Interpelacja w sprawie problemów byłych uczestników studiów doktoranckich związanych z odpłatnością za przewody doktorskie i postępowania o nadanie stopnia doktora
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9268
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie problemów byłych uczestników studiów doktoranckich związanych z odpłatnością za przewody doktorskie i postępowania o nadanie stopnia doktora
Zgłaszający: Paulina Matysiak
Data wpływu: 14-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ramach niniejszej interpelacji pragnę zwrócić uwagę Pana Ministra na wciąż nierozwiązany problem, który dotyczy byłych uczestników studiów doktoranckich, finalizujących swoje przewody doktorskie już po zakończeniu formalnego kształcenia w tym trybie.
Do rzecznika praw obywatelskich, jak również do mojego biura poselskiego, trafiają skargi osób, które wskazują na niejednolite i często nieprzejrzyste praktyki stosowane przez uczelnie w zakresie pobierania opłat za postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora.
Jak wynika z analizy stanu prawnego oraz stanowiska rzecznika praw obywatelskich, brak jest podstaw prawnych do pobierania opłat za przeprowadzenie przewodu doktorskiego od osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 i zakończyły tok kształcenia, niezależnie od momentu obrony rozprawy doktorskiej. Niestety praktyka wielu uczelni dalece odbiega od tej wykładni.
Zwracam przy tym uwagę, że problem nie sprowadza się wyłącznie do kwestii finansowych, ale dotyczy fundamentalnych zasad równości obywateli wobec prawa oraz przewidywalności i stabilności regulacji w obszarze szkolnictwa wyższego. Obecna sytuacja prowadzi do skrajnie różnych rozwiązań — w zależności od uczelni i uznania jej władz — a to w demokratycznym państwie prawa nie powinno mieć miejsca.
Mam świadomość, że dotychczasowe stanowisko resortu nauki w tej sprawie było odmienne i ograniczało możliwość nieodpłatnego przeprowadzania przewodów doktorskich wyłącznie do osób, które złożyły rozprawę doktorską w trakcie posiadania statusu uczestnika studiów doktoranckich.
Chciałabym jednak wyrazić nadzieję, że wraz ze zmianą kierownictwa Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nastąpi refleksja nad dotychczasową linią interpretacyjną i otwartość na postulaty środowiska naukowego oraz rzecznika praw obywatelskich.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje podjąć działania legislacyjne zmierzające do jednoznacznego uregulowania w ustawie kwestii nieodpłatności przewodów doktorskich dla byłych uczestników studiów doktoranckich, którzy rozpoczęli kształcenie przed rokiem akademickim 2019/2020?
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozważa zmianę dotychczasowej interpretacji przepisów w kierunku szerszego uwzględnienia ochrony praw byłych doktorantów i zagwarantowania im prawa do nieodpłatnego zakończenia rozpoczętego wcześniej procesu doktoryzowania?
Czy ministerstwo zamierza podjąć działania zmierzające do ujednolicenia praktyki stosowanej przez uczelnie w tym zakresie, aby wyeliminować uznaniowość i nierówne traktowanie osób w tożsamych sytuacjach prawnych?
Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Karolina Zioło-Pużuk
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Wykryto zwrot wymijający: „nie jest właściwa” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7047 znakówadres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DN-WAN.055.9.2025.WP
Warszawa, 08 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 9268
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Poseł na Sejm RP Pani Pauliny Matysiak
w sprawie problemów byłych uczestników studiów doktoranckich związanych z odpłatnością
za przewody doktorskie i postępowania o nadanie stopnia doktora.
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień w ramach odpowiedzi na przekazane
przez Panią pytania.
Należy podkreślić, że trzykrotnie wydłużono termin finalizacji przewodów doktorskich,
tj. z 31 grudnia 2021 r. na 31 grudnia 2022 r., następnie na 31 grudnia 2023 r. i ostatecznie
na 31 grudnia 2024 r. Powyższe oznacza, że przewody doktorskie mogły być procedowane
przez co najmniej pięć lat i osiem miesięcy.
Uprzejmie informuję, że Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest znana
interpretacja Krajowej Reprezentacji Doktorantów, którą przyjął również Rzecznik Praw
Obywatelskich, wedle której brak jest podstaw prawnych do pobierania opłat
za przeprowadzenie postępowania od osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed
rokiem akademickim 2019/2020 i ubiegają się o nadanie stopnia doktora na zasadach
określonych w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1571 z późn. zm.).
Należy podkreślić, że przyjęcie interpretacji, wskazującej, że brak jest podstaw prawnych
do pobierania opłat za przeprowadzenie postępowania od osób, które rozpoczęły studia
doktoranckie i ubiegają się o nadanie stopnia doktora na tzw. „nowych zasadach” może
doprowadzić do sytuacji, w której każda osoba, która w przeszłości została skreślona z „listy
doktorantów” może wystąpić w nieograniczonej czasowo przyszłości do dowolnego
podmiotu doktoryzującego w Polsce z wnioskiem o bezpłatne przeprowadzenie
postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. Sytuacja ta jest niesprawiedliwa dla osób
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
obecnie kształcących się w szkołach doktorskich, dla których przewidziano możliwość
wyłączenia pobrania opłaty za postępowania jedynie w sytuacji pomyślnej finalizacji
kształcenia w szkole doktorskiej. Zgodnie bowiem z art. 204 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca
2018r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, „kształcenie doktoranta kończy się złożeniem
rozprawy doktorskiej”. Należy zatem przyjąć, że bezkosztowy tryb postępowania
awansowego przewidziano wyłącznie dla osób pozostających wówczas doktorantami.
Mając na uwadze art. 179 ust. 9 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. przepisy wprowadzające ustawę
– Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z późn. zm.) powyższe stwierdzenie
należało traktować analogicznie wobec osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed
rokiem akademickim 2019/2020 i ubiegają się o nadanie stopnia doktora w obecnym stanie
prawnym.
Celowościowa interpretacja stanu prawnego dokonana przez resort przedstawiona została
Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Podkreślono w niej możliwości dokończenia bezkosztowo
procedury awansowej, jednak kandydat musiał spełnić pewne warunki, wynikające
bezpośrednio z przepisów prawa (kandydat ten musiał m.in. posiadać status doktoranta oraz
złożyć rozprawę doktorską w podmiocie, w którym odbyła kształcenie na studiach
doktoranckich). Ówczesny stan prawny przedstawia m.in. Komunikat Ministerstwa Nauki
i Szkolnictwa Wyższego pn. „Informacja w sprawie obowiązującego terminu prowadzenia
studiów doktoranckich i wszczętych przewodów doktorskich”1.
Należy także podkreślić, że zdaniem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zmiana
prawa w kontekście ujednolicenia praktyk w zakresie pobierania opłat za przeprowadzenie
postępowania awansowego nie jest właściwa, bowiem przepisy prawa wyraźnie wskazują,
że podmioty doktoryzujące objęte są takimi samymi regulacjami prawnym – wysokość
opłaty nie może przekraczać kosztów postępowania, uwzględniających w szczególności
koszty wynagrodzeń promotora lub promotorów, promotora pomocniczego i recenzentów,
ale także ich podróży na miejsce obrony etc. W związku z powyższym, wysokość opłaty
nie jest ustalana w oparciu o uznaniowość podmiotu, ale w oparciu o realne koszty,
na podstawie jednolitych, odgórnych regulacji prawnych.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego każdorazowo podkreśla także, że przepisy
prawa pozwalają rektorowi albo dyrektorowi instytutu na zwolnienie z opłaty
w całości lub w części za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora
w trybie eksternistycznym w indywidualnych, uzasadnionych przypadkach. Takie
rozwiązanie daje możliwość na indywidualne pochylenie się nad przedstawionymi przez
kandydata okolicznościami.
Ponadto, należy podkreślić także, że zasady ustalania wysokości opłaty za postępowanie
w sprawie nadania stopnia doktora w trybie eksternistycznym oraz zwalniania z tej opłaty
w danym podmiocie są znane osobom, które odbywały studia doktoranckie, bowiem
te, uwzględniając autonomię podmiotu, ustala Senat (w uczelni) albo rada naukowa
(w instytucie badawczym) i są one publicznie dostępne.
1 Komunikat pn. „Informacja w sprawie obowiązującego terminu prowadzenia studiów doktoranckich i wszczętych
przewodów doktorskich” - link do komunikatu: https://www.gov.pl/web/nauka/informacja-w-sprawie-
obowiazujacego-terminu-prowadzenia-studiow-doktoranckich-i-wszczetych-przewodow-doktorskich
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Zmiany legislacyjne w tym zakresie mogą także zaburzyć charakterystyczną dla środowiska
naukowego autonomię, której ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym
i nauce stara się nie utrudniać. W związku z powyższym nie planowane są także zmiany
legislacyjne w tym zakresie lub inne działania w przedmiotowych sprawach.
Jednocześnie, pragnę zapewnić, że dotychczas poczyniliśmy już liczne działania, które
w naszej ocenie były wystarczające, aby osoby, które rozpoczęły studia doktoranckie mogły
bezkosztowo uzyskać stopień doktora. Były to m.in. wspominana przez Panią Poseł zmiana
art. 182 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,
jak i publikacja przywołanego Komunikatu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego2,
w którym przekazano wszelkie najdogodniejsze rozwiązania, które kandydat mógł podjąć,
by dalej kontynuować swoje postępowanie awansowe, szczególnie bezpłatnie.
Przyjęte rozwiązania były prezentowane Krajowej Reprezentacji Doktorantów,
a stanowisko przekazano pisemnie Radzie Doskonałości Naukowej oraz zespołom i gremiom
działającym w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Karolina Zioło-Pużuk
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
2 Jw.
-- 3 of 3 --