Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 14 maja 2025 r.
znak sprawy: DSR-Vab.054.5.2025.EB
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 9346 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie
dopuszczenia komunalnych osób prawnych do uczestnictwa w programach
finansowych przeznaczonych głównie dla gmin
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację, przedstawiam następujące informacje na temat
możliwości uczestniczenia komunalnych osób prawnych w programach unijnych
pozostających w gestii Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR).
1. Czy Ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w zasadach naboru
wniosków do programów krajowych lub unijnych, które umożliwiłyby
bezpośrednie aplikowanie komunalnym osobom prawnym o środki finansowe?
W odniesieniu do funduszy europejskich katalog beneficjentów jest określony
w dokumentach programowych, które na etapie programowania są szeroko
konsultowane pod kątem istniejących potrzeb. Co do zasady nie ma przeszkód
w rozszerzeniu katalogu beneficjentów na etapie wdrażania programów, jeśli
zaistnieje taka potrzeba, niemniej jest to decyzja instytucji zarządzającej, która
jest podejmowana w oparciu o wiele różnych czynników.
Analiza dokumentów programowych, tj. Szczegółowych Opisów Priorytetów
(SZOP) poszczególnych programów krajowych i regionalnych wskazuje,
że jednostki organizacyjne działające w imieniu jednostek samorządu
terytorialnego (JST) lub stowarzyszenia JST (należące do kategorii komunalnej

-- 1 of 6 --

2
osoby prawnej) są wymieniane w części uszczegóławiającej typ beneficjenta,
mogącego ubiegać się o wsparcie.
W odniesieniu do środków krajowych, każdorazowo środki budżetu państwa
w ramach programów wieloletnich lub też poza programami na pojedyncze
zadania lub też środki państwowych funduszy celowych przekazywane są
w oparciu o konkretne podstawy prawne. Podstawy prawne często określają
zakres podmiotowy wsparcia, czyli określają kto może ubiegać się o dotację
z budżetu państwa. Tym samym to podstawa prawna determinuje rodzaj
podmiotu, który może otrzymać dotację.
Tak jest np. w przypadku przepisu art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 1 października
2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. 2024 poz. 1572
z późn. zm.), który wyraźnie określa jakie podmioty – tu: jednostki samorządu
terytorialnego – i na jakie cele mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa.
Wobec powyższego w większości przypadków nie ma możliwości rozszerzenia
zakresu podmiotowego wielu instrumentów finansowanych ze środków budżetu
państwa bez zmiany przepisów ustawowych. Taka możliwość istnieje tylko jeśli
przepis regulujący wsparcie w danym zakresie nie ogranicza zakresu
podmiotowego tego wsparcia.
2. Czy istnieją już przykłady programów, w których komunalne osoby prawne
mogą być bezpośrednimi beneficjentami, a jeśli tak – które z nich?
W ramach 6 programów krajowych perspektywy 2021-2027, dla których
Instytucja Zarządzająca ulokowana jest w MFiPR sytuacja dotycząca możliwości
udziału w nich komunalnych osób prawnych przedstawia się następująco.
1. Fundusze Europejskie na rzecz Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS)
W programie FERS spółki komunalne są stroną umowy o dofinansowanie
projektu (beneficjentem) w naborach mających na celu wspieranie Społecznych
Agencji Najmu, o których mowa w ustawie z dnia 26 października 1995 r.
o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa.
Kolejnym przykładem bezpośredniego wspierania spółek komunalnych w FERS
jest obszar poprawy dostępności prowadzonej działalności gospodarczej.
W projekcie wdrażającym instrument finansowy zarządzany przez Bank
Gospodarstwa Krajowego, spółki komunalne jako przedsiębiorcy mogą skorzystać
z preferencyjnej pożyczki z możliwością umorzenia do 30% kapitału. Inwestycje
finansowane z pożyczek mają na celu poprawę dostępności architektonicznej,
cyfrowej i komunikacyjno-informacyjnej, m.in. w zakresie sposobu lub formy
prowadzenia działalności gospodarczej, produktów i usług będących
przedmiotem działalności gospodarczej oraz siedziby lub miejsca prowadzenia
działalności gospodarczej. Pożyczek udzielają pośrednicy finansowi wybrani
w trybie zamówień publicznych przez Bank Gospodarstwa Krajowego.

-- 2 of 6 --

3
2. Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG)
Spółka komunalna jako organizacja posiadająca status przedsiębiorstwa może
ubiegać się o środki na zasadach ogólnych w programie FENG, który ma na celu:
 zwiększenie potencjału w zakresie badań i innowacji oraz
wykorzystywania zaawansowanych technologii;
 wzrost konkurencyjności MŚP;
 rozwinięcie umiejętności na rzecz inteligentnych specjalizacji,
transformacji przemysłowej i przedsiębiorczości;
 transformacja gospodarki w kierunku Przemysłu 4.0 oraz zielonych
technologii.
3. Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027
(FEnIKS)
W ramach programu FEnIKS komunalne osoby prawne mogą aplikować o środki
z szerokiego wachlarza następujących 9 działań :
 Działanie FENX.01.02 Adaptacja terenów zurbanizowanych do zmian
klimatu;
 Działanie FENX.01.03 Gospodarka wodno-ściekowa;
 Działanie FENX.01.04 Gospodarka odpadami oraz gospodarka o obiegu
zamkniętym;
 Działanie FENX.01.05 Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury;
 Działanie FENX.02.01 Infrastruktura ciepłownicza;
 Działanie FENX.02.04 Adaptacja do zmian klimatu, zapobieganie klęskom
i katastrofom;
 Działanie FENX.02.05 Woda do spożycia;
 Działanie FENX.06.01 System ochrony zdrowia;
 Działanie FENX.07.01 Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej.
Przykładowe typy beneficjenta (zgodnie z SZOP FEnIKS), w ramach których
uwzględniono komunalne osoby prawne to: podmioty świadczące usługi
publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych jednostek samorządu
terytorialnego, przedsiębiorstwa, jednostki organizacyjne działające w imieniu
jednostek samorządu terytorialnego, przedsiębiorstwa wodociągowo-
kanalizacyjne, podmioty wykonujące działalność leczniczą w rodzaju podstawowa
opieka zdrowotna (POZ), samorządowe instytucje kultury.
4. Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021-2027 (FERC)
W przypadku programu FERC, co do zasady możliwy byłby udział komunalnych
osób prawnych jako beneficjentów bezpośrednich w działaniu 2.4 Współpraca
międzysektorowa na rzecz cyfrowych rozwiązań problemów społeczno-
gospodarczych. W SZOP FERC wskazano jako uprawnionych beneficjentów w tym
działaniu „administrację publiczną oraz jednostki im podległe lub przez nie
nadzorowane”, co z kolei powinno obejmować również jednostki samorządu
terytorialnego oraz ich podległe lub nadzorowane jednostki organizacyjne.

-- 3 of 6 --

4
Natomiast należałoby każdorazowo badać w przypadku konkretnej komunalnej
osoby prawnej kwestie nadzoru i podległości (warunek konieczny do bycia
uznanym za potencjalnego beneficjenta tego działania).
Niemniej jednak – zgodnie z zapisami programu - w FERC wspierane są projekty
o oddziaływaniu ogólnokrajowym, których produkty będą mogły być
wykorzystywane lokalnie. Instytucja Zarządzająca FERC nie przewiduje obecnie
naboru w działaniu 2.4, w którym komunalne osoby prawne mogłyby być
bezpośrednimi beneficjentami.
5. Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027 (FEPW)
W FEPW oraz pozostałych programach dla Polski Wschodniej (w perspektywach
2007-2013 i 2014-2020), komunalne osoby prawne, które realizują zadania
własne gmin, są włączone w realizację projektów dotyczących zrównoważonej
mobilności miejskiej, na zasadzie powierzenia do eksploatacji mienia uzyskanego
przez beneficjenta – jednostkę samorządu terytorialnego (JST). Takie rozwiązanie
wynika z poniższych przesłanek:
1. Warunkiem wsparcia ze środków UE była kompleksowość wspieranych
inwestycji dot. mobilności miejskiej. Takie projekty muszą obejmować nie tylko
zakup taboru, ale także przebudowę ciągów komunikacyjnych (drogi, ścieżki
rowerowe, chodniki), obiektów kubaturowych (centra przesiadkowe/ lokalne
dworce) czy systemów elektronicznych (ITS) na potrzeby transportu miejskiego
i tzw. mobilności indywidualnej. Dzięki temu można całościowo, w jednym
projekcie, usprawnić sposób przemieszczania się w danej części obszaru
miejskiego. Ponieważ za te wszystkie elementy odpowiadają różne podmioty
miejskie, przyjęto model wdrożenia, w którym beneficjentem (podmiotem,
który zawiera umowę o dofinansowanie) jest JST - miasto, związek miast lub
porozumienie miast/JST znajdujących się w obszarze miejskim.
2. Takie rozwiązanie daje wymierne korzyści w postaci wyższego poziomu
dofinansowania inwestycji (co oznacza niższy wymagany wkład własny), z uwagi
na wyłączenie konieczności stosowania przepisów o pomocy publicznej. Ponadto
- ogranicza ryzyko utraty wspartego majątku trwałego w przypadku pogorszenia
się sytuacji finansowej operatora (powierzone mienie JST można wtedy
przekazać innemu operatorowi, bez straty możliwości świadczenia usługi
publicznej - tu: przewozów transportu zbiorowego).
6. Fundusze Europejskie na Pomoc Techniczną 2021-2027 (FEPT)
W ramach programu FEPT nie ma możliwości aplikowania przez komunalne
osoby prawne, gdyż jest on poświęcony wsparciu administracji odpowiedzialnej
za wdrażanie programów polityki spójności w latach 2021-2027.
Na stronie www.funduszeeuropejskie.gov.pl zamieszczane są zarówno SZOPy dla
poszczególnych programów, które zawierają informacje o typach beneficjentów,
jak i informacje o trwających aktualnie naborach projektów.

-- 4 of 6 --

5
7. Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO)
Komunalne osoby prawne mogą ubiegać się o środki w ramach Krajowego Planu
Odbudowy i Zwiększania Odporności jako ostateczni odbiorcy wsparcia, pod
warunkiem spełnienia wymogów określonych w zasadach i kryteriach
poszczególnych naborów.
Aktualne informacje dotyczące ogłaszanych naborów oraz warunków udziału
dostępne są na oficjalnej stronie internetowej KPO: www.kpo.gov.pl .
Inwestycje KPO, w których zasady naborów przewidują możliwość udziału
komunalnych osób prawnych to:
 A2.5.1 Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury
i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju
 B1.1.1 Inwestycje w źródła ciepła w systemach ciepłowniczych
 B1.1.4 Zwiększenie efektywności energetycznej obiektów lokalnej
aktywności społecznej
 B3.1.1 Inwestycje w zrównoważoną gospodarkę wodno-ściekową
na terenach wiejskich
 B3.4.1 Inwestycje na rzecz zielonej transformacji miast
 B3.5.1 Inwestycje w energooszczędne budownictwo mieszkaniowe dla
gospodarstw domowych o niskich i średnich dochodach
 E1.1.2-2/2 Zero i niskoemisyjny transport zbiorowy (autobusy)
 G1.1.2 Instalacje OZE realizowane przez społeczności energetyczne
 G1.3.2 Zeroemisyjny transport zbiorowy (autobusy).
Ponadto jeśli chodzi o inne dostępne środki europejskie pozostające w gestii
MFiPR, to w ramach Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy komunalne
osoby prawnej mogą ubiegać się o środki za pośrednictwem miast, które mogą
składać wnioski o dofinansowanie. Ze względu na zaawansowanie wdrażania
programu, tzn. zakończony został nabór wniosków na całość środków
w programie, nie będzie już możliwości ubiegania się bezpośrednio przez
komunalne osoby prawne o dofinansowanie.
Ponadto, w ramach przygotowywanego Planu Społeczno-Klimatycznego planuje
się, że w wybranych działaniach beneficjentami będą m.in. jednostki samorządu
terytorialnego, jednoosobowe spółki gminne czy Społeczne Agencje Najmu.
Podmioty te będą zaangażowane w realizację inwestycji z zakresu budownictwa
socjalnego i komunalnego czy mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego
w kontekście przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu.
Poza programami współfinansowanymi ze środków europejskich, minister
właściwy do spraw rozwoju regionalnego jest dysponentem państwowego
funduszu celowego – Funduszu Dostępności, utworzonego na mocy ustawy
z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi
potrzebami. Wsparcie ze środków tego funduszu celowego to kolejny przykład
bezpośredniego wspierania spółek komunalnych lub innych jednostek
organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego posiadających osobowość

-- 5 of 6 --

6
prawną. Podmioty te mogą skorzystać z preferencyjnych pożyczek z możliwością
umorzenia do 50% kapitału. Środki pożyczki mogą być przeznaczane
na zapewnienie lub poprawę dostępności, w budynkach mieszkalnictwa
wielorodzinnego jak również zamieszkania zbiorowego i budynkach użyteczności
publicznej. Pożyczki udzielane są przez Bank Gospodarstwa Krajowego lub
pośredników finansowych wybranych przez ten bank w trybie zamówień
publicznych.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 6 of 6 --