Interpelacja w sprawie szkód wyrządzanych przez bobry w woj. warmińsko-mazurskim
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 9085
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie szkód wyrządzanych przez bobry w woj. warmińsko-mazurskim
Zgłaszający: Andrzej Śliwka
Data wpływu: 07-04-2025
Szanowna Pani Minister,
składam interpelację poselską w sprawie szkód wyrządzanych przez populację bobrów na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, a w szczególności Żuław Elbląskich.
Jak wynika z informacji przekazywanych przez rolników i mieszkańców gminy Markusy, Elbląg, Gronowo Elbląskie bobry stanowią coraz większy problem dla właścicieli gruntów. Ich działalność powoduje zalewanie upraw, niszczenie infrastruktury melioracyjnej, uszkodzenia grobli oraz podmywanie wałów przeciwpowodziowych. Skutki tych zniszczeń niosą ze sobą poważne konsekwencje finansowe, a system rekompensat wydaje się niewystarczający wobec skali problemu.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Jakie działania planuje podjąć Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu zminimalizowania szkód wyrządzanych przez bobry?
Czy rząd przewiduje modyfikację systemu odszkodowań dla rolników i właścicieli gruntów, którzy ponoszą straty wskutek działalności tych zwierząt?
Czy w planach ministerstwa znajduje się zmiana statusu ochronnego bobra europejskiego (Castor fiber) w kontekście jego regulacji populacyjnej?
Czy rozważane są inne formy zarządzania populacją bobrów, np. programy relokacji lub działania prewencyjne ograniczające szkody w infrastrukturze?
Czy ministerstwo prowadzi monitoring wpływu populacji bobrów na gospodarkę wodną oraz ekosystemy rolnicze i leśne?
Czy planowane są odstrzały redukcyjne bobrów, aby zapobiec ich nadmiernemu rozmnożeniu i dalszemu zagrożeniu dla rolników i właścicieli gruntów, którzy ponoszą straty wskutek działalności tych zwierząt?
Zwracam się z prośbą o szczegółowe informacje na temat obecnych i planowanych działań resortu w tej sprawie.
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8768 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.27.2025.AS
3749605.14963451.12178179
Warszawa, 20-05-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Posła Andrzeja Śliwki w sprawie szkód wyrządzanych przez
bobry w województwie warmińsko-mazurskim, K10INT9085, przekazuję następujące
informacje.
Ad. 1. Jakie działania planuje podjąć Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu zminimalizowania
szkód wyrządzanych przez bobry?
Podstawowym rodzajem szkód powodowanym przez bobry jest zalewanie łąk i pastwisk,
uszkodzenia grobli i obwałowań rybnych stawów hodowlanych, zgryzanie drzew oraz szkody
w uprawach ogrodniczych. Wielkość i rodzaj szkód powodowanych przez bobry w
poszczególnych województwach jest zróżnicowana. Ilość szkód warunkuje w głównej mierze
zagęszczenie populacji, a także udział terenów rolnych z odpowiednią siecią wodną, ilość
stawów hodowlanych czy też lasów prywatnych na danym obszarze.
Należy zaznaczyć, że przekształcenia gospodarcze w naszym kraju, jakie miały miejsce
w ostatnich latach, np.: zakładanie prywatnych upraw leśnych, zanik nieużytków rolnych
przy jednoczesnym wzroście terenów ornych i użytków zielonych, powodują wzrost
zgłaszanych szkód bobrowych. Ponadto należy nadmienić, że zaniechanie konserwacji
rowów melioracyjnych jest jedną z prawdopodobnych przyczyn powstawania większych
szkód na terenach rolniczych oraz stwarza duży problem w ich zapobieganiu. Brak
odpowiedniej dbałości o drożność rowów melioracyjnych na całej ich długości przez
wszystkich właścicieli powoduje mniejszą skuteczność działań właścicieli, którzy stosują
metody zapobiegające szkodom.
Natomiast resort środowiska na bieżąco podejmuje działania mające na celu
zminimalizowanie konfliktu na linii działalność człowieka – bobry. Organem administracji
rządowej bezpośrednio za nie odpowiedzialnym zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r.
o ochronie przyrody1 jest właściwy miejscowo dla danego województwa regionalny dyrektor
ochrony środowiska. Wydaje on zezwolenia na odstępstwo od zakazu (np. umyślnego
zabijania), czy to w formie zezwoleń indywidualnych (decyzji administracyjnych), czy
zarządzeń (aktów prawa miejscowego). Warto przy tym wskazać, iż wydane zezwolenia
przyznają prawo do odstępstwa od obowiązujących zakazów, nie mają zaś charakteru
nakazowego – uprawnione strony mają więc możliwość wykorzystania udzielonej derogacji
w całości lub w części, jednak nie ma takiego obowiązku. W 2023 r. regionalne dyrekcje
ochrony środowiska wydały 377 decyzji indywidualnych obejmujących łącznie 6271
osobników bobrta. Natomiast w 2024 r. obowiązywały 4 zarządzenia w sprawie zezwolenia
1 t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, 1940.
-- 1 of 4 --
w sprawie zezwolenia na czynności podlegające zakazom (zabicie) w stosunku do bobra
europejskiego:
- 1 zarządzenie RDOŚ w Katowicach (zezwalające na zabicie łącznie 351 osobników
bobra w okresie 3 lat),
- 1 zarządzenie RDOŚ w Olsztynie (zezwalające na zabicie łącznie do 1000 osobników
bobra w okresie 5 lat).
- 1 zarządzenie RDOŚ w Rzeszowie (zezwalające na zabicie łącznie do 900 osobników
bobra w okresie 3 lat).
- 1 zarządzenie RDOŚ w Gdańsku (zezwalające na zabicie łącznie do 1200 osobników w
okresie 5 lat).
Wobec powyższego należy uznać, że źródłem problemu nie są niewystarczające działania
resortu środowiska, lecz znikoma realizacja uprawnień płynących z decyzji/zarządzeń
regionalnych dyrektorów ochrony środowiska.
Niezależnie chciałbym poinformować, iż w resorcie środowiska obecnie toczą się prace nad
nowelizacją przepisów ustawy o ochronie przyrody również w części dotyczącej szkód
powodowanych przez zwierzęta chronione.
Ad. 2. Czy rząd przewiduje modyfikację systemu odszkodowań dla rolników i właścicieli gruntów,
którzy ponoszą straty wskutek działalności tych zwierząt?
Zgodnie z wiedzą resortu środowiska obecnie nie są prowadzone prace w ww. zakresie.
Niemniej w opinii Ministerstwa Klimatu i Środowiska celowe byłoby wprowadzenie nowych
mechanizmów dotowania rolników z tytułu wartości retencjonowania wody przy udziale
bobrów, pozwalające ograniczyć do minimum sprzeczność między czerpaniem korzyści dla
środowiska z działalności tego gatunku, coraz istotniejszych w obliczu narastających
zagrożeń związanych z suszą, a rekompensowaniem szkód powodowanych przez niego w
gospodarce rolnej, tak, by indywidualne zyski nie przekładały się na straty na terenach
sąsiednich. Byłoby to zgodne z rekomendacjami Państwowej Rady Ochrony Przyrody z dnia
30 maja 2024 r. wskazującą na niedostateczne uwzględnienie w systemie odszkodowań
korzyści ze środowiskotwórczej roli bobrów oraz na ogólnie większą opłacalność
inwestowania w wykorzystanie ich potencjału dla retencji wód niż postulowane przez
niektóre środowiska - zachęt do odstrzału dla myśliwych.
Ad.3. Czy w planach ministerstwa znajduje się zmiana statusu ochronnego bobra europejskiego
(Castor fiber) w kontekście jego regulacji populacyjnej?
Prace w tym zakresie nie są prowadzone. W opinii Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie
byłyby one zasadne, gdyż nie przyniosłyby korzyści uzasadniających wprowadzenie tak
ryzykownych zmian prawa. Obecny status ochronny bobra europejskiego (ochrona
częściowa) określają przepisy ustawy o ochronie przyrody2 oraz rozporządzenia Ministra
Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt3, które są zgodne z regulacjami UE
takimi jak dyrektywa siedliskowa4. Polska jako kraj UE jest zobowiązana do zachowania
krajowej populacji bobra europejskiego we właściwym stanie ochrony (co jest warunkiem
dopuszczalności pozyskiwania osobników ze stanu dzikiego). Ze względu na prawo UE
ewentualne przeniesienie bobra na listę gatunków łownych musiałoby się więc odbyć za
zgodą wszystkich krajów Unii Europejskiej. Jednocześnie należy zaznaczyć, że nie ma takiej
2 ustawa z dnia z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz.U. z 2024 r. poz. 1478
3 Dz.U. z 2022 r. poz. 2380
4 dyrektywa Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
-- 2 of 4 --
potrzeby bowiem istniejące prawo dopuszcza wykonywanie wobec bobra, w ramach
zarządzania jego krajową populacją, czynności zakazanych na podstawie zezwoleń w formie
zarówno indywidualnych decyzji, jak też aktów prawa miejscowego - zarządzeń regionalnych
dyrektorów ochrony środowiska.
Ad. 4. Czy rozważane są inne formy zarządzania populacją bobrów, np. programy relokacji lub
działania prewencyjne ograniczające szkody w infrastrukturze?
Działania w tym zakresie prowadzone są stosownie do lokalnych potrzeb przez właściwe
miejscowo regionalne dyrekcje ochrony środowiska. Jednak, doświadczenia związane
z relokacją wskazują na ograniczoną (w związku z wysokimi kosztami i niedostatkiem
odpowiednich stanowisk) skuteczność tej metody. Wobec powyższego rekomenduje się
stosowanie rozwiązań minimalizujących konflikty między bobrem a człowiekiem w
miejscach, gdzie jest to możliwe i uzasadnione (także ekonomicznie) oraz likwidację
stanowisk bobra w miejscach, gdzie ze względu na szczególnie dotkliwe szkody, działania
takie nie są wystarczające. Także odstrzał redukcyjny nie wyklucza stosowania innych
działań.
Ad. 5. Czy ministerstwo prowadzi monitoring wpływu populacji bobrów na gospodarkę wodną oraz
ekosystemy rolnicze i leśne?
Informacji o tym zagadnieniu dostarczają w rozliczeniu rocznym dane regionalnych dyrekcji
ochrony środowiska na temat odszkodowań wypłacanych rolnikom za szkody powodowane
przez bobry. Inwentaryzację szkód w drzewostanach prowadzą na bieżąco poszczególne
nadleśnictwa.
Ad. 6. Czy planowane są odstrzały redukcyjne bobrów, aby zapobiec ich nadmiernemu
rozmnożeniu i dalszemu zagrożeniu dla rolników i właścicieli gruntów, którzy ponoszą straty
wskutek działalności tych zwierząt?
Istniejące narzędzia prawne pozwalają na realizację postulatów środowisk rolniczych
w stosunku do bobrów. Odstrzały, jak wspomniano powyżej, prowadzone są na podstawie
decyzji administracyjnych bądź zarządzeń wydawanych przez regionalnych dyrektorów
ochrony środowiska. Warto jednak wskazać na niski stopień wykorzystania zezwoleń
wykazywane przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska: przykładowo w województwie
pomorskim wg informacji z 2024 r. było to ok. 15% limitu, przy 7% za lata 2016-19, natomiast
w województwie podkarpackim 60% w latach 2022-24. Resort środowiska nie ma wpływu
na stopień wykorzystania wydanych zezwoleń.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 3 of 4 --
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --