Interpelacja nr 9323
Interpelacja w sprawie dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym oraz potrzeby zmian w systemie wsparcia
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (63%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym oraz potrzeby zmian w systemie wsparcia
Interpelacja nr 9323
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym oraz potrzeby zmian w systemie wsparcia
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 16-04-2025
Szanowna Pani Minister,
w związku z opublikowanym 9 maja 2024 r. sprawozdaniem podkomisji dotyczącym realizacji Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, pragnę zwrócić uwagę na alarmujące zjawisko wykluczenia i dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym w Polsce.
W szczególności problem ten dotyczy nowelizacji ustawy o rencie socjalnej, w której wbrew wcześniejszym zapowiedziom pierwotny projekt zakładający podniesienie świadczenia do poziomu najniższego wynagrodzenia został zmieniony w sposób krzywdzący dla wielu osób niepełnosprawnych od urodzenia. Pominięcie tej grupy w podwyżce renty socjalnej jest sprzeczne z obietnicami składanymi przez premiera RP oraz stanowi zagrożenie dla egzystencji osób niepełnosprawnych, które nie są w stanie pokryć kosztów rehabilitacji, zakupu sprzętu ortopedycznego czy podstawowych wydatków związanych z codziennym życiem.
Dodatkowym problemem jest niewystarczające dofinansowanie do wynagrodzenia osób niepełnosprawnych przez PFRON. Aktualna kwota wsparcia (1350 zł, a od czerwca 1550 zł) nie pokrywa nawet połowy minimalnego wynagrodzenia, co oznacza, że ciężar zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami spoczywa głównie na pracodawcach. To powstrzymuje ich przed zatrudnianiem osób niepełnosprawnych, co w efekcie prowadzi do niskiego poziomu aktywizacji zawodowej tej grupy.
Ponadto, istniejące programy rządowe, takie jak „Samodzielność – Aktywność – Mobilność”, dyskryminują osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością ruchową, które choć nie poruszają się na wózku, również potrzebują dostosowanego transportu do codziennego funkcjonowania. W przeszłości możliwe było uzyskanie wsparcia na zakup samochodu przez osoby aktywne zawodowo – dziś ta możliwość została ograniczona bez merytorycznego uzasadnienia.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy ministerstwo planuje ponowne rozpatrzenie kwestii podniesienia renty socjalnej również dla osób z umiarkowaną niepełnosprawnością ruchową?
2. Czy zostaną podjęte działania w celu zwiększenia dofinansowania PFRON do zatrudnienia osób niepełnosprawnych, tak aby pokrywało ono realne koszty pracy?
3. Czy ministerstwo rozważy zmianę kryteriów programów wsparcia, takich jak „Samodzielność – Aktywność – Mobilność”, aby obejmowały one również osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością ruchową, które potrzebują samochodu do codziennego funkcjonowania?
4. Czy ministerstwo podejmie działania w celu dostosowania systemu rehabilitacji refundowanej przez NFZ do realnych potrzeb osób niepełnosprawnych, aby wyeliminować konieczność korzystania z kosztownych prywatnych zabiegów?
5. Czy rząd RP planuje przeprowadzenie całościowego przeglądu polityki zatrudnienia i wsparcia osób niepełnosprawnych, aby dostosować ją do standardów obowiązujących w krajach Europy Zachodniej?
Brak systemowych rozwiązań i nierówne traktowanie osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia ich niepełnosprawności jest niezgodne z Konwencją ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami oraz europejskimi standardami wsparcia. Apeluję o podjęcie pilnych działań legislacyjnych i organizacyjnych w celu poprawy sytuacji tej grupy obywateli.
Interpelacja nr 9323
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym oraz potrzeby zmian w systemie wsparcia
Zgłaszający: Marek Matuszewski
Data wpływu: 16-04-2025
Szanowna Pani Minister,
w związku z opublikowanym 9 maja 2024 r. sprawozdaniem podkomisji dotyczącym realizacji Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, pragnę zwrócić uwagę na alarmujące zjawisko wykluczenia i dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym w Polsce.
W szczególności problem ten dotyczy nowelizacji ustawy o rencie socjalnej, w której wbrew wcześniejszym zapowiedziom pierwotny projekt zakładający podniesienie świadczenia do poziomu najniższego wynagrodzenia został zmieniony w sposób krzywdzący dla wielu osób niepełnosprawnych od urodzenia. Pominięcie tej grupy w podwyżce renty socjalnej jest sprzeczne z obietnicami składanymi przez premiera RP oraz stanowi zagrożenie dla egzystencji osób niepełnosprawnych, które nie są w stanie pokryć kosztów rehabilitacji, zakupu sprzętu ortopedycznego czy podstawowych wydatków związanych z codziennym życiem.
Dodatkowym problemem jest niewystarczające dofinansowanie do wynagrodzenia osób niepełnosprawnych przez PFRON. Aktualna kwota wsparcia (1350 zł, a od czerwca 1550 zł) nie pokrywa nawet połowy minimalnego wynagrodzenia, co oznacza, że ciężar zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami spoczywa głównie na pracodawcach. To powstrzymuje ich przed zatrudnianiem osób niepełnosprawnych, co w efekcie prowadzi do niskiego poziomu aktywizacji zawodowej tej grupy.
Ponadto, istniejące programy rządowe, takie jak „Samodzielność – Aktywność – Mobilność”, dyskryminują osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością ruchową, które choć nie poruszają się na wózku, również potrzebują dostosowanego transportu do codziennego funkcjonowania. W przeszłości możliwe było uzyskanie wsparcia na zakup samochodu przez osoby aktywne zawodowo – dziś ta możliwość została ograniczona bez merytorycznego uzasadnienia.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy ministerstwo planuje ponowne rozpatrzenie kwestii podniesienia renty socjalnej również dla osób z umiarkowaną niepełnosprawnością ruchową?
2. Czy zostaną podjęte działania w celu zwiększenia dofinansowania PFRON do zatrudnienia osób niepełnosprawnych, tak aby pokrywało ono realne koszty pracy?
3. Czy ministerstwo rozważy zmianę kryteriów programów wsparcia, takich jak „Samodzielność – Aktywność – Mobilność”, aby obejmowały one również osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością ruchową, które potrzebują samochodu do codziennego funkcjonowania?
4. Czy ministerstwo podejmie działania w celu dostosowania systemu rehabilitacji refundowanej przez NFZ do realnych potrzeb osób niepełnosprawnych, aby wyeliminować konieczność korzystania z kosztownych prywatnych zabiegów?
5. Czy rząd RP planuje przeprowadzenie całościowego przeglądu polityki zatrudnienia i wsparcia osób niepełnosprawnych, aby dostosować ją do standardów obowiązujących w krajach Europy Zachodniej?
Brak systemowych rozwiązań i nierówne traktowanie osób niepełnosprawnych w zależności od stopnia ich niepełnosprawności jest niezgodne z Konwencją ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami oraz europejskimi standardami wsparcia. Apeluję o podjęcie pilnych działań legislacyjnych i organizacyjnych w celu poprawy sytuacji tej grupy obywateli.
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
44%
Konkretność
56%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 3 %
Precyzyjne daty
11
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.5 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (11)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „należy do właściwości” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„należy do właściwości”
(brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15527 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.207.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9323 Pana Posła Pana Marka Matuszewskiego, w sprawie
dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym oraz potrzeby
zmian w systemie wsparcia, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje liczne działania zmierzające do
poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Inicjatywy legislacyjne, prowadzone
na rzecz tej grupy społecznej, uwzględniają przede wszystkim fakt jej istotnego
zróżnicowania pod względem potrzeb tworzących ją jednostek, związanych z koniecznością
ponoszenia dodatkowych kosztów dotyczących np. leczenia czy rehabilitacji. W resorcie
dokłada się wszelkich starań, by oferowane wsparcie potrzebom tym odpowiadało.
Na wstępie należy podkreślić, że projekt ustawy z dnia 27 września 2024 r. o zmianie ustawy
o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw1, która wprowadziła dodatek dopełniający
przysługujący osobie uprawnionej do renty socjalnej, będącej całkowicie niezdolną do pracy
oraz do samodzielnej egzystencji, był projektem obywatelskim, za którego uchwaleniem
głosowało 411 posłów, 10 było przeciw, a 7 wstrzymało się od głosu.
Kierownictwo Ministerstwa ma świadomość występowania nierówności pomiędzy osobami
uprawnionymi do renty socjalnej, będącymi całkowicie niezdolnymi do pracy oraz do
samodzielnej egzystencji, a osobami uprawnionymi do renty z tytułu całkowitej niezdolności
do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. W związku z tym przygotowano założenia
projektu ustawy o dodatku dopełniającym dla osób pobierających rentę z tytułu niezdolności
do pracy, skierowano też wniosek o jego wpis do Wykazu prac legislacyjnych Rady
Ministrów. Zespół do Spraw Programowania Prac Rządu w KPRM uznał, że zagadnienie to
wymaga pogłębionej analizy i zobowiązał projektodawcę do dokonania - przy udziale innych
resortów - przeglądu już funkcjonujących instrumentów wsparcia kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami. W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają
w tym zakresie uzgodnienia z Ministerstwem Finansów. Dalsze decyzje dotyczące wsparcia
kolejnych grup osób z niepełnosprawnościami zapadną po zakończeniu przeglądu.
Jednocześnie należy wskazać, że przesłanki przyznania świadczenia w postaci renty
socjalnej regulują przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej2. Zgodnie
z nimi, renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej i całkowicie niezdolnej do pracy
z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:
przed ukończeniem 18. roku życia,
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, przed ukończeniem 25. roku życia,
w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury
naukowej.
1 Dz. U. poz. 1615.
2 Dz.U. z 2025 r. poz. 420.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania
jakiejkolwiek pracy. O niezdolności do pracy, jej stopniu i okresie - w celu ustalenia
uprawnień do świadczeń, których przyznanie zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy
i niezdolności do samodzielnej egzystencji – orzekają lekarze orzecznicy i komisje lekarskie
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tytułem
do otrzymywania renty socjalnej jest zatem posiadanie orzeczenia o całkowitej niezdolności
do pracy oraz – jednocześnie – powstanie naruszenia sprawności organizmu powodującego
niezdolność do pracy w okresach wskazanych w art. 4 ustawy o rencie socjalnej. Posiadanie
orzeczenia wydanego przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności
o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie rzutuje na prawo do renty
socjalnej.
Wskazane przesłanki nabycia prawa do renty socjalnej oznaczają, że jest to świadczenie
kierowane do osób, które z powodu wcześnie powstałej niezdolności do pracy nie miały
możliwości podjęcia pracy zawodowej i nabycia własnych uprawnień do renty z tytułu
niezdolności do pracy, a często nawet zdobycia jakichkolwiek kwalifikacji zawodowych.
Renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy
ustalonej i podwyższonej zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach. Od 1 marca
br. kwota renty socjalnej wynosi 1878,91 zł. Obecnie nie są prowadzone prace, których
przedmiotem byłoby zwiększenie kwoty renty socjalnej poza coroczną waloryzacją tego
świadczenia.
Warto zaznaczyć, że osoby posiadające orzeczenie o umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności mogą uzyskać wsparcie w postaci świadczenia wspierającego, o którym
mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym3. Świadczenie to
przysługuje osobie, która ukończyła 18 rok życia i posiada orzeczenie potwierdzające
niepełnosprawność oraz decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia w przedziale od 70 do
100 punktów. Wysokość świadczenia wynosi od 40% do 220% renty socjalnej, w zależności
od poziomu potrzeby wsparcia, czyli liczby punktów przyznanych w decyzji wydanej przez
wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami w codziennym funkcjonowaniu służą
też środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), który
pełni rolę narzędzia finansowania polskiego systemu rehabilitacji zawodowej i społecznej
osób niepełnosprawnych. Zakres pomocy określają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych4.
Na jej podstawie osobie niepełnosprawnej – w rozumieniu ww. ustawy - mogą być
finansowane w części lub całości takie zadania jak np. zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny,
przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (przyznawane osobom niepełnosprawnym na
podstawie odrębnych przepisów), likwidacja barier funkcjonalnych (architektonicznych,
w komunikowaniu się i technicznych) w związku z ich indywidualnymi potrzebami
wynikającymi z niepełnosprawności. W myśl art. 7 ust. 2 ww. ustawy rehabilitacja lecznicza
osób z niepełnosprawnościami odbywa się na podstawie odrębnych przepisów5 i należy do
właściwości Ministra Zdrowia.
Kierownictwo MRPiPS ma świadomości dysproporcji we wsparciu osób legitymujących się
orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w odniesieniu do osób, które są
całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Niemniej pomoc państwa
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1429.
4 Dz. U. z 2024 r., poz. 44 ze zm.
5 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 146).
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
winna być kierowana - w pierwszej kolejności - do osób najbardziej potrzebujących, a do nich
niewątpliwie należą osoby całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji.
Odnośnie zwiększenia dofinansowania do wynagrodzeń pracowników
z niepełnosprawnością ze środków PFRON należy zauważyć, że ustawą z dnia 5 grudnia
2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych6 została znowelizowana ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych7. Nowelizacją
zwiększone zostały kwoty dofinansowań do wynagrodzeń pracowników
niepełnosprawnych. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami miesięczne
dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych wynosi:
2760 zł w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia
niepełnosprawności (wcześniej 2400 zł);
1550 zł w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności (wcześniej 1350 zł);
575 zł w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia
niepełnosprawności (wcześniej 500 zł).
Powyższe kwoty w odniesieniu do osób niepełnosprawnych, którym orzeczono chorobę
psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję oraz
niewidomych są powiększane w wymiarze:
w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia
niepełnosprawności o 1380 zł (wcześniej 1200 zł);
w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności o 1035 zł (wcześniej 900 zł);
w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia
niepełnosprawności o 690 zł (wcześniej 600 zł).
Ww. zmiany weszły w życie 1 stycznia 2025 r., natomiast pracodawcy mogli wnioskować
o zwiększone nowelizacją kwoty począwszy od lipca 2024 r. Poza wsparciem w tej formie
pracodawca może ubiegać się o zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy pracownika
niepełnosprawnego, zwrot kosztów przystosowania stanowiska pracy, a także o refundację
kosztów zatrudnienia pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu
w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności
niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika
niepełnosprawnego na stanowisku pracy.
W związku z niedawną nowelizacją, na chwilę obecną nie są planowane zmiany wysokości
dofinansowań do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnością.
Celem pomocy udzielanej w formie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń –
określonym przez Komisję Europejską w rozporządzeniu Nr 651/2014 z dnia 17 czerwca
2014 r., uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym
w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu8 - nie jest pełna refundacja kosztów płacy, ale
zachęcenie pracodawców do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami poprzez częściowy
zwrot kosztów takiego zatrudnienia.
Obecnie realizowany jest projekt „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego
w Polsce” prowadzony w ramach działania 3.4 Nowe rozwiązania na rzecz osób
6 Dz.U. z 2024 r. poz. 1961.
7 Dz.U. z 2024 r. poz. 44 ze zm.
8 Dz. Urz. UE L 187 z 26.6.2014 r., str. 1.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z niepełnosprawnościami, Priorytet FERS.03 Dostępność i usługi dla osób
z niepełnosprawnościami w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS), współfinansowanego z Europejskiego Funduszu
Społecznego Plus. Partnerami w projekcie są Polska Federacja Zatrudnienia Wspomaganego
i Polska Unia Zatrudnienia Wspomaganego, mające siedziby w Warszawie. Usługa
zatrudnienia wspomaganego (UZW) jest metodą pracy z osobami z niepełnosprawnościami,
mającą wspierać je w wejściu na otwarty rynek pracy i utrzymaniu na nim zatrudnienia. Jest
to instrument nieobecny dotychczas w trwałym i ogólnodostępnym systemie instrumentów
kierowanych do osób z niepełnosprawnościami. Celem projektu jest przygotowanie
rozwiązań, które pozwolą wdrożyć model zatrudnienia wspomaganego jako trwałego
rozwiązania wspierającego aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami w Polsce.
Projekt ma charakter koncepcyjny. Realizację projektu testującego, który będzie wdrażał
wypracowane rozwiązania dotyczące usługi zatrudnienia wspomaganego zaplanowano na
2026 r.
W kwestii dotyczącej wsparcia udzielanego w ramach programu „Samodzielność–
Aktywność–Mobilność” Mobilność osób z niepełnosprawnością, na podstawie informacji
przekazanych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON),
wyjaśniam, że program ten odpowiada na istotne, specyficzne potrzeby osób, które nie mogą
poruszać się bez użycia wózka inwalidzkiego i dotychczas, podczas podróżowania, musiały
korzystać z pomocy innych. Celem programu jest zwiększenie ich niezależności oraz
wsparcie aktywności społecznej i zawodowej poprzez umożliwienie im samodzielnego
korzystania z samochodu osobowego w roli kierowcy lub pasażera, bez konieczności
przesiadania się z wózka inwalidzkiego. Z udzielanego w ramach programu dofinansowania
do zakupu dostosowanego pojazdu mogą skorzystać osoby z niepełnosprawnościami, które
spełniają określone w nim warunki, w tym legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu
niepełnosprawności oraz nie są w stanie, w żadnej sytuacji i na żadnym dystansie,
przemieszczać się bez użycia wózka inwalidzkiego oraz samodzielnie przesiąść się z wózka
na siedzenie samochodu. Oznacza to, że osoba z niepełnosprawnością wjeżdża na wózku
inwalidzkim do samochodu i kontynuuje jazdę bez przesiadania się, także na wózku
inwalidzkim.
Założenia programu przyjęte przez Radę Nadzorczą PFRON są od dwóch lat w pełni
realizowane. Dotychczas odbyło się 5 tur naboru wniosków. Pierwotnie zaplanowany na dwa
lata, obecnie program jest realizowany bezterminowo. Termin jego zakończenia określi Rada
Nadzorcza PFRON. Nie jest wykluczone, że po szczegółowej analizie jego efektów
i zgłoszonych przez zainteresowane środowiska postulatów zostanie on zmodyfikowany.
Ewentualne zmiany obejmujące poszerzenie grona adresatów programu mogą być
rozważone nie wcześniej niż po zaspokojeniu potrzeb obecnej grupy beneficjentów.
W ramach naboru (marzec 2025 r.) wpłynęło ponad 5 tys. wniosków o dofinansowanie.
Fundusz przeznaczył na ich realizację 210 000 000,00 zł, co pozwoli udzielić dofinansowania
ok. 1 500 beneficjentom.
Program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” Mobilność osób z niepełnosprawnością
stanowi kolejny etap konsekwentnie realizowanego podejścia do likwidacji barier
transportowych napotykanych przez osoby z niepełnosprawnościami.
Beneficjenci programu mogą też zaspokoić swoje potrzeby w ramach innych programów
i zadań finansowanych przez PFRON, które także służą likwidacji barier transportowych lub
w poruszaniu się. W ich ramach nie przewiduje się zakupu samochodu, ale możliwe jest jego
dostosowanie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności. W charakterze przykładu
można tu przywołać program „Aktywny samorząd”, zapewniający dofinansowanie
wszystkich ogólnodostępnych urządzeń lub wyposażenia samochodu, stosownie do potrzeb
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wynikających z różnego nasilenia dysfunkcji. Obecnie na zakup i montaż oprzyrządowania do
samochodu można uzyskać do 73 500 zł, co sprawia, że wsparcie w ramach programu
„Aktywny samorząd” można oceniać jako równie korzystne i atrakcyjne, jak te świadczone
na gruncie programu „Samodzielność–Aktywność–Mobilność!”. Dofinansowanie
przyznawane w ramach programu „Aktywny samorząd” jest obecnie wysokie i powinno
efektywnie niwelować większość barier napotykanych przez kierowców i pasażerów
z niepełnosprawnościami. Jego kwota umożliwia wyposażenie samochodu w wysoko
zaawansowane technologie wspomagające i umożliwia zastosowanie kompletnej gamy
ułatwień lub funkcjonalności niezbędnych do korzystania z posiadanego samochodu.
Dofinansowaniem mogą być objęte urządzenie lub rozwiązanie, jeśli tylko wyeliminuje ono
albo ograniczy indywidualną barierę w użytkowaniu samochodu. Na realizację programu
„Aktywny samorząd” w bieżącym roku przeznaczono środki w wysokości blisko 300 000 000
zł.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.207.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9323 Pana Posła Pana Marka Matuszewskiego, w sprawie
dyskryminacji osób niepełnosprawnych ruchowo w stopniu umiarkowanym oraz potrzeby
zmian w systemie wsparcia, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje liczne działania zmierzające do
poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami. Inicjatywy legislacyjne, prowadzone
na rzecz tej grupy społecznej, uwzględniają przede wszystkim fakt jej istotnego
zróżnicowania pod względem potrzeb tworzących ją jednostek, związanych z koniecznością
ponoszenia dodatkowych kosztów dotyczących np. leczenia czy rehabilitacji. W resorcie
dokłada się wszelkich starań, by oferowane wsparcie potrzebom tym odpowiadało.
Na wstępie należy podkreślić, że projekt ustawy z dnia 27 września 2024 r. o zmianie ustawy
o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw1, która wprowadziła dodatek dopełniający
przysługujący osobie uprawnionej do renty socjalnej, będącej całkowicie niezdolną do pracy
oraz do samodzielnej egzystencji, był projektem obywatelskim, za którego uchwaleniem
głosowało 411 posłów, 10 było przeciw, a 7 wstrzymało się od głosu.
Kierownictwo Ministerstwa ma świadomość występowania nierówności pomiędzy osobami
uprawnionymi do renty socjalnej, będącymi całkowicie niezdolnymi do pracy oraz do
samodzielnej egzystencji, a osobami uprawnionymi do renty z tytułu całkowitej niezdolności
do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. W związku z tym przygotowano założenia
projektu ustawy o dodatku dopełniającym dla osób pobierających rentę z tytułu niezdolności
do pracy, skierowano też wniosek o jego wpis do Wykazu prac legislacyjnych Rady
Ministrów. Zespół do Spraw Programowania Prac Rządu w KPRM uznał, że zagadnienie to
wymaga pogłębionej analizy i zobowiązał projektodawcę do dokonania - przy udziale innych
resortów - przeglądu już funkcjonujących instrumentów wsparcia kierowanych do osób
z niepełnosprawnościami. W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają
w tym zakresie uzgodnienia z Ministerstwem Finansów. Dalsze decyzje dotyczące wsparcia
kolejnych grup osób z niepełnosprawnościami zapadną po zakończeniu przeglądu.
Jednocześnie należy wskazać, że przesłanki przyznania świadczenia w postaci renty
socjalnej regulują przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej2. Zgodnie
z nimi, renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej i całkowicie niezdolnej do pracy
z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:
przed ukończeniem 18. roku życia,
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, przed ukończeniem 25. roku życia,
w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury
naukowej.
1 Dz. U. poz. 1615.
2 Dz.U. z 2025 r. poz. 420.
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania
jakiejkolwiek pracy. O niezdolności do pracy, jej stopniu i okresie - w celu ustalenia
uprawnień do świadczeń, których przyznanie zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy
i niezdolności do samodzielnej egzystencji – orzekają lekarze orzecznicy i komisje lekarskie
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tytułem
do otrzymywania renty socjalnej jest zatem posiadanie orzeczenia o całkowitej niezdolności
do pracy oraz – jednocześnie – powstanie naruszenia sprawności organizmu powodującego
niezdolność do pracy w okresach wskazanych w art. 4 ustawy o rencie socjalnej. Posiadanie
orzeczenia wydanego przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności
o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie rzutuje na prawo do renty
socjalnej.
Wskazane przesłanki nabycia prawa do renty socjalnej oznaczają, że jest to świadczenie
kierowane do osób, które z powodu wcześnie powstałej niezdolności do pracy nie miały
możliwości podjęcia pracy zawodowej i nabycia własnych uprawnień do renty z tytułu
niezdolności do pracy, a często nawet zdobycia jakichkolwiek kwalifikacji zawodowych.
Renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy
ustalonej i podwyższonej zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach. Od 1 marca
br. kwota renty socjalnej wynosi 1878,91 zł. Obecnie nie są prowadzone prace, których
przedmiotem byłoby zwiększenie kwoty renty socjalnej poza coroczną waloryzacją tego
świadczenia.
Warto zaznaczyć, że osoby posiadające orzeczenie o umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności mogą uzyskać wsparcie w postaci świadczenia wspierającego, o którym
mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym3. Świadczenie to
przysługuje osobie, która ukończyła 18 rok życia i posiada orzeczenie potwierdzające
niepełnosprawność oraz decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia w przedziale od 70 do
100 punktów. Wysokość świadczenia wynosi od 40% do 220% renty socjalnej, w zależności
od poziomu potrzeby wsparcia, czyli liczby punktów przyznanych w decyzji wydanej przez
wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności.
Wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami w codziennym funkcjonowaniu służą
też środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), który
pełni rolę narzędzia finansowania polskiego systemu rehabilitacji zawodowej i społecznej
osób niepełnosprawnych. Zakres pomocy określają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia
1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych4.
Na jej podstawie osobie niepełnosprawnej – w rozumieniu ww. ustawy - mogą być
finansowane w części lub całości takie zadania jak np. zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny,
przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (przyznawane osobom niepełnosprawnym na
podstawie odrębnych przepisów), likwidacja barier funkcjonalnych (architektonicznych,
w komunikowaniu się i technicznych) w związku z ich indywidualnymi potrzebami
wynikającymi z niepełnosprawności. W myśl art. 7 ust. 2 ww. ustawy rehabilitacja lecznicza
osób z niepełnosprawnościami odbywa się na podstawie odrębnych przepisów5 i należy do
właściwości Ministra Zdrowia.
Kierownictwo MRPiPS ma świadomości dysproporcji we wsparciu osób legitymujących się
orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w odniesieniu do osób, które są
całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Niemniej pomoc państwa
3 Dz. U. z 2023 r. poz. 1429.
4 Dz. U. z 2024 r., poz. 44 ze zm.
5 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 146).
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
winna być kierowana - w pierwszej kolejności - do osób najbardziej potrzebujących, a do nich
niewątpliwie należą osoby całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji.
Odnośnie zwiększenia dofinansowania do wynagrodzeń pracowników
z niepełnosprawnością ze środków PFRON należy zauważyć, że ustawą z dnia 5 grudnia
2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych6 została znowelizowana ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych7. Nowelizacją
zwiększone zostały kwoty dofinansowań do wynagrodzeń pracowników
niepełnosprawnych. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami miesięczne
dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych wynosi:
2760 zł w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia
niepełnosprawności (wcześniej 2400 zł);
1550 zł w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności (wcześniej 1350 zł);
575 zł w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia
niepełnosprawności (wcześniej 500 zł).
Powyższe kwoty w odniesieniu do osób niepełnosprawnych, którym orzeczono chorobę
psychiczną, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe lub epilepsję oraz
niewidomych są powiększane w wymiarze:
w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia
niepełnosprawności o 1380 zł (wcześniej 1200 zł);
w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności o 1035 zł (wcześniej 900 zł);
w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia
niepełnosprawności o 690 zł (wcześniej 600 zł).
Ww. zmiany weszły w życie 1 stycznia 2025 r., natomiast pracodawcy mogli wnioskować
o zwiększone nowelizacją kwoty począwszy od lipca 2024 r. Poza wsparciem w tej formie
pracodawca może ubiegać się o zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy pracownika
niepełnosprawnego, zwrot kosztów przystosowania stanowiska pracy, a także o refundację
kosztów zatrudnienia pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu
w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności
niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika
niepełnosprawnego na stanowisku pracy.
W związku z niedawną nowelizacją, na chwilę obecną nie są planowane zmiany wysokości
dofinansowań do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnością.
Celem pomocy udzielanej w formie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń –
określonym przez Komisję Europejską w rozporządzeniu Nr 651/2014 z dnia 17 czerwca
2014 r., uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym
w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu8 - nie jest pełna refundacja kosztów płacy, ale
zachęcenie pracodawców do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami poprzez częściowy
zwrot kosztów takiego zatrudnienia.
Obecnie realizowany jest projekt „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego
w Polsce” prowadzony w ramach działania 3.4 Nowe rozwiązania na rzecz osób
6 Dz.U. z 2024 r. poz. 1961.
7 Dz.U. z 2024 r. poz. 44 ze zm.
8 Dz. Urz. UE L 187 z 26.6.2014 r., str. 1.
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
z niepełnosprawnościami, Priorytet FERS.03 Dostępność i usługi dla osób
z niepełnosprawnościami w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju
Społecznego 2021-2027 (FERS), współfinansowanego z Europejskiego Funduszu
Społecznego Plus. Partnerami w projekcie są Polska Federacja Zatrudnienia Wspomaganego
i Polska Unia Zatrudnienia Wspomaganego, mające siedziby w Warszawie. Usługa
zatrudnienia wspomaganego (UZW) jest metodą pracy z osobami z niepełnosprawnościami,
mającą wspierać je w wejściu na otwarty rynek pracy i utrzymaniu na nim zatrudnienia. Jest
to instrument nieobecny dotychczas w trwałym i ogólnodostępnym systemie instrumentów
kierowanych do osób z niepełnosprawnościami. Celem projektu jest przygotowanie
rozwiązań, które pozwolą wdrożyć model zatrudnienia wspomaganego jako trwałego
rozwiązania wspierającego aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami w Polsce.
Projekt ma charakter koncepcyjny. Realizację projektu testującego, który będzie wdrażał
wypracowane rozwiązania dotyczące usługi zatrudnienia wspomaganego zaplanowano na
2026 r.
W kwestii dotyczącej wsparcia udzielanego w ramach programu „Samodzielność–
Aktywność–Mobilność” Mobilność osób z niepełnosprawnością, na podstawie informacji
przekazanych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON),
wyjaśniam, że program ten odpowiada na istotne, specyficzne potrzeby osób, które nie mogą
poruszać się bez użycia wózka inwalidzkiego i dotychczas, podczas podróżowania, musiały
korzystać z pomocy innych. Celem programu jest zwiększenie ich niezależności oraz
wsparcie aktywności społecznej i zawodowej poprzez umożliwienie im samodzielnego
korzystania z samochodu osobowego w roli kierowcy lub pasażera, bez konieczności
przesiadania się z wózka inwalidzkiego. Z udzielanego w ramach programu dofinansowania
do zakupu dostosowanego pojazdu mogą skorzystać osoby z niepełnosprawnościami, które
spełniają określone w nim warunki, w tym legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu
niepełnosprawności oraz nie są w stanie, w żadnej sytuacji i na żadnym dystansie,
przemieszczać się bez użycia wózka inwalidzkiego oraz samodzielnie przesiąść się z wózka
na siedzenie samochodu. Oznacza to, że osoba z niepełnosprawnością wjeżdża na wózku
inwalidzkim do samochodu i kontynuuje jazdę bez przesiadania się, także na wózku
inwalidzkim.
Założenia programu przyjęte przez Radę Nadzorczą PFRON są od dwóch lat w pełni
realizowane. Dotychczas odbyło się 5 tur naboru wniosków. Pierwotnie zaplanowany na dwa
lata, obecnie program jest realizowany bezterminowo. Termin jego zakończenia określi Rada
Nadzorcza PFRON. Nie jest wykluczone, że po szczegółowej analizie jego efektów
i zgłoszonych przez zainteresowane środowiska postulatów zostanie on zmodyfikowany.
Ewentualne zmiany obejmujące poszerzenie grona adresatów programu mogą być
rozważone nie wcześniej niż po zaspokojeniu potrzeb obecnej grupy beneficjentów.
W ramach naboru (marzec 2025 r.) wpłynęło ponad 5 tys. wniosków o dofinansowanie.
Fundusz przeznaczył na ich realizację 210 000 000,00 zł, co pozwoli udzielić dofinansowania
ok. 1 500 beneficjentom.
Program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” Mobilność osób z niepełnosprawnością
stanowi kolejny etap konsekwentnie realizowanego podejścia do likwidacji barier
transportowych napotykanych przez osoby z niepełnosprawnościami.
Beneficjenci programu mogą też zaspokoić swoje potrzeby w ramach innych programów
i zadań finansowanych przez PFRON, które także służą likwidacji barier transportowych lub
w poruszaniu się. W ich ramach nie przewiduje się zakupu samochodu, ale możliwe jest jego
dostosowanie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności. W charakterze przykładu
można tu przywołać program „Aktywny samorząd”, zapewniający dofinansowanie
wszystkich ogólnodostępnych urządzeń lub wyposażenia samochodu, stosownie do potrzeb
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wynikających z różnego nasilenia dysfunkcji. Obecnie na zakup i montaż oprzyrządowania do
samochodu można uzyskać do 73 500 zł, co sprawia, że wsparcie w ramach programu
„Aktywny samorząd” można oceniać jako równie korzystne i atrakcyjne, jak te świadczone
na gruncie programu „Samodzielność–Aktywność–Mobilność!”. Dofinansowanie
przyznawane w ramach programu „Aktywny samorząd” jest obecnie wysokie i powinno
efektywnie niwelować większość barier napotykanych przez kierowców i pasażerów
z niepełnosprawnościami. Jego kwota umożliwia wyposażenie samochodu w wysoko
zaawansowane technologie wspomagające i umożliwia zastosowanie kompletnej gamy
ułatwień lub funkcjonalności niezbędnych do korzystania z posiadanego samochodu.
Dofinansowaniem mogą być objęte urządzenie lub rozwiązanie, jeśli tylko wyeliminuje ono
albo ograniczy indywidualną barierę w użytkowaniu samochodu. Na realizację programu
„Aktywny samorząd” w bieżącym roku przeznaczono środki w wysokości blisko 300 000 000
zł.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --