Interpelacja nr 9486
Interpelacja w sprawie wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla zdrowia publicznego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla zdrowia publicznego
Interpelacja nr 9486
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla zdrowia publicznego
Zgłaszający: Norbert Jakub Kaczmarczyk
Data wpływu: 22-04-2025
Działając na podstawie uprawnień wynikających z ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pana Ministra z kwestią wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla zdrowia publicznego.
Biorąc pod uwagę ostatnie lata, instytucje krajowe i międzynarodowe zwracają uwagę na szkodliwość reklamy piwa w Polsce. NIK w wynikach kontroli z 2021 r. („ograniczanie spożycia napojów alkoholowych“) stwierdził że „czynnikiem istotnie wpływającym na zwiększenie poziomu konsumpcji napojów alkoholowych, zwłaszcza przez młodzież, jest ich reklama. W Polsce od 2001 r., gdy dopuszczono reklamowanie piwa, jego spożycie wzrosło o ponad 50%, a wśród krajów europejskich, Polska – za Chorwacją, Rumunią, Bułgarią, Czechami i Słowacją – jest krajem, w którym udział reklamy napojów alkoholowych wśród wszystkich emitowanych w telewizji spotów reklamowych należy do najwyższych. Tymczasem badania naukowe wykazały, że np. w przypadku reklamy telewizyjnej, której odbiorcą była młodzież, prawdopodobieństwo picia konkretnych marek napojów alkoholowych było pięciokrotnie większe niż w przypadku młodzieży, która nie widziała reklamy.“
Kolejną ważną rekomendacją w tej dziedzinie jest stanowisko OECD dla Polski (raport z 23 przeglądu gospodarczego Polski z 4.02.2025 r.), gdzie wskazywany jest całkowity zakaz reklamy alkoholu oraz sponsorowania wydarzeń sportowych przez branżę alkoholową. Co więcej – Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje wprowadzanie zakazów lub kompleksowego ograniczenia dotyczących reklamy, sponsorowania i promocji alkoholu jako skutecznych i opłacalnych środków do osiągnięcia korzyści dla zdrowia publicznego, co pomoże chronić dzieci, młodzież i abstynentów przed presją spożywania alkoholu.
Mimo tych jednoznacznych rekomendacji zarówno Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, jak i minister kultury i dziedzictwa narodowego publicznie zabierają głos w obronie reklamy alkoholu, tłumacząc to interesami finansowymi zlokalizowanych w Polsce nadawców medialnych. Ostatni raz miało to miejsce 3 kwietnia 2024 r. przy okazji posiedzenia senackiej Komisji Petycji (pismo: BM-WP.070.1.28.2024).
W związku z powyższym proszę o wyczerpujące odpowiedzi na pytania:
1. Czy minister kultury i dziedzictwa narodowego naprawdę uważa za racjonalny scenariusz, w którym polski odbiorca telewizyjny zmieni swoje wieloletnie nawyki konsumenckie i zdecyduje się korzystać z usług nieznanego mu do tej pory nadawcy zagranicznego tylko dlatego, że nadawca ten będzie emitował reklamy alkoholu?
2. Czy resort dysponuje danymi dotyczącymi tego, jakie znaczenie ekonomiczne ma reklama alkoholu dla nadawców publicznych oraz nadawców prywatnych? Jeżeli tak – proszę o ich udostępnienie wraz ze źródłami tych danych. Jeżeli nie – proszę o informację na jakiej podstawie minister kultury i dziedzictwa narodowego opiera tezę, że ograniczenie możliwości reklamy alkoholu mogłoby prowadzić do ucieczki nadawców telewizyjnych do innych państw członkowskich UE.
3. Jak wielu nadawców telewizyjnych dokonało do tej pory ucieczki do innych państw członkowskich UE? Jak dużą oglądalnością cieszą się ci nadawcy, tj. ilu polskich widzów i jak często korzysta z usług nadawców zlokalizowanych poza UE? Proszę o informację wraz ze źródłami tych danych.
4. Czy Telewizja Polska SA w likwidacji rozważa przeniesienie swojej działalności do innego państwa członkowskiego UE w przypadku wprowadzenia ograniczeń lub zakazu reklamy alkoholu? Z jakimi kosztami wiązałaby się tego rodzaju operacja?
5. Czy minister uważa za racjonalną obronę zysków nadawców telewizyjnych oraz koncernów alkoholowych emitujących reklamy w sytuacji, w której roczne koszty społeczno-ekonomiczne spożywania alkoholu w Polsce szacowane są na 93 mld zł (dane za rok 2020)?
Interpelacja nr 9486
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla zdrowia publicznego
Zgłaszający: Norbert Jakub Kaczmarczyk
Data wpływu: 22-04-2025
Działając na podstawie uprawnień wynikających z ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pana Ministra z kwestią wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla zdrowia publicznego.
Biorąc pod uwagę ostatnie lata, instytucje krajowe i międzynarodowe zwracają uwagę na szkodliwość reklamy piwa w Polsce. NIK w wynikach kontroli z 2021 r. („ograniczanie spożycia napojów alkoholowych“) stwierdził że „czynnikiem istotnie wpływającym na zwiększenie poziomu konsumpcji napojów alkoholowych, zwłaszcza przez młodzież, jest ich reklama. W Polsce od 2001 r., gdy dopuszczono reklamowanie piwa, jego spożycie wzrosło o ponad 50%, a wśród krajów europejskich, Polska – za Chorwacją, Rumunią, Bułgarią, Czechami i Słowacją – jest krajem, w którym udział reklamy napojów alkoholowych wśród wszystkich emitowanych w telewizji spotów reklamowych należy do najwyższych. Tymczasem badania naukowe wykazały, że np. w przypadku reklamy telewizyjnej, której odbiorcą była młodzież, prawdopodobieństwo picia konkretnych marek napojów alkoholowych było pięciokrotnie większe niż w przypadku młodzieży, która nie widziała reklamy.“
Kolejną ważną rekomendacją w tej dziedzinie jest stanowisko OECD dla Polski (raport z 23 przeglądu gospodarczego Polski z 4.02.2025 r.), gdzie wskazywany jest całkowity zakaz reklamy alkoholu oraz sponsorowania wydarzeń sportowych przez branżę alkoholową. Co więcej – Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje wprowadzanie zakazów lub kompleksowego ograniczenia dotyczących reklamy, sponsorowania i promocji alkoholu jako skutecznych i opłacalnych środków do osiągnięcia korzyści dla zdrowia publicznego, co pomoże chronić dzieci, młodzież i abstynentów przed presją spożywania alkoholu.
Mimo tych jednoznacznych rekomendacji zarówno Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, jak i minister kultury i dziedzictwa narodowego publicznie zabierają głos w obronie reklamy alkoholu, tłumacząc to interesami finansowymi zlokalizowanych w Polsce nadawców medialnych. Ostatni raz miało to miejsce 3 kwietnia 2024 r. przy okazji posiedzenia senackiej Komisji Petycji (pismo: BM-WP.070.1.28.2024).
W związku z powyższym proszę o wyczerpujące odpowiedzi na pytania:
1. Czy minister kultury i dziedzictwa narodowego naprawdę uważa za racjonalny scenariusz, w którym polski odbiorca telewizyjny zmieni swoje wieloletnie nawyki konsumenckie i zdecyduje się korzystać z usług nieznanego mu do tej pory nadawcy zagranicznego tylko dlatego, że nadawca ten będzie emitował reklamy alkoholu?
2. Czy resort dysponuje danymi dotyczącymi tego, jakie znaczenie ekonomiczne ma reklama alkoholu dla nadawców publicznych oraz nadawców prywatnych? Jeżeli tak – proszę o ich udostępnienie wraz ze źródłami tych danych. Jeżeli nie – proszę o informację na jakiej podstawie minister kultury i dziedzictwa narodowego opiera tezę, że ograniczenie możliwości reklamy alkoholu mogłoby prowadzić do ucieczki nadawców telewizyjnych do innych państw członkowskich UE.
3. Jak wielu nadawców telewizyjnych dokonało do tej pory ucieczki do innych państw członkowskich UE? Jak dużą oglądalnością cieszą się ci nadawcy, tj. ilu polskich widzów i jak często korzysta z usług nadawców zlokalizowanych poza UE? Proszę o informację wraz ze źródłami tych danych.
4. Czy Telewizja Polska SA w likwidacji rozważa przeniesienie swojej działalności do innego państwa członkowskiego UE w przypadku wprowadzenia ograniczeń lub zakazu reklamy alkoholu? Z jakimi kosztami wiązałaby się tego rodzaju operacja?
5. Czy minister uważa za racjonalną obronę zysków nadawców telewizyjnych oraz koncernów alkoholowych emitujących reklamy w sytuacji, w której roczne koszty społeczno-ekonomiczne spożywania alkoholu w Polsce szacowane są na 93 mld zł (dane za rok 2020)?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
4 kwot, 17 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
8.5 / 1k zn.
- Zawiera 4 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (17)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12533 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 9486 posła Norberta Jakuba Kaczmarczyka z 29 kwietnia
2025 roku w sprawie wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla
zdrowia publicznego, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że reklama i promocja alkoholu jest w polskim prawie
ustawowo zakazana1. Zgodnie z art. 16b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r.
o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 roku poz. 1722 z późn. zm.; dalej jako ustawa o rtv)
obowiązuje bezwzględny zakaz nadawania przekazów handlowych napojów alkoholowych
w programach radiowych i telewizyjnych w zakresie regulowanym przez ustawę z dnia 26
października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Powyższy zakaz ma charakter bezwzględny w odniesieniu do wszelkich napojów
alkoholowych z wyłączeniem piwa, którego reklama i promocja są dopuszczalne
z zastrzeżeniem szeregu ograniczeń (np. promocja piwa nie może być prowadzona w telewizji
i radiu między godziną 6:00 a 20:00). W tym kontekście należy podkreślić, że ustawa z dnia
26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
reguluje materię znacznie wykraczającą poza właściwość i kompetencje Ministerstwa
Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Ad 1.
W opinii Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego odbiorca programów
telewizyjnych nie zaprzestanie oglądać programu telewizyjnego, jeśli nadawca takiego
programu telewizyjnego zdecyduje się na zmianę jurysdykcji z uwagi na wprowadzenie
zakazu emisji reklam piwa (lub też dokona zmiany jurysdykcji z innych przyczyn). W opinii
Ministerstwa odbiorca pozostanie przy swoich dotychczasowych nawykach związanych
z oglądanymi programami telewizyjnymi, ponieważ zmiana jurysdykcji nie wpływa na
możliwość odbioru programu z uwagi na zasadę swobody odbioru w Unii Europejskiej2.
Z punktu widzenia odbiorcy przy podejmowaniu decyzji o wyborze usługi medialnej, którą
zamierza odebrać, nie ma znaczenia, jakiej jurysdykcji podlega jej dostawca. Zmiana
jurysdykcji polskiej na jurysdykcję innego państwa członkowskiego byłaby więc mało
zauważalna dla polskiego odbiorcy, skutkować mogłaby jednak obniżeniem poziomu
ochrony m.in. treściami promującymi spożywanie alkoholu.
1 Art. 13¹ ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2151).
2 Zob. art. 3 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w
sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw
członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o
audiowizualnych usługach medialnych).
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Poniżej prezentujemy dane przekazane przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji.
Informacje o widowni telewizyjnej oraz o emisji reklam w programach telewizyjnych KRRiT
pozyskała z badania AGB Nielsen Media Research, które obejmuje 84 programy
koncesjonowane, 15 programów nadawcy publicznego oraz 71 programów
zdelokalizowanych (tj. dostarczanych przez podmioty podlegające jurysdykcji innego
państwa członkowskiego UE). Według danych ze wspomnianego badania widowni
telewizyjnej programy zdelokalizowane miały w 2024 r. 11,3% udziału w widowni3.
Ich średnia widownia minutowa4 wyniosła w 2024 r. 840 tys. widzów. Dla porównania –
średnia widownia minutowa programów podlegających polskiej jurysdykcji osiągnęła
w 2024 r. 5,4 mln widzów.
Dane o oglądalności potwierdzają trend, zgodnie z którym tradycyjną telewizję oglądają
przede wszystkim osoby dorosłe. Badane programy telewizyjne ogląda średnio 1,2% dzieci
w wieku 4-12 lat, 2,2% dzieci z grupy 13-17 lat oraz 3,1% młodych dorosłych w przedziale
18-24 lata.
Dane z badania rynku telewizyjnego nie zawierają informacji o rzeczywistych przychodach
z emisji reklam. Znajdują się w nich jedynie kwoty cennikowe – szacowane na podstawie
cenników publikowanych przez nadawców. Faktyczna cena, jaką płaci reklamodawca po
uwzględnieniu rabatów i upustów, może być wielokrotnie niższa od kwot wynikających
z cennika. Faktycznie wynegocjowane ceny są objęte tajemnicą handlową. Mając ten fakt na
względzie, należy odnotować, że – średnio w programie – cennikowe koszty reklam piwa
w 2024 r. wyniosły:
ok. 4 mln zł – 0,9% przychodów reklamowych w programach telewizji publicznej;
ok. 8 mln zł – 2,7% przychodów reklamowych w programach koncesjonowanych
w Polsce;
ok. 2,5 mln zł – 0,4% przychodów reklamowych w programach zdelokalizowanych.
Pragnę podkreślić, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w swoim stanowisku
wskazuje jedynie na możliwe skutki – w tym finansowe – dla Skarbu Państwa, widzów czy
rynku nadawców telewizyjnych, podlegających polskiej jurysdykcji, wprowadzenia do
krajowego porządku prawnego całkowitego zakazu promocji i reklamy piwa. Co więcej,
przyjęte w tym obszarze unormowania krajowe są o wiele bardziej restrykcyjne nie tylko od
regulacji unijnych zawartych w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z
dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych,
wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia
audiowizualnych usług medialnych, zgodnie z którymi reklama alkoholu (nie tylko piwa) jest
3 SHR% (ang. audience share) - udział w widowni - odsetek widzów, którzy oglądali wybrane programy
w stosunku do wszystkich widzów oglądających w tym czasie telewizję.
4 AMR (ang, Average Minute Rating) - średnia oglądalność minutowa - średnia liczba osób, które
oglądały wybrane programy.
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
co do zasady dozwolona, ale również od zdecydowanej większości uregulowań przyjętych
w tym zakresie przez kraje członkowskie Unii Europejskiej5. Z uwagi na powyższe zmiana
warunków prowadzenia działalności gospodarczej przez nadawców programów
telewizyjnych mogłaby potencjalnie skutkować decyzją o zmianie jurysdykcji na mniej
restrykcyjną.
Ad 3.
Zgodnie z danymi przedstawionymi przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji aktualnie
polskiej jurysdykcji podlega ok. 350 programów telewizyjnych, w tym ok. 40 programów
nadawcy publicznego, 120 programów posiadających polską koncesję na rozpowszechnianie
naziemne oraz satelitarne i 190 programów rozpowszechnianych w sieciach kablowych.
Obecnie polski widz może, oprócz ww. programów, oglądać też programy zarejestrowane
w innym kraju Unii Europejskiej - w ofercie największych operatorów telewizyjnych w Polsce
znajduje się ok. 70 tzw. programów zdelokalizowanych (nadawanych z terytorium innego
kraju, a kierowanych ze względu na język, treści i reklamy do polskiego odbiorcy), które z
reguły należą do zagranicznych grup kapitałowych. Wśród tego rodzaju programów
zdelokalizowanych znajdują się przykładowo: AXN, CI Polsat, Discovery, TLC, BBC First,
Eurosport 1, Kino TV, Polonia1, 13 Ulica, Comedy Central, Nickelodeon, MTV Polska,
National Geographic, Sportklub, Disney Channel.
W kontekście możliwości potencjalnej zmiany jurysdykcji przez nadawcę telewizyjnego
wskazuję, że praktyka zmiany jurysdykcji jest znana w szczególności w ramach koncernów
międzynarodowych. Również przedsiębiorstwa, które działały na polskim rynku medialnym
dokonywały zmian polskiej jurysdykcji na zagraniczną.
Ad 4.
Uprzejmie wskazuję, że Telewizja Polska S.A w likwidacji nie może zmienić jurysdykcji.
Telewizja Polska S.A. w likwidacji jest spółką akcyjną prawa polskiego utworzoną ustawą.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o rtv: „Jednostki publicznej radiofonii i telewizji działają
wyłącznie w formie jednoosobowej spółki akcyjnej Skarbu Państwa”.
Ad 5.
W opinii Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy tworzeniu przepisów prawa
konieczne jest zapewnienie balansu pomiędzy interesami nadawców telewizyjnych, których
jednym ze źródeł dochodów są przychody z emisji reklam, a interesami odbiorców
programów telewizyjnych. Podkreślić należy, że obowiązujące przepisy dotyczące reklamy
piwa zawierają liczne wymogi i ograniczenia6. W kontekście reklamy piwa w programach
telewizyjnych wskazać należy nie tylko na konieczność zachowania balansu pomiędzy
interesami nadawców programów telewizyjnych, a odbiorcami tych programów, ale również
konieczność zachowania proporcjonalności regulacji w odniesieniu do nadawców
telewizyjnych oraz innych usługodawców dostarczających treści audiowizualne. Pokreślenia
bowiem wymaga, że zmiana sposobu konsumowania mediów wpływa na odchodzenie przez
odbiorców od tradycyjnych mediów na rzecz treści udostępnianych na platformach
internetowych. Zaznaczyć przy tym należy, że znacząca część platform internetowych
podlega jurysdykcjom, w których przepisy dotyczące reklamy są bardziej liberalne.
5 Zob. https://avmsd.obs.coe.int/
6 Zob. art. 13¹ ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2151). Zgodnie z ww. artykułem reklama piwa nie może m.in.
być kierowana do małoletnich, przedstawiać abstynencji lub umiarkowanego spożycia alkoholu w
sposób negatywny, zawierać stwierdzeń, że alkohol posiada właściwości lecznicze, jest środkiem
stymulującym uspokajającym lub sposobem rozwiazywania konfliktów osobistych.
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W ostatnich latach obserwowany jest bowiem wyraźny trend odchodzenia małoletnich
widzów od oglądania treści rozpowszechnianych w telewizji na rzecz treści udostępnianych
w Internecie. O ile jeszcze w 2005 r. dzieci w wieku 4-15 lat stanowiły 11% ogółu widowni
telewizyjnej, to już w roku 2023 aż o połowę mniej – udział ten wyniósł 5,3%. Trend ten jest
jeszcze bardziej widoczny w grupie starszej młodzieży w wieku 16-19 lat. W 2005 r. młodzież
z tej grupy stanowiła ponad 4% ogółu widowni telewizyjnej, a w roku 2023 zaledwie 0,9%.
Porównując ze sobą dane z ostatnich siedmiu lat, widać, że z roku na rok najmłodsi widzowie
coraz mniej czasu spędzali na oglądaniu telewizji. Średni czas spędzany przed telewizorem
zmalał w grupie 4-12 latków o 46 minut: z 2 godzin 18 minut dziennie w 2017 r. do 1 godziny
i 32 minut dziennie w 2023 r. Wraz z czasem poświęcanym telewizji maleje też odsetek
młodych widzów. O ile w 2017 r. telewizję oglądało średnio w ciągu doby 13,5% dzieci z
grupy 4-12 lat, to w 2023 r. było to 9%7.
Opisane powyżej zjawisko odchodzenia młodych widzów w Polsce od oglądania tradycyjnej
telewizji jest zbieżne z tendencjami obserwowanymi też w innych krajach. Najmłodsze
pokolenie odbiorców mediów zdecydowanie chętniej wybiera treści dostępne w Internecie
niż w tradycyjnej telewizji. Według badania brytyjskiego regulatora rynku
telekomunikacyjnego Ofcom z 2022 r. 78% dzieci w wieku 3-17 lat ogląda treści dostępne
w serwisach takich jak Netflix, Amazon Prime Video czy Disney+, a tylko 47% z nich ogląda
telewizję linearną. Telewizja linearna staje się więc powoli domeną starszych widzów – w
Polsce widzowie w wieku 60 i więcej lat stanowią obecnie 46,5% widowni telewizyjnej (dane
z 2023 r.), podczas gdy 18 lat wcześniej, w 2005 r. osoby z grupy 60+ mieli tylko 26% udziału
w widowni telewizyjnej.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dostrzega konieczność dyskusji dotyczącej
reklamy i promocji alkoholu w mediach, jednakże jak wskazują dane dotyczące sposobu
korzystania i konsumowania mediów, kluczowe jest skuteczne uregulowanie tej kwestii
w nowych mediach, a nie programach telewizyjnych.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
7 Dane opracowane przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji na podstawie badania realizowanego
przez AGB Nielsen Media Research prezentującego strukturę widowni telewizyjnej.
-- 4 of 4 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 9486 posła Norberta Jakuba Kaczmarczyka z 29 kwietnia
2025 roku w sprawie wpływów z reklamy alkoholu w kontekście jego szkodliwości dla
zdrowia publicznego, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że reklama i promocja alkoholu jest w polskim prawie
ustawowo zakazana1. Zgodnie z art. 16b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r.
o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2022 roku poz. 1722 z późn. zm.; dalej jako ustawa o rtv)
obowiązuje bezwzględny zakaz nadawania przekazów handlowych napojów alkoholowych
w programach radiowych i telewizyjnych w zakresie regulowanym przez ustawę z dnia 26
października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Powyższy zakaz ma charakter bezwzględny w odniesieniu do wszelkich napojów
alkoholowych z wyłączeniem piwa, którego reklama i promocja są dopuszczalne
z zastrzeżeniem szeregu ograniczeń (np. promocja piwa nie może być prowadzona w telewizji
i radiu między godziną 6:00 a 20:00). W tym kontekście należy podkreślić, że ustawa z dnia
26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
reguluje materię znacznie wykraczającą poza właściwość i kompetencje Ministerstwa
Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Ad 1.
W opinii Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego odbiorca programów
telewizyjnych nie zaprzestanie oglądać programu telewizyjnego, jeśli nadawca takiego
programu telewizyjnego zdecyduje się na zmianę jurysdykcji z uwagi na wprowadzenie
zakazu emisji reklam piwa (lub też dokona zmiany jurysdykcji z innych przyczyn). W opinii
Ministerstwa odbiorca pozostanie przy swoich dotychczasowych nawykach związanych
z oglądanymi programami telewizyjnymi, ponieważ zmiana jurysdykcji nie wpływa na
możliwość odbioru programu z uwagi na zasadę swobody odbioru w Unii Europejskiej2.
Z punktu widzenia odbiorcy przy podejmowaniu decyzji o wyborze usługi medialnej, którą
zamierza odebrać, nie ma znaczenia, jakiej jurysdykcji podlega jej dostawca. Zmiana
jurysdykcji polskiej na jurysdykcję innego państwa członkowskiego byłaby więc mało
zauważalna dla polskiego odbiorcy, skutkować mogłaby jednak obniżeniem poziomu
ochrony m.in. treściami promującymi spożywanie alkoholu.
1 Art. 13¹ ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2151).
2 Zob. art. 3 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w
sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw
członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o
audiowizualnych usługach medialnych).
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Poniżej prezentujemy dane przekazane przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji.
Informacje o widowni telewizyjnej oraz o emisji reklam w programach telewizyjnych KRRiT
pozyskała z badania AGB Nielsen Media Research, które obejmuje 84 programy
koncesjonowane, 15 programów nadawcy publicznego oraz 71 programów
zdelokalizowanych (tj. dostarczanych przez podmioty podlegające jurysdykcji innego
państwa członkowskiego UE). Według danych ze wspomnianego badania widowni
telewizyjnej programy zdelokalizowane miały w 2024 r. 11,3% udziału w widowni3.
Ich średnia widownia minutowa4 wyniosła w 2024 r. 840 tys. widzów. Dla porównania –
średnia widownia minutowa programów podlegających polskiej jurysdykcji osiągnęła
w 2024 r. 5,4 mln widzów.
Dane o oglądalności potwierdzają trend, zgodnie z którym tradycyjną telewizję oglądają
przede wszystkim osoby dorosłe. Badane programy telewizyjne ogląda średnio 1,2% dzieci
w wieku 4-12 lat, 2,2% dzieci z grupy 13-17 lat oraz 3,1% młodych dorosłych w przedziale
18-24 lata.
Dane z badania rynku telewizyjnego nie zawierają informacji o rzeczywistych przychodach
z emisji reklam. Znajdują się w nich jedynie kwoty cennikowe – szacowane na podstawie
cenników publikowanych przez nadawców. Faktyczna cena, jaką płaci reklamodawca po
uwzględnieniu rabatów i upustów, może być wielokrotnie niższa od kwot wynikających
z cennika. Faktycznie wynegocjowane ceny są objęte tajemnicą handlową. Mając ten fakt na
względzie, należy odnotować, że – średnio w programie – cennikowe koszty reklam piwa
w 2024 r. wyniosły:
ok. 4 mln zł – 0,9% przychodów reklamowych w programach telewizji publicznej;
ok. 8 mln zł – 2,7% przychodów reklamowych w programach koncesjonowanych
w Polsce;
ok. 2,5 mln zł – 0,4% przychodów reklamowych w programach zdelokalizowanych.
Pragnę podkreślić, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w swoim stanowisku
wskazuje jedynie na możliwe skutki – w tym finansowe – dla Skarbu Państwa, widzów czy
rynku nadawców telewizyjnych, podlegających polskiej jurysdykcji, wprowadzenia do
krajowego porządku prawnego całkowitego zakazu promocji i reklamy piwa. Co więcej,
przyjęte w tym obszarze unormowania krajowe są o wiele bardziej restrykcyjne nie tylko od
regulacji unijnych zawartych w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z
dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych,
wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia
audiowizualnych usług medialnych, zgodnie z którymi reklama alkoholu (nie tylko piwa) jest
3 SHR% (ang. audience share) - udział w widowni - odsetek widzów, którzy oglądali wybrane programy
w stosunku do wszystkich widzów oglądających w tym czasie telewizję.
4 AMR (ang, Average Minute Rating) - średnia oglądalność minutowa - średnia liczba osób, które
oglądały wybrane programy.
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
co do zasady dozwolona, ale również od zdecydowanej większości uregulowań przyjętych
w tym zakresie przez kraje członkowskie Unii Europejskiej5. Z uwagi na powyższe zmiana
warunków prowadzenia działalności gospodarczej przez nadawców programów
telewizyjnych mogłaby potencjalnie skutkować decyzją o zmianie jurysdykcji na mniej
restrykcyjną.
Ad 3.
Zgodnie z danymi przedstawionymi przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji aktualnie
polskiej jurysdykcji podlega ok. 350 programów telewizyjnych, w tym ok. 40 programów
nadawcy publicznego, 120 programów posiadających polską koncesję na rozpowszechnianie
naziemne oraz satelitarne i 190 programów rozpowszechnianych w sieciach kablowych.
Obecnie polski widz może, oprócz ww. programów, oglądać też programy zarejestrowane
w innym kraju Unii Europejskiej - w ofercie największych operatorów telewizyjnych w Polsce
znajduje się ok. 70 tzw. programów zdelokalizowanych (nadawanych z terytorium innego
kraju, a kierowanych ze względu na język, treści i reklamy do polskiego odbiorcy), które z
reguły należą do zagranicznych grup kapitałowych. Wśród tego rodzaju programów
zdelokalizowanych znajdują się przykładowo: AXN, CI Polsat, Discovery, TLC, BBC First,
Eurosport 1, Kino TV, Polonia1, 13 Ulica, Comedy Central, Nickelodeon, MTV Polska,
National Geographic, Sportklub, Disney Channel.
W kontekście możliwości potencjalnej zmiany jurysdykcji przez nadawcę telewizyjnego
wskazuję, że praktyka zmiany jurysdykcji jest znana w szczególności w ramach koncernów
międzynarodowych. Również przedsiębiorstwa, które działały na polskim rynku medialnym
dokonywały zmian polskiej jurysdykcji na zagraniczną.
Ad 4.
Uprzejmie wskazuję, że Telewizja Polska S.A w likwidacji nie może zmienić jurysdykcji.
Telewizja Polska S.A. w likwidacji jest spółką akcyjną prawa polskiego utworzoną ustawą.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o rtv: „Jednostki publicznej radiofonii i telewizji działają
wyłącznie w formie jednoosobowej spółki akcyjnej Skarbu Państwa”.
Ad 5.
W opinii Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy tworzeniu przepisów prawa
konieczne jest zapewnienie balansu pomiędzy interesami nadawców telewizyjnych, których
jednym ze źródeł dochodów są przychody z emisji reklam, a interesami odbiorców
programów telewizyjnych. Podkreślić należy, że obowiązujące przepisy dotyczące reklamy
piwa zawierają liczne wymogi i ograniczenia6. W kontekście reklamy piwa w programach
telewizyjnych wskazać należy nie tylko na konieczność zachowania balansu pomiędzy
interesami nadawców programów telewizyjnych, a odbiorcami tych programów, ale również
konieczność zachowania proporcjonalności regulacji w odniesieniu do nadawców
telewizyjnych oraz innych usługodawców dostarczających treści audiowizualne. Pokreślenia
bowiem wymaga, że zmiana sposobu konsumowania mediów wpływa na odchodzenie przez
odbiorców od tradycyjnych mediów na rzecz treści udostępnianych na platformach
internetowych. Zaznaczyć przy tym należy, że znacząca część platform internetowych
podlega jurysdykcjom, w których przepisy dotyczące reklamy są bardziej liberalne.
5 Zob. https://avmsd.obs.coe.int/
6 Zob. art. 13¹ ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2151). Zgodnie z ww. artykułem reklama piwa nie może m.in.
być kierowana do małoletnich, przedstawiać abstynencji lub umiarkowanego spożycia alkoholu w
sposób negatywny, zawierać stwierdzeń, że alkohol posiada właściwości lecznicze, jest środkiem
stymulującym uspokajającym lub sposobem rozwiazywania konfliktów osobistych.
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W ostatnich latach obserwowany jest bowiem wyraźny trend odchodzenia małoletnich
widzów od oglądania treści rozpowszechnianych w telewizji na rzecz treści udostępnianych
w Internecie. O ile jeszcze w 2005 r. dzieci w wieku 4-15 lat stanowiły 11% ogółu widowni
telewizyjnej, to już w roku 2023 aż o połowę mniej – udział ten wyniósł 5,3%. Trend ten jest
jeszcze bardziej widoczny w grupie starszej młodzieży w wieku 16-19 lat. W 2005 r. młodzież
z tej grupy stanowiła ponad 4% ogółu widowni telewizyjnej, a w roku 2023 zaledwie 0,9%.
Porównując ze sobą dane z ostatnich siedmiu lat, widać, że z roku na rok najmłodsi widzowie
coraz mniej czasu spędzali na oglądaniu telewizji. Średni czas spędzany przed telewizorem
zmalał w grupie 4-12 latków o 46 minut: z 2 godzin 18 minut dziennie w 2017 r. do 1 godziny
i 32 minut dziennie w 2023 r. Wraz z czasem poświęcanym telewizji maleje też odsetek
młodych widzów. O ile w 2017 r. telewizję oglądało średnio w ciągu doby 13,5% dzieci z
grupy 4-12 lat, to w 2023 r. było to 9%7.
Opisane powyżej zjawisko odchodzenia młodych widzów w Polsce od oglądania tradycyjnej
telewizji jest zbieżne z tendencjami obserwowanymi też w innych krajach. Najmłodsze
pokolenie odbiorców mediów zdecydowanie chętniej wybiera treści dostępne w Internecie
niż w tradycyjnej telewizji. Według badania brytyjskiego regulatora rynku
telekomunikacyjnego Ofcom z 2022 r. 78% dzieci w wieku 3-17 lat ogląda treści dostępne
w serwisach takich jak Netflix, Amazon Prime Video czy Disney+, a tylko 47% z nich ogląda
telewizję linearną. Telewizja linearna staje się więc powoli domeną starszych widzów – w
Polsce widzowie w wieku 60 i więcej lat stanowią obecnie 46,5% widowni telewizyjnej (dane
z 2023 r.), podczas gdy 18 lat wcześniej, w 2005 r. osoby z grupy 60+ mieli tylko 26% udziału
w widowni telewizyjnej.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dostrzega konieczność dyskusji dotyczącej
reklamy i promocji alkoholu w mediach, jednakże jak wskazują dane dotyczące sposobu
korzystania i konsumowania mediów, kluczowe jest skuteczne uregulowanie tej kwestii
w nowych mediach, a nie programach telewizyjnych.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Maciej Wróbel
7 Dane opracowane przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji na podstawie badania realizowanego
przez AGB Nielsen Media Research prezentującego strukturę widowni telewizyjnej.
-- 4 of 4 --