Interpelacja w sprawie braku środków dla samorządów na zadania związane z retencją wód opadowych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9453
do ministra infrastruktury
w sprawie braku środków dla samorządów na zadania związane z retencją wód opadowych
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 22-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zjawiska związane ze zmianami klimatycznymi, w tym coraz częstsze i intensywniejsze opady deszczu oraz długotrwałe okresy suszy, wymagają od władz publicznych – zarówno centralnych, jak i lokalnych – zdecydowanych działań w zakresie gospodarki wodnej i retencji.
Samorządy jednak mają problem ze znalezieniem środków na utrzymanie i rozbudowę infrastruktury wodnej. Konkursy unijne ogłaszane w ramach tzw. zielono-niebieskiej infrastruktury nie odpowiadają na realne potrzeby miast, ponieważ często mają charakter punktowy lub rekreacyjny. Brakuje natomiast pieniędzy na budowę kolektorów, sieci kanalizacji deszczowej czy zbiorników retencyjnych.
Niektóre samorządy próbują sobie z tym radzić, wprowadzając „podatek od deszczu”. Jednak jest to działanie wątpliwe na gruncie prawa, choć w grudniu 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował takie działanie jako przepisy szczegółowe wobec regulacji ustawowych. Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie” oraz Związek Miast Polskich przygotowały propozycję nowelizacji ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Miałaby ona polegać na tym, że rady gmin zatwierdzałyby specjalne taryfy za wody opadowe i roztopowe. Ministerstwo Infrastruktury jednak zaprzeczyło, aby trwały prace legislacyjne w tym zakresie.
W związku z powyższymi problemami proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Czy zostaną uruchomione nowe programy dla samorządów na rozbudowę infrastruktury wodnej? Zeszłoroczne powodzie szczególnie przypomniały o konieczności ciągłego rozwoju tego typu infrastruktury.
Czy trwają rządowe prace nad zmianami przepisów dotyczących wód opadowych i roztopowych? Pozwoliłoby to samorządom na pozyskanie dodatkowych środków, jednak uregulowanie musiałoby też ograniczać dotkliwość tych opłat dla mieszkańców.
Czy przewidywane są dodatkowe środki z programów unijnych, które mogą zostać przeznaczone na rozwój dużych projektów retencyjnych w miastach?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Przemysław Koperski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9388 znakówkancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DGW-8.054.2.2025
Warszawa, 29 maja 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację nr K10INT9453 Poseł na Sejm RP Pani Lidii Czechak
w sprawie braku środków dla samorządów na zadania związane z retencja wód
opadowych, przekazuję stosowane informacje.
Na wstępie, pragnę podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się,
że odprowadzanie wód opadowych i roztopowych należy do zadań własnych gminy, jako
usługi komunalnej o charakterze użyteczności publicznej. Aktualnie poszczególne
jednostki samorządu terytorialnego stosują różne rozwiązania prawne w zakresie
ustalania cen i opłat za świadczoną przez gminę usługę odprowadzania wód opadowych
i roztopowych. Mimo, że dotychczasowe przepisy co do zasady nie pozbawiały gmin
możliwości pobierania opłat za świadczenie tych usług, resort przedsięwziął działania w
celu uregulowania tej kwestii. Ministerstwo Infrastruktury podejmowało różne inicjatywy
w przedmiotowym zakresie, niestety nie udało się osiągnąć kompromisu w rozpoczęciu
prac legislacyjnych. Mając na uwadze rozbieżne orzecznictwo w przedmiotowej
problematyce, resort infrastruktury z uwagą obserwuje linię orzecznictwa z nadzieją na
jej ujednolicenie. Obserwacja ta pozwoli na dostosowanie przyszłych regulacji prawnych
do faktycznych potrzeb gmin w tym zakresie. Ponadto mając na względzie złożoność
problemu wymagana jest kompleksowa analiza różnych kierunków przyszłych regulacji.
Nie jest zgodne ze stanem faktycznym stwierdzenie z interpelacji, iż nabory ogłaszane
w ramach programów Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-
2027 (FEnIKS) oraz Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 (FEPW)
w ramach zielono-niebieskiej infrastruktury nie odpowiadają na realne potrzeby miast,
ponieważ często mają charakter punktowy lub rekreacyjny, a brakuje natomiast pieniędzy
na budowę kolektorów, sieci kanalizacji deszczowej czy zbiorników retencyjnych.
W naborach ogłaszanych w ww. programach w obszarze budowy zielono-niebieskiej
infrastruktury oraz zrównoważonych systemów gospodarowania wodami opadowymi
możliwe jest wsparcie zarówno sieci kanalizacji deszczowej, w tym kolektorów
deszczowych, jak również zbiorników retencyjnych. Wspierane są kompleksowe projekty,
których celem jest adaptacja do zmian klimatu, przez co należy rozumieć przeciwdziałanie
oraz zapobieganie powodziom miejskimi i podtopieniom, a także suszy, poprzez retencję
i zatrzymanie wód opadowych w zlewniach miejskich, rozwój zieleni, zielono-niebieskiej
infrastruktury oraz odbetonowanie terenów miejskich. Budowa lub modernizacja czy też
przebudowa kanalizacji deszczowej może, a nawet powinna być, elementem ww.
projektów pod warunkiem, że przyczynia się do realizacji ww. celów adaptacyjnych
w zintegrowaniu z innymi elementami, w tym zbiornikami retencyjnymi i zielenią.
-- 1 of 4 --
2
W załączeniu znajduje się opis zakresu wsparcia dla jednostek samorządu terytorialnego
oferowanego w ramach programów operacyjnych, dla których Instytucją Pośredniczącą
jest Ministerstwo Klimatu i Środowiska, w obszarze zrównoważonego zagospodarowania
wód opadowych z udziałem zieleni i zielono-niebieskiej infrastruktury.
Adaptacja miast do zmian klimatu jest jednym z głównych priorytetów Ministerstwa
Klimatu i Środowiska, a wolne środki na wsparcie miast w zakresie projektów dotyczących
zrównoważonych systemów gospodarowania wodami opadowymi z wykorzystaniem
zielono – niebieskiej infrastruktury i rozwiązań opartych na przyrodzie są wciąż dostępne.
Nabory wniosków są ogłaszane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej. Harmonogram ich ogłaszania znajdują się na stronach
internetowych poświęconych programom Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,
Środowisko 2021-2027 oraz Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027:
https://www.feniks.gov.pl/strony/dowiedz-sie-wiecej-o-
programie/nabory/harmonogram-naborow-wnioskow/
https://www.fepw.gov.pl/strony/dowiedz-sie-wiecej-o-programie/nabory-wnioskow-
1/harmonogram-naborow-wnioskow/.
Kolejny nabór dla miast w ramach działania FENX 01.02 planowany jest w terminie
15 września 2025 – 27 lutego 2026 r. (na sfinansowanie projektów złożonych w tym
naborze MKiŚ przeznaczyło 500 mln zł z możliwością zwiększenia – podobnie jak
w przypadku wszystkich pozostałych naborów). Nabór dla miast średnich w działaniu
FENX 02.04 zakończył się 30 kwietnia b.r., natomiast kolejny zaplanowany jest w terminie
30 września 2025 r. – 30 kwietnia 2026 r. (kwota na nabór – 500 mln zł).
Warto dodać, że w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,
Środowisko 2021-2027 finansowane jest również opracowanie planów adaptacji miast
do zmian klimatu. Nabór na takie projekty zaplanowaliśmy od 29 sierpnia do 31 grudnia
2025 r. Z kolei ogłoszenie naborów w programie Fundusze Europejskie dla Polski
Wschodniej 2021-2027 planujemy w drugiej połowie roku 2025. W ramach tego Programu
również będzie możliwe finansowanie opracowania planów adaptacji miast do zmian
klimatu.
Podsumowując – Minister Klimatu i Środowiska zapewnia znaczące środki finansowe
w ramach funduszy europejskich dla samorządów na rozbudowę infrastruktury wodnej
dotyczącej gospodarowania wodami opadowymi w miastach w ramach programów
Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 oraz Fundusze
Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027.
Z wyrazami szacunku
Dokument podpisany elektronicznie przez:
z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Przemysław Koperski
Podsekretarz Stanu
-- 2 of 4 --
3
Załącznik
Zakres wsparcia dla jednostek samorządu terytorialnego oferowanego w ramach
programów operacyjnych, dla których Instytucją Pośredniczącą jest MKiŚ, w obszarze
zrównoważonego zagospodarowania wód opadowych z udziałem zieleni i zielono-
niebieskiej infrastruktury.
Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027.
Działanie FENX.01.02 – Adaptacja terenów zurbanizowanych do zmian klimatu, typ
projektu: Wsparcie zrównoważonych systemów gospodarowania wodami opadowymi
z udziałem zieleni/zielono-niebieskiej infrastruktury/rozwiązań opartych na przyrodzie
Zakres wsparcia obejmuje projekty zrównoważonego gospodarowania wodami
opadowymi z udziałem zielono-niebieskiej infrastruktury. Przewidziano
wdrażanie inwestycji z miejskich planów adaptacji, w tym rozwój systemów
zarządzania wodami opadowymi i zielono-niebieskiej infrastruktury, co przyczyni
się do ograniczenia skutków ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz retencji
wody. Wsparcie jest dedykowane 44 miastom, które uczestniczyły w realizacji
projektu ”Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej
100 tys. mieszkańców” oraz m.st. Warszawy.
Działanie FENX.02.04 – Adaptacja do zmian klimatu, zapobieganie klęskom
i katastrofom, typ projektów: Wsparcie zrównoważonych systemów gospodarowania
wodami opadowymi z udziałem zieleni/zielono-niebieskiej infrastruktury/rozwiązań
opartych na przyrodzie
Zakres:
o o Wsparcie zrównoważonych systemów gospodarowania wodami
opadowymi – działania te obejmują rozwój zielono-niebieskiej
infrastruktury i rozwiązań opartych na przyrodzie, które mają na celu
zapobieganie podtopieniom oraz retencję wody na terenach
zurbanizowanych.
o Wsparcie dedykowane jest miastom powyżej 20 tys. mieszkańców,
niepodlegających wsparciu w ramach Działania 01.02, oraz miastom
będącym stolicami powiatów o liczbie mieszkańców z przedziału 15 000 –
20 000, z wyłączeniem miast średnich tracących funkcje społeczno-
gospodarcze znajdujących się na terenie województw wschodnich –
finansowanych w ramach Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej na
lata 2021-2027.
Działanie 2.2 w Programie Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW)
Zakres wsparcia w ramach tego działania obejmuje:
Typ projektów 1 - Spójne i zintegrowane przedsięwzięcia infrastrukturalne,
kompleksowo dostosowujące miasta do ekstremalnych stanów pogodowych oraz
łagodzące efekt miejskich wysp ciepła przez rozwój zielono-niebieskiej
infrastruktury, obejmujące:
o zagospodarowanie wód opadowych w zlewniach miejskich (systemy
mające za zadanie zapobieganie podtopieniom i zalaniom oraz
-- 3 of 4 --
4
ograniczanie skutków tych zjawisk, zwiększenie absorbcji wody w gruncie,
spowolnienie odpływu oraz retencjonowanie wody opadowej wraz
z systemami jej dystrybucji podczas suszy, co jest związane głównie
z budową zrównoważonych systemów gospodarowania wodami
opadowymi (w tym roztopowymi) z udziałem zieleni/zielono- niebieskiej
infrastruktury/rozwiązań opartych na przyrodzie);
o zakładanie zielono-niebieskiej infrastruktury w mieście (rozwój
powierzchni pokrytych zielenią w miastach z udziałem rozwiązań
z zakresu niebieskiej infrastruktury).
Wsparcie w ramach przedmiotowego typu projektów dedykowane jest jednostkom
samorządu terytorialnego, to jest miastom średnim tracącym funkcje społeczno-
gospodarcze oraz innym miastom subregionalnym z podregionów z najwyższą kumulacją
gmin zmarginalizowanych - w obu przypadkach z przedziału 20- 100 tys. mieszkańców,
a także miejscowościom o statusie uzdrowiska lub obszaru ochrony uzdrowiskowej.
Całkowita wartość alokacji na przedmiotowe działanie to 180 000 000 EUR.
-- 4 of 4 --