Interpelacja w sprawie finansowania z budżetu państwa Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego

Interpelacja nr 9289

do ministra obrony narodowej

w sprawie finansowania z budżetu państwa Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego

Zgłaszający: Klaudia Jachira

Data wpływu: 16-04-2025

Szanowny Panie Ministrze,

z informacji przekazanych przez Ministerstwo Obrony Narodowej[1] wynika, że w strukturach resortu obrony narodowej pełniło służbę lub zatrudnionych było w 2004 r. 173 kapelanów wojskowych, z tego:

- w Ordynariacie Polowym (Kościół Katolicki) – 131, w tym 111 żołnierzy zawodowych,
- w Prawosławnym Ordynariacie Wojska Polskiego (Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny) – 19, w tym 14 żołnierzy zawodowych,
- w Ewangelickim Duszpasterstwie Wojskowym (Kościół Ewangelicko-Augsburski) – 14, w tym 9 żołnierzy zawodowych.

Z tytułu utrzymania kapelanów resort ponosił następujące wydatki (w skali rocznej):

- w Ordynariacie Polowym – około 6,8 mln zł,
- w Prawosławnym Ordynariacie Wojska Polskiego – ok. 1,1 mln zł,
- w Ewangelickim Duszpasterstwie Wojskowym – około 0,8 mln zł.

Według posła na Sejm Sławomira Kopycińskiego liczba kapelanów jest zbyt duża, co oddają jego słowa: „Daje to imponujący na tle innych państw NATO współczynnik liczby kapelanów w przeliczeniu na liczbę żołnierzy. Podczas gdy w pozostałych krajach NATO standardem jest, że jeden kapelan przypada na około 1000 żołnierzy, w Polsce współczynnik ten wynosi: jeden kapelan na 631 wojskowych. Wygląda zatem na to, że w razie konfliktu zbrojnego jesteśmy w stanie znacząco wesprzeć siły NATO, przynajmniej jeżeli chodzi o posługę duszpasterską. Imponująco wygląda również zaplecze logistyczne dla duszpasterstwa wojskowego. Katolicki Ordynariat Polowy Wojska Polskiego dysponuje 86 kościołami i kaplicami garnizonowymi i 29 izbami modlitwy”[2].

Każdy z kapelanów otrzymuje stopień oficerski po trzymiesięcznym przeszkoleniu i zdaniu egzaminu, choć wcześniej stopień kapitana otrzymywali kapelani po dwóch dniach służby.

Dla porównania pozostali oficerowie w celu otrzymania pierwszego stopnia oficerskiego muszą odbyć kilkuletnie studia. Kapelani, oprócz wynagrodzenia miesięcznego, posiadają pozostałe uprawnienia oficerów służby czynnej: prawo do emerytury po 15 latach służby, zakwaterowanie, świadczenia socjalno-bytowe. Kapelani wojskowi traktowani są tak jak żołnierze zawodowi, nawet ci najwyżsi rangą.

Pierwszym biskupem polowym odnowionego w 1991 r. Ordynariatu Polowego był biskup polowy ks. bp gen. dyw. Leszek Sławoj Głódź, który pełnił zawodową służbę wojskową do dnia 2.10.2004 r. W ostatnim okresie pełnienia czynnej służby wojskowej – od dnia 1.07.2004 r. do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej – wymieniony biskup otrzymywał uposażenie miesięczne w wysokości 9271,18 zł. Z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej gen. dyw. Lechowi Sławojowi Głódziowi wypłacono, na zasadach dotyczących ogółu żołnierzy zawodowych, odprawę w wysokości 360% kwoty ostatnio należnego uposażenia, dodatkowe uposażenie roczne (za 10 miesięcy służby wojskowej w 2004 r.) oraz gratyfikację urlopową i ekwiwalent za niewykorzystany przejazd w roku zwolnienia[3].

Zgodnie ze Statutem Ordynariatu Polowego w Polsce nadanym przez Stolicę Apostolską w 2021 roku art. 16. Przewiduje: Biskup i kapelani wojskowi mogą przyjmować wojskowe stopnie, honory, uposażenie i emeryturę po uprzednim uzgodnieniu tego z właściwymi władzami państwowymi. Kapelani pełniący zawodową służbę wojskową należą do korpusu oficerskiego. Natomiast biskup polowy, zgodnie z wieloletnią tradycją, należy do korpusu generalskiego.

15 stycznia 2022 r. papież Franciszek mianował bp. dr. Wiesława Lechowicza biskupem Ordynariatu Polowego. Przejęcie kanoniczne ordynariatu i ingres do katedry polowej Wojska Polskiego odbyło się 12 lutego 2022 r. Mianowanie na stopień generała brygady nastąpiło po tygodniu służby w wojsku!

Status majątkowy formacji kościelnych w służbach mundurowych jest pochodną statusu majątkowego zawodowego korpusu oficerskiego i generalskiego. Kapelanom w Wojsku Polskim przysługuje takie wynagrodzenie jak żołnierzom zawodowym, chociaż trudno mówić o ich obowiązkach typowo żołnierskich, które zastępowane są posługą duszpasterską[4].

Wracając zaś do informacji udzielonych przez Ministerstwo Obrony Narodowej z dnia 14 listopada 2024 roku według stanu na dzień 1 października 2024 r. w Ordynariacie Polowym WP służbę pełni 120 żołnierzy zawodowych – od stopnia starszego szeregowego specjalisty do pułkownika, z czego 112 to żołnierze księża.

Należy zauważyć, że liczba etatów katolickiego duszpasterstwa wojskowego aktualnie obsadzonych wynosi niemalże tyle samo, co blisko sto lat temu, kiedy w 1928 roku odnotowano obsadzenie 95 z takich etatów. W sierpniu 1939 roku w armii służyło 101 kapelanów zawodowych; kapelanów rezerwy armii było około dwustu[5].

Truizmem jest przy tym stwierdzenie, że przez minione sto lat od czasów II Rzeczypospolitej Polskiej nastąpiły istotne zmiany społeczne, gospodarcze, terytorialne, kulturowe i prawne. Tymczasem archaiczny byt, jakim jest Ordynariat Polowy, ma zagwarantowane kilkusetmilionowe finansowanie ze Skarbu Państwa i pozycję silniejszą aniżeli kiedykolwiek, świadczącą o nieuprawnionym uprzywilejowaniu tej organizacji.

W obliczu poważnych wyzwań dla obronności naszego kraju, wojny za wschodnią granicą, imperialnych ambicji Rosji, kryzysu w polityce NATO i wyzwań wynikających ze sposobu sprawowania prezydentury Donalda Trumpa – nastała najwyższa pora na refleksję na temat gospodarności i celowości wydatkowania środków przez Ministerstwo Obrony Narodowej na Ordynariat Polowy Wojska Polskiego.

Ponadto na terenie jednostek i instytucji wojskowych znajduje się ok. 100 obiektów Ordynariatu Polowego WP (roczny koszt ich utrzymania wg danych z 2023 r. to ok. 18 mln zł), a poza ich terenem – ok. 30 obiektów (roczny koszt ich utrzymania wg danych z 2023 r. to ok. 4 mln zł).

Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Jakie obiekty Ordynariatu Polowego WP i w jakiej konkretnie liczbie wiążą się z rocznym kosztem ich utrzymania w wysokości ok. 22 mln zł?

Czy wszystkie obiekty na terenie jednostek i instytucji wojskowych są w stałym użytku i czy ich utrzymanie pozostaje uzasadnione wobec faktu, że obecnie służbę pełnią żołnierze zawodowi, którzy w sposób nieskrępowany mogą uzyskać posługę duchową poza obiektami wojskowymi? Podobnie w jaki sposób i czy są wykorzystywane obiekty poza terenem jednostek i instytucji wojskowych?

W jaki sposób ministerstwo weryfikuje przeznaczenie oraz sposób wydatkowania kosztów związanych z tymi obiektami?

Czy ministerstwo w jakikolwiek sposób rewiduje sposób wykorzystywania tych obiektów i czy mogą one służyć wyłącznie posłudze duszpasterskiej, czy też pełnić inne funkcje lub być wykorzystywane do innych celów?

Ile w sumie wyniosły w 2024 roku koszty wynagrodzeń kapelanów wojskowych i biskupa?

Ile łącznie w 2024 roku wyniosły odprawy, dodatkowe uposażenia roczne, gratyfikacje urlopowe i ekwiwalenty czy też inne świadczenia przyznane na rzecz kapelanów wojskowych i biskupa?

Ilu w Ordynariacie Polowym Wojska Polskiego służy ze stanem na 31 grudnia 2024 r.:

generałów dywizji i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

generałów brygady i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

pułkowników i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

podpułkowników i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

majorów i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

kapitanów i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

poruczników i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

podporuczników i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

starszych chorążych sztabowych i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

chorążych i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

młodszych chorążych i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

starszych sierżantów i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

sierżantów i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

plutonowych i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

starszych kaprali i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

kaprali i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

starszych szeregowych i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

szeregowych i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami,

pracowników cywilnych i jaka jest średnia miesięczna uposażeń z dodatkami?

Jakie ordynariat drukował i wydawał publikacje związane z jego posłannictwem i ile one kosztowały wg danych za 2023 i 2024 rok?

Jakie są to trzy samochody osobowe, którymi dysponuje Ordynariat Polowy WP jako środkami transportu, ile wynosi ich wartość i komu one przysługują, a także ile wynosi koszt ich utrzymania wg danych za 2024 rok?

Czy, a jeśli tak, to w jaki sposób Ordynariat Polowy WP zdaje sprawozdania z wydatkowanych środków pochodzących z budżetu państwa?

Czy sposób wydatkowania środków finansowych przez Ordynariat Polowy WP podlega kontroli ze strony Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Finansów?

Czy kiedykolwiek były prowadzone kontrole świeckich instytucji państwowych nad sposobem wydatkowania środków i gospodarowania środkami finansowymi przez Ordynariat Polowy WP?

Ile w 2024 roku wyniosły koszty utrzymania Kurii Biskupiej Ordynariatu Polowego złożonej z wikariusza generalnego i kanclerza oraz rad: kapłańskiej, duszpasterskiej i do spraw ekonomicznych, a także z kolegium konsultorów, jak również Trybunału Metropolitalnego w Warszawie oraz Trybunału Metropolitalnego w Gnieźnie?

W jaki sposób ministerstwo zaplanowało wydatki na Ordynariat Polowy WP na rok 2025?

Czy Episkopat Polski uczestniczy w jakimś stopniu w konsultacjach dotyczących potrzeb finansowych Ordynariatu Polowego WP na kolejne lata budżetowe, a jeśli tak, to w jaki sposób?

Czy prawdą jest, że kapelan wojskowy po uzyskaniu uprawnień emerytalnych zgodnie z wojskową ustawą emerytalną otrzymuje dwie emerytury: wojskową i tzw. duszpasterską z ZUS-u?

Uprzejmie proszę o konkretne odpowiedzi na powyższe pytania zgodnie z ich numeracją.

Z poważaniem

[1] Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Administracji Tadeusza Matusiaka z Warszawy z dnia 27 kwietnia 2005 r., z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, na interpelację posła na Sejm RP pana Jana Orkisza w sprawie wysokości środków przeznaczonych z budżetu państwa na finansowanie kościołów i związków wyznaniowych w Polsce, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, w porozumieniu z ministrem obrony narodowej i ministrem edukacji narodowej i sportu, nr 9766 w sprawie wysokości środków przeznaczonych z budżetu państwa na finansowanie kościołów i związków wyznaniowych w Polsce.

[2] Informacja wynikająca z zapytania nr 3139 posła Sławomira Kopycińskiego z Kielc z dnia 7 stycznia 2009 r. do ministra obrony narodowej.

[3] Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Administracji Tadeusz Matusiaka z Warszawy z dnia 27 kwietnia 2005 r.

[4] A. Strzelecki, Duszpasterstwo wojskowe aspekty finansowo-prawne administracji kościelnej, Studia z zakresu prawa, administracji i zarządzania UKW, 2012.

[5] J. Odziemkowski, Służba duszpasterska, jw., s. 102–104; tenże, Duszpasterstwo wojskowe, jw., s. 64–65, 94–101.