Interpelacja nr 9315
Interpelacja w sprawie podjęcia działań prowadzących do wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu przeciwdziałania epidemii otyłości
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (83%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie podjęcia działań prowadzących do wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu przeciwdziałania epidemii otyłości
Interpelacja nr 9315
do ministra zdrowia
w sprawie podjęcia działań prowadzących do wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu przeciwdziałania epidemii otyłości
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 15-04-2025
Na mocy art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją poselską w sprawie podjęcia działań prowadzących do wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu przeciwdziałania epidemii otyłości.
Problem ten nabiera coraz większego znaczenia. Nadwagę ma 60 proc. dorosłych Polaków, a NCD Risk Factor Collaboration szacuje, że w 2025 roku w Polsce na otyłość chorować będzie 25,9% kobiet i 30,3% mężczyzn w wieku 20 lat lub więcej. Konsekwencje dla zdrowia publicznego oraz gospodarki są alarmujące, co pokazała m.in. Najwyższa Izba Kontroli w ubiegłorocznym raporcie „Profilaktyka i leczenie otyłości u osób dorosłych”.
Według najnowszych danych spożycie cukru i soli w Polsce znacznie przekracza zalecane normy. Co najmniej dwukrotnie w przypadku soli: średnio 11–15 gramów dziennie, kiedy według WHO powinno wynosić 5 gramów na dzień. W przypadku cukru ponad trzykrotnie: ok. 23 łyżeczek dziennie, mimo że WHO zaleca maksymalnie 6.
Ten stan rzeczy skutkuje lawinowym wzrostem liczby osób z nadwagą i otyłością, co generuje dodatkowe koszty dla NFZ i fatalnie wpływa na gospodarkę. W 2023 roku wartość refundacji leczenia chorób wprost wynikających z otyłości wyniosła 6,6 mld zł. Znaczące i nie do końca policzalne są koszty związane z utratą zdolności do pracy, wypłatą świadczeń socjalnych i przedwczesnymi zgonami spowodowanymi otyłością. Według wspomnianego powyżej raportu NIK „Profilaktyka i leczenie otyłości u osób dorosłych” z lutego 2024 r. przez 10 lat liczba dni nieobecności w pracy z powodu otyłości wzrosła ponad siedmiokrotnie, z ok. 28 tys. do prawie 206 tys., a wydatki państwa na ten cel zwiększyły się 12-krotnie, z ok. 1,7 mln zł do niemal 21 mln zł. Według szacunków OECD przez najbliższe 30 lat z powodu chorób związanych z otyłością Polska straci ok. 108 mld zł, czyli ponad 4 proc. PKB.
Od 2014 r. producenci są zobowiązani do deklarowania zawartości soli na etykietach produktów, a od 2021 r. obowiązuje w Polsce podatek cukrowy. Jak widać, te działania nie wpłynęły jednak na zdrowsze wybory żywieniowe Polaków. Z tego względu racjonalne wydaje się wprowadzenie odgórnych norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu ich ograniczenia – w trosce o zdrowie Polaków, ale także dobrostan gospodarki.
Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jakie konkretne działania podjęło Ministerstwo Zdrowia w celu ograniczenia zawartości cukru i soli w produktach spożywczych dostępnych na polskim rynku?
2. Czy resort rozważa podjęcie prac legislacyjnych nad wprowadzeniem norm regulujących maksymalną zawartość cukru i soli w produktach spożywczych?
3. Jeśli tak, na jakim etapie są prace i jaki jest planowany harmonogram ich wdrażania?
4. Czy ministerstwo planuje współpracę z producentami żywności w celu promowania zdrowszych receptur produktów?
5. Ile w roku 2025 budżet NFZ przeznaczy na leczenie chorób związanych z otyłością, a ile przeznaczył w latach 2023 i 2024?
Z wyrazami szacunku
Interpelacja nr 9315
do ministra zdrowia
w sprawie podjęcia działań prowadzących do wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu przeciwdziałania epidemii otyłości
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 15-04-2025
Na mocy art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją poselską w sprawie podjęcia działań prowadzących do wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu przeciwdziałania epidemii otyłości.
Problem ten nabiera coraz większego znaczenia. Nadwagę ma 60 proc. dorosłych Polaków, a NCD Risk Factor Collaboration szacuje, że w 2025 roku w Polsce na otyłość chorować będzie 25,9% kobiet i 30,3% mężczyzn w wieku 20 lat lub więcej. Konsekwencje dla zdrowia publicznego oraz gospodarki są alarmujące, co pokazała m.in. Najwyższa Izba Kontroli w ubiegłorocznym raporcie „Profilaktyka i leczenie otyłości u osób dorosłych”.
Według najnowszych danych spożycie cukru i soli w Polsce znacznie przekracza zalecane normy. Co najmniej dwukrotnie w przypadku soli: średnio 11–15 gramów dziennie, kiedy według WHO powinno wynosić 5 gramów na dzień. W przypadku cukru ponad trzykrotnie: ok. 23 łyżeczek dziennie, mimo że WHO zaleca maksymalnie 6.
Ten stan rzeczy skutkuje lawinowym wzrostem liczby osób z nadwagą i otyłością, co generuje dodatkowe koszty dla NFZ i fatalnie wpływa na gospodarkę. W 2023 roku wartość refundacji leczenia chorób wprost wynikających z otyłości wyniosła 6,6 mld zł. Znaczące i nie do końca policzalne są koszty związane z utratą zdolności do pracy, wypłatą świadczeń socjalnych i przedwczesnymi zgonami spowodowanymi otyłością. Według wspomnianego powyżej raportu NIK „Profilaktyka i leczenie otyłości u osób dorosłych” z lutego 2024 r. przez 10 lat liczba dni nieobecności w pracy z powodu otyłości wzrosła ponad siedmiokrotnie, z ok. 28 tys. do prawie 206 tys., a wydatki państwa na ten cel zwiększyły się 12-krotnie, z ok. 1,7 mln zł do niemal 21 mln zł. Według szacunków OECD przez najbliższe 30 lat z powodu chorób związanych z otyłością Polska straci ok. 108 mld zł, czyli ponad 4 proc. PKB.
Od 2014 r. producenci są zobowiązani do deklarowania zawartości soli na etykietach produktów, a od 2021 r. obowiązuje w Polsce podatek cukrowy. Jak widać, te działania nie wpłynęły jednak na zdrowsze wybory żywieniowe Polaków. Z tego względu racjonalne wydaje się wprowadzenie odgórnych norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych w celu ich ograniczenia – w trosce o zdrowie Polaków, ale także dobrostan gospodarki.
Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jakie konkretne działania podjęło Ministerstwo Zdrowia w celu ograniczenia zawartości cukru i soli w produktach spożywczych dostępnych na polskim rynku?
2. Czy resort rozważa podjęcie prac legislacyjnych nad wprowadzeniem norm regulujących maksymalną zawartość cukru i soli w produktach spożywczych?
3. Jeśli tak, na jakim etapie są prace i jaki jest planowany harmonogram ich wdrażania?
4. Czy ministerstwo planuje współpracę z producentami żywności w celu promowania zdrowszych receptur produktów?
5. Ile w roku 2025 budżet NFZ przeznaczy na leczenie chorób związanych z otyłością, a ile przeznaczył w latach 2023 i 2024?
Z wyrazami szacunku
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jerzy Szafranowicz
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
11%
Konkretność
89%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.4 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9144 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.9.2025.KM
Warszawa, 20 maja 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9315 w sprawie podjęcia działań prowadzących do
wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych
w celu przeciwdziałania epidemii otyłości, złożoną przez Panią Poseł Urszulę Pasławską,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Badania dowodzą, że istnieje związek pomiędzy spożywaną żywnością, zawartymi w niej
składnikami a zdrowiem człowieka. Wskazuje się na potrzebę ograniczenia spożycia
energii, tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, cukrów, soli a zwiększenia podaży
błonnika pokarmowego. Zaleca się spożywanie większej ilości warzyw i owoców,
pełnoziarnistych produktów zbożowych, żywności niskoprzetworzonej. Rekomendacje te
zostały zawarte w zaleceniach zdrowego żywienia, które w sposób prosty i przejrzysty
zilustrowano graficznie w postaci talerza pełnego różnorodnych produktów. Talerz
symbolizuje zalecane proporcje poszczególnych grup produktów w całodziennej diecie.1
Strategie zdrowia publicznego mające na celu zmniejszenie częstości występowania
otyłości i jej rozpowszechnienia na poziomie populacji muszą opierać się na aktualnych
dowodach naukowych. Od wielu lat podejmowanych jest szereg działań na arenie
międzynarodowej i krajowej, na różnych płaszczyznach, które mają na celu zapobieganie
rozwojowi otyłości. W Polsce od wielu lat Ministerstwo Zdrowia prowadzi szereg działań
mających na celu zahamowanie rozwoju otyłości, są to, m.in.:
1 https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Działania fiskalne – wprowadzenie od 2021 r. tzw. „opłaty cukrowej” od napojów
słodzonych. Opłata oraz dodatkowa opłata stanowią w wysokości 96,5 % przychód
Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Prezes NFZ przeznacza środki pochodzące
z „opłaty cukrowej” na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz
na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu
zdrowia świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych
wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością.
Działania legislacyjne – wprowadzenie regulacji dotyczących żywienia dzieci i
młodzieży w placówkach systemu oświaty rozporządzeniem Ministra Zdrowia z
dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do
sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań,
jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego
dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. 2016, poz. 1154). Rozporządzenie
określa grupy środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i
młodzieży w jednostkach systemu oświaty, dla których określono także wymagania
odnośnie zawartości cukru, tłuszczu i sodu/soli oraz środki spożywcze stosowane
w ramach żywienia zbiorowego w jednostkach systemu oświaty i warunki jakie
muszą spełnić.
Działania w ramach Narodowego Programu Zdrowia (NPZ) – celem strategicznym
obecnej edycji NPZ na lata 2021–2025 jest zwiększenie liczby lat przeżytych w
zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu. Cel strategiczny ma zostać
osiągnięty poprzez realizację celów operacyjnych, w tym m.in. profilaktykę nadwagi
i otyłości.
Rekomendacje dotyczące poprawy żywienia w kontekście zapobiegania niezakaźnym
chorobom przewlekłym wskazują na potrzebę ograniczenia spożycia m.in. cukrów i soli
przez społeczeństwo. W kwestii ograniczenia zawartości cukrów w produktach
spożywczych, należy zaznaczyć, że poza nadaniem słodkiego smaku, cukry pełnią w
żywności także funkcje technologiczne, nadają produktom spożywczym odpowiednią
konsystencję, barwę oraz wydłużają okres trwałości, przyczyniając się do zachowania
bezpieczeństwa i odpowiedniej jakości żywności. W niektórych przypadkach można
obniżyć ilość cukrów zawartych w produktach lub zastąpić je innymi składnikami. Jednakże
żaden pojedynczy składnik nie jest w stania zastąpić cukrów w zakresie wszystkich
pełnionych przez nie funkcji w środku spożywczym. Na rynku dostępnych jest szereg
produktów o obniżonej zawartości cukrów lub bez ich dodatku.
W przypadku sodu czyli soli należy podkreślić, że naturalnie w żywności sód występuje
zazwyczaj w niewielkich ilościach. Obniżenie zawartości soli w produktach jest możliwe, ale
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
nie proste, trudno ją zastąpić, gdyż nadaje smak, działa utrwalająco, ma wpływ na teksturę
produktów (np. mięsnych), zapewnia prawidłowy przebieg fermentacji i tworzenia ciasta
(pieczywo), ułatwia wytwarzanie serów.
Producenci żywności podejmują kroki w celu zmniejszenia dodatku soli w produktach
spożywczych – na rynku można znaleźć produkty o niższej zawartości soli. Pojawia się
jednak problem z komunikowaniem tych działań, gdyż użyć oświadczenia żywieniowego „o
obniżonej zawartości sodu/soli” można tylko wówczas, gdy redukcja sodu/soli wynosi co
najmniej 25 % w porównaniu z podobnym produktem. Nie zawsze tak duże, jednorazowe
obniżenie zawartości soli w produkcie jest akceptowane przez konsumentów. Czasami
konieczne jest stopniowe obniżanie zawartości sodu i soli w produkcie, co konsument może
zauważyć porównując tylko informacje o wartości odżywczej produktów podane na
etykiecie produktów.
Rynek żywności aktualnie jest niezwykle bogaty, a poszczególne asortymenty produktów
różnią się istotnie między sobą zawartością cukrów i soli, chociażby z uwagi na funkcje
technologiczne jakie te składniki pełnią w danym środku spożywczym. Należy mieć także na
uwadze, że decydujące zdanie o wyborze konkretnego produktu ma konsument. Na chwilę
obecną obowiązują przepisy prawne, które z jednej strony motywują producentów
żywności do reformulacji środków spożywczych (zmian receptur w kierunku otrzymania
„zdrowszych” produktów), a z drugiej strony zapewniają konsumentom informacje o
produktach, ich składzie i wartości odżywczej, na podstawie, których mogą dokonywać
świadomych wyborów zakupowych. Do takich aktów prawnych należą m.in.:
1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25
października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności
(…), które jest podstawowym aktem prawnym w zakresie etykietowania żywności w UE,
2) rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia
2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, które reguluje kwestie m.in.
stosowana oświadczeń żywieniowych, takich jak, np.: niska zawartość tłuszczu, cukrów, soli,
niska wartość energetyczna, nie zawiera tłuszczu, soli , cukrów, obniżonej zawartości
(nazwa składnika odżywczego).
W tym miejscu należy wspomnieć o profilach składników odżywczych, które nadal nie
zostały ustalone (zgodnie z ww. rozporządzeniem powinny być określone do 19 stycznia
2009 r.). Zgodnie z preambułą ww. rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 profile powinny
służyć określaniu sytuacji, w których można przedstawiać odpowiednie oświadczenia.
Powinny one być oparte na ogólnie przyjętych danych naukowych dotyczących zależności
między sposobem odżywiania a zdrowiem. Profile powinny umożliwiać wprowadzanie
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
innowacyjnych produktów i powinny uwzględniać zmienność zwyczajów i tradycji
żywieniowych oraz fakt, że poszczególne produkty mogą odgrywać znaczącą rolę w
kontekście ogólnej diety.
Wydaje się, że podjęte dotychczas działania legislacyjne zmierzają we właściwym kierunku i
mogą być rozwijane, np. poprzez ustanowienie profili składników odżywczych czy jednego
zharmonizowanego w UE systemu znakowania wartością odżywczą na froncie opakowania.
Wprowadzenie maksymalnych poziomów cukrów i soli w żywności nie wydaje się
właściwym rozwiązaniem, z uwagi na różnorodność żywności, konieczność zapewnienia
swobody przepływu towarów w UE, a przede wszystkim fakt, że otyłość to choroba
wieloczynnikowa i sama zmiana sposobu żywienia w zakresie tylko wybranych składników,
bez kompleksowych zmian sposobu żywienia oraz innych elementów stylu życia nie
przyniesie oczekiwanych rezultatów.
Odpowiadając na pytanie w sprawie budżetu NFZ przeznaczonego na leczenie chorób
związanych z otyłością, uprzejmie informuję, że środki pochodzące z tzw. opłaty cukrowej
przeznaczone na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na
świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia
świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań
zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością wyniosły w:
2023 r.: 1 452 505 433,10 zł.
2024 r.: 1 440 489 692,77 zł.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.9.2025.KM
Warszawa, 20 maja 2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9315 w sprawie podjęcia działań prowadzących do
wprowadzenia norm regulujących maksymalną ilość cukru i soli w produktach spożywczych
w celu przeciwdziałania epidemii otyłości, złożoną przez Panią Poseł Urszulę Pasławską,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Badania dowodzą, że istnieje związek pomiędzy spożywaną żywnością, zawartymi w niej
składnikami a zdrowiem człowieka. Wskazuje się na potrzebę ograniczenia spożycia
energii, tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, cukrów, soli a zwiększenia podaży
błonnika pokarmowego. Zaleca się spożywanie większej ilości warzyw i owoców,
pełnoziarnistych produktów zbożowych, żywności niskoprzetworzonej. Rekomendacje te
zostały zawarte w zaleceniach zdrowego żywienia, które w sposób prosty i przejrzysty
zilustrowano graficznie w postaci talerza pełnego różnorodnych produktów. Talerz
symbolizuje zalecane proporcje poszczególnych grup produktów w całodziennej diecie.1
Strategie zdrowia publicznego mające na celu zmniejszenie częstości występowania
otyłości i jej rozpowszechnienia na poziomie populacji muszą opierać się na aktualnych
dowodach naukowych. Od wielu lat podejmowanych jest szereg działań na arenie
międzynarodowej i krajowej, na różnych płaszczyznach, które mają na celu zapobieganie
rozwojowi otyłości. W Polsce od wielu lat Ministerstwo Zdrowia prowadzi szereg działań
mających na celu zahamowanie rozwoju otyłości, są to, m.in.:
1 https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Działania fiskalne – wprowadzenie od 2021 r. tzw. „opłaty cukrowej” od napojów
słodzonych. Opłata oraz dodatkowa opłata stanowią w wysokości 96,5 % przychód
Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Prezes NFZ przeznacza środki pochodzące
z „opłaty cukrowej” na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz
na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu
zdrowia świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych
wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością.
Działania legislacyjne – wprowadzenie regulacji dotyczących żywienia dzieci i
młodzieży w placówkach systemu oświaty rozporządzeniem Ministra Zdrowia z
dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do
sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań,
jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego
dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. 2016, poz. 1154). Rozporządzenie
określa grupy środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i
młodzieży w jednostkach systemu oświaty, dla których określono także wymagania
odnośnie zawartości cukru, tłuszczu i sodu/soli oraz środki spożywcze stosowane
w ramach żywienia zbiorowego w jednostkach systemu oświaty i warunki jakie
muszą spełnić.
Działania w ramach Narodowego Programu Zdrowia (NPZ) – celem strategicznym
obecnej edycji NPZ na lata 2021–2025 jest zwiększenie liczby lat przeżytych w
zdrowiu oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu. Cel strategiczny ma zostać
osiągnięty poprzez realizację celów operacyjnych, w tym m.in. profilaktykę nadwagi
i otyłości.
Rekomendacje dotyczące poprawy żywienia w kontekście zapobiegania niezakaźnym
chorobom przewlekłym wskazują na potrzebę ograniczenia spożycia m.in. cukrów i soli
przez społeczeństwo. W kwestii ograniczenia zawartości cukrów w produktach
spożywczych, należy zaznaczyć, że poza nadaniem słodkiego smaku, cukry pełnią w
żywności także funkcje technologiczne, nadają produktom spożywczym odpowiednią
konsystencję, barwę oraz wydłużają okres trwałości, przyczyniając się do zachowania
bezpieczeństwa i odpowiedniej jakości żywności. W niektórych przypadkach można
obniżyć ilość cukrów zawartych w produktach lub zastąpić je innymi składnikami. Jednakże
żaden pojedynczy składnik nie jest w stania zastąpić cukrów w zakresie wszystkich
pełnionych przez nie funkcji w środku spożywczym. Na rynku dostępnych jest szereg
produktów o obniżonej zawartości cukrów lub bez ich dodatku.
W przypadku sodu czyli soli należy podkreślić, że naturalnie w żywności sód występuje
zazwyczaj w niewielkich ilościach. Obniżenie zawartości soli w produktach jest możliwe, ale
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
nie proste, trudno ją zastąpić, gdyż nadaje smak, działa utrwalająco, ma wpływ na teksturę
produktów (np. mięsnych), zapewnia prawidłowy przebieg fermentacji i tworzenia ciasta
(pieczywo), ułatwia wytwarzanie serów.
Producenci żywności podejmują kroki w celu zmniejszenia dodatku soli w produktach
spożywczych – na rynku można znaleźć produkty o niższej zawartości soli. Pojawia się
jednak problem z komunikowaniem tych działań, gdyż użyć oświadczenia żywieniowego „o
obniżonej zawartości sodu/soli” można tylko wówczas, gdy redukcja sodu/soli wynosi co
najmniej 25 % w porównaniu z podobnym produktem. Nie zawsze tak duże, jednorazowe
obniżenie zawartości soli w produkcie jest akceptowane przez konsumentów. Czasami
konieczne jest stopniowe obniżanie zawartości sodu i soli w produkcie, co konsument może
zauważyć porównując tylko informacje o wartości odżywczej produktów podane na
etykiecie produktów.
Rynek żywności aktualnie jest niezwykle bogaty, a poszczególne asortymenty produktów
różnią się istotnie między sobą zawartością cukrów i soli, chociażby z uwagi na funkcje
technologiczne jakie te składniki pełnią w danym środku spożywczym. Należy mieć także na
uwadze, że decydujące zdanie o wyborze konkretnego produktu ma konsument. Na chwilę
obecną obowiązują przepisy prawne, które z jednej strony motywują producentów
żywności do reformulacji środków spożywczych (zmian receptur w kierunku otrzymania
„zdrowszych” produktów), a z drugiej strony zapewniają konsumentom informacje o
produktach, ich składzie i wartości odżywczej, na podstawie, których mogą dokonywać
świadomych wyborów zakupowych. Do takich aktów prawnych należą m.in.:
1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25
października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności
(…), które jest podstawowym aktem prawnym w zakresie etykietowania żywności w UE,
2) rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia
2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, które reguluje kwestie m.in.
stosowana oświadczeń żywieniowych, takich jak, np.: niska zawartość tłuszczu, cukrów, soli,
niska wartość energetyczna, nie zawiera tłuszczu, soli , cukrów, obniżonej zawartości
(nazwa składnika odżywczego).
W tym miejscu należy wspomnieć o profilach składników odżywczych, które nadal nie
zostały ustalone (zgodnie z ww. rozporządzeniem powinny być określone do 19 stycznia
2009 r.). Zgodnie z preambułą ww. rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 profile powinny
służyć określaniu sytuacji, w których można przedstawiać odpowiednie oświadczenia.
Powinny one być oparte na ogólnie przyjętych danych naukowych dotyczących zależności
między sposobem odżywiania a zdrowiem. Profile powinny umożliwiać wprowadzanie
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
innowacyjnych produktów i powinny uwzględniać zmienność zwyczajów i tradycji
żywieniowych oraz fakt, że poszczególne produkty mogą odgrywać znaczącą rolę w
kontekście ogólnej diety.
Wydaje się, że podjęte dotychczas działania legislacyjne zmierzają we właściwym kierunku i
mogą być rozwijane, np. poprzez ustanowienie profili składników odżywczych czy jednego
zharmonizowanego w UE systemu znakowania wartością odżywczą na froncie opakowania.
Wprowadzenie maksymalnych poziomów cukrów i soli w żywności nie wydaje się
właściwym rozwiązaniem, z uwagi na różnorodność żywności, konieczność zapewnienia
swobody przepływu towarów w UE, a przede wszystkim fakt, że otyłość to choroba
wieloczynnikowa i sama zmiana sposobu żywienia w zakresie tylko wybranych składników,
bez kompleksowych zmian sposobu żywienia oraz innych elementów stylu życia nie
przyniesie oczekiwanych rezultatów.
Odpowiadając na pytanie w sprawie budżetu NFZ przeznaczonego na leczenie chorób
związanych z otyłością, uprzejmie informuję, że środki pochodzące z tzw. opłaty cukrowej
przeznaczone na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na
świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia
świadczeniobiorców z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań
zdrowotnych, w szczególności z nadwagą i otyłością wyniosły w:
2023 r.: 1 452 505 433,10 zł.
2024 r.: 1 440 489 692,77 zł.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Jerzy Szafranowicz
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --