Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.050.35.2025.MN
3778949.15013407.12148364
Warszawa, 30-04-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji Posła Łukasza Horbatowskiego w sprawie
konieczności zmiany przepisów dotyczących obliczania nadwyżki
dochodów z tytułu opłat i kar środowiskowych oraz wsparcia dla gm.
Żukowice (K10INT9288)
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przedstawiam odpowiedzi na zadane pytania.
W pierwszej kolejności pragnę wyjaśnić, że sprawa gm. Żukowice była już analizowana
przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w kontekście pisma Wójta Gminy Żukowice
skierowanego do Prezesa Rady Ministrów w sprawie zmiany przepisów dotyczących
obliczania nadwyżek dochodów gmin pochodzących z opłat i kar środowiskowych,
podlegających przekazaniu do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki
wodnej1. Odpowiedź w tej sprawa została przekazana Wójtowi Gminy Żukowice.
Zgodnie z art. 404 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska2,
gminy i powiaty, których dochody z tytułu opłat i kar, o których mowa w art. 402 ust. 4, 5
i 6 POŚ, są większe niż 10-krotność średniej krajowej dochodów z roku poprzedniego
przypadających na jednego mieszkańca, liczonej odpowiednio dla gmin i powiatów,
przekazują nadwyżkę z tytułu tych dochodów do właściwego wojewódzkiego funduszu.
Obowiązek przekazywania nadwyżek przez gminy i powiaty do wfośigw jest
mechanizmem, którego celem jest m. in. zmniejszanie terytorialnych różnic w dostępie
do środków służących finansowaniu przedsięwzięć proekologicznych. Przekazywanie
nadwyżek do wfośigw stwarza więc możliwość równomiernego zaspokajania potrzeb
w zakresie udzielania wsparcia na działania z zakresu ochrony środowiska. Przepisy te
pozwalają na zmniejszenie rażących dysproporcji między zasobnością poszczególnych
funduszy gminnych i powiatowych, na rzecz zwiększenia przychodów wfośigw, co
w konsekwencji powinno zapewnić szersze spojrzenie na potrzeby finansowania
przedsięwzięć ochrony środowiska w skali ponadlokalnej.
Zadania wfośigw obejmują m.in. wspomaganie działalności proekologicznej jednostek
samorządu terytorialnego, również tych jednostek, na terenie których znajdują się zakłady
degradujące środowisko i wnoszące z tego tytułu opłaty stanowiące dochody gmin
i powiatów. Zakłady przemysłowe mogą wywierać wpływ na środowisko nie tylko na
terenie danej gminy. Skutki degradacji mogą odczuwać gminy sąsiednie, które nie
posiadają wpływów z tytułu opłat i kar. W konsekwencji, zgodny z art. 404 POŚ
mechanizm podziału funduszy jest w zgodzie z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości
społecznej.
1 dalej: „wfośigw” lub „wojewódzkie fundusze”
2 Dz. U. z 2024 r. poz. 54, z późn. zm. – dalej: „POŚ”

-- 1 of 5 --

Dodatkowo należy zauważyć, że wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki
wodnej posiadają 30-letnie doświadczenie w zarządzaniu środkami, znają potrzeby
województwa z zakresu ochrony środowiska i udzielają dofinansowania na priorytetowe
przedsięwzięcia proekologiczne w skali regionu. Środki z przekazywanych nadwyżek
kierowane są na realizację kluczowych przedsięwzięć i aktualnych potrzeb z zakresu
ochrony środowiska wyznaczanych przez politykę ekologiczną państwa oraz danego
województwa. Możliwość realizacji zadań uzależniona jest od potencjału finansowego
wfośigw, który umożliwia alokowanie dostępnych środków na wsparcie finansowe zadań
przynoszących największe i najbardziej korzystne efekty dla środowiska. Środki
wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej są najczęściej głównym
źródłem finansowania proekologicznych zadań realizowanych m. in. przez gminy i powiaty
oraz pozostałe jednostki sektora finansów publicznych.
Przychody wfośigw na przestrzeni ostatnich lat uległy znacznemu spadkowi, w tym z
tytułu opłat za korzystanie ze środowiska. Dalsze obniżanie przychodów wfośigw wpłynie
negatywnie na możliwości finansowania zadań z zakresu ochrony środowiska i gospodarki
wodnej w poszczególnych regionach. Może również stanowić zagrożenie dla realizacji
zadań wfośigw, a w konsekwencji ograniczenie prowadzenia inwestycji proekologicznych
przez beneficjentów, których budżety nie pozwalają na samodzielne ich finansowanie.
Wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej udzielają wsparcia
finansowego zgodnie z kierunkami Polityki Ekologicznej Państwa, Strategii Rozwoju
Województw, Wspólną Strategią Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i
Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki
wodnej, w oparciu o zobowiązania międzynarodowe Polski i obowiązujące przepisy prawa
unijnego i krajowego. Wpłaty nadwyżek, o których mowa w art. 404 POŚ, stanowią jeden
z finansowych mechanizmów wyrównujących dochody budżetowe gmin i powiatów,
służących podziałowi zasobów publicznych odpowiednio do zadań.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeanalizowało problemy gmin i powiatów dotyczące
przekazywania nadwyżek dochodów oraz ich sytuację finansową, jak również znaczenie
przychodów z nadwyżek dla wojewódzkich funduszy.
Z analiz wynika, że konieczne jest wyważenie proporcji pomiędzy potrzebami gmin
i powiatów dotyczącymi finansowania przedsięwzięć proekologicznych, a ograniczeniem
dostępności środków finansowych będących w dyspozycji wojewódzkich funduszy.
Jednocześnie, problemy gmin i powiatów dotyczące przekazywania nadwyżek dochodów
zauważyła Sejmowa Komisja do Spraw Petycji, która wniosła do Marszałka Sejmu projekt
ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska (druk nr 435).
Projekt ustawy był reakcją Komisji na petycję Związku Powiatów Polskich skierowaną
do Sejmu, którą Komisja uznała za zasadną. Zaproponowana przez Komisję zmiana ustawy
– Prawo ochrony środowiska dotyczy zmiany art. 404 ust. 1 polegającej na podwyższeniu
wskaźnika z 10-krotności do 15-krotności średniej krajowej dochodów gmin i powiatów
z roku poprzedniego przypadających na jednego mieszkańca.
Zgodnie z przedstawionym projektem ustawy, gminy i powiaty będą zobowiązane
przekazywać do właściwego wojewódzkiego funduszu, nadwyżki swoich dochodów
pochodzących z opłat i kar środowiskowych większe niż 15-krotność średniej krajowej
dochodów z roku poprzedniego, przypadających na jednego mieszkańca.
W odpowiedzi na komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony
środowiska (druk nr 435), Prezes Rady Ministrów przekazał do Marszałka Sejmu przyjęte
przez Radę Ministrów stanowisko wobec tego projektu.
W stanowisku Rady Ministrów podkreślonych został szereg istotnych kwestii.

-- 2 of 5 --

Z informacji uzyskanych z gmin, powiatów i wojewódzkich funduszy wynika, że
w ostatnich latach obowiązek przekazywania nadwyżek dochodów dotyczył 51 gmin
i 4 powiatów, czyli w skali kraju niewielu jednostek samorządowych.
Proponowana zmiana przepisów art. 404 ust. 1 POŚ wychodzi naprzeciw wielokrotnym
postulatom części gmin i powiatów dotyczącym pozostawienia większej ilości środków
pochodzących z opłat i kar środowiskowych w jednostkach samorządowych. Z drugiej
strony należy wziąć pod uwagę, że w wyniku zmiany przepisów zmniejszą się środki
finansowe będące w dyspozycji wojewódzkich funduszy, co ograniczy ich możliwości w
finansowaniu przedsięwzięć proekologicznych mających szersze lokalne bądź regionalne
oddziaływanie, także w odniesieniu do jednostek samorządowych.nW związku z
powyższym, nie kwestionując racji stojących za projektowaną ustawą, Rada Ministrów nie
mogła ocenić pozytywnie przedłożonego projektu ustawy.
Za takim stanowiskiem przemawiało również nieuwzględnienie w uzasadnieniu projektu
ustawy podstawowych informacji o szacowanym wpływie finansowym projektowanej
regulacji na każdy z wojewódzkich funduszy z osobna. Brak takich informacji spowodował,
że w praktyce nie można było ocenić rzeczywistych skutków wejścia w życie
projektowanych przepisów.
Jednocześnie projektodawcy koncentrowali się wyłącznie na pozytywnym wpływie
ustawy na te jednostki samorządu terytorialnego, które będą mogły skorzystać z takiej
zmiany przepisów, pomijając przy tym wpływ na inne jednostki samorządowe, które
korzystają ze wsparcia finansowego wojewódzkich funduszy.
Projekt ustawy został skierowany do Sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów
Naturalnych i Leśnictwa oraz Sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki
Regionalnej i oczekuje na rozpatrzenie.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że od 2025 r. zasady finansowania jednostek
samorządu terytorialnego reguluje ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego3. Ustawa ta wprowadziła do porządku prawnego
regulacje zapewniające stabilny system finansowania jednostek samorządu terytorialnego4
oraz zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy.
Nowe rozwiązania mają na celu wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez
zwiększenie dochodów własnych, od których zależą możliwości realizacji zadań i rozwoju
samorządów.
Zgodnie z rozwiązaniami zawartymi w ustawie, samorządy są finansowane głównie
dochodami podatkowymi, zaś subwencje z budżetu państwa mają charakter jedynie
uzupełniający.
Zasilenie finansowe JST jest obecnie oparte na dochodach własnych, wynikających
z lokalnej bazy podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) i podatku dochodowego
od osób prawnych (CIT), przy czym dochody JST z tytułu udziału w PIT i CIT zostały
ustabilizowane i uwolnione od wpływu zmian podatkowych.
Naliczanie środków finansowych dla każdej JST jest obiektywne i algorytmiczne, a system
dochodów JST jest oparty na obiektywnych parametrach (mierzalnych za pomocą danych
statystycznych i niepodatnych na manipulacje). System dochodów JST uwzględnia
specyfikę poszczególnych kategorii JST, obejmując przy tym nie tylko kwestię
zróżnicowań dochodowych, ale również – pomijaną w poprzednim systemie – kwestię
potrzeb wydatkowych JST wynikających z realizowanych zadań.
3 Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 i 1717
4 dalej: „JST”

-- 3 of 5 --

W ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zostało wprowadzone pojęcie
potrzeb finansowych JST, które to potrzeby podlegają finansowaniu zwiększonymi
dochodami z tytułu udziału w podatkach PIT i CIT, a – w przypadku, gdy dochody te są
niewystarczające – subwencją ogólną z budżetu państwa. Potrzeby finansowe są zatem
elementem kalkulacyjnym do ustalenia subwencji ogólnej z budżetu państwa.
W wyniku wprowadzenia nowych rozwiązań każdy samorząd ma zagwarantowane wyższe
dochody niż w poprzednim systemie. Należy zauważyć, że łączny skutek finansowy
wynikający z nowej ustawy jest dla JST pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów
o 24,8 mld zł w roku 2025 w stosunku do poprzedniego systemu, a w perspektywie
najbliższej dekady szacuje się, że dochody JST wzrosną o ponad 345 mld zł.
Gmina Żukowice, na 2025 rok, wg wyliczeń nowej ustawy, otrzyma dochody z tytułu PIT,
CIT, subwencji i rezerwy, o której mowa w art. 89 tej ustawy – w wysokości 12 729 929
zł, tj. wyższe o 1 222 390 zł w porównaniu do dochodów, które otrzymałaby wg ustawy
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z 2003 r.
Jednocześnie pragnę zauważyć, że w lipcu 2024 r. Polska została objęta procedurą
nadmiernego deficytu. W dniu 21 stycznia br. Rada UE przyjęła rekomendacje dla Polski,
wyznaczając 2028 rok jako termin zlikwidowania nadmiernego deficytu. W tym celu
niezbędne jest przestrzeganie tempa wzrostu wydatków przedstawionego w przyjętym
przez rząd i przekazanym do instytucji UE w październiku ub.r. „Średniookresowym planie
budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028”5.
Rada UE, zatwierdzając Plan – również 21 stycznia br. – zaleciła Polsce stopniowe
ograniczanie tempa wzrostu wydatków: z 6,3% w 2025 do 3,5% w 2028. Ocena postępów
dokonywana będzie przez Komisję Europejską ex post, względem wydatków netto w 2023
roku. Warto podkreślić, że Komisja nie będzie oceniać wysokości deficytu sektora
wydatków rządowych i samorządowych w latach 2025-2028. Kluczowa jest zgodność
z rekomendowanym przez Radę UE rocznym i skumulowanym tempem wydatków netto6.
Każde działanie zwiększające wydatki netto stanowi ryzyko dla podlegającej ocenie przez
Komisję Europejską realizacji ścieżki wydatków netto.
Dodatkowo należy zauważyć, że wydatki większości jednostek sektora instytucji
rządowych i samorządowych objęte są stabilizującą regułą wydatkową7, o której mowa
w art. 112aa ustawy o finansach publicznych. Ewentualny wzrost wydatków objętych
SRW będzie musiał być sfinansowany w ramach przestrzeni wydatkowej wynikającej
z SRW i/lub w wyniku repriorytetyzacji wydatków. Oznacza to, że kreowanie nowych
wydatków musi uwzględniać ograniczenia wynikające z:
• stabilizującej reguły wydatkowej,
• ścieżki wydatków netto do przestrzegania której Polska jest zobowiązana.
Proszę o przyjęcie powyższych informacji.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
5 dalej: „Plan”
6 wydatki netto - wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych (ESA2010) po skorygowaniu o wydatki z tytułu odsetek, działania
dyskrecjonalne po stronie dochodów, wydatki na programy unijne w pełni kompensowane dochodami z funduszy unijnych, krajowe wydatki na
współfinansowanie programów finansowanych przez UE, cykliczne elementy wydatków na zasiłki dla bezrobotnych oraz działania jednorazowe i inne
działania tymczasowe
7 dalej: „SRW”

-- 4 of 5 --

Do wiadomości:
1) Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
2) Pan Andrzej Domański – Minister Finansów

-- 5 of 5 --