Interpelacja nr 8947
Interpelacja w sprawie braku ochrony klientów banków, zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Obrona i Bezpieczeństwo (64%)
Edukacja i Szkolnictwo (55%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie braku ochrony klientów banków, zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego
Interpelacja nr 8947
do ministra finansów
w sprawie braku ochrony klientów banków, zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 01-04-2025
Szanowny Panie Premierze,
zwracam się do Pana w imieniu milionów Polaków – ciężko pracujących obywateli, emerytów, rencistów, którzy przez całe życie budowali dobrobyt naszego kraju, a dziś, w jesieni swojego życia, stają się łatwym łupem dla przestępców finansowych i ofiarami bezdusznego systemu bankowego. Historie takie jak ta opisana na portalu biznes.interia.pl (https://biznes.interia.pl/finanse/news-emerytka-przekazala-oszustom-50-tys-zl-bank-zazadal-splaty-s,nId,7940653) – gdzie emerytka, zmanipulowana przez oszustów, straciła 50 tysięcy złotych, a bank zamiast wsparcia zażądał od niej spłaty kredytu – nie są już tylko jednostkowymi dramatami. To symptom głęboko zakorzenionej patologii, w której sektor bankowy, pływający w morzu rekordowych zysków, pozostaje obojętny na los swoich klientów, szczególnie tych najbardziej bezbronnych.
Wyobraźmy sobie: starsza kobieta, która przez lata odkładała każdy grosz z głodowej emerytury, odbiera telefon od fałszywego „policjanta“ czy „pracownika banku“. Pod wpływem stresu, strachu i manipulacji przekazuje oszustom dorobek życia lub zaciąga kredyt, którego nigdy nie chciała. Co robi bank? Nie blokuje podejrzanej transakcji, nie weryfikuje, nie ostrzega – a po fakcie obciąża ją ratami, jakby to ona była winna. To nie jest pojedynczy błąd – to systemowy mechanizm, który pozwala bankom unikać odpowiedzialności, przerzucając ją na ofiary. W 2023 roku, według szacunków Związku Banków Polskich, sektor bankowy osiągnął zysk netto na poziomie ponad 20 miliardów złotych, a niektóre źródła wskazują nawet na 27 miliardów. Te kwoty – napędzane wysokimi marżami, prowizjami i brakiem konkurencji – kontrastują w sposób porażający z brakiem jakichkolwiek skutecznych działań na rzecz ochrony klientów.
Polskie banki chwalą się nowoczesnymi technologiami, algorytmami i analizą danych, ale gdy dochodzi do realnego testu – ochrony seniorów przed oszustwami typu „na wnuczka“ czy „na policjanta“ – ich systemy zawodzą. Gdzie są mechanizmy weryfikacji nietypowych transakcji? Gdzie edukacja klientów dostosowana do potrzeb osób starszych? Gdzie współczucie i wsparcie dla ofiar, zamiast windykacji i sądowych nakazów? Tymczasem w krajach takich jak Wielka Brytania czy Holandia banki są prawnie zobowiązane do zwrotu skradzionych środków, jeśli nie doszło do rażącego zaniedbania ze strony klienta. W Polsce odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na poszkodowanych, a banki – chronione parasolem NBP, KNF i BFG – cieszą się nie tylko zyskami, ale i bezkarnością.
Panie Premierze, czy tak ma wyglądać państwo dbające o swoich obywateli? Czy mamy zaakceptować rzeczywistość, w której banki zarabiają miliardy, a emeryci tracą wszystko przez ich bierność? Policyjne statystyki alarmują: w 2023 roku liczba oszustw finansowych wzrosła o blisko 35% rok do roku, a odzyskano zaledwie ułamek skradzionych środków. To nie jest problem jednostek – to kryzys systemowy, który wymaga natychmiastowej interwencji rządu. Polacy zasługują na sprawiedliwość, a nie na dalsze drenowanie ich kieszeni przez instytucje, które stać na więcej, ale wolą nic nie robić.
Oczekuję pilnej reakcji na ten skandaliczny stan rzeczy. Czas skończyć z asymetrią, w której banki mają wszystko, a obywatele – zwłaszcza seniorzy – nie mają nic poza długami i poczuciem bezradności.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy rząd planuje wprowadzenie obowiązku aktywnego monitoringu podejrzanych transakcji gotówkowych i przelewów, szczególnie dokonywanych przez osoby starsze, oraz informowania ich o zagrożeniach?
2. Czy banki zostaną zobowiązane do zwrotu skradzionych środków w przypadku udowodnienia oszustwa na wzór regulacji brytyjskich i holenderskich?
3. Czy rząd rozważy utworzenie Funduszu Ochrony Ofiar Oszustw Finansowych, finansowanego z części nadzwyczajnych zysków banków, które w 2023 roku przekroczyły 20 mld zł?
4. Czy planowana jest nowelizacja prawa zakazująca egzekwowania spłaty kredytów zaciągniętych w wyniku manipulacji i oszustwa?
5. Czy rząd przeprowadzi audyt praktyk bankowych wobec seniorów we współpracy z UOKiK, rzecznikiem finansowym i RPO z możliwością kar za zaniedbania?
Interpelacja nr 8947
do ministra finansów
w sprawie braku ochrony klientów banków, zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 01-04-2025
Szanowny Panie Premierze,
zwracam się do Pana w imieniu milionów Polaków – ciężko pracujących obywateli, emerytów, rencistów, którzy przez całe życie budowali dobrobyt naszego kraju, a dziś, w jesieni swojego życia, stają się łatwym łupem dla przestępców finansowych i ofiarami bezdusznego systemu bankowego. Historie takie jak ta opisana na portalu biznes.interia.pl (https://biznes.interia.pl/finanse/news-emerytka-przekazala-oszustom-50-tys-zl-bank-zazadal-splaty-s,nId,7940653) – gdzie emerytka, zmanipulowana przez oszustów, straciła 50 tysięcy złotych, a bank zamiast wsparcia zażądał od niej spłaty kredytu – nie są już tylko jednostkowymi dramatami. To symptom głęboko zakorzenionej patologii, w której sektor bankowy, pływający w morzu rekordowych zysków, pozostaje obojętny na los swoich klientów, szczególnie tych najbardziej bezbronnych.
Wyobraźmy sobie: starsza kobieta, która przez lata odkładała każdy grosz z głodowej emerytury, odbiera telefon od fałszywego „policjanta“ czy „pracownika banku“. Pod wpływem stresu, strachu i manipulacji przekazuje oszustom dorobek życia lub zaciąga kredyt, którego nigdy nie chciała. Co robi bank? Nie blokuje podejrzanej transakcji, nie weryfikuje, nie ostrzega – a po fakcie obciąża ją ratami, jakby to ona była winna. To nie jest pojedynczy błąd – to systemowy mechanizm, który pozwala bankom unikać odpowiedzialności, przerzucając ją na ofiary. W 2023 roku, według szacunków Związku Banków Polskich, sektor bankowy osiągnął zysk netto na poziomie ponad 20 miliardów złotych, a niektóre źródła wskazują nawet na 27 miliardów. Te kwoty – napędzane wysokimi marżami, prowizjami i brakiem konkurencji – kontrastują w sposób porażający z brakiem jakichkolwiek skutecznych działań na rzecz ochrony klientów.
Polskie banki chwalą się nowoczesnymi technologiami, algorytmami i analizą danych, ale gdy dochodzi do realnego testu – ochrony seniorów przed oszustwami typu „na wnuczka“ czy „na policjanta“ – ich systemy zawodzą. Gdzie są mechanizmy weryfikacji nietypowych transakcji? Gdzie edukacja klientów dostosowana do potrzeb osób starszych? Gdzie współczucie i wsparcie dla ofiar, zamiast windykacji i sądowych nakazów? Tymczasem w krajach takich jak Wielka Brytania czy Holandia banki są prawnie zobowiązane do zwrotu skradzionych środków, jeśli nie doszło do rażącego zaniedbania ze strony klienta. W Polsce odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na poszkodowanych, a banki – chronione parasolem NBP, KNF i BFG – cieszą się nie tylko zyskami, ale i bezkarnością.
Panie Premierze, czy tak ma wyglądać państwo dbające o swoich obywateli? Czy mamy zaakceptować rzeczywistość, w której banki zarabiają miliardy, a emeryci tracą wszystko przez ich bierność? Policyjne statystyki alarmują: w 2023 roku liczba oszustw finansowych wzrosła o blisko 35% rok do roku, a odzyskano zaledwie ułamek skradzionych środków. To nie jest problem jednostek – to kryzys systemowy, który wymaga natychmiastowej interwencji rządu. Polacy zasługują na sprawiedliwość, a nie na dalsze drenowanie ich kieszeni przez instytucje, które stać na więcej, ale wolą nic nie robić.
Oczekuję pilnej reakcji na ten skandaliczny stan rzeczy. Czas skończyć z asymetrią, w której banki mają wszystko, a obywatele – zwłaszcza seniorzy – nie mają nic poza długami i poczuciem bezradności.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy rząd planuje wprowadzenie obowiązku aktywnego monitoringu podejrzanych transakcji gotówkowych i przelewów, szczególnie dokonywanych przez osoby starsze, oraz informowania ich o zagrożeniach?
2. Czy banki zostaną zobowiązane do zwrotu skradzionych środków w przypadku udowodnienia oszustwa na wzór regulacji brytyjskich i holenderskich?
3. Czy rząd rozważy utworzenie Funduszu Ochrony Ofiar Oszustw Finansowych, finansowanego z części nadzwyczajnych zysków banków, które w 2023 roku przekroczyły 20 mld zł?
4. Czy planowana jest nowelizacja prawa zakazująca egzekwowania spłaty kredytów zaciągniętych w wyniku manipulacji i oszustwa?
5. Czy rząd przeprowadzi audyt praktyk bankowych wobec seniorów we współpracy z UOKiK, rzecznikiem finansowym i RPO z możliwością kar za zaniedbania?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9579 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 17 kwietnia 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 8947 w sprawie braku ochrony klientów banków,
zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego.
Znak sprawy: FN7.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 8947, sporządzonej przez Panią Poseł Annę
Gembicką oraz Pana Posła Jarosława Sachajko, w sprawie braku ochrony klientów
banków, zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego, poniżej
przedstawiam następujące wyjaśnienia.
1. Czy rząd planuje wprowadzenie obowiązku aktywnego monitoringu podejrzanych
transakcji gotówkowych i przelewów, szczególnie dokonywanych przez osoby starsze, oraz
informowania ich o zagrożeniach?
Na wstępie należy wskazać, że opisana przez Państwa Posłów sprawa dotycząca
bezpieczeństwa transakcji płatniczych, jest uregulowana w polskim prawie na
gruncie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. 2024 poz.
30; dalej UUP).
Polskie przepisy dotyczące bezpieczeństwa transakcji płatniczych i obowiązków
jakie w tym zakresie spoczywają na bankach i innych dostawcach uczestniczących
w przeprowadzaniu transakcji płatniczych, wynikają z przepisów unijnych (przede
wszystkim z tak zwanej Dyrektywy PSD2). Zmiana polskich przepisów w tym
zakresie, musi wynikać ze zmiany prawa unijnego, ponieważ są to obszary prawa UE,
o wysokim stopniu harmonizacji.
Obecnie, na poziomie Rady trwa proces uzgodnieniowy, dotyczący: Dyrektywy
Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług płatniczych i usług związanych z
pieniądzem elektronicznym w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywę
98/26/WE i uchylająca dyrektywy (UE) 2015/2366 i 2009/110/WE – dyrektywy
PSD3 oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług
płatniczych w ramach rynku wewnętrznego i zmieniające rozporządzenie (UE) nr
1093/2010 – rozporządzenia PSR.
-- 1 of 4 --
2/4
Analizując zaproponowane w powyższych aktach prawnych zasady dotyczące
bezpieczeństwa transakcji płatniczych, należy zauważyć, że temat oszukańczych
transakcji płatniczych stanowi jeden z istotnych obszarów ww. regulacji, i zostanie
on istotnie rozwinięty w porównaniu z dyrektywą PSD2.
W ramach procedowanego projektu rozporządzenia PSR, przewiduje się
wprowadzenie mechanizmy monitorowania transakcji przez dostawców usług
płatniczych, obejmujące, min. cechy środowiskowe i behawioralne użytkownika,
historię transakcji płatniczych, dane dotyczące sesji logowania się użytkownika (art.
83 ust. 2 PSR). Aby ułatwić dostawcom ww. monitorowanie, zaproponowano
dodanie art. 83a, dotyczącego dzielenia się danymi w zakresie oszustw, w ramach
którego dostawcy będą mogli wymieniać się informacjami m.in. o danych transakcji,
sesjach logowania czy danych urządzenia związanych z potencjalnie oszukańczą
transakcją – art. 83a ust. 1 z tekstu PSR uzgadnianego w ramach prac grupy roboczej
Rady. Tekst ten zakłada również dodanie do projektowanego art. 69 PSR ust. 2a,
zgodnie z którym dostawca odbiorcy płatności, będzie mógł, na podstawie danych z
monitoringu transakcji, czasowo blokować środki podejrzanej transakcji, tak aby
móc zweryfikować czy transakcja nie jest oszukańca. Środki byłyby więc
udostępniane odbiorcy płatności dopiero po uprzedniej weryfikacji takiej transakcji.
Równocześnie, zgodnie z art. 88 ust. 1 PSR, zaproponowano wprowadzenie na
dostawców usług płatniczych obowiązku udostępniania wszystkim klientom, w
szczególności m.in. osobom starszym czy osobom posiadającym niewielkie
umiejętności cyfrowe oraz nieposiadających dostępu co kanałów cyfrowych lub
instrumentów płatniczych, co najmniej jednego środka, dostosowanego do
szczególnych potrzeb takich osób, umożliwiającego im przeprowadzenie w trakcie
zlecania transakcji płatniczej, silnego uwierzytelniania klienta.
2. Czy banki zostaną zobowiązane do zwrotu skradzionych środków w przypadku
udowodnienia oszustwa, na wzór regulacji brytyjskich i holenderskich?
Jedną z najistotniejszych kwestii proponowanych w rozporządzeniu PSR w zakresie
walki z transakcjami oszukańczymi, jest propozycja wprowadzenia art. 59, zgodnie z
którym jeśli dochodzi do manipulacji stosowanej przez osobę trzecią na
konsumencie, która doprowadziła do nielegalnych autoryzowanych transakcji
płatniczych, to dostawca usług płatniczych będzie zobowiązany zwrócić
konsumentowi pełną kwotę tejże nielegalnej transakcji, pod warunkiem
niezwłocznego zgłoszenia przez konsumenta policji informacji o zaistniałym
przestępstwie oraz powiadomienia przez niego dostawcę usług płatniczych.
W odpowiedzi na pytania nr 3-5 (3. Czy rząd rozważy utworzenie Funduszu Ochrony
Ofiar Oszustw Finansowych, finansowanego z części nadzwyczajnych zysków banków,
które w 2023 roku przekroczyły 20 mld zł?; 4. Czy planowana jest nowelizacja prawa
zakazująca egzekwowania spłaty kredytów zaciągniętych w wyniku manipulacji i
oszustwa?; 5. Czy rząd przeprowadzi audyt praktyk bankowych wobec seniorów we
współpracy z UOKiK, Rzecznikiem Finansowym i RPO, z możliwością kar za zaniedbania?)
- proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
W kontekście problematyki poruszanej w interpelacji należy przywołać rozwiązania
ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania
niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394), która
-- 2 of 4 --
3/4
wprowadziła mechanizm zastrzeżenia numeru PESEL. Zgodnie z przepisami tej
ustawy, przed zawarciem umowy o kredyt lub pożyczkę, kredytodawca (np. bank
krajowy, instytucja kredytowa, oddział instytucji kredytowej oraz oddział banku
zagranicznego) zobowiązany jest do zweryfikowania w rejestrze, czy numer PESEL
został zastrzeżony – jeżeli numer został zastrzeżony, kredytodawca nie może
zawrzeć z konsumentem umowy o kredyt czy pożyczkę, ale również o leasing czy
umowy rachunku oszczędnościowego. Gdyby jednak umowa została zawarta – to
jest ona z mocy ustawy nieważna, zaś bank nie może dochodzić spłaty.
Należy także podkreślić, że mając świadomość narastającego zjawiska
cyberprzestępczości, zarówno banki, jak i Komisja Nadzoru Finansowego oraz inne
organy państwa regularnie prowadzą liczne kampanie informacyjne w tym zakresie,
przestrzegając przed oszustami, wskazując najczęściej występujące metody ich
działania oraz informując o tym jak w takiej sytuacji się zachować. Komisja Nadzoru
Finansowego na przestrzeni ostatnich kilku lat przeprowadziła szereg takich
kampanii – dostępnych pod tym adresem: https://www.knf.gov.pl/kampanie.
Pragniemy także wskazać na obecność informacji przestrzegających przed tego typu
przestępstwami na stronach internetowych Ministerstwa Finansów oraz na
kampanie informacyjne prowadzone przez Urząd Ochrony Konkurencji i
Konsumentów.
Nie bez znaczenia pozostaję także promowanie wśród obywateli Polski unikania
nadmiernego zadłużenia oraz rozwijanie kultury oszczędzania i inwestowania. Są to
istotne cele Rządu, które znalazły odzwierciedlenie w Krajowej Strategii Edukacji
Finansowej (Strategia), przyjętej przez Radę Ministrów 25 czerwca 2024 r.
Budowanie stabilności finansowej obywateli odbywa się m.in. poprzez edukację
finansową, dzięki której mogą oni zdobyć kompetencje finansowe umożliwiające
zwiększenie swojej odporności finansowej na nieprzewidziane wydarzenia w
gospodarce (np. wysoka inflacja) lub w życiu prywatnym (np. utrata pracy).
Odpowiednie kompetencje finansowe pozwalają też na osiągnięcie dobrostanu
finansowego, który rozumiany jest jako sytuacja materialna, w której m.in. bez
problemu realizowane są terminowo wszystkie zobowiązania finansowe, unika się
nadmiernego zadłużenia oraz posiada tzw. poduszkę finansową na nieprzewidziane
wydatki w formie oszczędności i ubezpieczenia.
Cele Strategii dotyczą całego społeczeństwa, ale wskazują też priorytetowe grupy
docelowe. Pierwszy plan wdrażania Strategii wskazuje konsumentów narażonych na
nadmierne zadłużenie lub już nadmiernie zadłużonych jako jedną z grup osób, które
wymagają pilnego wsparcia w zakresie edukacji finansowej.
W planie wdrażania Strategii przewidziano realizację 23 działań. Są wśród nich
działania mające na celu przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu, np.:
- realizacja programów edukacji finansowej dla grup docelowych, które mogą być
narażane na trudności finansowe (np. osoby o niskich dochodach, migranci i
uchodźcy, konsumenci zagrożeni nadmiernym zadłużeniem lub już nadmiernie
zadłużeni). Programy te koncentrują się na podstawowych umiejętnościach
finansowych, takich jak planowanie budżetu domowego, zarządzanie finansami
osobistymi, oszczędzanie w ramach tworzenia poduszki finansowej, konieczność
posiadania odpowiedniego ubezpieczenia, racjonalne zaciąganie zobowiązań i
zarządzanie nimi.
-- 3 of 4 --
4/4
- nawiązanie współpracy z instytucjami pomocy społecznej lub organizacjami
udzielającymi porad w zakresie zadłużenia, w celu wypracowania sposobów
dostarczania treści edukacji finansowej osobom borykającym się z problemami
zadłużenia.
- opracowanie i przeprowadzenie szeroko zakrojonych kampanii informacyjnych na
temat różnego rodzaju ryzyka związanego z zaciąganiem kredytów i pożyczek oraz
nadmiernym zadłużeniem, jak również na temat znaczenia tworzenia „buforów”
finansowych lub pozyskania ubezpieczenia w celu ochrony odporności finansowej
gospodarstw domowych w sytuacji nieoczekiwanych zdarzeń finansowych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 4 of 4 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 17 kwietnia 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 8947 w sprawie braku ochrony klientów banków,
zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego.
Znak sprawy: FN7.054.2.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 8947, sporządzonej przez Panią Poseł Annę
Gembicką oraz Pana Posła Jarosława Sachajko, w sprawie braku ochrony klientów
banków, zwłaszcza seniorów, wobec uprzywilejowania sektora bankowego, poniżej
przedstawiam następujące wyjaśnienia.
1. Czy rząd planuje wprowadzenie obowiązku aktywnego monitoringu podejrzanych
transakcji gotówkowych i przelewów, szczególnie dokonywanych przez osoby starsze, oraz
informowania ich o zagrożeniach?
Na wstępie należy wskazać, że opisana przez Państwa Posłów sprawa dotycząca
bezpieczeństwa transakcji płatniczych, jest uregulowana w polskim prawie na
gruncie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. 2024 poz.
30; dalej UUP).
Polskie przepisy dotyczące bezpieczeństwa transakcji płatniczych i obowiązków
jakie w tym zakresie spoczywają na bankach i innych dostawcach uczestniczących
w przeprowadzaniu transakcji płatniczych, wynikają z przepisów unijnych (przede
wszystkim z tak zwanej Dyrektywy PSD2). Zmiana polskich przepisów w tym
zakresie, musi wynikać ze zmiany prawa unijnego, ponieważ są to obszary prawa UE,
o wysokim stopniu harmonizacji.
Obecnie, na poziomie Rady trwa proces uzgodnieniowy, dotyczący: Dyrektywy
Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług płatniczych i usług związanych z
pieniądzem elektronicznym w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywę
98/26/WE i uchylająca dyrektywy (UE) 2015/2366 i 2009/110/WE – dyrektywy
PSD3 oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie usług
płatniczych w ramach rynku wewnętrznego i zmieniające rozporządzenie (UE) nr
1093/2010 – rozporządzenia PSR.
-- 1 of 4 --
2/4
Analizując zaproponowane w powyższych aktach prawnych zasady dotyczące
bezpieczeństwa transakcji płatniczych, należy zauważyć, że temat oszukańczych
transakcji płatniczych stanowi jeden z istotnych obszarów ww. regulacji, i zostanie
on istotnie rozwinięty w porównaniu z dyrektywą PSD2.
W ramach procedowanego projektu rozporządzenia PSR, przewiduje się
wprowadzenie mechanizmy monitorowania transakcji przez dostawców usług
płatniczych, obejmujące, min. cechy środowiskowe i behawioralne użytkownika,
historię transakcji płatniczych, dane dotyczące sesji logowania się użytkownika (art.
83 ust. 2 PSR). Aby ułatwić dostawcom ww. monitorowanie, zaproponowano
dodanie art. 83a, dotyczącego dzielenia się danymi w zakresie oszustw, w ramach
którego dostawcy będą mogli wymieniać się informacjami m.in. o danych transakcji,
sesjach logowania czy danych urządzenia związanych z potencjalnie oszukańczą
transakcją – art. 83a ust. 1 z tekstu PSR uzgadnianego w ramach prac grupy roboczej
Rady. Tekst ten zakłada również dodanie do projektowanego art. 69 PSR ust. 2a,
zgodnie z którym dostawca odbiorcy płatności, będzie mógł, na podstawie danych z
monitoringu transakcji, czasowo blokować środki podejrzanej transakcji, tak aby
móc zweryfikować czy transakcja nie jest oszukańca. Środki byłyby więc
udostępniane odbiorcy płatności dopiero po uprzedniej weryfikacji takiej transakcji.
Równocześnie, zgodnie z art. 88 ust. 1 PSR, zaproponowano wprowadzenie na
dostawców usług płatniczych obowiązku udostępniania wszystkim klientom, w
szczególności m.in. osobom starszym czy osobom posiadającym niewielkie
umiejętności cyfrowe oraz nieposiadających dostępu co kanałów cyfrowych lub
instrumentów płatniczych, co najmniej jednego środka, dostosowanego do
szczególnych potrzeb takich osób, umożliwiającego im przeprowadzenie w trakcie
zlecania transakcji płatniczej, silnego uwierzytelniania klienta.
2. Czy banki zostaną zobowiązane do zwrotu skradzionych środków w przypadku
udowodnienia oszustwa, na wzór regulacji brytyjskich i holenderskich?
Jedną z najistotniejszych kwestii proponowanych w rozporządzeniu PSR w zakresie
walki z transakcjami oszukańczymi, jest propozycja wprowadzenia art. 59, zgodnie z
którym jeśli dochodzi do manipulacji stosowanej przez osobę trzecią na
konsumencie, która doprowadziła do nielegalnych autoryzowanych transakcji
płatniczych, to dostawca usług płatniczych będzie zobowiązany zwrócić
konsumentowi pełną kwotę tejże nielegalnej transakcji, pod warunkiem
niezwłocznego zgłoszenia przez konsumenta policji informacji o zaistniałym
przestępstwie oraz powiadomienia przez niego dostawcę usług płatniczych.
W odpowiedzi na pytania nr 3-5 (3. Czy rząd rozważy utworzenie Funduszu Ochrony
Ofiar Oszustw Finansowych, finansowanego z części nadzwyczajnych zysków banków,
które w 2023 roku przekroczyły 20 mld zł?; 4. Czy planowana jest nowelizacja prawa
zakazująca egzekwowania spłaty kredytów zaciągniętych w wyniku manipulacji i
oszustwa?; 5. Czy rząd przeprowadzi audyt praktyk bankowych wobec seniorów we
współpracy z UOKiK, Rzecznikiem Finansowym i RPO, z możliwością kar za zaniedbania?)
- proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
W kontekście problematyki poruszanej w interpelacji należy przywołać rozwiązania
ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania
niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394), która
-- 2 of 4 --
3/4
wprowadziła mechanizm zastrzeżenia numeru PESEL. Zgodnie z przepisami tej
ustawy, przed zawarciem umowy o kredyt lub pożyczkę, kredytodawca (np. bank
krajowy, instytucja kredytowa, oddział instytucji kredytowej oraz oddział banku
zagranicznego) zobowiązany jest do zweryfikowania w rejestrze, czy numer PESEL
został zastrzeżony – jeżeli numer został zastrzeżony, kredytodawca nie może
zawrzeć z konsumentem umowy o kredyt czy pożyczkę, ale również o leasing czy
umowy rachunku oszczędnościowego. Gdyby jednak umowa została zawarta – to
jest ona z mocy ustawy nieważna, zaś bank nie może dochodzić spłaty.
Należy także podkreślić, że mając świadomość narastającego zjawiska
cyberprzestępczości, zarówno banki, jak i Komisja Nadzoru Finansowego oraz inne
organy państwa regularnie prowadzą liczne kampanie informacyjne w tym zakresie,
przestrzegając przed oszustami, wskazując najczęściej występujące metody ich
działania oraz informując o tym jak w takiej sytuacji się zachować. Komisja Nadzoru
Finansowego na przestrzeni ostatnich kilku lat przeprowadziła szereg takich
kampanii – dostępnych pod tym adresem: https://www.knf.gov.pl/kampanie.
Pragniemy także wskazać na obecność informacji przestrzegających przed tego typu
przestępstwami na stronach internetowych Ministerstwa Finansów oraz na
kampanie informacyjne prowadzone przez Urząd Ochrony Konkurencji i
Konsumentów.
Nie bez znaczenia pozostaję także promowanie wśród obywateli Polski unikania
nadmiernego zadłużenia oraz rozwijanie kultury oszczędzania i inwestowania. Są to
istotne cele Rządu, które znalazły odzwierciedlenie w Krajowej Strategii Edukacji
Finansowej (Strategia), przyjętej przez Radę Ministrów 25 czerwca 2024 r.
Budowanie stabilności finansowej obywateli odbywa się m.in. poprzez edukację
finansową, dzięki której mogą oni zdobyć kompetencje finansowe umożliwiające
zwiększenie swojej odporności finansowej na nieprzewidziane wydarzenia w
gospodarce (np. wysoka inflacja) lub w życiu prywatnym (np. utrata pracy).
Odpowiednie kompetencje finansowe pozwalają też na osiągnięcie dobrostanu
finansowego, który rozumiany jest jako sytuacja materialna, w której m.in. bez
problemu realizowane są terminowo wszystkie zobowiązania finansowe, unika się
nadmiernego zadłużenia oraz posiada tzw. poduszkę finansową na nieprzewidziane
wydatki w formie oszczędności i ubezpieczenia.
Cele Strategii dotyczą całego społeczeństwa, ale wskazują też priorytetowe grupy
docelowe. Pierwszy plan wdrażania Strategii wskazuje konsumentów narażonych na
nadmierne zadłużenie lub już nadmiernie zadłużonych jako jedną z grup osób, które
wymagają pilnego wsparcia w zakresie edukacji finansowej.
W planie wdrażania Strategii przewidziano realizację 23 działań. Są wśród nich
działania mające na celu przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu, np.:
- realizacja programów edukacji finansowej dla grup docelowych, które mogą być
narażane na trudności finansowe (np. osoby o niskich dochodach, migranci i
uchodźcy, konsumenci zagrożeni nadmiernym zadłużeniem lub już nadmiernie
zadłużeni). Programy te koncentrują się na podstawowych umiejętnościach
finansowych, takich jak planowanie budżetu domowego, zarządzanie finansami
osobistymi, oszczędzanie w ramach tworzenia poduszki finansowej, konieczność
posiadania odpowiedniego ubezpieczenia, racjonalne zaciąganie zobowiązań i
zarządzanie nimi.
-- 3 of 4 --
4/4
- nawiązanie współpracy z instytucjami pomocy społecznej lub organizacjami
udzielającymi porad w zakresie zadłużenia, w celu wypracowania sposobów
dostarczania treści edukacji finansowej osobom borykającym się z problemami
zadłużenia.
- opracowanie i przeprowadzenie szeroko zakrojonych kampanii informacyjnych na
temat różnego rodzaju ryzyka związanego z zaciąganiem kredytów i pożyczek oraz
nadmiernym zadłużeniem, jak również na temat znaczenia tworzenia „buforów”
finansowych lub pozyskania ubezpieczenia w celu ochrony odporności finansowej
gospodarstw domowych w sytuacji nieoczekiwanych zdarzeń finansowych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jurand Drop
podsekretarz stanu
-- 4 of 4 --