Interpelacja w sprawie kompetencji dzieci i młodzieży w kontekście polityki edukacyjnej i unijnych priorytetów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9423
do ministra edukacji
w sprawie kompetencji dzieci i młodzieży w kontekście polityki edukacyjnej i unijnych priorytetów
Zgłaszający: Janusz Cieszyński
Data wpływu: 18-04-2025
Szanowna Pani Minister,
w związku z opublikowanymi informacjami dotyczącymi luki kompetencyjnej w Unii Europejskiej, w tym w Polsce, proszę o informacje dotyczące działań podejmowanych przez resort edukacji w zakresie dostosowania systemu kształcenia do współczesnych wyzwań rynku pracy oraz inicjatywy Komisji Europejskiej „Union of Skills”.
Według przedstawionych danych, Europa pozostaje w tyle pod względem kluczowych umiejętności, co stanowi poważne zagrożenie dla konkurencyjności całej Unii Europejskiej. Aż 33% europejskich nastolatków nie radzi sobie z podstawową matematyką, 25% ma problemy z naukami ścisłymi, a prawie połowa nie posiada podstawowych umiejętności. Podobnie niepokojący jest obraz wśród dorosłych, szczególnie w zakresie umiejętności cyfrowych. W odpowiedzi na te wyzwania Komisja Europejska przyjęła projekt „Union of Skills” oraz dwa dodatkowe dokumenty: „Action Plan for Basic Skills” i „Action Plan for STEM Education”. Inicjatywy te mają na celu rozwiązanie problemu niedoboru siły roboczej i kompetencji poprzez inwestowanie w przekwalifikowanie, skupienie się na umiejętnościach zawodowych oraz wdrażanie gwarancji dla młodzieży i dzieci.
W tym kontekście szczególnie istotna wydaje się kwestia niedawnego zniesienia obowiązkowych prac domowych w polskich szkołach podstawowych. Ta reforma, mająca na celu zmniejszenie obciążenia uczniów, wywołuje pytania o jej potencjalny wpływ na rozwój kluczowych kompetencji wskazywanych przez Komisję Europejską jako deficytowe.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę poziomu podstawowych umiejętności wśród polskich uczniów i dorosłych w porównaniu do średniej europejskiej, szczególnie w zakresie matematyki, nauk ścisłych i kompetencji cyfrowych?
Jakie konkretne działania planuje podjąć resort edukacji w celu poprawy poziomu pięciu podstawowych umiejętności wskazanych przez Komisję Europejską: czytania i pisania, matematyki, nauk ścisłych, kompetencji cyfrowych oraz kompetencji obywatelskich?
Jaki wpływ na rozwój kluczowych kompetencji uczniów, szczególnie w zakresie matematyki i nauk ścisłych, ma zniesienie obowiązkowych prac domowych? Czy ministerstwo prowadzi monitoring efektów tej zmiany?
Czy w kontekście europejskich danych o deficycie umiejętności podstawowych planowane jest wprowadzenie alternatywnych form utrwalania wiedzy i samodzielnej pracy uczniów w miejsce tradycyjnych prac domowych?
W jaki sposób ministerstwo zamierza wdrożyć w Polsce inicjatywę „Union of Skills” w polskim systemie edukacji?
Jakie działania podejmuje resort w zakresie przygotowania uczniów i nauczycieli do wyzwań związanych z rozwojem sztucznej inteligencji?
Czy planowane są zmiany w programach nauczania, które uwzględniałyby rosnące znaczenie umiejętności cyfrowych oraz wykorzystania AI w różnych sektorach gospodarki?
W jaki sposób ministerstwo współpracuje z sektorem prywatnym (na wzór partnerstwa Komisji Europejskiej z firmą Cisco) w celu podnoszenia kwalifikacji uczniów i nauczycieli w zakresie nowoczesnych technologii?
Z wyrazami szacunku
Janusz Cieszyński
Sekretarz stanu Katarzyna Lubnauer
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
26877 znakówsekretariat.b.nowacka@men.gov.pl 00‐918 Warszawa
www.men.gov.pl
DKO‐WPP.055.20.2025.MMB
Warszawa, 20 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 9423
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pana Janusza Cieszyńskiego, Posła na Sejm RP, w
sprawie kompetencji dzieci i młodzieży w kontekście polityki edukacyjnej i unijnych priorytetów.
Szanowny Panie Pośle,
odnosząc się do postawionych pytań, uprzejmie przedstawiam poniższe odpowiedzi.
Analiza poziomu podstawowych umiejętności wśród polskich uczniów i dorosłych
w porównaniu do średniej europejskiej dokonywana jest na podstawie wyników badań
międzynarodowych, w których bierze udział Polska. Badania takie systematycznie wykonuje
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji
Narodowej. W ramach współpracy z OECD realizowane jest badanie PISA (Programme for
International Student Assessment) i PIAAC (Programme for the International Assessement of Adult
Competencies), a w ramach współpracy z International Association for the Evaluation of Education
Achievement prowadzone są cykliczne badania: PIRLS ‐ Progress in International Reading Literacy
Study oraz TIMSS ‐ Trends in International Mathematics and Science Study. Więcej informacji o
udziale Polski w międzynarodowych badaniach poziomu nauczania znajduje się na stronie IBE:
https://ibe.edu.pl/pl/miedzynarodowe‐badania‐edukacyjne/miedzynarodowe‐badania‐
edukacyjne‐opis
W badaniu PISA 2018, w którym udział brali uczniowie III klas gimnazjum, odsetek uczniów na
najniższych poziomach kompetencji dla wszystkich trzech domen tego pomiaru (rozumowanie
-- 1 of 9 --
2
matematyczne, rozumienia czytanego tekstu, rozumowanie w naukach przyrodniczych) wyniósł
poniżej 15%. Tym samym Polska była jednym z nielicznych państw członkowskich UE, którym udało
się osiągnąć rekomendowany przez Komisję Europejską benchmark odnoszący się do odsetka
uczniów znajdujących się poniżej tego progu kompetencyjnego. W badaniu PISA 2022 nastąpiła
bardzo wyraźna zmiana – dla domeny rozumowania matematycznego wskaźnik ten wyniósł aż
23%, dla domeny rozumienia czytanego tekstu – 22%, a dla rozumowania w naukach
przyrodniczych – 19%. Można ją przypisać nie tylko efektom pandemii i przejścia na mniej
efektywne niż kształcenie stacjonarne nauczanie zdalne, ale także zmianom w podstawach
programowych i strukturze szkolnictwa przeprowadzonym w l. 2016‐2018 (odejście od modelu
6+3+3 na rzecz modelu 8+4). Należy również podkreślić, że polskie szkoły były w czasie pandemii
zamknięte najdłużej spośród wszystkich krajów Unii Europejskiej.
W celu poprawy poziomu pięciu podstawowych umiejętności wskazanych przez Komisję
Europejską: czytania i pisania, matematyki, nauk ścisłych, kompetencji cyfrowych oraz kompetencji
obywatelskich, MEN planuje przede wszystkim zmiany w podstawach programowych, związane z
rozwijaniem kompetencji (fundamentalnych i przekrojowych), obejmujących m.in. umiejętności
cyfrowe uczniów, które będą kształcone zarówno w ramach kształcenia informatycznego jak i w
obszarze wykorzystania technik cyfrowych i sztucznej inteligencji na innych zajęciach oraz
przygotowanie nauczycieli do korzystania z AI
w procesie nauczania. Działania w tym obszarze uwzględniono w przyjętej przez Radę Ministrów
we wrześniu 2024 r. „Polityce Cyfrowej Transformacji Edukacji”1 .
MEN zrealizowało i realizuje m.in. następujące projekty/działania w celu poprawy poziomu
umiejętności matematycznych oraz cyfrowych:
1) Rządowy program rozwijania szkolnej infrastruktury oraz kompetencji uczniów i nauczycieli w
zakresie technologii informacyjno‐komunikacyjnych na lata 2020 ‐ 2024 „Aktywna tablica”2 ,
którego głównym celem było rozwijanie kompetencji uczniów
i nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych przez wykorzystywanie
w procesie dydaktycznym nowoczesnego sprzętu, pomocy dydaktycznych oraz narzędzi do
terapii, wybranych przez szkoły zgodnie z ich zdefiniowanymi potrzebami. Środki
z budżetu państwa, przeznaczone na realizację programu to kwota 290 000 000 zł. Łącznie, w
latach 2020‐2024, z programu skorzystało 11 964 szkoły.
2) Projekt realizowany we współpracy z Politechniką Warszawską, dotyczący wykorzystania
sztucznej inteligencji dla wsparcia edukacji matematycznej. Projekt rozpoczął się 5 listopada
br., a jego celem jest wsparcie rozwoju umiejętności matematycznych uczniów szkół
podstawowych. Nauczyciele oraz 50 000 uczniów otrzymało dostęp do systemu nauki
matematyki wspomaganego sztuczną inteligencją. System ma pobudzać ucznia do ciągłego
myślenia i samodzielnego zrozumienia problemu 3 .
3) Szkolenia dla nauczycieli w obszarze umiejętności cyfrowych (współfinansowane
z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego),
1 https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20240000812/O/M20240812.pdf
2 Dz. U. z 2020 r. poz. 1883 z późn. zm.
3 https://zeszyt.online/men
-- 2 of 9 --
3
4) Rozwijanie oferty bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych, udostępnianych na
Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (www.zpe.gov.pl) oraz cyfrowych odpowiedników
podręczników szkolnych4 , w tym bezpłatny dostęp do narzędzia CANVA dla szkół oraz innych
instytucji systemu oświaty, takich jak biblioteki pedagogiczne, placówki doskonalenia
nauczycieli, czy poradnie psychiatryczno‐pedagogiczne.
5) Rozwijanie narzędzi i usług wspierających procesy zarządzania szkołą lub placówką.
6) Modernizacja sieci wewnątrzszkolnych (100 tys. sal lekcyjnych), sprzęt dla szkół do dyspozycji
uczniów (735 tys. komputerów przenośnych), bony dla nauczycieli na zakup sprzętu
komputerowego (ponad 553 tys.), pracownie STEM dla szkół ponadpodstawowych (4 tys.) oraz
pracownie AI dla szkół podstawowych
i ponadpodstawowych (12 tys.), dalsza cyfryzacja systemu egzaminacyjnego (w tym ze środków
KPO).
Jeśli chodzi o zniesienie obowiązkowych prac domowych i monitorowanie efektów tej zmiany, a
także wprowadzenie alternatywnych form utrwalania wiedzy i samodzielnej pracy uczniów w
miejsce tradycyjnych prac domowych, uprzejmie informuję, iż Ministerstwo Edukacji Narodowej
nie zgadza się z twierdzeniem, jakoby nastąpiło zniesienie obowiązkowych prac domowych w
polskich szkołach podstawowych.
Należy podkreślić, że przepisy nie znoszą prac domowych ani nie zakazują nauczycielowi
zadawania prac domowych jako jednej z metod nauczania 5 . Zmiany dotyczą szkół podstawowych
w następującym zakresie: uczniowi klas I‐III nie zadaje się prac pisemnych6
i praktyczno‐technicznych, natomiast uczniom klas IV – VIII takie prace można zadać z tym, że nie
są one obowiązkowe i nauczyciel nie wystawia z niej oceny7 . Inne formy pracy domowej mogą być
zadawane i oceniane, np. nauka słówek, tabliczki mnożenia, pojęć, dat, wierszyków, obserwacje
roślinki zasadzonej w szkole czy też przeanalizowanie określonego zagadnienia 8 .
Jeżeli nauczyciel poleci np.: przeanalizować/przemyśleć/prześledzić/…” konkretne zadanie, to jest
ono obowiązkowe i nauczyciel ma prawo na następnej lekcji sprawdzić wiedzę w tym zakresie.
Podobnie jest z przygotowaniem („zebranie / zgromadzenie”) materiałów, z których uczeń będzie
korzystał na lekcji.
W opinii Ministerstwa, w dobie rosnącego wpływu nowoczesnych technologii na edukację
i możliwości powszechnego wykorzystywania przez uczniów m.in. sztucznej inteligencji
i specjalnych aplikacji na telefonach komórkowych – wątpliwe jest ocenianie pracy, co do której
nie ma pewności, kto jest jej autorem. Nie przyczynia się to bowiem do realnego rozwoju i
postępów w nauce, tylko sprowadza się do procesu powielania wygenerowanych treści.
Ewaluację ww. zmian przeprowadzi Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
Badania przeprowadzane przez IBE‐PIB mają pokazać, jak rozporządzenie zostało wdrożone w
różnych szkołach. W ramach badania, zostaną m.in. zebrane opinie nauczycieli oraz uczniów. W
4 www.zpe.gov.pl
5 Zgodnie z ustawą Karta Nauczyciela, nauczyciel ma prawo wyboru metod nauczania, w tym także form
utrwalania wiedzy czy doskonalenia umiejętności ucznia ‐ art. 12 ust. 2 (Dz. U. 2024 r. poz. 986)
6 Z wyjątkiem ćwiczeń z zakresu tzw. małej motoryki.
7 Rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i
promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych z dnia 22 marca 2024 r. § 12a ust.1. (Dz.U. z 2024 r.
poz. 438)
8 Nadmiarowe stosowanie (jako swoiste „remedium”) kartkówek czy też sprawdzianów wydaje się
niecelowe.
-- 3 of 9 --
4
ramach ewaluacji zostanie również przeanalizowane,
jak zmienią się wyniki egzaminów po roku szkolnym 2024/2025 (względem zeszłych lat)
w szkołach, które zaprzestały zadawania prac domowych, w porównaniu do szkół, które
od lat prac domowych nie stosowały (metoda różnic w różnicach, ang. Difference‐in‐Difference).
W ramach wspierania nauczycieli w organizacji procesu dydaktycznego IBE‐PIB, na zlecenie
Ministerstwa Edukacji Narodowej, opracował informatory zawierające dobre praktyki przydatne w
zadawaniu prac domowych zgodnie z wymogami rozporządzenia. W publikacjach zaprezentowane
są także wnioski, jakie płyną z badań naukowych na temat prac domowych oraz omówione są
różnorodne czynniki i strategie, wynikające z nich dla praktyki szkolnej. Informatory można znaleźć
na stronie IBE pod adresem:
https://ibe.edu.pl/pl/jak‐wspierac‐uczniow‐w‐samodzielnym‐uczeniu‐sie‐publikacje
Jednocześnie, w zakresie właściwości Ministra Edukacji, zaplanowana została kompleksowa zmiana
podstawy programowej kształcenia ogólnego na każdym etapie kształcenia, począwszy od
wychowania przedszkolnego aż do kształcenia ponadpodstawowego
w poszczególnych typach szkół, której wdrożenie planowane jest sukcesywnie od roku szkolnego
2026/2027.
Od maja 2024 r. Ministerstwo, we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym
Instytutem Badawczym, prowadzi prace analityczne i badawcze, które są nakierowane na
przygotowanie systemowej zmiany podstaw programowych kształcenia ogólnego. Opracowany w
grudniu 2024 r. „Profil absolwenta i absolwentki” jest punktem wyjścia do zmian w polskim
systemie edukacji, w tym także w podstawach programowych.
Profil jest opisem kompetencji osób, kończących placówkę edukacyjną ‐ szkołę lub przedszkole,
niezbędnych do dalszego rozwoju osobistego i edukacyjnego. Ich nabycie stanowi cel procesu
edukacyjnego osiągany we współpracy szkoły/przedszkola ze środowiskiem domowym przy
poszanowaniu indywidualizmu każdego dziecka.
Informacje i aktualności dotyczące projektu są dostępne na stronie internetowej Instytutu Badań
Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badań (link do strony projektu:
https://ibe.edu.pl/pl/profil‐absolwenta‐i‐absolwentki ).
Nawiązując do wdrożenia w Polsce inicjatywy “Union of Skills”, należy zaznaczyć, że inicjatywa ta
jest nowym przedsięwzięciem Komisji Europejskiej. Ma ona formę Komunikatu ogłoszonego 5
marca 2025 r. i kierowanego do najwyższych władz Unii Europejskiej, m.in. do Rady UE, w tym
ministrów ds. edukacji. Pierwsza dyskusja na temat tej inicjatywy na forum Rady UE ds. edukacji
odbyła się w dniu 12 maja br.
Celem tej inicjatywy jest zapewnienie, by wszyscy w Europie mieli możliwość budowania solidnych
podstaw umiejętności oraz ich doskonalenia i przeorientowania przez całe życie, zgodnie z
Europejskim Filarem Praw Socjalnych. Aby to osiągnąć inicjatywa ta będzie wspierać: (a)
kształtowanie umiejętności dla wysokiej jakości pracy i życia poprzez solidne podstawy edukacyjne;
(b) doskonalenie i przeorientowanie umiejętności i kwalifikacji przez całe życie zwłaszcza przez
osoby z niższymi i średnimi umiejętnościami; (c) cyrkulację umiejętności dzięki swobodnemu
przepływowi osób w całej UE dla uwalniania pełnego potencjału jednolitego rynku; (d)
przyciąganie, rozwijanie i zatrzymywanie talentów dla przyszłości Europy.
Mimo, że inicjatywa ta nie została jeszcze wystarczająco przedyskutowana, m.in. w Radzie UE ds.
edukacji, jest ona spójna z dotychczas rozwijaną polityką na rzecz umiejętności
-- 4 of 9 --
5
i uczenia się przez całe życie, w tym w kształcie promowanym w obszarze UE i OECD. Jedną z
najbardziej rozpoznawalnych cech tej polityki jest mobilizowanie różnych organów administracji
(nie tylko ministrów ds. edukacji) oraz innych podmiotów, działających
w gospodarce i życiu społecznym na rzecz rozwijania umiejętności przez całe życie.
Polityka taka jest wdrażana w Polsce na podstawie dokumentu Rady Ministrów pn. Zintegrowana
Strategia Umiejętności 2030 (ZSU 2030) ‐ część ogólna przyjęta w roku 2019 oraz część szczegółowa
przyjęta w roku 2020. ZSU 2030 była tworzona ze wsparciem ekspertów OECD i reprezentuje
zintegrowane podejście do umiejętności w ramach polityki na rzecz uczenia się przez całe życie.
Kompleksowe wzmacnianie procesów uczenia się przez całe życie, w tym nabywania umiejętności
ważnych wobec wyzwań automatyzacji zawodów, obejmuje przede wszystkim następujące,
wybrane działania realizowane przez wiele resortów (zgodne z kierunkami wyznaczonymi w ZSU
2030 i spójne z Krajowym Planem Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO)):
1) wzmocnienie koordynacji międzysektorowej i wewnątrz sektorów w zakresie polityki na rzecz
umiejętności, w tym poprzez rozwój sektorowych rad ds. kompetencji i nadrzędnej Rady
Programowej ds. kompetencji,
2) wzmocnienie koordynacji między szczeblami administracji w ww. zakresie, w tym poprzez
tworzenie Wojewódzkich Zespołów Koordynacji do spraw kształcenia zawodowego
i uczenia się przez całe życie,
3) rozwój systemu ocen i prognoz zapotrzebowania gospodarki na umiejętności, w tym
systematyczne monitorowanie karier absolwentów szkół ponadpodstawowych i uczelni,
co jest ważne w ustalaniu trafności ich przygotowania do potrzeb rynku pracy, prognozowanie
zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i
wojewódzkim rynku pracy,
4) wprowadzanie popytowych mechanizmów dla tworzenia ofert szkoleniowych dla dorosłych, w
tym rozwój Bazy Usług Rozwojowych ‐ narzędzia, w którym użytkownik decyduje o rodzaju i formie
szkolenia, z którego chce skorzystać,
5) wdrażanie Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, w tym Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji,
który pozwala na porównywanie kwalifikacji na różnych rynkach pracy
w Europie oraz umożliwia bardziej skuteczne uznawanie umiejętności nabywanych poza systemem
edukacji (np. przez praktyczne doświadczenie),
6) przygotowanie do wdrażania innowacyjnych sposobów na rozwijanie umiejętności dorosłych, w
tym przygotowanie pilotażu Indywidualnych Kont Rozwojowych (wcześniej nazywanych kontami
szkoleniowymi) oraz prace nad wdrażaniem tzw. mikropoświadczeń, które wychodzą naprzeciw
jednemu z podstawowych wyzwań w uczeniu się dorosłych,
tj. łączenia ich pracy i innych zobowiązań z procesami zorganizowanego i dobrej jakości uczenia się,
które wymaga kolejnego zaangażowania (na które często brakuje już czasu).
Jednym z kolejnych, ważnych działań na rzecz rozwoju umiejętności jest realizowana
w ramach KPO inwestycja polegająca na utworzeniu i wsparciu funkcjonowania 120 branżowych
centrów umiejętności (BCU). Realizuje ona koncepcję centrów doskonałości zawodowej
wymienioną w opisywanej już inicjatywie „Union of Skills”. Jednym z zadań centrów jest
podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowanie osób dorosłych, w tym szkolenia dla pracowników
branży (również w formule zdalnej, z wykorzystaniem technologii cyfrowych). Znalazło to swoje
-- 5 of 9 --
6
odzwierciedlenie w ustawie Prawo oświatowe, gdzie wskazano, że placówki, jakimi są BCU,
umożliwiają uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub zmianę
kwalifikacji zawodowych. BCU specjalizują się w danej dziedzinie gospodarki. Wśród dziedzin
zawodowych, w ramach których powstaną centra, znajdą się także branże kluczowe dla rozwoju
przemysłu, w tym m.in. automatyka, robotyka, mechatronika, przemysł motoryzacyjny, przemysł
lotniczy, energetyka odnawialna, transport, spedycja, logistyka, czy przetwórstwo spożywcze. Tym
samym BCU zaczynają odgrywać i będą odgrywały coraz większą rolę w reskillingu
i upskillingu dorosłych, szczególnie w kontekście dynamicznych zmian na rynku pracy
i postępującej automatyzacji. Dzięki współpracy z pracodawcami i instytucjami edukacyjnymi
centra te tworzą ofertę szkoleniową ściśle dopasowaną do aktualnych potrzeb poszczególnych
branż. Szkolenia prowadzone w BCU bazują na praktyce i wykorzystaniu nowoczesnych technologii,
co pozwala uczestnikom nabywać umiejętności zgodne
z wymaganiami rynku.
Działania w takim szerokim spektrum wchodzą w zakres koordynacji Międzyresortowego Zespołu
ds. uczenia się przez całe życie i Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, któremu przewodniczy
Minister Edukacji wspierany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które
koordynuje w ramach tego zespołu Grupę Roboczą ds. umiejętności dorosłych.
Jeśli chodzi o podejmowane działania w zakresie przygotowania uczniów i nauczycieli
do wyzwań związanych z rozwojem sztucznej inteligencji, uprzejmie informuję,
iż wykorzystanie nowoczesnych technologii w procesach edukacyjnych jest istotnym
i aktualnym elementem postępującej cyfrowej transformacji polskiej edukacji. Kluczowym
dokumentem strategicznym określającym kierunki tej transformacji jest Polityka Cyfrowej
Transformacji Edukacji (PCTE) 9
, przyjęta przez obecny rząd we wrześniu 2024 r. (pierwotnie
powinna być przyjęta przez poprzedni rząd jeszcze w 2022 r.).
PCTE wyznacza ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w
perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej oraz wskazuje na niezbędne działania, które
powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia celów kształcenia wskazanych w podstawie
programowej kształcenia ogólnego oraz wizji nakreślonej
w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń
obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki
i technologii cyfrowych. Jako jeden z dziesięciu obszarów działań i interwencji PCTE wskazuje nowe
technologie, w tym sztuczną inteligencję w szkole. W dokumencie czytamy, iż należy w
zaplanowany sposób przybliżać uczniom kolejne najnowsze technologie cyfrowe m. in poprzez
wzmocnienie w podstawie programowej odpowiednich odniesień do tych technologii,
uwzględniając ich walory edukacyjne oraz przewidywane osiągnięcia uczniów, co z kolei spowoduje
pojawienie się towarzyszących materiałów dla uczniów i dla nauczycieli oraz należy opracować
programy i sylabusy szkoleń, przygotowujących nauczycieli do zajęć prowadzonych z
wykorzystaniem tych technologii.
9 Załącznik do Uchwały nr 98 Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 roku (M. P. poz. 812).
-- 6 of 9 --
7
Kluczowe dla stosowania AI w praktyce szkolnej jest stworzenie odpowiedniego cyfrowego
środowiska w szkole złożonego z wielu elementów składowych, takich jak sprzęt IT,
oprogramowanie, dostęp do szybkiego i bezpiecznego Internetu, bogate zasoby cyfrowych
materiałów (najlepiej na centralnej platformie edukacyjnej), przeszkoleni i przygotowani
do stosowania technologii cyfrowych nauczyciele.
Ze środków KPO, w ramach realizacji inwestycji C2.2.1. Wyposażenie szkół/instytucji
w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów
edukacji, we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji, realizowane jest zadanie,
w ramach którego do 8 tysięcy szkół podstawowych i 4 tysięcy szkół ponadpodstawowych trafią
pracownie AI a do 4 tysięcy szkół ponadpodstawowych pracownie STEM.
Natomiast w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS), w 2025 r.
i kolejnych latach będą realizowane szkolenia dla nauczycieli z zakresu umiejętności cyfrowych (w
tym, w zakresie AI) oraz ogłaszane konkursy na tworzenie kolejnych cyfrowych materiałów
edukacyjnych:
1) Wsparcie nauczania przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych
i sztucznej inteligencji ‐ realizowany w trybie niekonkurencyjnym przez Instytut Badań
Edukacyjnych ‐ Państwowy Instytut Badawczy (IBE‐PIB). Celem projektu jest dostarczenie
praktycznych, opartych na dowodach rekomendacji oraz metod edukacyjnych wspierających
nauczycieli i nauczycielki w efektywnym nauczaniu matematyki, fizyki, chemii, biologii,
informatyki i geografii z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji. W ramach
działania wsparciem objętych zostanie 1600 przedstawicieli kadr systemu oświaty oraz
opracowane e‐materiały obejmujące katalog skutecznych metod i narzędzi nauczania,
ekspertyzy, raporty z badań poradniki i inne opracowania, scenariusze lekcji oraz raporty z
badań eksperymentalnych wspierające nauczanie przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem
technologii cyfrowych i AI dostępne na Zintegrowanej Platformie edukacyjnej
2) Szkolenia z zakresu umiejętności cyfrowych dla łącznie ponad 86 tysięcy nauczycieli szkół
podstawowych i ponadpodstawowych, w tym dla ponad 13 tysięcy nauczycieli z zakresu AI tj.
rozumienia technologii AI, kwestii etycznych i społecznych związanych
z wykorzystaniem AI, a także wzrostu kompetencji w zakresie stosowania technik AI na różnych
poziomach.
3) Na podstawie opracowanych w roku 2024 scenariuszy zaawansowanych technologicznie e‐
materiałów, w ramach konkursu pn. "Opracowanie zaawansowanych technologicznie e‐
materiałów do kształcenia ogólnego" planowane jest stworzenie nowych zaawansowanych
technologicznie e‐materiałów do kształcenia ogólnego z elementami AI i algorytmów uczenia
maszynowego. Do końca 2028 r. ma powstać łącznie 9 takich aplikacji, które następnie
udostępnione zostaną na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (zpe.gov.pl).
Podkreślam również, że w ramach prowadzonych już prac nad całościową zmianą podstawy
programowej kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, Ministerstwo Edukacji
Narodowej zleciło IBE‐PIB prace mające na celu m.in. uwzględnienie zarówno zmian, które zaszły
w edukacji technologicznej, programowaniu, jak również elementów wiedzy
o sztucznej inteligencji w podstawach programowych ‐ nie tylko w przedmiocie informatyka, ale
także w innych zajęciach edukacyjnych. Jednocześnie zagadnienie AI będzie tematem materiałów
-- 7 of 9 --
8
dla nauczycieli przygotowywanych w ramach wdrażania całościowych zmian
w edukacji.
Podstawy programowe kształcenia w zawodach10 są na bieżąco aktualizowane
i dostosowywane m.in. do zmian technologicznych występujących na rynku pracy,
z uwzględnieniem wniosków ministrów właściwych dla poszczególnych zawodów11
. Zmiany w
podstawach programowych lub określenie podstaw programowych dla nowych zawodów są często
inicjowane przez organizacje pracodawców, których przedstawiciele uczestniczą
w pracach nad opracowaniem projektów tych podstaw.
Niezależnie od powyższego, obecnie prowadzone są kompleksowe prace związane
z przeglądem i modyfikacją podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa
branżowego, w szczególności w zakresie dostosowania kształcenia w zawodach do zmian
technologicznych wynikających m.in. z transformacji cyfrowej.
Prace nad podstawami programowymi, prowadzone w ramach projektu pn. „Porozumienie
branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększanie udziału przedstawicieli i
przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy”
współfinansowanego ze środków UE, są poprzedzone konsultacjami z przedstawicielami
organizacji branżowych właściwymi dla poszczególnych dziedzin zawodowych i zawodów
w trakcie spotkań branżowych. Zmiany w poszczególnych podstawach programowych będą
wprowadzane w uzgodnieniu z ministrami właściwymi dla zawodów.
W celu podnoszenia kwalifikacji uczniów i nauczycieli w zakresie nowoczesnych technologii,
Ministerstwo Edukacji Narodowej jest otwarte na współpracę z przedsiębiorcami
zainteresowanymi rozwojem nowoczesnych technologii cyfrowych w szkołach. Przykładem takiej
współpracy są szkolenia nauczycieli i uczniów w obszarze sztucznej inteligencji prowadzone przez
Intel z udziałem HP, Lenovo i Microsoft.
Od 2019 roku Intel, we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i partnerami
technologicznymi, prowadzi programy edukacyjne dotyczące sztucznej inteligencji w Polsce. W
ramach projektów „AI for Youth” i „AI for Future Workforce” przeszkolono ponad 250 nauczycieli i
5000 uczniów. Dzięki tej współpracy Ministerstwa Edukacji Narodowej, Instytutu Badań
Edukacyjnych oraz firmy Intel, a także światowych liderów technologicznych (Dell, HP, Lenovo,
Microsoft), w wybranych szkołach podstawowych
i ponadpodstawowych uruchomiony został pilotażowy program laboratoriów AI. Placówki
uczestniczące w programie otrzymały specjalistyczne oprogramowanie open source,
zaawansowany sprzęt komputerowy oraz dostęp do usług chmurowych AI, co pozwala na
rozwijanie kompetencji przyszłości wśród uczniów i nauczycieli.
10 określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw
programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności
zawodowych
w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. poz. 991, z późn. zm.).
11 Zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn.
zm.)
-- 8 of 9 --
9
W ramach projektu zostało przeszkolonych ponad 20 nauczycieli, którzy aktywnie wdrażają
narzędzia sztucznej inteligencji w pracy dydaktycznej. Od nauczycieli biorących udział
w pilotażu otrzymaliśmy pytania o możliwość rozszerzenia funkcjonalności oprogramowania o
wykorzystanie AI na różnych, innych przedmiotach szkolnych niż informatyka.
Innym przykładem współpracy jest zapewnienie nieodpłatnego dostępu do oprogramowania
graficznego CANVA for Education poprzez m.in. Zintegrowaną Platformę Edukacyjną (ZPE). Dostęp
taki został zapewniony przez dostawcę narzędzia nie tylko uczniom i nauczycielom, ale i innym
placówkom szeroko rozumianego systemu oświaty takim jak: biblioteki pedagogiczne, placówki
doskonalenia nauczycieli, poradnie psychologiczno‐pedagogiczne, kuratoria oświaty, Centrum
Informatyczne Edukacji, czy Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Należy też wspomnieć o inicjatywie weryfikacji umiejętności cyfrowych polskich uczniów
i nauczycieli pn. IT Fitness Test, który w naszym kraju jest przeprowadzany od kilku lat pod
patronatem MEN. Realizatorem testu w Polsce jest Związek Cyfrowa Polska, która jest branżową
organizacją największych pracodawców branży RTV i IT o charakterze non‐profit.
Jego celem jest m.in. zwiększenie kompetencji cyfrowych uczniów oraz świadomości zachodzącej
rewolucji technologicznej.
Z poważaniem,
Z upoważnienia
Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
-- 9 of 9 --