Interpelacja nr 8822
Interpelacja w sprawie zasad przyznawania oraz naliczania rent i emerytur dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (68%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Podatki i Finanse (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zasad przyznawania oraz naliczania rent i emerytur dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.
Interpelacja nr 8822
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasad przyznawania oraz naliczania rent i emerytur dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.
Zgłaszający: Sylwia Bielawska
Data wpływu: 24-03-2025
Szanowna Pani Minister,
jedną z zasadniczych spraw dotyczących polityki państwa jest system emerytur, jakie obowiązują w polskim porządku prawnym i są przyznawane obywatelom RP. W ostatnim czasie mieszkańcy miasta Wałbrzycha urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. przedstawili mi informacje dotyczące sposobu funkcjonowania systemu emerytalnego, wskazując, że w obecnym systemie wprowadzono zróżnicowanie dotyczące ustalania emerytur, uzależnione od daty urodzenia osoby uprawnionej. Jako datę graniczną przepisy prawa wskazują dzień 1 stycznia 1949 r.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 poz. 1631 ze zm.) przewiduje bowiem dwa odrębne sposoby ustalania wysokości emerytur – jeden dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a drugi dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. Jak wynika z regulacji ww. ustawy, każdy z tych sposobów ustalenia emerytury jest odmienny i jest uwarunkowany koniecznością spełnienia przez osobę zainteresowaną określonych przesłanek, warunkujących przyznanie prawa do emerytury.
I tak, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn;
mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 27a.
Z kolei ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184, a także art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 986).
Zróżnicowanie zasad przyznawania i sposobów obliczania emerytury, jakie nastąpiło począwszy od 1 stycznia 1999 r., mimo że w założeniu ustawodawcy miało być wprowadzone z poszanowaniem praw nabytych przez osoby, które w 1999 roku osiągnęły wiek emerytalny, co wiązało się z utrzymaniem dla tych osób tzw. starych zasad ustalania wysokości emerytury, w praktyce wielokrotnie uniemożliwia tym osobom otrzymanie jakiejkolwiek emerytury ze względu na brak odpowiednich okresów składkowych i nieskładkowych.
Co istotne, w przypadku nieosiągnięcia odpowiedniego okresu składkowego, osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nie otrzymają żadnej emerytury, nawet jeśli przez określony czas z uzyskiwanego przez nie wynagrodzenia były potrącane składki na ubezpieczenie emerytalne. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r., które nie posiadają wymaganego okresu składkowego, nie mogą również otrzymać emerytury w wysokości proporcjonalnej do kwoty składek zgromadzonych na koncie emerytalnym, wypracowanych w okresie pozostawania w zatrudnieniu. Kwota składek zgromadzonych przez takie osoby za przepracowany okres nie może być również przez nie wykorzystana w inny sposób. Tym samym przyjęte i stosowane obecnie rozwiązania mogą powodować po stronie osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. uzasadnione wątpliwości dotyczące równego i sprawiedliwego traktowania wszystkich obywateli.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy MRPiPS rozważa możliwość wprowadzenia do polskiego systemu emerytalnego regulacji prawnych pozwalających na umożliwienie osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. otrzymanie emerytury w wysokości proporcjonalnej do kwoty składek zgromadzonych na koncie emerytalnym, wypracowanych w okresie pozostawania w zatrudnieniu?
Czy MRPiPS rozważa możliwość wprowadzenia do polskiego systemu emerytalnego regulacji prawnych pozwalających na:
(i) umożliwienie osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., które obecnie nie spełniają warunków pozwalających im na uzyskanie emerytury,
(ii) uzupełnienia wysokości zgromadzonych składek emerytalnych o kwotę wyliczoną za okres odpowiedni do brakującego okresu składkowego,
(iii) gdzie wysokość kapitału/składek emerytalnych podlegająca uzupełnieniu byłaby ustalona w wysokości np. takiej, jaką osoba ta uiszczałaby gdyby uzyskiwała minimalne wynagrodzenie, w poszczególnych latach, w których powinna podlegać zatrudnieniu i powinna uiszczać składkę emerytalną,
(iv) a w konsekwencji pozwalających na otrzymanie tym osobom emerytury, nawet w minimalnej wysokości?
Z wyrazami szacunku Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 8822
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zasad przyznawania oraz naliczania rent i emerytur dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.
Zgłaszający: Sylwia Bielawska
Data wpływu: 24-03-2025
Szanowna Pani Minister,
jedną z zasadniczych spraw dotyczących polityki państwa jest system emerytur, jakie obowiązują w polskim porządku prawnym i są przyznawane obywatelom RP. W ostatnim czasie mieszkańcy miasta Wałbrzycha urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. przedstawili mi informacje dotyczące sposobu funkcjonowania systemu emerytalnego, wskazując, że w obecnym systemie wprowadzono zróżnicowanie dotyczące ustalania emerytur, uzależnione od daty urodzenia osoby uprawnionej. Jako datę graniczną przepisy prawa wskazują dzień 1 stycznia 1949 r.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 poz. 1631 ze zm.) przewiduje bowiem dwa odrębne sposoby ustalania wysokości emerytur – jeden dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a drugi dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. Jak wynika z regulacji ww. ustawy, każdy z tych sposobów ustalenia emerytury jest odmienny i jest uwarunkowany koniecznością spełnienia przez osobę zainteresowaną określonych przesłanek, warunkujących przyznanie prawa do emerytury.
I tak, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r. przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
osiągnęli wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn;
mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 27a.
Z kolei ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184, a także art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 986).
Zróżnicowanie zasad przyznawania i sposobów obliczania emerytury, jakie nastąpiło począwszy od 1 stycznia 1999 r., mimo że w założeniu ustawodawcy miało być wprowadzone z poszanowaniem praw nabytych przez osoby, które w 1999 roku osiągnęły wiek emerytalny, co wiązało się z utrzymaniem dla tych osób tzw. starych zasad ustalania wysokości emerytury, w praktyce wielokrotnie uniemożliwia tym osobom otrzymanie jakiejkolwiek emerytury ze względu na brak odpowiednich okresów składkowych i nieskładkowych.
Co istotne, w przypadku nieosiągnięcia odpowiedniego okresu składkowego, osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nie otrzymają żadnej emerytury, nawet jeśli przez określony czas z uzyskiwanego przez nie wynagrodzenia były potrącane składki na ubezpieczenie emerytalne. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r., które nie posiadają wymaganego okresu składkowego, nie mogą również otrzymać emerytury w wysokości proporcjonalnej do kwoty składek zgromadzonych na koncie emerytalnym, wypracowanych w okresie pozostawania w zatrudnieniu. Kwota składek zgromadzonych przez takie osoby za przepracowany okres nie może być również przez nie wykorzystana w inny sposób. Tym samym przyjęte i stosowane obecnie rozwiązania mogą powodować po stronie osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. uzasadnione wątpliwości dotyczące równego i sprawiedliwego traktowania wszystkich obywateli.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy MRPiPS rozważa możliwość wprowadzenia do polskiego systemu emerytalnego regulacji prawnych pozwalających na umożliwienie osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. otrzymanie emerytury w wysokości proporcjonalnej do kwoty składek zgromadzonych na koncie emerytalnym, wypracowanych w okresie pozostawania w zatrudnieniu?
Czy MRPiPS rozważa możliwość wprowadzenia do polskiego systemu emerytalnego regulacji prawnych pozwalających na:
(i) umożliwienie osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., które obecnie nie spełniają warunków pozwalających im na uzyskanie emerytury,
(ii) uzupełnienia wysokości zgromadzonych składek emerytalnych o kwotę wyliczoną za okres odpowiedni do brakującego okresu składkowego,
(iii) gdzie wysokość kapitału/składek emerytalnych podlegająca uzupełnieniu byłaby ustalona w wysokości np. takiej, jaką osoba ta uiszczałaby gdyby uzyskiwała minimalne wynagrodzenie, w poszczególnych latach, w których powinna podlegać zatrudnieniu i powinna uiszczać składkę emerytalną,
(iv) a w konsekwencji pozwalających na otrzymanie tym osobom emerytury, nawet w minimalnej wysokości?
Z wyrazami szacunku Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
24%
Konkretność
76%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 3 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.7 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7924 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.155.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8822 Pani Posłanki Sylwii Bielawskiej w sprawie zasad
przyznawania oraz naliczania rent i emerytur dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Funkcjonujący obecnie system ubezpieczeń społecznych przebudowano reformą, która od
1999 roku wprowadziła ewidencjonowanie składek na ubezpieczenia społeczne. Od tego
czasu składki ewidencjonuje się, w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako wpływy
do czterech funduszy wyodrębnionych zgodnie z rodzajami ryzyka, które obejmują
ubezpieczenia społeczne. Są to fundusze emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy,
odpowiadające wskazanym ryzykom ubezpieczeniowym. W odniesieniu do składki
emerytalnej nowy system w 1999 r. wprowadził:
wyodrębnienie składki emerytalnej,
podział składki na składkę pracodawcy i pracownika,
podział składki pracownika na część kierowaną do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
i część kierowaną do otwartego funduszu emerytalnego.
Należy bowiem podkreślić, że generalnie we wszystkich przepisach obowiązujących przed
1990 r. i do 31 grudnia 1998 r. podstawę wymiaru składek za pracowników stanowił
określony procent funduszu płac u danego pracodawcy (z tzw. osobowego i nieosobowego
funduszu płac) według obowiązującej w danym okresie oficjalnej klasyfikacji składników
tego funduszu dokonywanej kolejnymi uchwałami Rady Ministrów. Przed 1999 r. imienne
zgłoszenia ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych stanowiły wyjątek od reguły
zgłoszeń zbiorczych (bezimiennych). Pracodawca potwierdzał zatrudnionym fakt
ubezpieczenia poprzez stosowne wpisy w legitymacjach ubezpieczeniowych, a także
potwierdzał wysokość wynagrodzeń stanowiących podstawę wymiaru składek, a później
podstawę wymiaru świadczeń z ZUS. Jednocześnie do końca 1998 r. składki na
ubezpieczenia społeczne osób zatrudnionych finansowali z własnych środków i w całości
pracodawcy, dla których stanowiły one podatkowy koszt działalności i podlegały odliczeniu
od zobowiązań podatkowych.
W starym systemie emerytalnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) nie prowadził
indywidualnych kont ubezpieczonego. Nie były też do ZUS odprowadzane indywidualne
składki, które by na koncie ewidencjonowano. Z pierwszego pytania Pani Posłanki wynika,
że zostało ono oparte na założeniu możliwości ustalenia w starym systemie emerytalnym
emerytury w oparciu o stan konta emerytalnego i zewidencjonowanych na nim składek.
Nieistnienie takiego konta przesądza o niemożliwości realizacji zgłoszonego postulatu.
Należy również wyjaśnić, że reforma emerytalna 1999 r. – w związku z uwarunkowaniami
reformy systemu ubezpieczeń społecznych – z konieczności zróżnicowała zasady
przyznawania i sposobów obliczania emerytury uzależniające je od daty urodzenia
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ubezpieczonych (przed 1949 r. i po 1948 r.). Nowy system emerytalny stworzony został
dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a dla osób urodzonych przed 1949 r.
utrzymano tzw. stare zasady ustalania wysokości emerytury.
Nowy sposób obliczania emerytury wprowadzono zatem w zgodzie z zasadą poszanowania
praw nabytych przez osoby, które w 1999 r. osiągnęły wiek 50 lat i zbliżały się do wieku
emerytalnego. Dla osób urodzonych przed 1949 r. utrzymano tzw. stare zasady ustalania
wysokości emerytury, określone przepisami art. 53 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631,
z późn. zm.) zwanej dalej ustawą emerytalną. Na wysokość ustalanej w ten sposób emerytury
mają wpływ takie parametry jak: podstawa wymiaru składek w okresie 10 lub 20 lat, okresy
składkowe, które uwzględnia się po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok oraz okresy
nieskładkowe, uwzględniane po 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok, przy czym okresy
nieskładkowe mogą stanowić nawet jedną trzecią łącznego okresu składkowego.
W wymiarze emerytury uwzględniono zatem nie tylko okresy opłacania składek
na ubezpieczenie społeczne, ale też okresy nieskładkowe. Stałym składnikiem emerytury
jest ponadto tzw. część socjalna stanowiąca 24% kwoty bazowej, tj. przeciętnego
wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ustawy emerytalnej, niezależnie od długości stażu
ubezpieczeniowego i wysokości podstawy wymiaru składek przyjętych do obliczenia
emerytury.
Ze względu na to, że wysokość emerytury w tzw. starym systemie emerytalnym zależy
nie tylko od kwoty składek wpłaconych do systemu ubezpieczenia społecznego,
ustawodawca utrzymał przepisy, zgodnie z którymi osoby urodzone przed 1949 r. mają
prawo do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego, jeżeli udowodniły wymagany staż
ubezpieczeniowy, określony w art. 27 lub 28 ustawy emerytalnej. Do nabycia prawa do
emerytury wystarczające jest udowodnienie 15 lat stażu ubezpieczeniowego w przypadku
kobiet i 20 lat w przypadku mężczyzn. Staż ubezpieczeniowy jest pojmowany szeroko;
obejmuje nie tylko okresy składkowe, tj. zatrudnienia i innej pracy (działalności), za które
opłacono składki na ubezpieczenie społeczne, ale też tzw. okresy nieskładkowe (np. okresy
nauki w szkole wyższej, okres pobierania wynagrodzenia lub zasiłku za czas niezdolności do
pracy). Okresy nieskładkowe mogą stanowić aż jedną czwartą długości łącznego stażu
ubezpieczeniowego uwzględnianego przy ustalaniu prawa do emerytury oraz obliczaniu jej
wysokości.
Należy zaznaczyć, że zarówno w starym jak i w nowym systemie emerytalnym prawo
do podwyższenia emerytury do minimalnej wysokości przysługuje jedynie tym osobom,
które udowodniły co najmniej 20-letni (kobieta) lub 25-letni (mężczyzna) staż
ubezpieczeniowy.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. K 18/99 (OTK ZU nr
1/2000, poz. 1), wyraził pogląd, że reforma systemu ubezpieczeń społecznych,
wprowadzająca m.in. zróżnicowanie w sposobie ustalania prawa do emerytury i wymierzania
jej wysokości w zależności od daty urodzenia ubezpieczonego, znajduje oparcie
w wartościach i normach konstytucyjnych.
Świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego przysługują tylko tym osobom, które spełniają
wszystkie ustawowe warunki nabycia do nich prawa. Niemniej, biorąc pod uwagę możliwość
zaistnienia sytuacji o szczególnym charakterze, ustawą emerytalną uregulowano również
kwestię przyznawania emerytur i rent w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 83 tego aktu, Prezes
ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich
członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym, a nie
mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć zatrudnienia lub
działalności objętej ubezpieczeniem i pozbawione są niezbędnych środków utrzymania.
Emerytura lub renta w drodze wyjątku jest przyznawana co do zasady w kwocie emerytury
minimalnej lub minimalnej renty. W odniesieniu więc do osób urodzonych przed 1 stycznia
1949 r., które nie nabyły prawa do emerytury z powodu przebycia zbyt krótkich okresów
ubezpieczenia, możliwość ubiegania się o emeryturę w drodze wyjątku może być drogą do
uzyskania świadczenia w kwocie emerytury minimalnej.
Z przedstawionych powodów w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są
aktualnie prowadzone prace w zakresie wskazanym przez Panią Posłankę.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.155.2025
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 8822 Pani Posłanki Sylwii Bielawskiej w sprawie zasad
przyznawania oraz naliczania rent i emerytur dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Funkcjonujący obecnie system ubezpieczeń społecznych przebudowano reformą, która od
1999 roku wprowadziła ewidencjonowanie składek na ubezpieczenia społeczne. Od tego
czasu składki ewidencjonuje się, w ramach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako wpływy
do czterech funduszy wyodrębnionych zgodnie z rodzajami ryzyka, które obejmują
ubezpieczenia społeczne. Są to fundusze emerytalny, rentowy, chorobowy i wypadkowy,
odpowiadające wskazanym ryzykom ubezpieczeniowym. W odniesieniu do składki
emerytalnej nowy system w 1999 r. wprowadził:
wyodrębnienie składki emerytalnej,
podział składki na składkę pracodawcy i pracownika,
podział składki pracownika na część kierowaną do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
i część kierowaną do otwartego funduszu emerytalnego.
Należy bowiem podkreślić, że generalnie we wszystkich przepisach obowiązujących przed
1990 r. i do 31 grudnia 1998 r. podstawę wymiaru składek za pracowników stanowił
określony procent funduszu płac u danego pracodawcy (z tzw. osobowego i nieosobowego
funduszu płac) według obowiązującej w danym okresie oficjalnej klasyfikacji składników
tego funduszu dokonywanej kolejnymi uchwałami Rady Ministrów. Przed 1999 r. imienne
zgłoszenia ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych stanowiły wyjątek od reguły
zgłoszeń zbiorczych (bezimiennych). Pracodawca potwierdzał zatrudnionym fakt
ubezpieczenia poprzez stosowne wpisy w legitymacjach ubezpieczeniowych, a także
potwierdzał wysokość wynagrodzeń stanowiących podstawę wymiaru składek, a później
podstawę wymiaru świadczeń z ZUS. Jednocześnie do końca 1998 r. składki na
ubezpieczenia społeczne osób zatrudnionych finansowali z własnych środków i w całości
pracodawcy, dla których stanowiły one podatkowy koszt działalności i podlegały odliczeniu
od zobowiązań podatkowych.
W starym systemie emerytalnym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) nie prowadził
indywidualnych kont ubezpieczonego. Nie były też do ZUS odprowadzane indywidualne
składki, które by na koncie ewidencjonowano. Z pierwszego pytania Pani Posłanki wynika,
że zostało ono oparte na założeniu możliwości ustalenia w starym systemie emerytalnym
emerytury w oparciu o stan konta emerytalnego i zewidencjonowanych na nim składek.
Nieistnienie takiego konta przesądza o niemożliwości realizacji zgłoszonego postulatu.
Należy również wyjaśnić, że reforma emerytalna 1999 r. – w związku z uwarunkowaniami
reformy systemu ubezpieczeń społecznych – z konieczności zróżnicowała zasady
przyznawania i sposobów obliczania emerytury uzależniające je od daty urodzenia
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ubezpieczonych (przed 1949 r. i po 1948 r.). Nowy system emerytalny stworzony został
dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a dla osób urodzonych przed 1949 r.
utrzymano tzw. stare zasady ustalania wysokości emerytury.
Nowy sposób obliczania emerytury wprowadzono zatem w zgodzie z zasadą poszanowania
praw nabytych przez osoby, które w 1999 r. osiągnęły wiek 50 lat i zbliżały się do wieku
emerytalnego. Dla osób urodzonych przed 1949 r. utrzymano tzw. stare zasady ustalania
wysokości emerytury, określone przepisami art. 53 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631,
z późn. zm.) zwanej dalej ustawą emerytalną. Na wysokość ustalanej w ten sposób emerytury
mają wpływ takie parametry jak: podstawa wymiaru składek w okresie 10 lub 20 lat, okresy
składkowe, które uwzględnia się po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok oraz okresy
nieskładkowe, uwzględniane po 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok, przy czym okresy
nieskładkowe mogą stanowić nawet jedną trzecią łącznego okresu składkowego.
W wymiarze emerytury uwzględniono zatem nie tylko okresy opłacania składek
na ubezpieczenie społeczne, ale też okresy nieskładkowe. Stałym składnikiem emerytury
jest ponadto tzw. część socjalna stanowiąca 24% kwoty bazowej, tj. przeciętnego
wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ustawy emerytalnej, niezależnie od długości stażu
ubezpieczeniowego i wysokości podstawy wymiaru składek przyjętych do obliczenia
emerytury.
Ze względu na to, że wysokość emerytury w tzw. starym systemie emerytalnym zależy
nie tylko od kwoty składek wpłaconych do systemu ubezpieczenia społecznego,
ustawodawca utrzymał przepisy, zgodnie z którymi osoby urodzone przed 1949 r. mają
prawo do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego, jeżeli udowodniły wymagany staż
ubezpieczeniowy, określony w art. 27 lub 28 ustawy emerytalnej. Do nabycia prawa do
emerytury wystarczające jest udowodnienie 15 lat stażu ubezpieczeniowego w przypadku
kobiet i 20 lat w przypadku mężczyzn. Staż ubezpieczeniowy jest pojmowany szeroko;
obejmuje nie tylko okresy składkowe, tj. zatrudnienia i innej pracy (działalności), za które
opłacono składki na ubezpieczenie społeczne, ale też tzw. okresy nieskładkowe (np. okresy
nauki w szkole wyższej, okres pobierania wynagrodzenia lub zasiłku za czas niezdolności do
pracy). Okresy nieskładkowe mogą stanowić aż jedną czwartą długości łącznego stażu
ubezpieczeniowego uwzględnianego przy ustalaniu prawa do emerytury oraz obliczaniu jej
wysokości.
Należy zaznaczyć, że zarówno w starym jak i w nowym systemie emerytalnym prawo
do podwyższenia emerytury do minimalnej wysokości przysługuje jedynie tym osobom,
które udowodniły co najmniej 20-letni (kobieta) lub 25-letni (mężczyzna) staż
ubezpieczeniowy.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. K 18/99 (OTK ZU nr
1/2000, poz. 1), wyraził pogląd, że reforma systemu ubezpieczeń społecznych,
wprowadzająca m.in. zróżnicowanie w sposobie ustalania prawa do emerytury i wymierzania
jej wysokości w zależności od daty urodzenia ubezpieczonego, znajduje oparcie
w wartościach i normach konstytucyjnych.
Świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego przysługują tylko tym osobom, które spełniają
wszystkie ustawowe warunki nabycia do nich prawa. Niemniej, biorąc pod uwagę możliwość
zaistnienia sytuacji o szczególnym charakterze, ustawą emerytalną uregulowano również
kwestię przyznawania emerytur i rent w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 83 tego aktu, Prezes
ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku ubezpieczonym oraz pozostałym po nich
członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym, a nie
mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć zatrudnienia lub
działalności objętej ubezpieczeniem i pozbawione są niezbędnych środków utrzymania.
Emerytura lub renta w drodze wyjątku jest przyznawana co do zasady w kwocie emerytury
minimalnej lub minimalnej renty. W odniesieniu więc do osób urodzonych przed 1 stycznia
1949 r., które nie nabyły prawa do emerytury z powodu przebycia zbyt krótkich okresów
ubezpieczenia, możliwość ubiegania się o emeryturę w drodze wyjątku może być drogą do
uzyskania świadczenia w kwocie emerytury minimalnej.
Z przedstawionych powodów w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są
aktualnie prowadzone prace w zakresie wskazanym przez Panią Posłankę.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --