprawą
warunków siedliskowych.
W ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 oraz PS
WPR ukierunkowanych na ochronę cennych łąk i pastwisk, w tym siedlisk
hydrogenicznych, tj. zależnych od wody - w kampanii 2023 r. w kraju wsparciem

-- 3 of 8 --

zostało objęte ok. 600 tys. ha siedlisk hydrorogenicznych na kwotę ok. 780 mln zł.
Natomiast w kampanii 2024 deklarowana powierzchnia wynikająca ze złożonych
wniosków wyniosła ok. 626 tys. ha.
W załączniku przekazuję informacje uzyskane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji
Rolnictwa na temat ww. płatności przyznanych w latach 2015-2024 do gruntów
położonych na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego. Dane obejmują lata 2015–
2024.
Ad. 5. Czy prowadzi się kontrolę, czy koszenie łąk przynosi efekt przyrodniczy, czy
jedynie stanowi sposób transferu środków publicznych do zaprzyjaźnionych firm?
Zachowanie siedlisk przyrodniczych zależy od wielu czynników zewnętrznych, w tym
czynników niezależnych od działań związanych z rolniczym użytkowaniem, takich jak
nieprzewidywalne warunki pogodowe i zmiany klimatyczne. Istotny jest jednak fakt, że
dzięki wdrażaniu od prawie 20 lat działań rolno-środowiskowo-klimatycznych udało się
zachować lub odtworzyć półnaturalne siedliska przyrodnicze (min. łąki świeże, łąki
wilgotne oraz łąki trzęślicowe) oraz siedliska lęgowe ptaków związanych z łąkami,
pastwiskami oraz mokradłami (m.in. wodniczka, dubelt, rycyk) zarówno na obszarach
Natura 2000, jak i poza tymi obszarami. Realizacja ww. działań sprzyja utrzymaniu
bogactwa florystycznego siedlisk oraz specyficznych dla nich gatunków roślin oraz
ogranicza rozprzestrzenianie się gatunków ekspansywnych i inwazyjnych.
Z licznych badań naukowych prowadzonych od wielu lat przez instytuty badawcze (w
tym m.in. przez Instytut Technologiczno-Przyrodniczy–Państwowy Instytut Badawczy)
wynika, że praktyki rolnicze stosowane w ramach zobowiązań rolno-środowiskowo-
klimatycznych przyczyniają się do zachowania bogactwa przyrodniczego krajobrazu oraz
zwiększenia retencji poprzez ochronę cennych siedlisk przyrodniczych i zagrożonych
gatunków ptaków związanych z krajobrazem półnaturalnych ekosystemów. W
szczególności sprzyjają temu wymogi związane z regularnym ekstensywnym
wykaszaniem lub wypasaniem trwałych użytków zielonych, usuwaniem skoszonej
biomasy, zachowaniem niewielkich fragmentów powierzchni niekoszonych w danym
roku (od 5 do 20 % działki rolnej) oraz ograniczeniem lub zakazem nawożenia i
stosowania środków ochrony roślin. Jednocześnie zgodnie z obowiązującymi przepisami
dotyczącymi płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych zakazuje się tworzenia
nowych urządzeń melioracji wodnych oraz rozbudowy, przebudowy i odtwarzania
istniejących urządzeń melioracji wodnych, chyba że takie działania:

-- 4 of 8 --

 wynikają z planu ochrony albo planu zadań ochronnych ustanowionych dla danego
obszaru Natura 2000 lub
 dotyczą dostosowania tych urządzeń do potrzeb związanych z utrzymaniem lub
poprawą warunków siedliskowych gatunków lub siedlisk, jeżeli takie działania
zostaną dopuszczone, szczegółowo określone i uzasadnione przez eksperta
przyrodniczego lub doradcę rolnośrodowiskowego.
Na obszarach, na których realizowane są praktyki rolno-środowiskowo-klimatyczne
obserwuje się utrzymanie, jak i poprawę stanu siedlisk. Zaobserwowano także, że ptaki z
gatunków zagrożonych wyginięciem preferują obszary, na których są prowadzone
praktyki prośrodowiskowe wdrażane w ramach działań rolno-środowiskowo-
klimatycznych podejmowanych w ramach WPR. Realizacja ww. działań rolno-
środowiskowo-klimatycznych ogranicza także rozprzestrzenianie się gatunków
ekspansywnych i inwazyjnych.
Dzięki użytkowaniu gruntów zgodnie z wymogami rolno-środowiskowo-klimatycznymi
udało się w większości zachować, a czasami nawet poprawić stan półnaturalnych
siedlisk przyrodniczych (min. łąki świeże, łąki trzęślicowe) oraz siedliska lęgowe ptaków
związanych z łąkami, pastwiskami oraz mokradłami (m.in. wodniczka) zarówno na
obszarach Natura 2000, jak i poza tymi obszarami.
Ad. 6. Dlaczego w BbPN nie wdraża się modelu podobnego do niemieckiego, opartego
na gospodarowaniu wodą i angażowaniu lokalnej wspólnoty?
Odnosząc się do kwestii dotyczącej angażowania lokalnych wspólnot, warto pamiętać o
Lokalnych Partnerstwach ds. Wody (LPW). Partnerstwa swoją działalnością obejmują
obręb powiatu. Ich celem jest poprawa gospodarki wodnej. Członkiem LPW może
zostać każdy, wszelkie osoby lub podmioty zaangażowane w gospodarkę wodną - w
szczególności: rolnicy, przedstawiciele spółek wodnych, samorządu (gminnego,
powiatowego, wojewódzkiego), przedstawiciele terenowych organów PGW WP, Lasów
Państwowych czy organizacji pozarządowych. Sprawnie funkcjonujące LPW mogą
identyfikować problemy i podejmować inicjatywy w zakresie niezbędnych zmian w
przepisach prawa – zgłaszać je do ministra właściwego ds. gospodarki wodnej,
aktywizować i wzmacniać współpracę pomiędzy wszystkimi zaangażowanymi
podmiotami. Oprócz działań promocyjnych, dla LPW przewidziana jest także rola
edukacyjna – szerzenie informacji dotyczących racjonalnej gospodarki wodnej poprzez
szkolenia, wykłady czy warsztaty skierowane do mieszkańców danego powiatu.

-- 5 of 8 --

Ad. 8. Czy rozważane jest wprowadzenie dopłat dla rolników w BbPN na poziomie
4000 zł/ha za użytkowanie nawadnianych TUZ, zgodnie z koncepcją ekoschematów
(np. retencja wody na TUZ), oraz jakie kroki planuje się w celu odbudowy spółek
wodnych i rynku urządzeń melioracyjnych?
Należy zauważyć, że już obecnie jest szereg dopłat z których można korzystać na
trwałych użytkach zielonych. Na TUZ mogą sumować się dopłaty bezpośrednie do TUZ,
płatności rolno- środowiskowe do cennych łąk przyrodniczych oraz płatności w ramach
ekoschematu retencyjnego. W efekcie dopłata do 1 hektara TUZ już obecnie może
wynosić ok. 3 000 zł/ha.
Warto pamiętać, że budżet WPR jest ograniczony. Tym samym oprócz działań
środowiskowych w ramach PS na lata 2023-2027 wspierane są cele gospodarcze i
społeczne.
Ochrony i odbudowy zasobów przyrodniczych nie należy traktować jako celu
nadrzędnego względem bezpieczeństwa żywnościowego, w szczególności biorąc pod
uwagę obecną sytuację w rolnictwie związaną z już istniejącymi ograniczeniami
wynikającymi z potrzeby realizacji wymogów środowiskowo-klimatycznych, jak również
negatywnymi skutkami wystąpienia naturalnych katastrof w UE oraz wojny w Ukrainie.
Bardzo ważne jest także, aby wszelkie planowane działania na rzecz odbudowy
ekosystemów rolnych uwzględniały konieczność zagwarantowania odpowiednich
środków finansowych również poza budżetem WPR.
Odnosząc się do kwestii odbudowy spółek wodnych i rynku urządzeń melioracyjnych,
MRiRW zauważa, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo wodne, spółki wodne to
niepubliczne formy organizacyjne, ściśle ukierunkowane na zaspokajanie wskazanych
przepisami ustawy potrzeb w zakresie gospodarowania wodami. Szczegółowe
funkcjonowanie spółek, ich prawa i obowiązki, regulują przepisy ustawy Prawo wodne.
Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności. MRiRW
nie może nakładać na potencjalnych członków obowiązku przystąpienia lub założenia
spółki wodnej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Stefan Krajewski
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 6 of 8 --

Załącznik:
Dane w zakresie powierzchni działek zadeklarowanych na terenie Biebrzańskiego Parku
Narodowego oraz kwoty przyznanych płatności w latach 2015-2024
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

-- 7 of 8 --

Załącznik
Dane w zakresie powierzchni działek zadeklarowanych na terenie Biebrzańskiego Parku
Narodowego oraz kwoty przyznanych płatności w latach 2015-2024 (stan na dzień
09.05.2025 r.)2.
Rok Typ płatności
Powierzchnia działek
na terenie
Biebrzańskiego PN [ha]
Szacunkowa kwota
przyznanych
płatności [PLN]
2015 Płatności bezpośrednie 20 878,65 17 547 252,13
2016 Płatności bezpośrednie 22 055,21 18 656 287,02
2017 Płatności bezpośrednie 22 121,08 18 681 210,75
2018 Płatności bezpośrednie 22 244,08 18 678 849,79
2019 Płatności bezpośrednie 20 267,23 17 724 990,94
2020 Płatności bezpośrednie 20 035,49 17 928 049,61
2021 Płatności bezpośrednie 23 318,20 20 989 359,43
2022 Płatności bezpośrednie 23 494,29 22 733 928,44
Płatności bezpośrednie 23 280,02 17 096 161,71 2023
w tym ekoschemat Retencjonowanie wody na
trwałych użytkach zielonych
10 462,10 2 988 142,40
Płatności bezpośrednie 21 983,11 12 684 274,57 2024
w tym ekoschemat Retencjonowanie wody na
trwałych użytkach zielonych
6 436,27 1 492 502,04
2015 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 7 242,64 8 409 433,84
2016 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 9 826,93 10 887 379,07
2017 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 12 418,40 13 421 072,27
2018 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 14 565,18 15 884 605,60
2019 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 13 034,09 13 489 382,62
2020 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 12 702,48 13 833 796,83
2021 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 16 078,82 20 844 601,21
2022 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 16 464,23 21 554 411,26
2023 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 15 888,99 22 826 912,99
2024 Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne 11 626,77 16 444 002,02
2 Należy w tym miejscu zaznaczyć, że ze względu na procedurę przyznawania płatności bezpośrednich i płatności
obszarowych PROW/PS WPR, tj. przyznawanie płatności do sumy powierzchni wszystkich działek deklarowanych do
danej płatności przez danego producenta, przekazane dane w przedmiotowym zakresie zostały określone jako
szacunkowe kwoty.

-- 8 of 8 --

Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WPN.050.17.2025.MŚP
3780865.15163503.12221984
Warszawa, 27-05-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji Posła Jarosława Sachajko i Posłanki Anny Gembickiej,
w sprawie rażących zaniedbań w gospodarce wodnej i ochronie siedlisk bagiennych
w Biebrzańskim Parku Narodowym oraz ogromnego marnotrawienia publicznych pieniędzy
- K10INT9497, uprzejmie informuję, co następuje.
Powierzchnia Biebrzańskiego Parku Narodowego, dalej także jako „Park” lub „BbPN”,
wynosi 59 223 ha. Park jest częścią zlewni Biebrzy, której obszar to 705 740 ha. Sytuacja
hydrologiczna w Parku jest zależna od całej zlewni rzeki, która w większości znajduje się
poza Biebrzańskim Parkiem Narodowym. Obszar Bagien Biebrzańskich zarówno
chronionych w ramach parku narodowego, jak i jego otuliny, stanowi mniej niż 10% terenu
zlewni rzeki Biebrzy. Działania w dolinie rzeki mają więc ograniczony wpływ
na kształtowanie się przepływów Biebrzy zwłaszcza w jej środkowym i dolnym odcinku.
Ochrona zasobów wodnych doliny Biebrzy, w tym Biebrzańskiego Parku Narodowego,
powinna więc stanowić priorytet w zarządzaniu wodami w skali regionalnej. Wody
powierzchniowe w granicach BbPN pozostają w zarządzie Państwowego Gospodarstwa
Wodnego Wody Polskie - z wyłączeniem niewydzielonych w ewidencji gruntów rowów
melioracyjnych na gruntach będących własnością BbPN, Skarbu Państwa w użytkowaniu
wieczystym Parku oraz własności prywatnej. Na obszarze Parku wyróżniono 28 (odcinków)
cieków naturalnych oraz 8 (odcinków) cieków sztucznych o łącznej długości 340,14 km oraz
łącznej powierzchni lustra wody cieków równej 418,25 ha (w warunkach zbliżonych do
przepływu średniego). Dodatkowo istotnym czynnikiem warunkującym ilość wody jest
sytuacja meteorologiczna. Brak mroźnych i śnieżnych zim oraz związanych z nimi roztopów,
znikoma ilość opadów atmosferycznych w pozostałych porach roku, przyczyniły się do
wystąpienia suszy hydrologicznej nie tylko w parku narodowym, ale w znacznej części
Polski.
Obszar Parku to w zdecydowanej większości ekosystemy bagienne lub podmokłe, zarówno
ekosystemy nieleśne (naturalne i półnaturalne łąki), jak i leśne (olsy, łęgi, bory bagienne).
We władaniu Parku znajduje się 61% jego obszaru, co stanowi ok. 36 136 ha. Pozostałe
grunty są głównie własnością osób fizycznych, w niewielkim stopniu gmin i innych
podmiotów – jest to ok. 22 000 działek ewidencyjnych. W latach 2015-2024 na zabiegi

-- 1 of 4 --

ochronne w ekosystemów nieleśnych Parku wydano łącznie 4 108 229,35 zł, natomiast na
budowę, remonty i utrzymanie zastawek, grobli, jazów i progów - 18 051 896,28 zł.
Zabiegi ochrony czynnej m.in. koszenie nieleśnych siedlisk przyrodniczych w BbPN
odbywają się przede wszystkim w ramach systemu dzierżaw wieloletnich. Dzierżawcy
wykonując na określonych zasadach zabiegi agrotechniczne i pozyskując pożytki
z dzierżawionych gruntów, realizują przy tym zadania ochronne Parku. Dzierżawcy
są wyłaniani w drodze przetargu nieograniczonego na podstawie przepisów ustawy z dnia
16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20
lipca 2012 r. w sprawie przetargów oraz rokowań na rozporządzanie nieruchomościami
przez parki narodowe. Koszenia na mniejszą skalę są również zlecane zewnętrznym
podmiotom, a wybór tych podmiotów odbywa się zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11
września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych. W niewielkim stopniu koszenia
są prowadzone przy pomocy instrumentu sprzedaży biomasy, regulowanego zarządzeniami
Dyrektora BbPN. Ponadto, zabiegi ochrony czynnej na cennych płatach nieleśnych siedlisk
przyrodniczych zlokalizowanych na wyniesieniach mineralnych, tzw. grądzikach,
są realizowane bezpośrednio przez pracowników Parku, nieraz z pomocą praktykantów
i wolontariuszy.
Należy podkreślić, iż zabiegi ochronne w ekosystemach nieleśnych Biebrzańskiego Parku
Narodowego są prowadzone w oparciu o przepisy zawarte w zadaniach ochronnych
ustanawianych w drodze zarządzenia Ministra Klimatu i Środowiska. Są one ukierunkowane
przede wszystkim na ochronę siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I
Dyrektywy Siedliskowej oraz siedlisk cennych przyrodniczo gatunków roślin i zwierząt
(gatunków podlegających ochronie prawnej, gatunków wymienionych w załączniku I
Dyrektywy Siedliskowej i w załączniku II Dyrektywy Ptasiej, które są przedmiotami ochrony
obszarów Natura 2000 Dolina Biebrzy i Ostoja Biebrzańska). Zabiegi ochronne są
podejmowane w odpowiedzi na zagrożenia stwierdzone dla danego typu siedliska lub
gatunku. Ich rodzaj, zakres, termin i częstotliwość są uzależnione od typu siedliska
przyrodniczego oraz biologii i ekologii gatunków z nim związanych. Należy podkreślić, że na
obszarze Biebrzańskiego Parku Narodowego dominują siedliska nieleśne, wśród których
zdecydowana większość to siedliska mokradłowe, wykształcone na glebach organicznych
(torfowych, torfowo-murszowych), głównie torfowiska niskie, bagienne i wilgotne łąki.
Na mniejszych powierzchniach na glebach mineralnych rozwinęły się różne typy łąk
i muraw. Wszystkie siedliska nieleśne zagrożone są zarastaniem przez drzewa i krzewy,
wskutek którego tracą otwarty charakter, a gatunki roślin i zwierząt z nimi związane, w tym
zagrożone wyginięciem, nie znajdują w nich odpowiednich warunków do bytowania
i ustępują. Długotrwały brak użytkowania sprzyja również rozwojowi obcych gatunków
inwazyjnych roślin lub zdominowaniu siedliska przez jeden, ekspansywny gatunek rodzimy
kosztem cennych, mniej konkurencyjnych gatunków roślin. Z tych względów
podstawowymi i najważniejszymi zabiegami ochronnymi, bez których te siedliska
przestałyby w ogóle istnieć, jest odkrzaczanie i ekstensywne koszenie. Biebrzański Park
Narodowy prowadzi monitoring poszczególnych składników przyrody w celu uzyskania
danych bardziej szczegółowych. Dzięki temu możliwe jest bardziej precyzyjne planowanie
działań ochronnych, by przynosiły większy efekt. Na podstawie wyników tego monitoringu
formułowane są wnioski i zalecenia do zadań ochronnych, które są następnie wdrażane

-- 2 of 4 --

przez konkretne działania ochronne, tj. właściwe użytkowanie konkretnych powierzchni
w ramach instrumentów, o których mowa powyżej. Kontrolę realizacji przez dzierżawców
zabiegów ochronnych w terenie wykonują konserwatorzy właściwych obwodów
ochronnych Parku. Na podstawie informacji przekazanych przez służby terenowe,
weryfikuje się zgodność wykonanych bądź niewykonanych działań zgodnie z umową
dzierżawy.
Efekty przyrodnicze zabiegów ochronnych prowadzonych w ekosystemach nieleśnych na
obszarze Biebrzańskiego Parku Narodowego są monitorowane w celu:
1) określenia stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, ze szczególnym uwzględnieniem
siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, które są przedmiotami
ochrony obszaru Natura 2000 Dolina Biebrzy;
2) stanu ochrony gatunków roślin i zwierząt związanych z ekosystemami nieleśnymi,
ze szczególnym uwzględnieniem przedmiotów ochrony obszarów Natura 2000 Dolina
Biebrzy i Ostoja Biebrzańska,
3) zmian zachodzących w siedliskach nieleśnych pod wpływem użytkowania, jak: stopień
zarastania przez drzewa i krzewy, trzcinę pospolitą, obecność obcych gatunków
inwazyjnych roślin,
4) potrzeby modyfikacji lub kontynuacji zabiegów ochrony czynnej w kolejnych latach.
Oprócz monitoringu prowadzonego przez Biebrzański Park Narodowy, w dolinie Biebrzy
wykonywany jest również szereg badań w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska
nadzorowanego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Wśród wielu składowych
tego monitoringu, szczególnie cenne w kontekście zagrożenia zarastania siedlisk nieleśnych,
są monitoringi wodniczki i dubelta - dwóch niezwykle cennych gatunków ptaków,
związanych z nieleśnymi siedliskami mokradłowymi.
Inwentaryzacja i analiza współczesnej sieci hydrograficznej Parku, została wykonana
w ramach Operatu Ochrony Zasobów Wodnych, który jest składową projektu Planu
Ochrony Biebrzańskiego Parku Narodowego. Prace były wykonane w 2022 r. przez zespół
specjalistów z zakresu hydrologii i są oparte o standardową, aktualną ortofotomapę oraz
dane wektorowe uzyskane z kartowania i inwentaryzacji terenowej współczesnych
elementów sieci hydrograficznej. Prace inwentaryzacyjne przeprowadzone w ramach
realizacji OOZW dotyczyły inwentaryzacji terenowej sieci hydrograficznej, kompleksowej
analizy warunków meteorologicznych i klimatycznych, kompleksowej analizy zmienności
stanów wód powierzchniowych i przepływów cieków w dolinie Biebrzy z uwzględnieniem
zjawisk towarzyszących – zalewów, oraz kompleksowej i przestrzennej analizy dynamiki
wód powierzchniowych.
Działania BbPN z zakresu gospodarowania wodami mają na celu renaturyzację
zdegradowanych siedlisk bagiennych - przez poprawę i odtworzenie stosunków wodnych.
Niektóre z prowadzonych w Parku działań renaturyzacyjnych nie mają odpowiednika
w innych krajach europejskich. W tym miejscu należy podkreślić, iż powierzchnia Parku
wynosi 59 223 ha, zaś powierzchnia wspomnianego rezerwatu Pfrunger-Burgweiler Ried -
2 600 ha - co oznacza, że jest to obszar ponad 22 razy mniejszy niż Biebrzański Park
Narodowy. Z uwagi na powyższe teren doliny Biebrzy stanowi obszar referencyjny dla wielu
innych prac badawczych prowadzonych w ośrodkach naukowych w Europie. Wdrażane

-- 3 of 4 --

przez BbPN projekty renaturyzacji są innowacyjne i wzorcowe dla innych tego typu
realizowanych przedsięwzięć.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

-- 4 of 4 --