Interpelacja w sprawie potrzeby nowelizacji przepisów Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z wyzwaniami współczesnych realiów społecznych i technologicznych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9330
do ministra sprawiedliwości
w sprawie potrzeby nowelizacji przepisów Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z wyzwaniami współczesnych realiów społecznych i technologicznych
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 16-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w związku z dynamicznymi zmianami społecznymi, gospodarczymi oraz technologicznymi, które mają miejsce w Polsce, pojawia się potrzeba dostosowania przepisów prawnych do współczesnych realiów. W szczególności dotyczy to takich aktów prawnych jak Kodeks cywilny, Kodeks karny oraz prawo rodzinne, które – mimo swojej fundamentalnej roli – niejednokrotnie nie odpowiadają na aktualne wyzwania i problemy społeczne. W związku z tym chciałbym zwrócić uwagę na kilka kwestii wymagających pilnej nowelizacji.
1. Kodeks cywilny
Obecne przepisy dotyczące zawierania umów, odpowiedzialności cywilnej czy ochrony dóbr osobistych nie zawsze uwzględniają zmiany, które zaszły w przestrzeni cyfrowej. Chociaż technologie internetowe stały się integralną częścią życia codziennego, prawo cywilne wciąż nie reguluje w pełni zagadnień związanych z transakcjami zawieranymi online, ochroną danych osobowych czy handlem elektronicznym. Konieczne jest więc wprowadzenie odpowiednich regulacji, które jasno określą zasady funkcjonowania rynku e-commerce, odpowiedzialności za działania podejmowane w sieci, a także zapewnią lepszą ochronę konsumentów.
2. Kodeks karny
Z kolei w Kodeksie karnym istnieje pilna potrzeba nowelizacji w zakresie przestępstw związanych z cyberprzestępczością, w tym ochroną danych osobowych, kradzieżą tożsamości czy oszustwami internetowymi. Zjawiska te stają się coraz bardziej powszechne, a obecne przepisy są niewystarczające w kontekście wyzwań związanych z rozwojem technologii i globalizacją. Proszę o rozważenie wprowadzenia bardziej szczegółowych regulacji w tym zakresie, a także o zwiększenie kar za takie przestępstwa, aby skuteczniej przeciwdziałać cyberprzestępczości.
3. Prawo rodzinne
Prawo rodzinne, mimo że jest jednym z kluczowych obszarów regulacji, również wymaga dostosowania do współczesnych potrzeb społecznych. W szczególności warto rozważyć zmianę przepisów dotyczących podziału majątku wspólnego w przypadku rozwodów oraz uregulowania kwestii dotyczących opieki nad dziećmi w kontekście rozwodów, szczególnie w sytuacjach, gdy rodzice nie są w stanie dojść do porozumienia w sprawach wychowawczych.
W związku z powyższym, zwracam się z prośbą o podjęcie inicjatywy legislacyjnej mającej na celu nowelizację przepisów Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego oraz prawa rodzinnego w celu dostosowania ich do zmieniających się realiów społecznych i technologicznych.
Czy w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są obecnie prace analityczne lub legislacyjne nad kompleksową nowelizacją Kodeksu cywilnego, w szczególności w zakresie dostosowania przepisów do realiów gospodarki cyfrowej, handlu elektronicznego i ochrony konsumentów w Internecie?
Czy resort planuje doprecyzowanie przepisów dotyczących zawierania umów online, w tym określenie jasnych zasad odpowiedzialności stron w przypadku naruszenia warunków transakcji w środowisku cyfrowym?
Czy w najbliższym czasie przewidywane są zmiany w Kodeksie karnym, które zwiększyłyby skuteczność walki z cyberprzestępczością, w tym przestępstwami takimi jak kradzież tożsamości, oszustwa internetowe czy nielegalne pozyskiwanie danych osobowych?
Czy ministerstwo planuje zaostrzenie kar za przestępstwa popełniane w przestrzeni cyfrowej, tak aby odstraszyć potencjalnych sprawców i lepiej chronić obywateli przed skutkami cyberataków?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa wprowadzenie do systemu prawa definicji nowych form przestępczości cyfrowej, które obecnie nie są w pełni ujęte w obowiązujących regulacjach, np. deepfake, phishing czy cyberstalking?
Czy w ramach planowanych prac legislacyjnych resort analizuje konieczność nowelizacji prawa rodzinnego, w szczególności w obszarze:
zasad podziału majątku wspólnego po rozwodzie,
uregulowania kwestii opieki naprzemiennej,
oraz procedur sądowych dotyczących sporów wychowawczych między rodzicami?
Czy ministerstwo rozważa powołanie zespołu eksperckiego, złożonego z przedstawicieli świata nauki, prawników praktyków oraz organizacji społecznych, który opracowałby propozycje nowoczesnych zmian w trzech wskazanych kodeksach, z uwzględnieniem realiów społeczeństwa cyfrowego?
Jakie działania podejmuje obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości w celu przyspieszenia procesu legislacyjnego dotyczącego dostosowania polskiego prawa do zmian technologicznych, w tym do rozwoju sztucznej inteligencji, automatyzacji procesów i obrotu danymi?
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21220 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
Warszawa, 25 listopada 2025 roku
Znak sprawy: BK-VII.0520.462.2025
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9330 Pana Posła Marka Matuszewskiego
w sprawie potrzeby nowelizacji przepisów Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego oraz
Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z wyzwaniami współczesnych realiów
społecznych i technologicznych.
Ad 1 i 2
W Ministerstwie Sprawiedliwości nie ma teraz planów, dotyczących zmian w Kodeksie
cywilnym, o których mowa w interpelacji. Natomiast warto podkreślić, że w maju 2024
roku został powołany skład Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, działającej przy
Ministrze Sprawiedliwości na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
22 kwietnia 2002 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego1.
Zgodnie z ww. rozporządzeniem, do zadań Komisji należy:
1 Dz.U. z 2024 r. poz. 1447
-- 1 of 11 --
2
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
1) przygotowywanie założeń i ogólnych kierunków zmian w prawie cywilnym i prawie
gospodarczym prywatnym;
2) opracowywanie projektów aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu
dla systemu prawa cywilnego i gospodarczego prywatnego, z uwzględnieniem zadań
wynikających z potrzeb harmonizacji prawa polskiego z prawem europejskim.
Z kolei zgodnie z §8 ust. 1 rozporządzenia, Minister Sprawiedliwości może przedstawić
Komisji projekty aktów prawnych do oceny, a także zwracać się o opinie w budzących
wątpliwości kwestiach prawnych z powyżej wskazanego zakresu.
Podkreślenia również wymaga, że po powołaniu składu Komisji, Przewodniczący Komisji
powołał kilka zespołów problemowych – na stałe lub na czas wykonywania określonego
zadania, w tym m.in.:
1. Zespół problemowy do spraw prawa konsumenckiego oraz ochrony słabszej strony
umowy (B2B), któremu przewodniczy Pani prof. dr hab. Ewa Bagińska,
2. Zespół problemowy do spraw ochrony dóbr osobistych i prawa własności
intelektualnej, któremu przewodniczy Pani prof. dr hab. Krystyna Szczepanowska-
Kozłowska,
3. Zespół problemowy do spraw cyfryzacji postępowania cywilnego, któremu
przewodniczy Pani prof. dr hab. Monika Namysłowska,
4. Zespół problemowy do spraw przygotowania propozycji retranspozycji do Kodeksu
cywilnego przepisów dyrektywy 2019/771 w sprawie niektórych aspektów umów
sprzedaży towarów, któremu przewodniczy Pan prof. dr hab. Jerzy Pisuliński,
5. Zespół problemowy do spraw SLAPP, który z uwagi na wykonanie określonego zadania
zakończył już swoje prace.
Kwestie praw konsumenta, ochrony dóbr osobistych, e-commerce, a także cyfryzacji (w
kontekście procedury cywilnej) są zatem jednym z priorytetów w działaniach Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego. Celem zaś prac prowadzonych w ww. zespołach jest
opracowanie projektów regulacji prawnych w tych obszarach, które mają odpowiadać
-- 2 of 11 --
3
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
wymaganiom zgodności z interesem publicznym i sprzyjać prawidłowej interpretacji
i stosowaniu prawa.
Wobec tego, że powołane zespoły w szczególności przygotowują projekty ustaw, jednym
z takich przygotowanych projektów (w ramach Zespołu problemowego do sprawa SLAPP),
który odpowiada na wyzwania współczesnych realiów społecznych, jest projekt ustawy
o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi
roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (UC94), który
aktualnie znajduje się na etapie uzgodnień międzyresortowych, konsultacji publicznych
i opiniowania.
Projekt ma celu implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
2024/1069 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony osób, które angażują się
w debatę publiczną, przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi
nadużycie postępowaniami sądowymi (strategiczne powództwa zmierzające
do stłumienia debaty publicznej), której przedmiotem jest ochrona osób uczestniczących
w debacie publicznej na gruncie postępowania cywilnego, tj. przed dochodzonymi
w postępowaniach sądowych w sprawach cywilnych roszczeniami zmierzającymi
wyłącznie lub głównie do stłumienia, ograniczenia, zakłócenia debaty publicznej lub
szykanowania za udział w niej, w tym przed roszczeniami oczywiście bezzasadnymi,
a także czynnościami procesowymi stanowiącymi nadużycie prawa procesowego, a które
to roszczenia przyjmują w Polsce najczęściej postać pozwów o ochronę dóbr osobistych
(art. 23 i art. 24 k.c.).
Odnośnie natomiast do problematyki handlu elektronicznego oraz ochrony konsumentów
wskazać należy na prace ww. Zespołu problemowego do spraw przygotowania propozycji
retranspozycji do Kodeksu cywilnego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego
i Rady (UE) 2019/771 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów
sprzedaży towarów, zmieniającej rozporządzenie (UE) 2017/2394 oraz dyrektywę
2009/22/WE i uchylająca dyrektywę 1999/44/WE, tj. tzw. dyrektywy o sprzedaży
-- 3 of 11 --
4
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
konsumenckiej. Zgodnie z orientacyjnym planem pracy Komisji, projekt w powyższym
zakresie zostanie przedstawiony przez wspomniany powyżej Zespół problemowy
w perspektywie 6 miesięcy.
Ponadto w Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego trwają prace nad projektem
implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2853 z dnia
23 października 2024 r. w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe i uchylenia
dyrektywy Rady 85/374/EWG, które koordynuje Pan prof. dr hab. Piotr Machnikowski.
Zgodnie z przybliżonym planem działania, projekt ten również zostanie przedstawiony
w perspektywie 6 miesięcy. Aktualnie zaś analizowane są następujące zagadnienia:
1. kwestia przyczynienia się poszkodowanego w zakresie implementacji art. 13 ust. 2
dyrektywy, ocena zasadności zmiany art. 362 k.c. w celu uzgodnienia regulacji
przyczynienia się poszkodowanego ze standardem innych europejskich porządków
prawnych,
2. problematyka roszczeń regresowych – poza sytuacją określoną w treści art.
14 dyrektywy, może bowiem zachodzić także przypadek regresu między podmiotami
odpowiedzialnymi na podstawie art. 14 dyrektywy a podmiotami odpowiadającymi za tę
samą szkodę na innych podstawach deliktowych; rozważa się nadto wprowadzenie
przepisu ukierunkowującego regres albo szerzej, nowelizację art. 441 § 3 k.c.,
3. zarzut ryzyka rozwoju (art. 11 ust. 1 lit. e) w związku z art. 18 dyrektywy w świetle
stanowisk przekazanych przez właściwe ministerstwa.
Projekty aktów prawnych Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego przy Ministrze
Sprawiedliwości i jej opinie publikowane są na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości2.
W celu zapewnienia jak największej transparentności, na ww. stronie internetowej
publikowane są także informacje o zespołach problemowych i o tym co było przedmiotem
poszczególnych posiedzeń plenarnych.
2 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/komisja-kodyfikacyjna-prawa-cywilnego2
-- 4 of 11 --
5
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Dodatkowo w zakresie ewentualnych zmian dotyczących praw konsumentów wskazać
należy, że na podstawie zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 stycznia 2024 r.
w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości do spraw Ochrony Praw
Konsumenta3, został powołany Pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości do spraw Ochrony
Praw Konsumenta. Do zadań Pełnomocnika Ministra Sprawiedliwości do spraw Ochrony
Praw Konsumenta należy zaś m.in. analizowanie i proponowanie rozwiązań legislacyjnych
i pozalegislacyjnych dotyczących ochrony praw konsumenta.
Ponadto w zakresie objętym przedmiotem przedstawionej Interpelacji, dotyczącym
ochrony praw konsumenta, danych osobowych czy handlu elektronicznego, należy
zauważyć, że przedstawiona w Interpelacji problematyka zasadniczo leży również
w zakresie działania Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (odpowiedzialnego
za kształtowanie oraz realizację polityki ochrony konkurencji i konsumentów), Urzędu
Ochrony Danych Osobowych (odpowiedzialnego za nadzór nad przestrzeganiem
przepisów o ochronie danych osobowych) czy Ministerstwa Rozwoju i Technologii
(odpowiedzialnego za kształtowanie warunków podejmowania i wykonywania
działalności gospodarczej), pozostającego pod kierownictwem Ministra Finansów
i Gospodarki.
Ad 3-5
W odniesieniu do uwagi Pana Posła, że obecne przepisy prawnokarne
„są niewystarczające w kontekście wyzwań związanych z rozwojem technologii
i globalizacją” uprzejmie wskazuję, że, jak się wydaje, obowiązuje przepisy prawa karnego
materialnego już obecnie właściwie penalizują wymienione w interpelacji przestępstwa
w postaci kradzieży tożsamości, oszustwa internetowego czy nieuprawnionego
pozyskiwania danych osobowych.
W tym zakresie przywołać należy przede wszystkim:
3Dz. U. MS. z 2024 r. poz. 4 ze zm.
-- 5 of 11 --
6
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
- przestępstwo kradzieży tożsamości z art. 190a § 2 k.k. (w każdy sposób, także
elektronicznie), zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 8,
- przestępstwo oszustwa z art. 286 § 1 k.k. (które penalizuje każdy rodzaj oszustwa) i jest
zagrożone surową karą do 8 lat pozbawienia wolności,
- przestępstwo oszustwa komputerowego z art. 287 § 1 k.k. (polegające przede wszystkim
na wpływaniu bez upoważnienia na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie
lub przekazywanie danych informatycznych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej),
zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 5,
- przestępstwo bezprawnego uzyskania informacji lub dostępu do całości lub części
systemu informatycznego (art. 267 § 1 i 2 k.k.), zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia
wolności albo pozbawienia wolności do lat 2,
- przestępstwo nielegalnego przetwarzania danych osobowych z art. 107 ust. 1 i 2 ustawy
o ochronie danych osobowych, które, w zależności od rodzaju nielegalnie przetwarzanych
danych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat
2, albo grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.
W zależności od ustalonego w sprawie stanu faktycznego i wyczerpania przez sprawcę
jednym czynem znamion więcej niż jednego przepisu karnego, ww. przestępstwa mogą
pozostawać w zbiegu z innymi – np. przestępstwem utrudniania zapoznania się
z informacją (art. 268 k.k.), przestępstwem niszczenia danych informatycznych (art. 268a
k.k.), przestępstwem uszkadzania danych informatycznych (art. 269 k.k.), przestępstwem
zakłócania systemu komputerowego (art. 269a) i innymi przestępstwami, np. przeciwko
wolności, wolności seksualnej i mieniu.
W związku z powyższym w Ministerstwie Sprawiedliwości nie ma teraz planów,
dotyczących zmian w Kodeksie karnym, o których mowa w interpelacji.
Jednocześnie warto podkreślić, że Rada Ministrów skierowała do Sejmu przygotowany
przez Ministra Cyfryzacji projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą
-- 6 of 11 --
7
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
elektroniczną oraz niektórych innych ustaw (druk 1757)4. Projekt obejmuje m.in. nowe
rozwiązania, mające zminimalizować nielegalne treści w Internecie. Projekt przewiduje
mianowicie uprawnienie dla m.in. prokuratora, Policji, KAS-u, Straży Granicznej,
w zakresie określonych przestępstw (w tym m.in. art. 189a, 119 § 1, 148a § 1, 190 § 1,
190a § 2, 200 § 3 i 5, 256 § 1 i 2, 286 § 1, 287 § 1 k.k.) do złożenia wniosku o wydanie
nakazu podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom polegającego
na uniemożliwieniu dostępu do nielegalnych treści występujących w usłudze świadczonej
przez dostawcę usług pośrednich, których rozpowszechnianie może wyczerpywać
znamiona czynu zabronionego, a także pochwalających lub nawołujących do popełnienia
czynu zabronionego. Kryteria, które zostały w projekcie przyjęte przy enumeratywnym
odesłaniu do konkretnych czynów zabronionych, są trzy:
- zakwalifikowanie danego przestępstwa jako przestępstwa internetowego rozumianego
jako przestępstwo związane z Internetem według sposobu działania (modus operandi)
sprawcy,
- przestępstwo internetowe jest związane z rozpowszechnianiem treści,
- uniemożliwienie dostępu do treści nie powoduje negatywnych skutków dla dyskursu
obywatelskiego i procesów wyborczych.
Skutkiem przeprowadzonego postępowania może być wg projektu wydanie przez organ
właściwy do rozpatrzenia wniosku decyzji zawierającej nakaz uniemożliwienia dostępu do
nielegalnych treści.
W kontekście pytania o walkę z cyberatakami, wyjaśniam, że w tym zakresie w pierwszej
kolejności chronią mechanizmy wypracowane przez Ministerstwo Cyfryzacji5oraz
działające w strukturach Policji Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości (zob. art.
5d ustawy o Policji).
4 https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1757
5 https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/polska-inwestuje-rekordowe-srodki-w-ochrone-przed-
cyberatakami
-- 7 of 11 --
8
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
W opinii Ministerstwa Sprawiedliwości aktualnie obowiązujący katalog kar za wymienione
przestępstwa jest wystarczająco represyjny. Za popełnienie najpoważniejszych
przestępstw „internetowych” ustawodawca przewidział bowiem kary do 5 i 8 lat
pozbawienia wolności. Co oczywiste, wobec osób skazanych za takie przestępstwa,
w zależności od okoliczności sprawy, mogą być także orzeczone kary grzywny, przepadki
narzędzi i przedmiotów służących do popełnienia przestępstw, a także obowiązki
naprawienia wyrządzonych szkód.
Z kolei zarówno phishing jak i cyberstalking są w Polsce penalizowane i karane
odpowiednio jako przestępstwo z art. 287 § 1 k.k. i art. 190a § 1 k.k.
W zakresie technologii deepfake wskazuję zaś, że już na gruncie obecnie obowiązujących
przepisów sprawca wykorzystujący tę technologię, w zależności od celu jej zastosowania,
może ponosić odpowiedzialność m.in. z ustawy o prawie autorskim i prawach
pokrewnych, która to ustawa wymaga zgody na rozpowszechnianie wizerunku. Ponadto
Kodeks cywilny reguluje ochronę dóbr osobistych, w tym wizerunku i głosu. Sprawca może
też odpowiadać karnie, m.in. z art. 107 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych
za nielegalne przetwarzanie danych, z art. 190a § 2 k.k. (kradzież tożsamości), z art. 191
k.k. (zmuszanie do określonego zachowania), z art. 191a k.k. (rozpowszechnienie
wizerunku nagiej osoby bez zgody), z art. 202 k.k. (publiczna prezentacja lub produkcja,
rozpowszechnianie, przechowywanie i posiadanie treści pornograficznych, z art. 212 i 216
k.k. (zniesławienie lub zniewaga) lub z art. 286 k.k. (oszustwo).
Ministerstwo Sprawiedliwości – Departament Prawa Karnego stale monitoruje otoczenie
legislacyjne w tym zakresie oraz informacje przekazywane m.in. przez Prokuraturę
Krajową.
Ad 6
W Ministerstwie Sprawiedliwości - Departamencie Spraw Rodzinnych i Nieletnich
Ministerstwa Sprawiedliwości nie są prowadzone prace legislacyjne nad zmianą
-- 8 of 11 --
9
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
przepisów dotyczących zasad podziału majątku wspólnego po rozwodzie. W sprawach
nieunormowanych w art. 43 i 45 k.r.o od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku,
który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio
przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku (art. 46 k.r.o).
Natomiast w resorcie zostały podjęte prace legislacyjne nad zdefiniowaniem pieczy
współdzielonej (określanej również jako piecza naprzemienna lub równoważna)
i wprowadzeniem jej do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Celem naszych działań jest unowocześnienie regulacji rodzinno-prawnych i ich
dostosowanie do zmieniającej się rzeczywistości społecznej w Polsce, a także eliminacja
panującej obecnie dużej niepewności prawnej związanej z brakiem wyraźnej regulacji
pieczy współdzielonej w przepisach prawa materialnego. W naszej ocenie wprowadzenie
projektowanych rozwiązań doprowadzić powinno do szybszego stabilizowania sytuacji
dzieci rozstających się rodziców, a określenie jasnych przesłanek ustawowych pieczy
współdzielonej ma zapewnić równy podział obowiązków rodzicielskich i zapobiec
separacji dziecka z rodzicem. Skutkiem proponowanej regulacji ma być także obniżenie
poziomu konfliktu między rodzicami, który stanowi zagrożenie dla dobra wspólnych
małoletnich dzieci stron oraz utrudnia wypracowanie porozumienia wychowawczego.
Wprowadzenie regulacji pieczy współdzielonej – zgodnie z projektowanymi
rozwiązaniami – nie oznacza automatycznego domniemania tego modelu sprawowania
pieczy nad dzieckiem w sytuacji rozwodu lub rozstania rodziców.
Piecza współdzielona, w naszej ocenie, powinna być jedną z możliwości ukształtowania
stosunków rodziców wobec dziecka. Wybór między tymi możliwościami powinien należeć
do obojga rodziców, a w razie braku porozumienia między nimi – do niezawisłego sądu.
Jednakże według przygotowanego projektu Sąd orzekając o pieczy na czas trwania
postępowania w trybie zabezpieczenia w stosunku do rodziców, którym przysługuje pełna
-- 9 of 11 --
10
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
władza rodzicielska, a żyjących w rozłączeniu, miałby orzekać pieczę współdzieloną, chyba
że będzie to sprzeczne z dobrem dziecka lub jeden z rodziców nie wyrazi zgody
na powierzenie mu tej pieczy. Przygotowywany projekt uwzględnia stanowisko Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego w sprawie wprowadzenia przepisów prawnych
regulujących pieczę współdzieloną6.
Aktualnie projekt ustawy jest na etapie prac wewnątrzresortowych, więc nie jest możliwe
wskazanie, kiedy projekt zostanie skierowany do prac parlamentarnych. Oczywiście,
z uwagi na to, że prace nad projektem nie zostały zakończone, treść ostatecznie
uchwalonych przepisów może różnić się od przedstawionych powyżej.
Wprowadzenie pojęcia i definicji pieczy współdzielonej do Kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego skutkować będzie koniecznością wprowadzenia zmian w innych ustawach,
w których użyto pojęcia pieczy naprzemiennej lub zdefiniowano tę formę sprawowania
pieczy nad dzieckiem w sposób opisowy, co również jest zawarte w projekcie
opracowanym w Ministerstwie Sprawiedliwości.
W odniesieniu do pytania o procedury sądowe dotyczące sporów wychowawczych między
rodzicami, prowadzone są analizy i badania prawnoporównawcze nad możliwością
wprowadzenia unormowań nakładających na strony obowiązek podjęcia przed
wniesieniem sprawy sądowej rzeczywistej próby polubownego uzgodnienia kwestii
związanych ze sprawowaniem opieki nad dziećmi (sposobu wykonywania władzy
rodzicielskiej, ustalenia miejsca pobytu, ustalenia kontaktów, rozstrzygnięcia o istotnych
sprawach dziecka) przed wniesieniem sprawy sądowej.
Ad 7
Przy Ministrze Sprawiedliwości funkcjonują następujące komisje kodyfikacyjne:
6 https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/stanowiska-komisji-kodyfikacyjnej-prawa-rodzinnego
-- 10 of 11 --
11
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
1. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego - działająca w oparciu o rozporządzenie Rady
Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania
Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 3);
2. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego - działająca w oparciu o rozporządzenie Rady
Ministrów z dnia 22 kwietnia 2002 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania
Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1447);
3. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego - działająca w oparciu o rozporządzenie Rady
Ministrów z dnia 5 marca 2024 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania
Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego (Dz. U. z poz. 349);
4. Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury - działająca w oparciu
o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 marca 2024 roku w sprawie utworzenia,
organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury (Dz.
U. poz. 350).
Ad 8
W związku z pytaniem o możliwość przyspieszenia procesu legislacyjnego wyjaśniam,
że zakres właściwości Ministra Sprawiedliwości, nie obejmuje co do zasady regulacji
dotyczących prowadzenia procesu legislacyjnego na etapie rządowym. Natomiast
w Ministerstwie Sprawiedliwości podejmowanych jest szereg działań mających na celu
usprawnienie tego procesu na etapie ministerialnym. Przykładem takich działań jest
reorganizacja Ministerstwa w wyniku, której został utworzony Departament Legislacyjny
jako komórka, która odpowiada za kompleksowe prowadzenie i koordynację prac
legislacyjnych w całym Ministerstwie. Zaznaczyć bowiem należy, że działalność ta była
wcześniej rozproszona pomiędzy kilka komórek wewnętrznych i przez to znacznie
trudniejsza do koordynacji.
Łączę wyrazy szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
Sekretarz Stanu Arkadiusz Myrcha
/podpisano elektronicznie/
-- 11 of 11 --