Interpelacja w sprawie "Strategii Demograficznej 2040"
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9107
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie "Strategii Demograficznej 2040"
Zgłaszający: Agnieszka Buczyńska
Data wpływu: 07-04-2025
Gdańsk, dnia 7 kwietnia 2025 r.
Szanowna Pani Minister,
w 2022 roku Rada Ministrów przyjęła uchwałę, na mocy której ustanowiono politykę publiczną pt. „Strategia Demograficzna 2040”. Według tego dokumentu najważniejszymi wyzwaniami demograficznymi Polski jest niska dzietność prowadząca do starzenia się społeczeństwa i spadku liczby ludności. Proces ten determinuje negatywne skutki dla gospodarki, rynku pracy, budżetu państwa i systemu emerytalnego.
„Strategia Demograficzna 2040” skupia się na polityce dotyczącej zwiększenia dzietności poprzez działanie w trzech obszarach: wzmocnienie rodziny, likwidacja barier dla rodziców i poprawa zarządzania politykami prorodzinnymi. W latach 2019–2023 istniał również przy rządzie pełnomocnik ds. polityki demograficznej.
Niewątpliwie kryzys demograficzny jest poważnym zagrożeniem dla stabilności funkcjonowania państwa i wymaga kompleksowego podejścia do tego problemu, aby skutecznie i długofalowo przeciwdziałać spadkowi liczby ludności.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
1. Czy są obecnie podejmowane działania w ramach „Strategii Demograficznej 2040”?
2. Czy rząd planuje kontynuację założeń „Strategii Demograficznej 2040”, czy zamierza ją zastąpić nowym dokumentem strategicznym?
3. Czy „Strategia Demograficzna 2040” miała mierzalny wpływ na wskaźnik dzietności od momentu jej wdrożenia?
4. Czy rząd analizuje przyczyny niskiej dzietności w Polsce? Jeżeli tak, jakie działania są proponowane w odpowiedzi na te analizy?
5. Czy rząd planuje nowe inicjatywy wspierające wzrost liczby urodzeń? Jeżeli tak, to jakie?
6. Czy został powołany nowy pełnomocnik ds. polityki demograficznej? Jeżeli nie, to czy jest planowane obsadzenie takiego stanowiska?
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Buczyńska
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8468 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.185.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 9107 Pani Posłanki Agnieszki Buczyńskiej w sprawie
"Strategii Demograficznej 2040", proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Po analizie Strategii Demograficznej 2040 przez grono ekspertów podjęto decyzję
o opracowaniu nowego dokumentu strategicznego.
Strategia Demograficzna 2040 była monitorowana w systemie MonAliZa w zakresie procesu
legislacyjnego tego dokumentu. Następnie trwały prace przygotowawcze do wdrożenia
monitoringu procesu realizacji tejże Strategii.
W związku z Zarządzeniem Nr 15 Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2024 r. w sprawie
zniesienia Rady monitorowania portfela projektów strategicznych, wyłączono monitoring
w systemie teleinformatycznym MonAliZa i kolejne etapy wdrażania Strategii
Demograficznej 2040 nie były w nim monitorowane.
Obecnie trwają prace nad opracowaniem nowego dokumentu.
Nie ulega wątpliwości, że wyzwania demograficzne w Polsce są poważne. Utrzymujący się
od końca lat 90. XX wieku niski wskaźnik dzietności spowodował zmniejszenie przyrostu
naturalnego i liczby osób w wieku produkcyjnym. Od wielu lat odnotowywany jest stały
ujemny przyrost naturalny ludności. Prognozy Głównego Urzędu Statystycznego do 2060 r.
zakładają dalszy spadek populacji kraju.
W resorcie rodziny powołano Radę do spraw Polityki Rodzinnej i Demograficznej, złożoną
z naukowców, badaczy i przedstawicieli samorządów. Jej zadaniem jest opracowywanie
kierunków działań, mających na celu poprawę sytuacji demograficznej w Polsce oraz
przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w tym zakresie. Na rzecz koordynacji
działań rządu w obszarze demografii prace prowadzi też Międzyresortowy Zespół do spraw
Przeciwdziałania Negatywnym Zjawiskom Demograficznym. W Ministerstwie Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej powołano ponadto Radę do spraw Kobiet na Rynku Pracy, do
której zadań należy:
inicjowanie i wspieranie działań na rzecz poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy oraz
zapewnienie równości kobiet i mężczyzn w sferze publicznej, zawodowej i prywatnej;
opracowanie działań, zmierzających do zapewnienia równości kobiet i mężczyzn na
rynku pracy;
przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie poprawy sytuacji kobiet na
rynku pracy oraz zapewnienia równości mężczyzn i kobiet w sferze publicznej,
zawodowej i prywatnej;
opiniowanie działań dotyczących aktywizacji zawodowej kobiet i ich powrotu na rynek
pracy;
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
inicjowanie debat i kampanii społecznych przeciwdziałających stereotypowemu
postrzeganiu ról społecznych kobiet i mężczyzn;
inicjowanie działań promujących równowagę między życiem rodzinnym i zawodowym,
w tym zachęcanie ojców do korzystania z uprawnień pracowniczych związanych
z rodzicielstwem.
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewnia szeroką ofertę instrumentów
wsparcia rodzin i instytucji je wspomagających, dedykowanych opiece i wychowaniu dzieci.
Prowadzone działania z dziedziny polityki rodzinnej mają na celu zwiększenie wsparcia
rodzin wychowujących dzieci, co również zaliczane jest do działań o charakterze
prodemograficznym.
Rodzice z dziećmi na utrzymaniu mogą korzystać ze wsparcia umocowanego
w powszechnych i stale rozszerzanych programach kierowanych do rodzin
z dziećmi. Mając na uwadze potrzebę stworzenia kompleksowego systemu wsparcia,
umożliwiającego rodzicom efektywne godzenie ról rodzinnych i zawodowych,
w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowano ustawę o wspieraniu
rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka „Aktywny rodzic”. Przepisy
tego aktu weszły w życie 1 października 2024 r.
Ustawa stanowi odpowiedź na dynamiczne zmiany demograficzne, społeczne oraz
ekonomiczne związane ze spadającą dzietnością. Jej celem jest zachęcenie do aktywności
zawodowej rodziców dzieci w wieku od 12 do 35 miesiąca życia. Jest ona również wyrazem
kompleksowego podejścia do wspierania rodziców dzieci w tzw. wieku żłobkowym
Ustawa „Aktywny rodzic” wprowadziła do polskiego systemu prawnego trzy nowe
świadczenia wspierające rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowywaniu dziecka,
tj.:
świadczenie „aktywni rodzice w pracy”,
świadczenie „aktywnie w żłobku”,
świadczenie „aktywnie w domu”.
Jednym z nadrzędnych celów ustawy jest zwiększenie dostępności i przystępności
finansowej opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz jakości świadczonych w instytucjach
opieki usług. Wpisują się one się w przyjętą przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej politykę likwidacji obszarów, w których dostęp do instytucji opieki nad małymi
dziećmi jest niedostateczny.
Wsparcie w zakresie utworzenia 102 tys. nowych miejsc opieki zapewnia też realizowany
w Ministerstwie Program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Aktywny
Maluch 2022-2029. Budżet programu wynosi 6,5 mld zł.
15 lipca 2024 r. ogłoszono resortowy Program rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku
do lat 3 „Aktywny Maluch – Pierwszy dzienny opiekun w gminie 2024”. Na jego realizację
przeznaczono w 2024 r. do 60 mln zł. O dofinansowywanie w formie dotacji celowej
z budżetu państwa mogły ubiegać się gminy, na terenie których nie funkcjonowała żadna
instytucja opieki nad małymi dziećmi oraz takie, w których do tej pory nie panowano
utworzenia tego typu instytucji w ramach umów o dofinansowanie do Programu Aktywny
Maluch 2022-2029.
Wśród działań służących podnoszeniu jakości opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz
rozwojowi i promocji jej instytucjonalnych form należy wymienić także zainicjowanie
Akademii Wsparcia – krajowego systemu wspierania rozwoju opieki wczesnodziecięcej
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w Polsce na lata 2024-2026. Jego celem jest rozwój instytucji opieki nad dziećmi w wieku
do lat 3, poprzez wyłonienie instytucji, których zadaniem będzie wsparcie instytucji opieki
we wdrażaniu i podnoszeniu standardów jakości świadczonych przez nie usług.
Poza nowymi rozwiązaniami wspierającymi rodziców dzieci w tzw. wieku żłobkowym,
w ramach funkcjonujących systemów wsparcia kontynuowane są:
program „Rodzina 800+”,
program „Dobry start”,
świadczenia rodzinne, do których prawo warunkowane jest m.in. kryterium
dochodowym.
Przewidziano dalszy rozwój programów mających na celu wsparcie rodziców i opiekunów
dzieci w wieku do lat 3, także poprzez ciągłe zwiększanie dostępności finansowej
i terytorialnej w zakresie wysokiej jakości opieki instytucjonalnej. Planowane zmiany w tym
zakresie zostaną zaprezentowane po przeprowadzeniu dokładnych analiz w obszarze
polityki rodzinnej i demograficznej.
Należy zaznaczyć, że 12 grudnia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 listopada 2024 r.
o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, której projekt
przygotowano w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Nowe przepisy
zakładają podwyższenie maksymalnej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego
o 100%, z 500 zł do 1000 zł miesięcznie. W poprzednim stanie prawnym świadczenia
z funduszu alimentacyjnego przysługiwały w wysokości bieżąco ustalonych alimentów,
jednakże nie wyższej niż 500 zł miesięcznie. Dotychczasowa maksymalna wysokość
świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostawała niezmieniona od początku
obowiązywania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czyli od 2008 r.
Zmiana wysokości świadczenia wychodzi naprzeciw oczekiwaniom rodzin z dziećmi, w tym
osób samotnie wychowujących dzieci, będących w trudnej sytuacji finansowej w związku
z nieskuteczną egzekucją zasądzonych od drugiego rodzica alimentów.
Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 maja 2024 r. w sprawie zniesienia
niektórych pełnomocników Rządu, zniesiono urząd Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki
Demograficznej. W świetle ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji
rządowej, dział rodzina obejmuje m.in. uwarunkowania demograficzne w kraju i jest to dział,
którym kieruje Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --