Odpowiedź na interpelację w sprawie braku psychologów w podkarpackich szkołach Odpowiedź na interpelację nr 90 w sprawie braku psychologów w podkarpackich szkołach Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka Warszawa, 11-01-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP, Pana Bartosza Romowicza, w sprawie zapewnienia pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla wszystkich podkarpackich uczniów oraz dostępu do psychologa w każdej szkole. Szanowny Panie Pośle, Ministerstwo Edukacji Narodowej zainicjowało działania, których celem była poprawa dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży. Działania te obejmowały w szczególności: określenie w przepisach standardu zatrudniania nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach (polegające m.in. na wprowadzeniu - po raz pierwszy w przepisach prawa – obowiązku zatrudnienia w przedszkolu lub szkole nauczycieli specjalistów, w tym psychologa i pedagoga specjalnego); przygotowanie kadr do pracy w środowisku zróżnicowanym pod względem potrzeb edukacyjnych; poszerzanie oferty materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych uwzględniających zróżnicowane potrzeby edukacyjne uczniów; opracowanie narzędzi diagnostycznych oraz materiałów do pracy postdiagnostycznej; prace nad nowymi rozwiązaniami, których jest podnoszenie jakości i dostępności wsparcia udzielanego dzieciom i młodzieży w oparciu o rzetelną ocenę ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych we współpracy międzysektorowej. Dzięki przygotowanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej zmianom prawnym[1], od 1 września 2022 r. rozpoczęło się wdrażanie pierwszego etapu standaryzacji zatrudniania w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Standardy określają minimalny[2] wymiar zatrudniania nauczycieli specjalistów w ogólnodostępnych i integracyjnych przedszkolach, szkołach oraz zespołach tych przedszkoli i szkół. Przepisy określiły też sposób wyliczania etatów, w zależności od liczby dzieci lub uczniów w przedszkolach i szkołach. Wprowadzenie przepisów zostało wsparte działaniami informacyjnymi - na stronach Ministerstwa Edukacji Narodowej zamieszczono informacje o standaryzacji zatrudniania[3] oraz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania[4]. Na bieżąco informacje były przekazywane do wszystkich kuratorów oświaty oraz do szkół. Biorąc pod uwagę uwarunkowania wprowadzania nowych rozwiązań systemowych (w tym m. in. pozyskania odpowiednio przygotowanych kadr), wprowadzenie standardów zostało rozłożone na dwa etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r.[5] Po rozpoczęciu wprowadzania standardów zatrudnienia nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach, zatrudnienie nauczycieli specjalistów w roku szkolnym 2022/2023 wzrosło do prawie 43 tys. etatów specjalistów, tj. o ok. 22 tys. etatów więcej w porównaniu z rokiem szkolnym 2021/2022. Zakłada się, że dzięki wprowadzonym przepisom w 2024 r. liczba etatów nauczycieli specjalistów wzrośnie o 143%. Na ten cel z budżetu państwa przekazano organom prowadzącym jednostki objęte standaryzacją środki w wysokości: w 2022 r. – prawie 520 mln zł (dotyczyło 4 miesięcy), w 2023 r. – 1,87 mld zł. W okresie od 30 września 2021 r. do 4 sierpnia 2023 r. liczba etatów nauczycieli psychologów województwie podkarpackim wzrosła o 250 etatów (ze 118 etatów do 368 etatów). Obecnie na terenie tego województwa zatrudnienie nauczycieli psychologów w szkołach i placówkach objętych standaryzacją przedstawia się następująco: Liczba szkół i placówek, które zatrudniają psychologa Odsetek szkół i placówek, które zatrudniają psychologa spośród ogółu szkół i placówek objętych standaryzacją Liczba szkół i placówek, które zatrudniają psychologa Odsetek szkół i placówek, które nie zatrudniają psychologa spośród ogółu szkół i placówek objętych standaryzacją 952 57% 721 43%[6] Zapotrzebowanie kadrowe szkół monitorowane jest na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy, udostępnianych na stronach kuratoriów oświaty. Od 2017 r. dyrektorzy szkół zobowiązani są przepisami ustawy informować kuratorów o wakatach, a kuratorzy informacje te upubliczniają w celu wsparcia ruchu kadrowego w szkołach. Etapowe wdrażanie standardów przewiduje stopniowe zwiększanie wymiaru zatrudniania w kolejnych latach, stąd dyrektorzy szkół i placówek wykazują zwiększone zapotrzebowanie na nauczycieli specjalistów. Wdrażanie standaryzacji zatrudnienia nauczycieli specjalistów monitorowanie jest za pośrednictwem Systemu Informacji Oświatowej (SIO). Dodatkowo dla szkół i placówek oświatowych, kuratoriów oświaty oraz jednostek samorządu terytorialnego, powstał raport w Strefie Pracownika SIO. W raporcie generują się dane dotyczące bieżącej sytuacji zatrudniania, co umożliwia dyrektorom, samorządom i kuratorom oświaty bieżące monitorowanie stanu zatrudnienia nauczycieli specjalistów na poziomie szkoły/placówki, jednostki samorządu terytorialnego oraz województwa. Podnoszenie jakości kształcenia oraz dostępności i jakości wsparcia, udzielanego dzieciom i uczniom w przedszkolach, szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych, zostało uwzględnione w podstawowych kierunkach realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2022/2023[7]. Również w roku szkolnym 2023/2024 w planie nadzoru pedagogicznego zaplanowane zostały kontrole badające zgodność z przepisami prawa zwiększenia dostępności i jakości wsparcia udzielanego uczniom przez nauczycieli specjalistów, w tym psychologów szkolnych w przedszkolach i szkołach[8]. Ministerstwo Edukacji Narodowej wspiera działania związane z rozwijaniem kompetencji nauczycieli m.in. poprzez stworzenie oferty nieodpłatnych dla uczestników studiów podyplomowych. Studia te, finansowane z budżetu Ministerstwa Edukacji Narodowej, zostały uruchomione w 2022 r. na czterech kierunkach (I edycja), a w 2023 r. na sześciu kierunkach (II edycja): doskonalące studia podyplomowe dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych prowadzących zajęcia z uczniami o zróżnicowanych potrzebach rozwojowych i edukacyjnych, studia podyplomowe w zakresie metodyki wspomagania komunikacji językowej uczniów, doradca rodziny, wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wsparcia rodziny, psychologia edukacyjna z przygotowaniem pedagogicznym (rok 2023), pedagog specjalny w edukacji włączającej (rok 2023). Absolwenci kończący studia podyplomowe kwalifikacyjne umożliwiające uzyskanie przygotowania pedagogicznego przez psychologów, uzyskają przygotowanie pedagogiczne i tym samym będą przygotowani do podjęcia pracy zawodowej na stanowisku nauczyciela psychologa w jednostkach systemu oświaty takich jak: przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe, poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz inne instytucje, w których zadaniem jest wsparcie uczniów, rodziców, opiekunów oraz nauczycieli. Kryterium przyjęcia na studia podyplomowe jest ukończenie studiów na kierunku psychologia, w cyklu pięcioletnim lub I i II stopnia. Na lata 2024-2025 zaplanowana jest trzecia edycja studiów podyplomowych na siedmiu bezpłatnych kierunkach kształcenia. Inwestycja w rozwój kadr jest jedną z rekomendacji wypracowanych w pracach nad założeniami zmian legislacyjnych oraz działaniem uznawanym przez teoretyków kształcenia i wychowania jako jeden z najważniejszych czynników decydujących o jakości i efektywności pracy szkoły[9]. Działania w tym zakresie są konsekwentnie przez Ministra Edukacji Narodowej kontynuowane, stanowiąc uzupełnienie działań na rzecz zwiększenia liczby kadr specjalistycznych. Wśród nich należy wskazać: projekt „Szkolenia i doradztwo dla kadr poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego” (realizowanego przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego)[10]; międzynarodową konferencję poświęconą przygotowaniu kadr do edukacji włączającej (przygotowaną we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych)[11]; trzyletni projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich - szkolenia nauczycieli specjalistów w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia uczniom, rodzicom i nauczycielom” (podpisanego w ramach memorandum przez Ministra Edukacji Narodowej z UNICEF)[12]. Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi również prace nad wdrożeniem nowego modelu oceny potrzeb uczniów, udzielania i finansowania wsparcia (tzw. „ocena funkcjonalna” )[13]. Przyjęto, że nowy model kwalifikowania do różnych form wsparcia w procesie nauczania-uczenia się będzie oparty na modelu biopsychospołecznym. W modelu tym funkcjonowanie dziecka lub ucznia rozumiane jest jako wynik interakcji pomiędzy cechami jednostki (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne) i środowiska, w jakim dziecko uczy się i wychowuje. Tym samym w ocenie przyczyn trudności w rozwoju i uczeniu się dziecka oraz planowaniu działań, które te problemy rozwiążą, uwzględnia się zarówno jego stan zdrowia, w tym rozpoznanie medyczne, jeśli zostało dokonane, indywidualne możliwości psychofizyczne, jak i bariery oraz zasoby w środowisku, które wpływają na funkcjonowanie dziecka. Celem jest stworzenie rozwiązań, które różnicują wsparcie na podstawie indywidualnych potrzeb i możliwości dzieci i uczniów, a nie - jak jest obecnie - na podstawie zaklasyfikowania dziecka/ucznia do danej grupy niepełnosprawności albo niedostosowania społecznego/zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Wypracowanie rozwiązań i ich weryfikacja w praktyce odbywało się w projektach pilotażowych m.in.: „Szkolenia i doradztwo dla kadr poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego” (realizowanym od 1 lutego 2021 r. do 30 września 2023 r. w 16 województwach w Polsce)[14]; „Projekt innowacyjno-wdrożeniowy z zakresu oceny funkcjonalnej” (realizowanym w okresie od kwietnia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. w 36 powiatach w Polsce)[15]. Istotnym elementem nowych rozwiązań jest także zapewnienie superwizji dla kadry pracującej z dziećmi i młodzieżą w jednostkach systemu oświaty. Aktualnie trwa analizowanie wyników pilotaży, na podstawie których przygotowane zostaną propozycje rozwiązań systemowych. Kontynuowane będą także działania w zakresie przygotowania kadr oraz rozwijania zasobów wspierających realizowanie zadań przez nauczycieli specjalistów (m. in. uzupełnianie oferty szkoleń dla tej grupy zawodowej oraz narzędzi diagnostycznych, wspieranie wymiany doświadczeń, kolejne edycje studiów podyplomowych). Ww. działania, które – w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej - poprawią warunki pracy nauczycieli specjalistów, wraz z planowanymi podwyżkami dla nauczycieli, będą stanowiły zachętę dla psychologów do podejmowania pracy w systemie oświaty. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Wprowadzonych przepisami art. 2 ustawy z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1116). [2] Liczba etatów powinna być odpowiednia do potrzeb dzieci i uczniów uczęszczających do danego przedszkola/szkoły, czyli odpowiednio większa, jeśli jest taka potrzeba w konkretnym przedszkolu/szkole. [3] https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/informacja-dotyczaca-zatrudniania-nauczycieli-specjalistow-w-roku-szkolnym-20222023 [4] https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/pedagog-specjalny--odpowiedzi-na-najczesciej-zadawane-pytania. [5] Zgodnie z art. 29 ww. ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw. [6] W tym w 32% szkół i placówek publicznych oraz 79% szkół i placówek niepublicznych. [7] https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawowe-kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej-panstwa-w-roku-szkolnym-20222023 [8] https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawowe-kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej-panstwa-w-roku-szkolnym-20232024 [9] Karpińska A., Zińczuk M., Kowalczuk K. (red.) (2021) Nauczyciel we współczesnej rzeczywistości edukacyjnej, Białystok, s. 13; link do publikacji on-line: https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/11277/1/Nauczyciel_we_wspolczesnej_rzeczywistosci.pdf [10] https://www.ore.edu.pl/2023/10/konferencja-ocena-funkcjonalna-wdrazanie-modelowych-rozwiazan-w-przedsiewzieciach-grantowych/ [11] https://kwalifikacje.edu.pl/szkola-dostepna/ [12] https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/szkola-dostepna-dla-wszystkich--zapraszamy-do-udzialu-w-projekcie [13] Zaplanowano, że ramy prawne rozwiązań w tym zakresie zostaną ujęte w ustawie o wsparciu dziecka, ucznia i rodziny. Prace nad projektem ustawy zostały wpisane do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów: https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-wsparciu-dzieci-uczniow-i-rodzin2 Więcej na temat założeń merytorycznych rozwiązań dotyczących oceny funkcjonalnej można dowiedzieć się ze strony: https://edukacjawzasiegureki.pl/kategoria/edukacja-wlaczajaca/ [14] https://www.ore.edu.pl/2021/03/szkolenia-i-doradztwo-dla-kadr-poradnictwa-psychologiczno-pedagogicznego-o-projekcie/ [15] https://mwm.us.edu.pl/