Interpelacja w sprawie reformy sądownictwa i zapewnienia niezależności sądów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9331
do ministra sprawiedliwości
w sprawie reformy sądownictwa i zapewnienia niezależności sądów
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 16-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
zgodnie z konstytucyjnym obowiązkiem zapewnienia sprawiedliwości obywatelom, w tym zagwarantowania niezawisłości sądów i sędziów, w Polsce trwają obecnie intensywne debaty nad reformą wymiaru sprawiedliwości.
W związku z tym pragnę złożyć interpelację dotyczącą planowanych zmian w strukturze sądów, organizacji ich pracy oraz procedurze nominacyjnej sędziów.
W szczególności interesują mnie następujące kwestie:
1. Reforma strukturalna sądów
Jakie zmiany w strukturze organizacyjnej sądów zostały zaplanowane w ramach proponowanej reformy?
Czy przewiduje się wprowadzenie nowych instytucji sądowych, zmiany w zakresie kompetencji sądów powszechnych, administracyjnych i innych, a także w jakim zakresie planowane jest łączenie lub likwidacja niektórych instytucji sądowych?
2. Niezawisłość sędziów
Jakie działania są podejmowane, by zapewnić pełną niezawisłość sędziów w ramach proponowanej reformy?
W jaki sposób ministerstwo zamierza przeciwdziałać wpływom zewnętrznym na orzeczenia sądów, zwłaszcza w odniesieniu do wpływu władzy wykonawczej lub ustawodawczej na decyzje sądów?
3. Procedura nominacyjna sędziów
W jaki sposób będzie wyglądała procedura powoływania nowych sędziów w ramach zaproponowanej reformy?
Jakie zmiany wprowadza reforma w zakresie procedury nominacyjnej, w tym roli Krajowej Rady Sądownictwa oraz ministra sprawiedliwości w tym procesie?
Czy przewiduje się zmianę sposobu powoływania prezesów sądów i w jakim zakresie proces ten będzie przejrzysty i zgodny z zasadą niezależności sądów?
4. Kontrola nad sądami
W jaki sposób planuje się kontrolowanie pracy sądów w ramach reformy?
Jakie mechanizmy mają zostać wprowadzone, by zagwarantować transparentność, efektywność i odpowiedzialność sądów, nie naruszając jednocześnie zasady ich niezawisłości?
5. Ocena skutków społecznych i prawnych reformy
Jakie analizy i badania zostały przeprowadzone, aby ocenić skutki planowanej reformy na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości oraz na społeczeństwo?
Czy ministerstwo zamierza zlecić niezależne badania opinii publicznej, przedstawicieli środowisk prawniczych oraz organizacji międzynarodowych w celu oceny propozycji zmian?
Podsekretarz stanu Dariusz Mazur
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8964 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Dariusz Mazur
BK-VII.0520.169.2025
Warszawa, 23 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9331 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Marka Matuszewskiego w sprawie reformy sądownictwa i zapewnienia
niezależności sądów.
Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar przedstawił, zasadniczy dla przeprowadzenia
pełnej reformy sądownictwa, projekt ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego
i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków
uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025.
Celem tego projektu jest przywrócenie ładu konstytucyjnego w sądownictwie. Zgodnie
z zasadniczymi motywami reformy chodzi przede wszystkim o uregulowanie statusu osób
powołanych na urząd sędziego na wniosek obecnej Krajowej Rady Sądownictwa. Projekt
zakłada, że nastąpi to przez kompleksową, ustawową regulację skutków uchwał obecnej
Rady. Skutki te są zróżnicowane ze względu na sytuację prawną, w której znajdowały się
osoby powołane w latach 2018–2025 na urząd sędziego na wniosek wadliwie
ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa.
Projekt wraz z zasadniczymi motywami został opublikowany w serwisie Ministerstwa
Sprawiedliwości:
-- 1 of 5 --
2
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/projekt-ustawy-o-przywroceniu-ladu-
konstytucyjnego-w-sadownictwie
W Ministerstwie Sprawiedliwości został także przygotowany projekt z 11 stycznia 2024
roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (projekt nr UD6). Ustawa została
uchwalona przez Sejm 12 kwietnia 2024 roku (druk 219). Celem ustawy jest przede
wszystkim przywrócenie treści zgodnej z Konstytucją RP przepisom regulującym sposób
wyboru sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa oraz usunięcie negatywnych
konsekwencji wadliwego rozwiązania obowiązującego od 2018 roku. Ustawa ma również
na celu dostosowanie przepisów ustawowych do standardów określonych w orzeczeniach
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
oraz w orzeczeniach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego,
dotyczących gwarancji odrębności i niezależności władzy sądowniczej od innych władz
państwowych, w tym gwarancji niezależności Krajowej Rady Sądownictwa od organów
władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej w procedurze powoływania sędziów.
Ustawa przewiduje m.in., że 15 sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa będzie
wybieranych w wyborach bezpośrednich przez wszystkich sędziów polskich sądów:
https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=219
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej 2 sierpnia 2024 roku skierował ww. ustawę
do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej.
Kolejną ważną zmianę dla sądownictwa przewiduje przygotowany przez resort
sprawiedliwości projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych
oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych z 16 kwietnia 2024 roku (projekt
nr UC35). Sejm RP uchwalił tę ustawę 6 marca 2025 roku, 16 kwietnia 2025 roku ustawa
została podpisana przez Prezydenta RP. Ustawa została opublikowana w Dzienniku Ustaw
po pozycją 526.
Nowelizacja wprowadza przejrzyste zasady delegowania przez Ministra Sprawiedliwości
sędziego sądu powszechnego do pełnienia obowiązków orzeczniczych, a także reguluje
-- 2 of 5 --
3
kwestie związane z dodatkami przysługującymi w związku z delegowaniem. Ustawa
stanowi realizację wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 listopada
2021 roku w sprawach połączonych od C‑748/19 do C‑754/19.
W Ministerstwie Sprawiedliwości został przygotowany także kolejny projekt zmiany
Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, który ma na celu
zwiększenie poziomu samorządności sądów i demokratyzację funkcjonowania ich
organów, jak również zmiany w zakresie organizacji sądów dyscyplinarnych i instytucji
rzeczników dyscyplinarnych. Drugi obszar zmian jest związany z przywróceniem
elementarnego ładu w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości, w zakresie
odnoszącym się do niezawisłości sędziowskiej oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej
sędziów (nr projektu UD206).
Planowane zmiany przewidują m.in.:
1) zniesienie regulacji zakładających zakaz kwestionowania umocowania sądów
i trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony
prawnej, a także zakaz ustalania lub oceny przez sąd lub inny organ władzy zgodności
z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia
do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości,
2) zniesienie przepisów zobowiązujących sędziów do składania pisemnych oświadczeń
o członkostwie w zrzeszeniu, w tym w stowarzyszeniu, o funkcji pełnionej w organie
fundacji nieprowadzącej działalności gospodarczej, o członkostwie w partii politycznej,
3) uchylenie regulacji przewidujących odpowiedzialność dyscyplinarną z tytułu „odmowy
wykonywania wymiaru sprawiedliwości”, „działania lub zaniechania mogącego
uniemożliwić lub istotnie utrudnić funkcjonowanie organu wymiaru sprawiedliwości”,
a także „działania kwestionującego istnienie stosunku służbowego sędziego, skuteczność
powołania sędziego, lub umocowanie konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej”.
Ponadto projektowana ustawa przewiduje wyeliminowanie z porządku prawnego
regulacji funkcjonalnie sprzężonych ze znoszonymi przepisami, zakwestionowanymi przez
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a odnoszących się do badania spełniania przez
-- 3 of 5 --
4
sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności
towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Procedura w tym
zakresie stanie się bezprzedmiotowa w związku ze zniesieniem zakazów dotyczących
oceny prawidłowości umocowania organów władzy publicznej.
Treść projektu wraz z uzasadnieniem została opublikowana w serwisie Rządowego
Centrum Legislacji:
https://legislacja.gov.pl/projekt/12395952
Warto podkreślić, że Ministra Sprawiedliwości w pracach nad kompleksową reformą
wymiaru sprawiedliwości wspiera powołana 13 marca 2024 roku Komisja Kodyfikacyjna
Ustroju Sądownictwa i Prokuratury. Celem Komisji jest opracowywanie projektów aktów
normatywnych o podstawowym znaczeniu dla wymiaru sprawiedliwości. Z wynikami prac
Komisji można się z zapoznać w serwisie Ministerstwa Sprawiedliwości:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/komisja-kodyfikacyjna-ustroju-sadownictwa-i-
prokuratury
Obok zmian o charakterze systemowym, eksperci Ministerstwa Sprawiedliwości
koncentrują się także na poprawie codziennej działalności polskich sądów. W listopadzie
2024 roku Minister Sprawiedliwości przedstawił program „Sprawne sądy”. Program
składa się z 10 filarów zmian o charakterze organizacyjnym, legislacyjnym i kadrowym,
które odpowiadają na potrzeby dotyczące tempa prac i efektywności wymiaru
sprawiedliwości. Założenia programu zostały udostępnione w tym komunikacie:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/10-filarow-ministerialnego-programu-
usprawnienia-dzialalnosci-sadow
W marcu 2025 roku został z kolei zaprezentowany strategiczny program dla wymiaru
sprawiedliwości o nazwie „Cyfrowy Sąd”. Celem programu jest dostosowanie sądów
do wyzwań współczesności oraz optymalizacja ich pracy. Cyfrowe rozwiązania przyspieszą
rozpatrywanie spraw, zmniejszą koszty obsługi i zwiększą przejrzystość postępowań.
-- 4 of 5 --
5
Program przewiduje m.in. wdrożenie tzw. Digitalnego Asystenta Sędziego, który usprawni
procedowanie w sprawach frankowych. Projekt przewiduje cztery moduły tego
rozwiązania:
- digitalizacja i umożliwienie robotycznego czytania pism procesowych, następnie
wprowadzanych w sposób automatyczny do systemu repertoryjno-biurowego sądów,
co znacząco odciąży sekretariaty sądów,
- baza wiedzy zawierająca orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
- kalkulator umożliwiający automatyczne rozliczanie świadczeń nieważnej umowy,
- algorytm umożliwiający tworzenie projektów rozstrzygnięć sądowych.
Podstawowe założenia programu zostały zaprezentowane w komunikacie resortu:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/program-cyfrowy-sad-zmieni-wymiar-
sprawiedliwosci
Aby jeszcze skuteczniej modernizować sądownictwo Ministerstwo Sprawiedliwości
zawarło porozumienie z Ministerstwem Cyfryzacji na rzecz cyfryzacji wymiaru
sprawiedliwości. Ministerstwo Cyfryzacji będzie wspierać Ministerstwo Sprawiedliwości
w działaniach związanych z transformacją cyfrową wymiaru sprawiedliwości poprzez
wymianę doświadczeń, najlepszych praktyk oraz wiedzy w obszarze rozwoju kompetencji
cyfrowych, stosowania narzędzi sztucznej inteligencji w administracji publicznej,
transformacji cyfrowej i cyberbezpieczeństwa:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/cyfrowa-transformacja-wymiaru-
sprawiedliwosci-wchodzi-w-nowy-etap
Z wyrazami szacunku
Dariusz Mazur
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --