Interpelacja nr 9237
Interpelacja w sprawie uzasadnień, przejrzystości języka i ustawy o sygnalistach
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (73%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie uzasadnień, przejrzystości języka i ustawy o sygnalistach
Interpelacja nr 9237
do ministra sprawiedliwości
w sprawie uzasadnień, przejrzystości języka i ustawy o sygnalistach
Zgłaszający: Maciej Tomczykiewicz
Data wpływu: 11-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w każdej dziedzinie życia, w którą ingeruje państwo, może dochodzić do naruszeń praw obywateli oraz uchybień ze strony organów. Gwarantem poszanowania tych praw oraz ich egzekwowania są organy wymiaru sprawiedliwości. Niemniej jednak prawidłowe funkcjonowanie sądownictwa i prokuratury nie zawsze jest zapewnione poprzez standardowy tok kontroli instancyjnej wydawanych decyzji. Podobnie skargi administracyjne nie zawsze gwarantują skuteczną ochronę.
Obywatele, konfrontując się z władzami – niezależnie od tego, czy jest to władza ustawodawcza, wykonawcza czy sądownicza – często obawiają się potencjalnych negatywnych konsekwencji zgłaszania nieprawidłowości. Dodatkowo coraz częściej pojawiają się społeczne zarzuty dotyczące domniemanej samowoli wymiaru sprawiedliwości. Niezależnie od zasadności tych uwag warto zauważyć, że brakuje mechanizmów budzących zaufanie społeczne, które rozwiewałyby wątpliwości co do słuszności podejmowanych decyzji. Organy często nie potrafią w sposób zrozumiały dla przeciętnego obywatela uzasadnić swoich działań. W ostatnich latach ustawodawca zwolnił wiele decyzji z obowiązku ich uzasadniania, co potęguje poczucie pokrzywdzenia.
Należy podkreślić, że każdy, kto ma wątpliwości co do poszanowania prawa, powinien mieć możliwość zgłoszenia takiego naruszenia. Ponadto takie zgłoszenie powinno wiązać się z odpowiednią ochroną i anonimowością. Mechanizm ten jest skutecznie realizowany przez ustawę z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. 2024 poz. 928). Niemniej jednak nie znajduje on zastosowania do postępowań prokuratorskich lub sądowych.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jak ministerstwo ocenia skuteczność zapisów ustawy o ochronie sygnalistów?
2. Jak ministerstwo ocenia przystępność językową uzasadnień decyzji organów wymiaru sprawiedliwości? Czy planowane są szkolenia z zakresu zrozumiałego dla obywateli uzasadniania decyzji przez te organy?
3. Czy ministerstwo zamierza rozszerzyć krąg decyzji procesowych wymagających uzasadnienia? Jeśli nie, to dlaczego?
4. Czy planowane są działania mające na celu rozszerzenie ochrony sygnalistów także na wymiar sprawiedliwości? Jeśli nie, to dlaczego?
Interpelacja nr 9237
do ministra sprawiedliwości
w sprawie uzasadnień, przejrzystości języka i ustawy o sygnalistach
Zgłaszający: Maciej Tomczykiewicz
Data wpływu: 11-04-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w każdej dziedzinie życia, w którą ingeruje państwo, może dochodzić do naruszeń praw obywateli oraz uchybień ze strony organów. Gwarantem poszanowania tych praw oraz ich egzekwowania są organy wymiaru sprawiedliwości. Niemniej jednak prawidłowe funkcjonowanie sądownictwa i prokuratury nie zawsze jest zapewnione poprzez standardowy tok kontroli instancyjnej wydawanych decyzji. Podobnie skargi administracyjne nie zawsze gwarantują skuteczną ochronę.
Obywatele, konfrontując się z władzami – niezależnie od tego, czy jest to władza ustawodawcza, wykonawcza czy sądownicza – często obawiają się potencjalnych negatywnych konsekwencji zgłaszania nieprawidłowości. Dodatkowo coraz częściej pojawiają się społeczne zarzuty dotyczące domniemanej samowoli wymiaru sprawiedliwości. Niezależnie od zasadności tych uwag warto zauważyć, że brakuje mechanizmów budzących zaufanie społeczne, które rozwiewałyby wątpliwości co do słuszności podejmowanych decyzji. Organy często nie potrafią w sposób zrozumiały dla przeciętnego obywatela uzasadnić swoich działań. W ostatnich latach ustawodawca zwolnił wiele decyzji z obowiązku ich uzasadniania, co potęguje poczucie pokrzywdzenia.
Należy podkreślić, że każdy, kto ma wątpliwości co do poszanowania prawa, powinien mieć możliwość zgłoszenia takiego naruszenia. Ponadto takie zgłoszenie powinno wiązać się z odpowiednią ochroną i anonimowością. Mechanizm ten jest skutecznie realizowany przez ustawę z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. 2024 poz. 928). Niemniej jednak nie znajduje on zastosowania do postępowań prokuratorskich lub sądowych.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jak ministerstwo ocenia skuteczność zapisów ustawy o ochronie sygnalistów?
2. Jak ministerstwo ocenia przystępność językową uzasadnień decyzji organów wymiaru sprawiedliwości? Czy planowane są szkolenia z zakresu zrozumiałego dla obywateli uzasadniania decyzji przez te organy?
3. Czy ministerstwo zamierza rozszerzyć krąg decyzji procesowych wymagających uzasadnienia? Jeśli nie, to dlaczego?
4. Czy planowane są działania mające na celu rozszerzenie ochrony sygnalistów także na wymiar sprawiedliwości? Jeśli nie, to dlaczego?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
8.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4602 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.161.2025
Warszawa, 14 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9237 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Macieja Tomczykiewicza w sprawie uzasadnień, przejrzystości języka
i ustawy o sygnalistach.
Ad 1 i 4
Uchwalona 14 czerwca 2024 roku ustawa o ochronie sygnalistów (Dz. U. poz. 928)
zapewnia implementację do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony
osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz. Urz. UE L 305 z 26.11.2019, str. 17, ze zm.).
Proszę o wzięcie pod uwagę, że ustawa nie mieści się w dziale administracji rządowej
sprawiedliwości, lecz pozostaje w obszarze właściwości Ministerstwa Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej. Z tego powodu pytania o ocenę ustawy lub jej ewentualną zmianę
należy skierować do tego resortu.
Ad 2
W Ministerstwie Sprawiedliwości widzimy potrzebę dostosowania języka, w jakim
ministerstwo oraz szerzej pojęty wymiar sprawiedliwości zwraca się do obywateli,
-- 1 of 3 --
2
szczególnie tych, którzy nie mają specjalistycznej wiedzy prawniczej. Pierwszym krokiem
w tym kierunku było dołączenie Ministerstwa Sprawiedliwości w październiku 2024 roku
do grona sygnatariuszy Deklaracji Prostego Języka. Z kolei w styczniu 2025 roku
w ministerstwie rozpoczął pracę wewnętrzny zespół ds. prostego języka. Zadaniem
zespołu jest m.in. opracowanie wytycznych do stosowania prostego języka
w Ministerstwie Sprawiedliwości. Na tym etapie prac zespół nie prowadzi
ustrukturyzowanych, systemowych ocen języka w poszczególnych obszarach wymiaru
sprawiedliwości, dlatego nie może przedstawić oceny języka stosowanego
w dokumentach innych organów wymiaru sprawiedliwości.
Ad 3
W procedurze cywilnej, na podstawie art. 328 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. –
Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: k.p.c.), pisemne
uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony. Podobne zasady obowiązują
w postępowaniu nieprocesowym.
Z kolei postanowienia ogłoszone na posiedzeniu jawnym oraz postanowienia wydane
na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnienia wtedy, gdy podlegają one zaskarżeniu,
na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia postanowienia
(art. 357 § 1 i 21 k.p.c.).
Podstawową przesłanką sporządzenia uzasadnienia jest zatem co do zasady wola
(wniosek) strony (uczestnika postępowania).
Z kolei sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu wyrok oraz postanowienie kończące
postępowanie w sprawie (art. 387 § 1 k.p.c.).
Podsumowując, już w aktualnym stanie prawnym zasadą jest sporządzanie uzasadnień
(na wniosek lub z urzędu), a katalog dopuszczalnych wyjątków jest bardzo ograniczony
i nie dotyczy rozstrzygnięć, które podlegają zaskarżeniu. Co istotne, z przepisów k.p.c.
wynika też wymóg zwięzłego sporządzenia uzasadnienia (art. 3271 § 2 k.p.c.).
-- 2 of 3 --
3
Niezależnie od tego, w ramach prac nad nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego,
które prowadzi Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego, została zaproponowana zmiana
art. 357 k.p.c. polegająca wprowadzeniu obowiązku sporządzania z urzędu (zamiast
na wniosek, jak aktualnie przewidują przepisy) uzasadnienia postanowienia wydanego
na posiedzeniu niejawnym, gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia. Zmiana została
umieszczona w projekcie z 15 kwietnia 2025 roku ustawy o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, który jest dostępny w serwisie
Ministerstwa Sprawiedliwości:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/projekty-aktow-prawnych3
W odniesieniu do procedury karnej, każda decyzja procesowa, co do zasady, podlega
obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia (art. 94 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks
postępowania karnego, Dz. U. z 2025 r. poz. 46). Jedynie w wyjątkowych przypadkach
przewidzianych ustawą można odstąpić od sporządzenia uzasadnienia. Katalog wyjątków
dotyczy między innymi sytuacji, w których postanowienie lub zarządzenie jest w pełni
zgodne z żądaniem strony i nie powoduje sprzeciwu drugiej strony, czy niektóre decyzje
wydawane w toku dochodzenia. Wyłączenia (nieliczne) obowiązku sporządzania
uzasadnienia są podyktowane ekonomią procesową, charakterem postępowania
lub dotyczą sytuacji, w których decyzja jest zbieżna z interesem strony.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.161.2025
Warszawa, 14 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 9237 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana Posła Macieja Tomczykiewicza w sprawie uzasadnień, przejrzystości języka
i ustawy o sygnalistach.
Ad 1 i 4
Uchwalona 14 czerwca 2024 roku ustawa o ochronie sygnalistów (Dz. U. poz. 928)
zapewnia implementację do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony
osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz. Urz. UE L 305 z 26.11.2019, str. 17, ze zm.).
Proszę o wzięcie pod uwagę, że ustawa nie mieści się w dziale administracji rządowej
sprawiedliwości, lecz pozostaje w obszarze właściwości Ministerstwa Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej. Z tego powodu pytania o ocenę ustawy lub jej ewentualną zmianę
należy skierować do tego resortu.
Ad 2
W Ministerstwie Sprawiedliwości widzimy potrzebę dostosowania języka, w jakim
ministerstwo oraz szerzej pojęty wymiar sprawiedliwości zwraca się do obywateli,
-- 1 of 3 --
2
szczególnie tych, którzy nie mają specjalistycznej wiedzy prawniczej. Pierwszym krokiem
w tym kierunku było dołączenie Ministerstwa Sprawiedliwości w październiku 2024 roku
do grona sygnatariuszy Deklaracji Prostego Języka. Z kolei w styczniu 2025 roku
w ministerstwie rozpoczął pracę wewnętrzny zespół ds. prostego języka. Zadaniem
zespołu jest m.in. opracowanie wytycznych do stosowania prostego języka
w Ministerstwie Sprawiedliwości. Na tym etapie prac zespół nie prowadzi
ustrukturyzowanych, systemowych ocen języka w poszczególnych obszarach wymiaru
sprawiedliwości, dlatego nie może przedstawić oceny języka stosowanego
w dokumentach innych organów wymiaru sprawiedliwości.
Ad 3
W procedurze cywilnej, na podstawie art. 328 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. –
Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: k.p.c.), pisemne
uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony. Podobne zasady obowiązują
w postępowaniu nieprocesowym.
Z kolei postanowienia ogłoszone na posiedzeniu jawnym oraz postanowienia wydane
na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnienia wtedy, gdy podlegają one zaskarżeniu,
na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia postanowienia
(art. 357 § 1 i 21 k.p.c.).
Podstawową przesłanką sporządzenia uzasadnienia jest zatem co do zasady wola
(wniosek) strony (uczestnika postępowania).
Z kolei sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu wyrok oraz postanowienie kończące
postępowanie w sprawie (art. 387 § 1 k.p.c.).
Podsumowując, już w aktualnym stanie prawnym zasadą jest sporządzanie uzasadnień
(na wniosek lub z urzędu), a katalog dopuszczalnych wyjątków jest bardzo ograniczony
i nie dotyczy rozstrzygnięć, które podlegają zaskarżeniu. Co istotne, z przepisów k.p.c.
wynika też wymóg zwięzłego sporządzenia uzasadnienia (art. 3271 § 2 k.p.c.).
-- 2 of 3 --
3
Niezależnie od tego, w ramach prac nad nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego,
które prowadzi Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego, została zaproponowana zmiana
art. 357 k.p.c. polegająca wprowadzeniu obowiązku sporządzania z urzędu (zamiast
na wniosek, jak aktualnie przewidują przepisy) uzasadnienia postanowienia wydanego
na posiedzeniu niejawnym, gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia. Zmiana została
umieszczona w projekcie z 15 kwietnia 2025 roku ustawy o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, który jest dostępny w serwisie
Ministerstwa Sprawiedliwości:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/projekty-aktow-prawnych3
W odniesieniu do procedury karnej, każda decyzja procesowa, co do zasady, podlega
obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia (art. 94 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks
postępowania karnego, Dz. U. z 2025 r. poz. 46). Jedynie w wyjątkowych przypadkach
przewidzianych ustawą można odstąpić od sporządzenia uzasadnienia. Katalog wyjątków
dotyczy między innymi sytuacji, w których postanowienie lub zarządzenie jest w pełni
zgodne z żądaniem strony i nie powoduje sprzeciwu drugiej strony, czy niektóre decyzje
wydawane w toku dochodzenia. Wyłączenia (nieliczne) obowiązku sporządzania
uzasadnienia są podyktowane ekonomią procesową, charakterem postępowania
lub dotyczą sytuacji, w których decyzja jest zbieżna z interesem strony.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --