Interpelacja nr 9374
Interpelacja w sprawie skutecznej redukcji populacji dzików jako kluczowego rezerwuaru wirusa ASF
Zgłaszający:
•
Adresat:
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie skutecznej redukcji populacji dzików jako kluczowego rezerwuaru wirusa ASF
Interpelacja nr 9374
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie skutecznej redukcji populacji dzików jako kluczowego rezerwuaru wirusa ASF
Zgłaszający: Rafał Romanowski
Data wpływu: 17-04-2025
Szanowna Pani Minister,
w obliczu braku skutecznych działań w zakresie ograniczenia populacji dzika (Sus scrofa) – głównego rezerwuaru wirusa afrykańskiego pomoru świń (ASF) – oraz coraz liczniejszych ognisk tej choroby zarówno wśród dzików, jak i trzody chlewnej, zwracam się z prośbą o szczegółowe przedstawienie polityki resortu środowiska w tym zakresie.
ASF stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla krajowego sektora trzody chlewnej, przynosząc wielomilionowe straty gospodarcze i powodując likwidację kolejnych gospodarstw rolnych. Tymczasem skuteczna walka z tą chorobą wymaga spójnych, skoordynowanych działań międzyresortowych, przy szczególnym udziale Ministerstwa Klimatu i Środowiska jako organu odpowiedzialnego za gospodarkę populacją dzikich zwierząt.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jakie działania legislacyjne planuje lub prowadzi ministerstwo w celu usprawnienia odstrzału sanitarnego dzików, w tym zniesienia barier prawnych ograniczających jego skuteczność (np. związanych z ochroną terenów przyrodniczych, ograniczeniami w okresach lęgowych innych gatunków itp.)?
2. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie lub rekomendowanie minimalnych progów zagęszczenia populacji dzików (dziki/km2), które powinny zostać osiągnięte i utrzymane na poszczególnych obszarach, zgodnie z zaleceniami EFSA i doświadczeniami innych państw UE?
3. Jakie są aktualne dane dotyczące szacowanej populacji dzika w Polsce, z rozbiciem na województwa i powiaty? Jakie są roczne cele redukcyjne i w jakim stopniu są one realizowane w ujęciu wojewódzkim i ogólnokrajowym?
4. Czy resort prowadzi nadzór nad działalnością kół łowieckich w zakresie realizacji planów łowieckich i odstrzału dzików? Jakie są mechanizmy kontroli oraz konsekwencje w przypadku niedopełnienia obowiązków w tym zakresie?
5. Jakie środki finansowe zostały przeznaczone w latach 2024-2025 (z podziałem rocznym) na działania wspierające redukcję populacji dzików, w tym m.in. na: zakup amunicji, odszkodowania za szkody łowieckie, organizację odstrzałów sanitarnych, nagrody za odstrzelone dziki, czy też działania edukacyjne?
6. Czy ministerstwo analizowało możliwość wdrożenia programów premiujących myśliwych lub koła łowieckie za realizację wyższych wskaźników odstrzału dzików w obszarach wysokiego ryzyka ASF (np. przez system punktowy lub dodatkowe gratyfikacje finansowe)?
7. Czy są prowadzone działania zmierzające do zwiększenia udziału zawodowych strzelców (np. wojska, służb mundurowych, firm ochroniarskich z licencją) w redukcji populacji dzików, zwłaszcza na terenach, gdzie działalność kół łowieckich jest nieskuteczna lub utrudniona?
8. Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi skuteczności dotychczasowych działań redukcyjnych oraz korelacji między zagęszczeniem dzików a liczbą ognisk ASF u trzody chlewnej? Jeśli tak, proszę o udostępnienie danych lub wskazanie źródła.
9. Czy resort współpracuje z ministerstwem rolnictwa, Głównym Inspektoratem Weterynarii oraz służbami weterynaryjnymi w zakresie wspólnego planowania działań prewencyjnych i zwalczających ASF? Czy istnieje międzyresortowy zespół koordynacyjny ds. ASF i jakie są jego ustalenia w zakresie redukcji dzików?
10. Czy w ocenie ministerstwa obecny model gospodarki łowieckiej, oparty w dużej mierze na działalności kół łowieckich, jest wystarczający do skutecznego ograniczenia populacji dzików w kontekście zagrożeń epizootycznych takich jak ASF? Czy planowane są jego zmiany?
Z uwagi na powagę sytuacji oraz realne zagrożenie dla ciągłości produkcji wieprzowiny w Polsce proszę o udzielenie odpowiedzi w możliwie najszerszym zakresie, z uwzględnieniem danych liczbowych i dokumentów źródłowych.
Z wyrazami szacunku
Rafał Romanowski
Interpelacja nr 9374
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie skutecznej redukcji populacji dzików jako kluczowego rezerwuaru wirusa ASF
Zgłaszający: Rafał Romanowski
Data wpływu: 17-04-2025
Szanowna Pani Minister,
w obliczu braku skutecznych działań w zakresie ograniczenia populacji dzika (Sus scrofa) – głównego rezerwuaru wirusa afrykańskiego pomoru świń (ASF) – oraz coraz liczniejszych ognisk tej choroby zarówno wśród dzików, jak i trzody chlewnej, zwracam się z prośbą o szczegółowe przedstawienie polityki resortu środowiska w tym zakresie.
ASF stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla krajowego sektora trzody chlewnej, przynosząc wielomilionowe straty gospodarcze i powodując likwidację kolejnych gospodarstw rolnych. Tymczasem skuteczna walka z tą chorobą wymaga spójnych, skoordynowanych działań międzyresortowych, przy szczególnym udziale Ministerstwa Klimatu i Środowiska jako organu odpowiedzialnego za gospodarkę populacją dzikich zwierząt.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jakie działania legislacyjne planuje lub prowadzi ministerstwo w celu usprawnienia odstrzału sanitarnego dzików, w tym zniesienia barier prawnych ograniczających jego skuteczność (np. związanych z ochroną terenów przyrodniczych, ograniczeniami w okresach lęgowych innych gatunków itp.)?
2. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie lub rekomendowanie minimalnych progów zagęszczenia populacji dzików (dziki/km2), które powinny zostać osiągnięte i utrzymane na poszczególnych obszarach, zgodnie z zaleceniami EFSA i doświadczeniami innych państw UE?
3. Jakie są aktualne dane dotyczące szacowanej populacji dzika w Polsce, z rozbiciem na województwa i powiaty? Jakie są roczne cele redukcyjne i w jakim stopniu są one realizowane w ujęciu wojewódzkim i ogólnokrajowym?
4. Czy resort prowadzi nadzór nad działalnością kół łowieckich w zakresie realizacji planów łowieckich i odstrzału dzików? Jakie są mechanizmy kontroli oraz konsekwencje w przypadku niedopełnienia obowiązków w tym zakresie?
5. Jakie środki finansowe zostały przeznaczone w latach 2024-2025 (z podziałem rocznym) na działania wspierające redukcję populacji dzików, w tym m.in. na: zakup amunicji, odszkodowania za szkody łowieckie, organizację odstrzałów sanitarnych, nagrody za odstrzelone dziki, czy też działania edukacyjne?
6. Czy ministerstwo analizowało możliwość wdrożenia programów premiujących myśliwych lub koła łowieckie za realizację wyższych wskaźników odstrzału dzików w obszarach wysokiego ryzyka ASF (np. przez system punktowy lub dodatkowe gratyfikacje finansowe)?
7. Czy są prowadzone działania zmierzające do zwiększenia udziału zawodowych strzelców (np. wojska, służb mundurowych, firm ochroniarskich z licencją) w redukcji populacji dzików, zwłaszcza na terenach, gdzie działalność kół łowieckich jest nieskuteczna lub utrudniona?
8. Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi skuteczności dotychczasowych działań redukcyjnych oraz korelacji między zagęszczeniem dzików a liczbą ognisk ASF u trzody chlewnej? Jeśli tak, proszę o udostępnienie danych lub wskazanie źródła.
9. Czy resort współpracuje z ministerstwem rolnictwa, Głównym Inspektoratem Weterynarii oraz służbami weterynaryjnymi w zakresie wspólnego planowania działań prewencyjnych i zwalczających ASF? Czy istnieje międzyresortowy zespół koordynacyjny ds. ASF i jakie są jego ustalenia w zakresie redukcji dzików?
10. Czy w ocenie ministerstwa obecny model gospodarki łowieckiej, oparty w dużej mierze na działalności kół łowieckich, jest wystarczający do skutecznego ograniczenia populacji dzików w kontekście zagrożeń epizootycznych takich jak ASF? Czy planowane są jego zmiany?
Z uwagi na powagę sytuacji oraz realne zagrożenie dla ciągłości produkcji wieprzowiny w Polsce proszę o udzielenie odpowiedzi w możliwie najszerszym zakresie, z uwzględnieniem danych liczbowych i dokumentów źródłowych.
Z wyrazami szacunku
Rafał Romanowski
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
43%
Konkretność
57%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada informacji” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie posiada informacji”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12646 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DLŁ-WNO.050.25.2025.BW
3771619.15069663.12311506
Warszawa, 11-06-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posła na Sejm RP Rafała Romanowskiego w sprawie skutecznej
redukcji populacji dzików jako kluczowego rezerwuaru wirusa ASF (K10INT9374),
przedstawiam poniższe informacje.
Afrykański pomór świń (ASF) jest chorobą zakaźną, która – jak jednoznacznie wskazuje
Państwowa Rada Ochrony Przyrody w swej opinii z 6 maja br., znak spr.: PROP-KOG/2025-
04, w skali lokalnej rzeczywiście rozprzestrzenia się w populacji dzików, jednak głównym
źródłem i wektorem rozprzestrzeniania wirusa na duże odległości jest działalność człowieka.
Dowodem na to jest m.in. pojawienie się wirusa w zachodniej Polsce w 2019 roku (Tarnów
Jezierny), w odległości ponad 300 km od najbliższego znanego ogniska,
co wyklucza możliwość naturalnej migracji dzików jako źródła zakażenia na taką odległość.
Państwowa Rada Ochrony Przyrody jednoznacznie stwierdza, że:
„W skali lokalnej, w obszarach występowania ASF u dzików, pojawianie się wirusa ASF
w hodowlach świń jest wynikiem nieprzestrzegania zasad bioasekuracji przez pracujących tam
ludzi.”
Zatem to nie dziki są głównym źródłem zakażeń w chlewniach, lecz niewłaściwe zachowania
ludzi i brak ścisłego przestrzegania zasad higieny i bioasekuracji. Dlatego też nawet
najbardziej intensywne działania w zakresie odstrzału dzików nie będą skuteczne
w walce z ASF, jeżeli w pierwszym rzędzie nie zostaną wdrożone i kontrolowane
rygorystyczne zasady bioasekuracji.
PROP w ww. ocenia, że oczekiwanie środowisk rolniczych, iż eksterminacja dzików rozwiąże
problem ASF, to podejście krótkowzroczne i błędne. Konieczne są działania edukacyjne,
które uzmysłowią hodowcom, że bez odpowiedzialnego podejścia i przestrzegania
bioasekuracji walka z ASF będzie nieskuteczna, niezależnie od skali odstrzałów.
Dodatkowo wyjaśniam, że na obszarach objętych ochroną w formie parków narodowych –
najwyższą formą ochrony przyrody w Polsce – wdrażane są skuteczne mechanizmy ochrony
przed rozprzestrzenianiem epizoocji, w tym ASF.
-- 1 of 5 --
Do jego kompetencji należy także ochrona populacji zwierząt występujących w parku oraz –
w przypadku ustanowienia strefy ochronnej zwierząt łownych – na jego otulinie, przed
zakażeniami groźnymi chorobami zakaźnymi i ich rozprzestrzenianiem się. Dyrektor parku
narodowego jest odpowiedzialny za identyfikację zagrożeń zarówno wewnętrznych, jak i
zewnętrznych, które mogą wpływać na przedmioty ochrony przyrody – w tym osobniki
zakażone, np. dziki z ASF.
W realizacji tych zadań dyrektor parku korzysta z pomocy służb parku narodowego, do
których kompetencji należy m.in. poszukiwanie padłych zwierząt i identyfikowanie
osobników chorych. Służby parków narodowych w całej Polsce prowadzą intensywne
patrole, również w celu wykrywania zagrożeń związanych z chorobami zakaźnymi, takimi jak
ASF. Znalezione padłe dziki są badane pod kątem zakażenia ASF, a wyniki są regularnie
raportowane do Powiatowych Lekarzy Weterynarii.
Ponadto, w uzasadnionych przypadkach, na obszarach ochrony czynnej i krajobrazowej
parków narodowych prowadzone są odstrzały sanitarne dzików, zgodnie z
rozporządzeniami wojewodów dotyczącymi odstrzału sanitarnego na terenie właściwych
województw.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie prowadzi obecnie dodatkowych działań mających na
celu usprawnienie realizacji odstrzału sanitarnego. W dniu 31 stycznia 2020 r. weszła w życie
ustawa z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia zwalczania
chorób zakaźnych zwierząt, która wprowadza rozwiązania mające na celu skuteczniejsze
zapobieganie rozprzestrzenianiu się ASF, m.in. poprzez uproszczenie procedur związanych z
odstrzałem sanitarnym dzików.
Na mocy art. 4 tej ustawy, do ustawy o broni i amunicji1 wprowadzono przepisy pozwalające
na wykorzystywanie przez myśliwych broni wyposażonej w tłumiki huku do wykonywania
odstrzału sanitarnego z nakazu wydanego na podstawie przepisów o ochronie zdrowia
zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Ponadto, do odstrzału m.in. dzików
możliwe jest wykorzystywanie nokto- i termowizyjnych urządzeń optycznych. W ustawie
Prawo łowieckie2 uwzględniono również kwestie wydawania upoważnień do wykonywania
odstrzału sanitarnego przez zarządcę lub dzierżawcę obwodu łowieckiego, lub dyrektora
parku narodowego albo regionalnego dyrektora ochrony środowiska, co także wpływa
na usprawnienie realizacji tego zadania.
Mając na uwadze fakt, że organem odpowiedzialnym za zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt jest minister właściwy do spraw rolnictwa, ewentualne zalecenia dotyczące progów
zagęszczenia populacji dzików powinny wynikać z decyzji Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju
Wsi. Ministerstwo Klimatu i Środowiska samodzielnie nie planuje wprowadzania bardzo
restrykcyjnych ograniczeń w odniesieniu do liczebności dzików. Zaznaczam, że w wyniku
prowadzonego odstrzału planowego i sanitarnego liczebność populacji dzików w skali kraju
zmalała. Ponadto podkreślam, że bardzo niska gęstość populacji dzika jest trudna do
osiągnięcia i utrzymania w sposób trwały, a jej wprowadzenie wiązałoby się z dużymi
1 Ustawa o broni i amunicji z dnia 21 maja 1999 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 485).
2 Ustawa Prawo łowieckie z dnia 13 października 1995 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 539).
-- 2 of 5 --
kosztami, znacznym obciążeniem organizacyjnym oraz ryzykiem nadmiernej ingerencji w
środowisko naturalne.
Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ), nie prowadzi
się sprawozdawczości w zakresie szacowanej populacji dzika w Polsce w układzie
powiatowym ani wojewódzkim. Dane dotyczące liczebności dzików gromadzone
są na poziomie zarządów okręgowych PZŁ. W załączeniu do niniejszego pisma przekazuję
tabelę z aktualnymi danymi dotyczącymi oszacowanej liczebności dzika w obwodach
łowieckich, według stanu na 10 marca 2025 r.
Zgodnie z danymi przekazanymi przez Polski Związek Łowiecki, szacowana liczebność
dzików w obwodach łowieckich wynosi 55 266 osobników. Minimalna liczba dzików
zaplanowana do pozyskania wynosi 124 321 osobników. W łowieckim roku gospodarczym
2025/2026 w kwietniu odstrzelono 11 055 dzików, w tym w odstrzale sanitarnym 4 464
dziki.
Informuję również, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie nadzoruje bezpośrednio
kół łowieckich w zakresie wykonania rocznych planów łowieckich. Narzędzia nadzoru
wobec Polskiego Związku Łowieckiego zostały ściśle określone w ustawie Prawo łowieckie.
Bezpośredni nadzór nad kołami łowieckimi sprawują zarządy okręgowe Polskiego Związku
Łowieckiego, na podstawie Statutu PZŁ.
Zgodnie z art. 30 ustawy Prawo łowieckie, w przypadku nieusprawiedliwionego
niezrealizowania rocznego planu łowieckiego dzierżawcy obwodów łowieckich obowiązani
są do udziału w kosztach ochrony lasu przed zwierzyną. Wydzierżawiający obwód łowiecki
może wypowiedzieć umowę dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym, jeśli dzierżawca
przez trzy kolejne lata łowieckie nie wykona co najmniej 80% minimalnego planu pozyskania
zwierzyny grubej, a opinię w tej sprawie wyrazi lub złoży wniosek Polski Związek Łowiecki
albo właściwa izba rolnicza. Ponadto, ustawa o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu
chorób zakaźnych zwierząt3 wprowadza rozwiązanie umożliwiające wypowiedzenie umowy
dzierżawy obwodu w przypadku braku wykonania nakazów odstrzału sanitarnego
wynikających z przepisów prawa, z własnej winy. Umowę dzierżawy obwodu łowieckiego
może wypowiedzieć dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych lub starosta
na wniosek ministra środowiska, powiatowego lekarza weterynarii lub Polskiego Związku
Łowieckiego.
Informuję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie posiada informacji na temat środków
finansowych, które zostały przeznaczone w latach 2024-2025 na działania wspierające
redukcję populacji dzików, w tym m.in. na zakup amunicji, organizację odstrzałów
sanitarnych, nagrody za odstrzelone dziki czy też działania edukacyjne.
Ministerstwo na chwilę obecną nie ma danych dotyczących wysokości odszkodowań
wypłaconych w łowieckim roku gospodarczym 2024/2025 za szkody wyrządzone przez
określone gatunki zwierząt łownych. Dane takie będą dostępne po zagregowaniu informacji
z rocznych planów łowieckich pod koniec roku. Jednocześnie informuję, że w łowieckim roku
3 Ustawa o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt z dnia 11 marca 2004 r. (Dz.U. z 2023
r. poz. 1075).
-- 3 of 5 --
gospodarczym 2023/2024 dzierżawcy i zarządcy obwodów łowieckich wypłacili 86 915,7
tys. zł odszkodowań4.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie analizowało możliwości wdrożenia programów
premiujących myśliwych lub koła łowieckie za realizację wyższych wskaźników odstrzału
dzików w obszarach wysokiego ryzyka ASF. Ministerstwo nie dysponuje środkami
finansowymi, które mogłyby zostać przeznaczone na tego rodzaju działania.
Jednocześnie pragnę zaznaczyć, że wprowadzanie dodatkowych gratyfikacji finansowych za
realizację odstrzału dzików, w sytuacji, gdy istnieje już dofinansowanie do tego typu działań
na podstawie przepisów weterynaryjnych, w opinii Kierownictwa resortu, nie znajduje
uzasadnienia. Działanie takie mogłoby wywołać negatywny wydźwięk społeczny.
Przechodząc do kolejnej kwestii, obecnie brak jest podstaw prawnych do zaangażowania
żołnierzy oraz innych służb mundurowych, jak również firm ochroniarskich, do redukcji
gęstości populacji dzików w rejonach dotkniętych epizoocją afrykańskiego pomoru świń.
Zgodnie z ustawą Prawo łowieckie, zmniejszenie liczebności danego gatunku może odbywać
się w wyniku odstrzału planowego, redukcyjnego lub sanitarnego, który mogą wykonywać
myśliwi zrzeszeni w Polskim Związku Łowieckim i posiadający odpowiednie uprawnienia do
polowania.
Jedną z form wsparcia sił zbrojnych w działaniach mających na celu ograniczenie
rozprzestrzeniania chorób zakaźnych zwierząt zwalczanych z urzędów może być udział w
poszukiwaniu i zgłaszaniu przypadków padłych dzików.
Informuję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie posiada analiz dotyczących
skuteczności dotychczasowych działań redukcyjnych oraz korelacji między zagęszczeniem
dzików a liczbą ognisk ASF u trzody chlewnej.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi stałą współpracę z Ministerstwem Rolnictwa
i Rozwoju Wsi i Głównym Inspektoratem Weterynarii przy zwalczaniu afrykańskiego
pomoru świń. Obecnie nie funkcjonuje już międzyresortowy zespół koordynujący zwalczanie
ASF. Wcześniej działał Międzyresortowy Zespół do spraw łagodzenia skutków związanych z
wystąpieniem przypadków afrykańskiego pomoru świń5. W ramach tego gremium
funkcjonowała Grupa robocza do spraw monitorowania i zwalczania ASF u dzików, której
przewodniczył przedstawiciel Ministra Klimatu i Środowiska. Z dniem 6 maja 2024 r. Zespół
ten został jednak zniesiony6.
W okresie działania wskazanej Grupy roboczej, do Ministerstwa Klimatu i Środowiska
raportowano dane przekazywane przez Polski Związek Łowiecki oraz Dyrekcję Generalną
Lasów Państwowych, dotyczące bieżącej realizacji odstrzału dzików – zgodnie z ówczesnymi
rekomendacjami Międzyresortowego Zespołu.
4 Rocznik Statystyczny Leśnictwa 2024 (Główny Urząd Statystyczny): https://stat.gov.pl/obszary-
tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-lesnictwa-2024,13,7.html?pdf=1.
5 Zarządzenie nr 107 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2016 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do
spraw łagodzenia skutków związanych z wystąpieniem przypadków afrykańskiego pomoru świń (M.P. poz. 785).
6 Na mocy Zarządzenia nr 49 Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2024 r. w sprawie zniesienia niektórych
organów pomocniczych Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 336).
-- 4 of 5 --
Na zakończenie uprzejmie informuję, że na chwilę obecną nie planuje się zmian
w obowiązującym modelu łowiectwa. Funkcjonowanie jednej organizacji łowieckiej –
Polskiego Związku Łowieckiego – sprzyja sprawnej realizacji polityki Ministerstwa Klimatu
i Środowiska, w szczególności w zakresie zadań państwowych oraz działań podejmowanych
w celu zwalczania ASF i innych chorób zakaźnych zwierząt.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Załącznik:
Tabela z aktualnymi danymi dotyczącymi oszacowanej liczebności dzika w obwodach
łowieckich, według stanu na 10 marca 2025 r.
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DLŁ-WNO.050.25.2025.BW
3771619.15069663.12311506
Warszawa, 11-06-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Posła na Sejm RP Rafała Romanowskiego w sprawie skutecznej
redukcji populacji dzików jako kluczowego rezerwuaru wirusa ASF (K10INT9374),
przedstawiam poniższe informacje.
Afrykański pomór świń (ASF) jest chorobą zakaźną, która – jak jednoznacznie wskazuje
Państwowa Rada Ochrony Przyrody w swej opinii z 6 maja br., znak spr.: PROP-KOG/2025-
04, w skali lokalnej rzeczywiście rozprzestrzenia się w populacji dzików, jednak głównym
źródłem i wektorem rozprzestrzeniania wirusa na duże odległości jest działalność człowieka.
Dowodem na to jest m.in. pojawienie się wirusa w zachodniej Polsce w 2019 roku (Tarnów
Jezierny), w odległości ponad 300 km od najbliższego znanego ogniska,
co wyklucza możliwość naturalnej migracji dzików jako źródła zakażenia na taką odległość.
Państwowa Rada Ochrony Przyrody jednoznacznie stwierdza, że:
„W skali lokalnej, w obszarach występowania ASF u dzików, pojawianie się wirusa ASF
w hodowlach świń jest wynikiem nieprzestrzegania zasad bioasekuracji przez pracujących tam
ludzi.”
Zatem to nie dziki są głównym źródłem zakażeń w chlewniach, lecz niewłaściwe zachowania
ludzi i brak ścisłego przestrzegania zasad higieny i bioasekuracji. Dlatego też nawet
najbardziej intensywne działania w zakresie odstrzału dzików nie będą skuteczne
w walce z ASF, jeżeli w pierwszym rzędzie nie zostaną wdrożone i kontrolowane
rygorystyczne zasady bioasekuracji.
PROP w ww. ocenia, że oczekiwanie środowisk rolniczych, iż eksterminacja dzików rozwiąże
problem ASF, to podejście krótkowzroczne i błędne. Konieczne są działania edukacyjne,
które uzmysłowią hodowcom, że bez odpowiedzialnego podejścia i przestrzegania
bioasekuracji walka z ASF będzie nieskuteczna, niezależnie od skali odstrzałów.
Dodatkowo wyjaśniam, że na obszarach objętych ochroną w formie parków narodowych –
najwyższą formą ochrony przyrody w Polsce – wdrażane są skuteczne mechanizmy ochrony
przed rozprzestrzenianiem epizoocji, w tym ASF.
-- 1 of 5 --
Do jego kompetencji należy także ochrona populacji zwierząt występujących w parku oraz –
w przypadku ustanowienia strefy ochronnej zwierząt łownych – na jego otulinie, przed
zakażeniami groźnymi chorobami zakaźnymi i ich rozprzestrzenianiem się. Dyrektor parku
narodowego jest odpowiedzialny za identyfikację zagrożeń zarówno wewnętrznych, jak i
zewnętrznych, które mogą wpływać na przedmioty ochrony przyrody – w tym osobniki
zakażone, np. dziki z ASF.
W realizacji tych zadań dyrektor parku korzysta z pomocy służb parku narodowego, do
których kompetencji należy m.in. poszukiwanie padłych zwierząt i identyfikowanie
osobników chorych. Służby parków narodowych w całej Polsce prowadzą intensywne
patrole, również w celu wykrywania zagrożeń związanych z chorobami zakaźnymi, takimi jak
ASF. Znalezione padłe dziki są badane pod kątem zakażenia ASF, a wyniki są regularnie
raportowane do Powiatowych Lekarzy Weterynarii.
Ponadto, w uzasadnionych przypadkach, na obszarach ochrony czynnej i krajobrazowej
parków narodowych prowadzone są odstrzały sanitarne dzików, zgodnie z
rozporządzeniami wojewodów dotyczącymi odstrzału sanitarnego na terenie właściwych
województw.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie prowadzi obecnie dodatkowych działań mających na
celu usprawnienie realizacji odstrzału sanitarnego. W dniu 31 stycznia 2020 r. weszła w życie
ustawa z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia zwalczania
chorób zakaźnych zwierząt, która wprowadza rozwiązania mające na celu skuteczniejsze
zapobieganie rozprzestrzenianiu się ASF, m.in. poprzez uproszczenie procedur związanych z
odstrzałem sanitarnym dzików.
Na mocy art. 4 tej ustawy, do ustawy o broni i amunicji1 wprowadzono przepisy pozwalające
na wykorzystywanie przez myśliwych broni wyposażonej w tłumiki huku do wykonywania
odstrzału sanitarnego z nakazu wydanego na podstawie przepisów o ochronie zdrowia
zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Ponadto, do odstrzału m.in. dzików
możliwe jest wykorzystywanie nokto- i termowizyjnych urządzeń optycznych. W ustawie
Prawo łowieckie2 uwzględniono również kwestie wydawania upoważnień do wykonywania
odstrzału sanitarnego przez zarządcę lub dzierżawcę obwodu łowieckiego, lub dyrektora
parku narodowego albo regionalnego dyrektora ochrony środowiska, co także wpływa
na usprawnienie realizacji tego zadania.
Mając na uwadze fakt, że organem odpowiedzialnym za zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt jest minister właściwy do spraw rolnictwa, ewentualne zalecenia dotyczące progów
zagęszczenia populacji dzików powinny wynikać z decyzji Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju
Wsi. Ministerstwo Klimatu i Środowiska samodzielnie nie planuje wprowadzania bardzo
restrykcyjnych ograniczeń w odniesieniu do liczebności dzików. Zaznaczam, że w wyniku
prowadzonego odstrzału planowego i sanitarnego liczebność populacji dzików w skali kraju
zmalała. Ponadto podkreślam, że bardzo niska gęstość populacji dzika jest trudna do
osiągnięcia i utrzymania w sposób trwały, a jej wprowadzenie wiązałoby się z dużymi
1 Ustawa o broni i amunicji z dnia 21 maja 1999 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 485).
2 Ustawa Prawo łowieckie z dnia 13 października 1995 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 539).
-- 2 of 5 --
kosztami, znacznym obciążeniem organizacyjnym oraz ryzykiem nadmiernej ingerencji w
środowisko naturalne.
Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ), nie prowadzi
się sprawozdawczości w zakresie szacowanej populacji dzika w Polsce w układzie
powiatowym ani wojewódzkim. Dane dotyczące liczebności dzików gromadzone
są na poziomie zarządów okręgowych PZŁ. W załączeniu do niniejszego pisma przekazuję
tabelę z aktualnymi danymi dotyczącymi oszacowanej liczebności dzika w obwodach
łowieckich, według stanu na 10 marca 2025 r.
Zgodnie z danymi przekazanymi przez Polski Związek Łowiecki, szacowana liczebność
dzików w obwodach łowieckich wynosi 55 266 osobników. Minimalna liczba dzików
zaplanowana do pozyskania wynosi 124 321 osobników. W łowieckim roku gospodarczym
2025/2026 w kwietniu odstrzelono 11 055 dzików, w tym w odstrzale sanitarnym 4 464
dziki.
Informuję również, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie nadzoruje bezpośrednio
kół łowieckich w zakresie wykonania rocznych planów łowieckich. Narzędzia nadzoru
wobec Polskiego Związku Łowieckiego zostały ściśle określone w ustawie Prawo łowieckie.
Bezpośredni nadzór nad kołami łowieckimi sprawują zarządy okręgowe Polskiego Związku
Łowieckiego, na podstawie Statutu PZŁ.
Zgodnie z art. 30 ustawy Prawo łowieckie, w przypadku nieusprawiedliwionego
niezrealizowania rocznego planu łowieckiego dzierżawcy obwodów łowieckich obowiązani
są do udziału w kosztach ochrony lasu przed zwierzyną. Wydzierżawiający obwód łowiecki
może wypowiedzieć umowę dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym, jeśli dzierżawca
przez trzy kolejne lata łowieckie nie wykona co najmniej 80% minimalnego planu pozyskania
zwierzyny grubej, a opinię w tej sprawie wyrazi lub złoży wniosek Polski Związek Łowiecki
albo właściwa izba rolnicza. Ponadto, ustawa o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu
chorób zakaźnych zwierząt3 wprowadza rozwiązanie umożliwiające wypowiedzenie umowy
dzierżawy obwodu w przypadku braku wykonania nakazów odstrzału sanitarnego
wynikających z przepisów prawa, z własnej winy. Umowę dzierżawy obwodu łowieckiego
może wypowiedzieć dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych lub starosta
na wniosek ministra środowiska, powiatowego lekarza weterynarii lub Polskiego Związku
Łowieckiego.
Informuję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie posiada informacji na temat środków
finansowych, które zostały przeznaczone w latach 2024-2025 na działania wspierające
redukcję populacji dzików, w tym m.in. na zakup amunicji, organizację odstrzałów
sanitarnych, nagrody za odstrzelone dziki czy też działania edukacyjne.
Ministerstwo na chwilę obecną nie ma danych dotyczących wysokości odszkodowań
wypłaconych w łowieckim roku gospodarczym 2024/2025 za szkody wyrządzone przez
określone gatunki zwierząt łownych. Dane takie będą dostępne po zagregowaniu informacji
z rocznych planów łowieckich pod koniec roku. Jednocześnie informuję, że w łowieckim roku
3 Ustawa o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt z dnia 11 marca 2004 r. (Dz.U. z 2023
r. poz. 1075).
-- 3 of 5 --
gospodarczym 2023/2024 dzierżawcy i zarządcy obwodów łowieckich wypłacili 86 915,7
tys. zł odszkodowań4.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie analizowało możliwości wdrożenia programów
premiujących myśliwych lub koła łowieckie za realizację wyższych wskaźników odstrzału
dzików w obszarach wysokiego ryzyka ASF. Ministerstwo nie dysponuje środkami
finansowymi, które mogłyby zostać przeznaczone na tego rodzaju działania.
Jednocześnie pragnę zaznaczyć, że wprowadzanie dodatkowych gratyfikacji finansowych za
realizację odstrzału dzików, w sytuacji, gdy istnieje już dofinansowanie do tego typu działań
na podstawie przepisów weterynaryjnych, w opinii Kierownictwa resortu, nie znajduje
uzasadnienia. Działanie takie mogłoby wywołać negatywny wydźwięk społeczny.
Przechodząc do kolejnej kwestii, obecnie brak jest podstaw prawnych do zaangażowania
żołnierzy oraz innych służb mundurowych, jak również firm ochroniarskich, do redukcji
gęstości populacji dzików w rejonach dotkniętych epizoocją afrykańskiego pomoru świń.
Zgodnie z ustawą Prawo łowieckie, zmniejszenie liczebności danego gatunku może odbywać
się w wyniku odstrzału planowego, redukcyjnego lub sanitarnego, który mogą wykonywać
myśliwi zrzeszeni w Polskim Związku Łowieckim i posiadający odpowiednie uprawnienia do
polowania.
Jedną z form wsparcia sił zbrojnych w działaniach mających na celu ograniczenie
rozprzestrzeniania chorób zakaźnych zwierząt zwalczanych z urzędów może być udział w
poszukiwaniu i zgłaszaniu przypadków padłych dzików.
Informuję, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie posiada analiz dotyczących
skuteczności dotychczasowych działań redukcyjnych oraz korelacji między zagęszczeniem
dzików a liczbą ognisk ASF u trzody chlewnej.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi stałą współpracę z Ministerstwem Rolnictwa
i Rozwoju Wsi i Głównym Inspektoratem Weterynarii przy zwalczaniu afrykańskiego
pomoru świń. Obecnie nie funkcjonuje już międzyresortowy zespół koordynujący zwalczanie
ASF. Wcześniej działał Międzyresortowy Zespół do spraw łagodzenia skutków związanych z
wystąpieniem przypadków afrykańskiego pomoru świń5. W ramach tego gremium
funkcjonowała Grupa robocza do spraw monitorowania i zwalczania ASF u dzików, której
przewodniczył przedstawiciel Ministra Klimatu i Środowiska. Z dniem 6 maja 2024 r. Zespół
ten został jednak zniesiony6.
W okresie działania wskazanej Grupy roboczej, do Ministerstwa Klimatu i Środowiska
raportowano dane przekazywane przez Polski Związek Łowiecki oraz Dyrekcję Generalną
Lasów Państwowych, dotyczące bieżącej realizacji odstrzału dzików – zgodnie z ówczesnymi
rekomendacjami Międzyresortowego Zespołu.
4 Rocznik Statystyczny Leśnictwa 2024 (Główny Urząd Statystyczny): https://stat.gov.pl/obszary-
tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-lesnictwa-2024,13,7.html?pdf=1.
5 Zarządzenie nr 107 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2016 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do
spraw łagodzenia skutków związanych z wystąpieniem przypadków afrykańskiego pomoru świń (M.P. poz. 785).
6 Na mocy Zarządzenia nr 49 Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2024 r. w sprawie zniesienia niektórych
organów pomocniczych Rady Ministrów i Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 2024 r. poz. 336).
-- 4 of 5 --
Na zakończenie uprzejmie informuję, że na chwilę obecną nie planuje się zmian
w obowiązującym modelu łowiectwa. Funkcjonowanie jednej organizacji łowieckiej –
Polskiego Związku Łowieckiego – sprzyja sprawnej realizacji polityki Ministerstwa Klimatu
i Środowiska, w szczególności w zakresie zadań państwowych oraz działań podejmowanych
w celu zwalczania ASF i innych chorób zakaźnych zwierząt.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Załącznik:
Tabela z aktualnymi danymi dotyczącymi oszacowanej liczebności dzika w obwodach
łowieckich, według stanu na 10 marca 2025 r.
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
-- 5 of 5 --