Interpelacja w sprawie działań Narodowego Centrum Badań Jądrowych związanych z projektem reaktora jądrowego HTGR-Pola

Interpelacja nr 9100

do ministra klimatu i środowiska

w sprawie działań Narodowego Centrum Badań Jądrowych związanych z projektem reaktora jądrowego HTGR-Pola

Zgłaszający: Maciej Konieczny, Marta Stożek, Paulina Matysiak

Data wpływu: 07-04-2025

Szanowna Pani Minister!

Miałem okazję wziąć udział w posiedzeniu Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych, na którym przedstawiciel Narodowego Centrum Badań Jądrowych raportował postępy związane z pracami projektowymi na rzecz reaktora wysokotemperaturowego HTGR-Pola. Niestety na posiedzeniu przedstawiciel NCBJ nie udzielił odpowiedzi na zadane przeze mnie pytania. Ponieważ nadzór nad Narodowym Centrum Badań Jądrowych sprawuje Pani resort, uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

W branży jądrowej obowiązują wyśrubowane normy zarządzania dokumentacją projektową. W jakim standardzie jakości powstała dokumentacja projektowa HTGR-Pola, ISO 19443 czy ASME NQA-1?

NCBJ komunikuje, że Pola jest w stadium wysokopoziomowego projektu, posiada też gotowy wstępny raport bezpieczeństwa. Na jakim poziomie w skali TRL (technical readiness level) znajduje się Pola?

Czy i kiedy NCBJ planuje przedstawić wstępny raport bezpieczeństwa lub jego elementy ocenie prezesa PAA w ramach ścieżki zapisanej w art. 39b Prawa atomowego?

To samo pytanie w odniesieniu do klasyfikacji systemów oraz elementów konstrukcji i wyposażenia obiektu jądrowego.

Czy opracowano kosztorys budowy reaktora Pola? Ile wynoszą koszty i na jakim poziomie dokładności oszacowania AACE (Association for the Advancement of Cost Engineering) są określone? Proszę o załączenie kosztorysu.

Na posiedzeniu Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych przedstawiciel NCBJ powiedział, że jego instytut ma tylko 50% praw intelektualnych do projektu reaktora HTGR-Pola. Kto posiada pozostałe 50% i jak to możliwe, że prawa do projektu realizowanego za pieniądze budżetowe posiada inny podmiot?

W nawiązaniu do poprzedniego pytania - czy w takiej sytuacji dalsze finansowanie z pieniędzy budżetowych projektu HTGR-Pola nie będzie wprost dofinansowywaniem podmiotów prywatnych, i to, jak rozumiem z wypowiedzi na posiedzeniu komisji, japońskiego?

Normalną ścieżką komercjalizacji tego typu projektów przez instytuty badawcze nie są środki budżetowe lecz spin-offy, przykładem może być niedawno założona przez szwedzkie KTH firma Blykalla, która z rynku pozyskała 17 milionów euro na swoją działalność. Czy wobec komunikowanego dużego zainteresowania przemysłu NCBJ ma w planach powołać spin-off, który mógłby skomercjalizować reaktor bez dalszego angażowania środków budżetowych? Z jakiego powodu, wobec komunikowanej wysokiej dojrzałości projektu oraz zainteresowania rynku, NCBJ jeszcze tego nie zrobiło?

Proszę o przekazanie kompletnego wykazu recenzowanych publikacji naukowych, które powstały w wyniku wydatkowania środków budżetowych z NCBiR i budżetu MNiSW na projekt HTGR (18 + 60 mln zł).

Przedstawiciel NCBJ powiedział podczas posiedzenia komisji, że funkcją badawczą reaktora “badawczego” HTGR-Pola będzie testowanie możliwości zmiany stosunku produkcji ciepła i produkcji energii elektrycznej. Wydaje się, że regulacja wydatku pary w upuście turbiny parowej jest zagadnieniem znanym od dość dawna i stosowanym w większości polskich elektrociepłowni. Proszę o wyjaśnienie.

Przedstawiciel NCBJ poprosił na posiedzeniu komisji o finansowanie na wykonanie projektu technicznego, wykonanie badań lokalizacyjnych i środowiskowych oraz licencjonowanie. Wskazał, że na te cele potrzebne będzie 140 mln zł. Proszę o załączenie kosztorysu tych działań. Proszę o komentarz, jak wyliczona została ta kwota wobec faktu, że same badania lokalizacyjne i środowiskowe (bez dokumentacji) w EJ Lubiatowo-Kopalino pochłonęły 167,3 mln PLN (ceny bieżące roku 2013). Przypominam, że przepisy prawa są neutralne technologicznie i nie przewidują derogacji ze względu na wielkość lub przeznaczenie reaktora.

Dodatkowo proszę o wskazanie, jak NCBJ planuje przeprowadzić te badania, nie znając lokalizacji reaktora. Na posiedzeniu komisji zamiennie padała lokalizacja w NCBJ oraz w pobliżu dużych zakładów przemysłowych.

Według przepisów prawa (tzw. rozporządzenie lokalizacyjne) badania lokalizacyjne w miejscu budowy reaktora wymagają 24 miesięcy nieprzerwanego monitoringu w lokalizacji. Natomiast od momentu złożenia wniosku prezes PAA ma 24 miesiące na jego ocenę (art. 39a Prawa atomowego). Daje to łącznie co najmniej cztery lata, nie uwzględniając okresu koniecznego na przygotowanie raportów. Tymczasem NCBJ szeroko i wielokrotnie komunikował (w tym na posiedzeniu komisji), że budowa reaktora mogłaby się rozpocząć za trzy lata. Proszę o skomentowanie tego faktu oraz załączenie harmonogramu prac związanych z uzyskiwaniem zezwolenia prezesa PAA na budowę obiektu jądrowego – HTGR-Pola.