Interpelacja nr 8913
Interpelacja w sprawie umów o dzieło
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (59%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie umów o dzieło
Interpelacja nr 8913
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie umów o dzieło
Zgłaszający: Anna Gembicka, Jarosław Sachajko
Data wpływu: 30-03-2025
Szanowna Pani Minister,
w związku z artykułem opublikowanym w mediach pt. „Umowy o dzieło coraz mniej popularne. Zaskakujące dane ZUS“ zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie informacji w sprawie malejącej liczby umów o dzieło zgłaszanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz związanych z tym trendów na rynku pracy w latach 2021–2024.
Z treści artykułu wynika, że w 2024 roku do ZUS przekazano 1,1 mln formularzy RUD, na których zgłoszono blisko 1,4 mln umów o dzieło – jest to najniższa liczba od początku funkcjonowania rejestru w 2021 roku. W porównaniu z 2023 rokiem odnotowano spadek o 235,1 tys. umów. Eksperci wskazują na możliwe przyczyny, takie jak zmiana preferencji zatrudniających i zatrudnionych na inne formy współpracy (np. umowy B2B, ryczałt czy IP Box), silna pozycja pracowników na rynku pracy, a także potencjalny wpływ rejestru ZUS na ostrożność pracodawców w stosowaniu tej formy zatrudnienia. Jednocześnie zauważono niewielki wzrost odsetka umów o dzieło zawieranych z cudzoziemcami.
W świetle powyższego kieruję do Pani Minister następujące pytania:
Jakie są, według rządu, główne przyczyny spadku liczby zgłaszanych umów o dzieło w 2024 r.? Czy rząd dysponuje analizami wskazującymi, czy jest to efekt zmiany regulacji (np. wprowadzenia rejestru umów o dzieło w 2021 roku), sytuacji na rynku pracy, czy też innych czynników ekonomicznych i społecznych?
Jak na tle malejącej liczby umów o dzieło kształtowała się liczba osób zatrudnionych w Polsce w latach 2021–2024, w tym w podziale na umowy o pracę, umowy zlecenia oraz inne formy zatrudnienia (np. samozatrudnienie, umowy B2B)? Czy rząd posiada dane wskazujące na przesunięcie pracowników z umów o dzieło na inne formy kontraktów?
Jakie zmiany w liczbie zawartych umów o pracę oraz umów zlecenia odnotowano w tym samym okresie (2021–2024)? Czy spadek popularności umów o dzieło przełożył się na wzrost liczby umów podlegających obowiązkowym składkom ZUS?
Jakie konsekwencje ekonomiczne i społeczne rząd przewiduje w związku z obserwowanym trendem, w szczególności w odniesieniu do przyszłych świadczeń emerytalnych osób, które dotychczas korzystały z umów o dzieło jako głównej formy zatrudnienia?
Interpelacja nr 8913
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie umów o dzieło
Zgłaszający: Anna Gembicka, Jarosław Sachajko
Data wpływu: 30-03-2025
Szanowna Pani Minister,
w związku z artykułem opublikowanym w mediach pt. „Umowy o dzieło coraz mniej popularne. Zaskakujące dane ZUS“ zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie informacji w sprawie malejącej liczby umów o dzieło zgłaszanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz związanych z tym trendów na rynku pracy w latach 2021–2024.
Z treści artykułu wynika, że w 2024 roku do ZUS przekazano 1,1 mln formularzy RUD, na których zgłoszono blisko 1,4 mln umów o dzieło – jest to najniższa liczba od początku funkcjonowania rejestru w 2021 roku. W porównaniu z 2023 rokiem odnotowano spadek o 235,1 tys. umów. Eksperci wskazują na możliwe przyczyny, takie jak zmiana preferencji zatrudniających i zatrudnionych na inne formy współpracy (np. umowy B2B, ryczałt czy IP Box), silna pozycja pracowników na rynku pracy, a także potencjalny wpływ rejestru ZUS na ostrożność pracodawców w stosowaniu tej formy zatrudnienia. Jednocześnie zauważono niewielki wzrost odsetka umów o dzieło zawieranych z cudzoziemcami.
W świetle powyższego kieruję do Pani Minister następujące pytania:
Jakie są, według rządu, główne przyczyny spadku liczby zgłaszanych umów o dzieło w 2024 r.? Czy rząd dysponuje analizami wskazującymi, czy jest to efekt zmiany regulacji (np. wprowadzenia rejestru umów o dzieło w 2021 roku), sytuacji na rynku pracy, czy też innych czynników ekonomicznych i społecznych?
Jak na tle malejącej liczby umów o dzieło kształtowała się liczba osób zatrudnionych w Polsce w latach 2021–2024, w tym w podziale na umowy o pracę, umowy zlecenia oraz inne formy zatrudnienia (np. samozatrudnienie, umowy B2B)? Czy rząd posiada dane wskazujące na przesunięcie pracowników z umów o dzieło na inne formy kontraktów?
Jakie zmiany w liczbie zawartych umów o pracę oraz umów zlecenia odnotowano w tym samym okresie (2021–2024)? Czy spadek popularności umów o dzieło przełożył się na wzrost liczby umów podlegających obowiązkowym składkom ZUS?
Jakie konsekwencje ekonomiczne i społeczne rząd przewiduje w związku z obserwowanym trendem, w szczególności w odniesieniu do przyszłych świadczeń emerytalnych osób, które dotychczas korzystały z umów o dzieło jako głównej formy zatrudnienia?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
5 kwot, 5 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
9.4 / 1k zn.
- Zawiera 5 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6468 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.174.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8913 Pani Posłanki Anny Gembickiej i Pana Posła Jarosława
Sachajki w sprawie umów o dzieło, proszę przyjąć poniższe informacje.
Zgodnie z dokumentem „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD
przekazanych od 1 stycznia do 31 grudnia 2024”, publikowanym przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS), do ZUS przekazano 1,1 mln formularzy RUD. Dotyczyły one blisko
1,4 mln umów o dzieło. Informacje przekazało 71,7 tys. podmiotów, z czego 70,0 tys.
(97,61%) to płatnicy składek. Największą grupę stanowili płatnicy składek zarejestrowani
w ZUS (70,0 tys. Przekłada się to na 97,6% podmiotów, które przekazały informacje).
Osób fizycznych, które zgłosiły do ZUS umowę o dzieło, a nie są płatnikami składek, było
1,1 tys., co stanowi 1,52% ogółu zgłaszających. W odniesieniu do liczby aktywnych płatników
składek w ubezpieczeniach emerytalnym i rentowych w 2024 r., która wynosiła 2,29 mln
(liczba płatników składek w ubezpieczeniu zdrowotnym to 2,98 mln), na 10 tys. płatników
składek tylko 306 wykazywało w formularzu RUD zawieranie umów o dzieło. Sama liczba
osób wykonujących umowy o dzieło wyniosła 325,4 tys. W odniesieniu do liczby
ubezpieczonych w 2024 r. (16,2 mln) oznacza to, że na 10 tys. ubezpieczonych przypadało
201 osób zgłoszonych w formularzu RUD jako wykonujące umowy o dzieło. W porównaniu
do lat ubiegłych, w 2024 r. na złożonych do ZUS formularzach RUD wykazano najmniejszą
liczbę umów o dzieło. Odnotowano również najmniejszą liczbę unikalnych podmiotów
zgłaszających oraz samych wykonawców umów o dzieło.
Taki stan rzeczy wynika zapewne z kilku przyczyn. Jedną z nich jest orzecznictwo sądowe.
W wielu wyrokach przesądzono, że przykładowo w przypadku przeprowadzenia cyklu
wykładów lub zajęć dydaktycznych nie występuje żaden rezultat ucieleśniony
w jakiejkolwiek postaci. Jest to bowiem wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy,
który stosownie do posiadanej wiedzy ma ją przekazać uczniom. W efekcie podpisana
powinna zostać umowa zlecenia, a nie umowa o dzieło.
Drugą przyczyną jest wprowadzenie od 2021 rejestru umów o dzieło. ZUS może
kontrolować zawarte przez płatnika składek umowy o dzieło w celu ustalenia, czy nie mają
one w istocie charakteru umów o pracę, umów zlecenia lub innych umów o świadczenie
usług, do których zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Sama nazwa umowy
nie przesądza o jej charakterze, stąd inspektor kontroli ZUS – w celu ustalenia, czy dana
umowa o dzieło jest nią w istocie – bada jej treść oraz sposób wykonywania.
Umowa o dzieło należy do umów rezultatu. Oznacza to, że jej przedmiotem jest osiągnięcie
przez przyjmującego zamówienie konkretnego, indywidualnie oznaczonego wytworu,
tj. dzieła, które może mieć postać zarówno materialną, jak i niematerialną. Dzieło, do którego
powstania prowadzi wykonanie umowy o dzieło, powinno być zdefiniowane w momencie
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zawierana umowy. Niezbędnym jest, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły
w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu.
Dane dotyczące osób zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnych i rentowych w latach 2021-
2024 przedstawia poniższa tabela, zgodnie z obowiązującymi tytułami (kodami)
do ubezpieczeń.
Warto podkreślić, że w systemie teleinformatycznym ZUS nie występuje odrębny kod tytułu
dla osób samozatrudnionych. Osoby te ujmuje się w ogólnej liczbie prowadzących
pozarolniczą działalność oraz osób z nimi współpracujących.
Rok
Tytuł do ubezpieczeń
2021 2022 2023 2024
Pracownicy, osoby
pobierające świadczenie
szkoleniowe wypłacane po
ustaniu zatrudnienia oraz
byli pracownicy mianowani
lub byli urzędnicy służby
cywilnej, z którymi został
rozwiązany stosunek pracy,
pobierający świadczenie
pieniężne za okres po
ustaniu zatrudnienia
11 621 368 11 687 887 11 635 294 11 594 429
Osoby wykonujące pracę na
podstawie umowy zlecenia
lub umowy agencyjnej lub
innej umowy o świadczenie
usług, do której zgodnie z
przepisami Kodeksu
Cywilnego stosuje się
przepisy dotyczące zlecenia
(łącznie z osobami
współpracującymi)
1 228 157 1 287 791 1 344 108 1 406 830
Osoby prowadzące
pozarolniczą działalność
oraz osoby z nimi
współpracujące
1 680 445 1 710 880 1 757 428 1 800 475
W latach 2021-2024 odnotowano ok. 15% wzrost liczby osób wykonujących pracę
na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług,
do której zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia
(łącznie z osobami współpracującymi), a także ok. 7% wzrost liczby osób prowadzących
pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących. Podległy mi resort
i ZUS nie posiadają danych, które wskazywałyby na przesunięcie pracowników z umów
o dzieło na inne formy kontraktów.
Podkreślić trzeba, że – co do zasady – umowy o dzieło nie stanowiły i nie stanowią głównej
formy zatrudnienia i klasyfikowane są w kategorii dodatkowego źródła dochodu. Deklaracje
podatkowe płatników zawierają informacje o przychodzie i dochodzie podatników,
ale umowy o dzieło są tylko częścią większego zbioru źródeł przychodu. Nie ma możliwości
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyodrębnienia umów o dzieło jako jedynego i głównego źródła dochodów. Przeprowadzona
w Ministerstwie Finansów analiza pn. „Wybrane aspekty systemu podatkowo-składkowego
na podstawie danych administracyjnych 2018”, opublikowana w 2022 r., pomimo że dotyczy
wszystkich umów cywilnoprawnych (nie występuje rozróżnienie na ich rodzaj), wskazuje,
że przeciętne roczne przychody/dochody osiągane z umów tego typu były znacznie niższe,
niż roczny dochód osiągany z zatrudnienia na podstawie wynagrodzenia minimalnego w tym
okresie.
Informuję, że wszystkie osoby wykonujące wyłącznie umowy o dzieło mogą na swój wniosek
przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowych w celu gromadzenia
środków na przyszłe świadczenie emerytalne.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.174.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8913 Pani Posłanki Anny Gembickiej i Pana Posła Jarosława
Sachajki w sprawie umów o dzieło, proszę przyjąć poniższe informacje.
Zgodnie z dokumentem „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD
przekazanych od 1 stycznia do 31 grudnia 2024”, publikowanym przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS), do ZUS przekazano 1,1 mln formularzy RUD. Dotyczyły one blisko
1,4 mln umów o dzieło. Informacje przekazało 71,7 tys. podmiotów, z czego 70,0 tys.
(97,61%) to płatnicy składek. Największą grupę stanowili płatnicy składek zarejestrowani
w ZUS (70,0 tys. Przekłada się to na 97,6% podmiotów, które przekazały informacje).
Osób fizycznych, które zgłosiły do ZUS umowę o dzieło, a nie są płatnikami składek, było
1,1 tys., co stanowi 1,52% ogółu zgłaszających. W odniesieniu do liczby aktywnych płatników
składek w ubezpieczeniach emerytalnym i rentowych w 2024 r., która wynosiła 2,29 mln
(liczba płatników składek w ubezpieczeniu zdrowotnym to 2,98 mln), na 10 tys. płatników
składek tylko 306 wykazywało w formularzu RUD zawieranie umów o dzieło. Sama liczba
osób wykonujących umowy o dzieło wyniosła 325,4 tys. W odniesieniu do liczby
ubezpieczonych w 2024 r. (16,2 mln) oznacza to, że na 10 tys. ubezpieczonych przypadało
201 osób zgłoszonych w formularzu RUD jako wykonujące umowy o dzieło. W porównaniu
do lat ubiegłych, w 2024 r. na złożonych do ZUS formularzach RUD wykazano najmniejszą
liczbę umów o dzieło. Odnotowano również najmniejszą liczbę unikalnych podmiotów
zgłaszających oraz samych wykonawców umów o dzieło.
Taki stan rzeczy wynika zapewne z kilku przyczyn. Jedną z nich jest orzecznictwo sądowe.
W wielu wyrokach przesądzono, że przykładowo w przypadku przeprowadzenia cyklu
wykładów lub zajęć dydaktycznych nie występuje żaden rezultat ucieleśniony
w jakiejkolwiek postaci. Jest to bowiem wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy,
który stosownie do posiadanej wiedzy ma ją przekazać uczniom. W efekcie podpisana
powinna zostać umowa zlecenia, a nie umowa o dzieło.
Drugą przyczyną jest wprowadzenie od 2021 rejestru umów o dzieło. ZUS może
kontrolować zawarte przez płatnika składek umowy o dzieło w celu ustalenia, czy nie mają
one w istocie charakteru umów o pracę, umów zlecenia lub innych umów o świadczenie
usług, do których zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Sama nazwa umowy
nie przesądza o jej charakterze, stąd inspektor kontroli ZUS – w celu ustalenia, czy dana
umowa o dzieło jest nią w istocie – bada jej treść oraz sposób wykonywania.
Umowa o dzieło należy do umów rezultatu. Oznacza to, że jej przedmiotem jest osiągnięcie
przez przyjmującego zamówienie konkretnego, indywidualnie oznaczonego wytworu,
tj. dzieła, które może mieć postać zarówno materialną, jak i niematerialną. Dzieło, do którego
powstania prowadzi wykonanie umowy o dzieło, powinno być zdefiniowane w momencie
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zawierana umowy. Niezbędnym jest, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły
w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu.
Dane dotyczące osób zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnych i rentowych w latach 2021-
2024 przedstawia poniższa tabela, zgodnie z obowiązującymi tytułami (kodami)
do ubezpieczeń.
Warto podkreślić, że w systemie teleinformatycznym ZUS nie występuje odrębny kod tytułu
dla osób samozatrudnionych. Osoby te ujmuje się w ogólnej liczbie prowadzących
pozarolniczą działalność oraz osób z nimi współpracujących.
Rok
Tytuł do ubezpieczeń
2021 2022 2023 2024
Pracownicy, osoby
pobierające świadczenie
szkoleniowe wypłacane po
ustaniu zatrudnienia oraz
byli pracownicy mianowani
lub byli urzędnicy służby
cywilnej, z którymi został
rozwiązany stosunek pracy,
pobierający świadczenie
pieniężne za okres po
ustaniu zatrudnienia
11 621 368 11 687 887 11 635 294 11 594 429
Osoby wykonujące pracę na
podstawie umowy zlecenia
lub umowy agencyjnej lub
innej umowy o świadczenie
usług, do której zgodnie z
przepisami Kodeksu
Cywilnego stosuje się
przepisy dotyczące zlecenia
(łącznie z osobami
współpracującymi)
1 228 157 1 287 791 1 344 108 1 406 830
Osoby prowadzące
pozarolniczą działalność
oraz osoby z nimi
współpracujące
1 680 445 1 710 880 1 757 428 1 800 475
W latach 2021-2024 odnotowano ok. 15% wzrost liczby osób wykonujących pracę
na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług,
do której zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia
(łącznie z osobami współpracującymi), a także ok. 7% wzrost liczby osób prowadzących
pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących. Podległy mi resort
i ZUS nie posiadają danych, które wskazywałyby na przesunięcie pracowników z umów
o dzieło na inne formy kontraktów.
Podkreślić trzeba, że – co do zasady – umowy o dzieło nie stanowiły i nie stanowią głównej
formy zatrudnienia i klasyfikowane są w kategorii dodatkowego źródła dochodu. Deklaracje
podatkowe płatników zawierają informacje o przychodzie i dochodzie podatników,
ale umowy o dzieło są tylko częścią większego zbioru źródeł przychodu. Nie ma możliwości
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyodrębnienia umów o dzieło jako jedynego i głównego źródła dochodów. Przeprowadzona
w Ministerstwie Finansów analiza pn. „Wybrane aspekty systemu podatkowo-składkowego
na podstawie danych administracyjnych 2018”, opublikowana w 2022 r., pomimo że dotyczy
wszystkich umów cywilnoprawnych (nie występuje rozróżnienie na ich rodzaj), wskazuje,
że przeciętne roczne przychody/dochody osiągane z umów tego typu były znacznie niższe,
niż roczny dochód osiągany z zatrudnienia na podstawie wynagrodzenia minimalnego w tym
okresie.
Informuję, że wszystkie osoby wykonujące wyłącznie umowy o dzieło mogą na swój wniosek
przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowych w celu gromadzenia
środków na przyszłe świadczenie emerytalne.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --