Interpelacja w sprawie uchylania prawomocnych wyroków z powodu podważania statusu sędziów przez sędziów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 8795
do ministra sprawiedliwości
w sprawie uchylania prawomocnych wyroków z powodu podważania statusu sędziów przez sędziów
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 23-03-2025
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnim czasie miała miejsce decyzja Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, na mocy której uchylono prawomocny wyrok skazujący Wojciecha W. na 15 lat pozbawienia wolności za zabójstwo. Sąd swoją decyzję uzasadnił zakwestionowaniem statusu sędziego, który orzekał w pierwszej instancji. Takie działanie budzi poważne wątpliwości w zakresie stabilności polskiego wymiaru sprawiedliwości i niesie daleko idące konsekwencje dla państwa, obywateli oraz ofiar przestępstw.
Podważanie orzeczeń sądowych na podstawie kwestionowania statusu sędziów stanowi precedens, który może doprowadzić do dalszego chaosu prawnego, a także naruszenia zasad pewności prawa. Podważa to również autorytet prezydenta RP, który zgodnie z Konstytucją RP powołuje sędziów. Jeśli decyzje prezydenta mogą być w dowolnym momencie podważane przez inne organy sądowe, oznacza to de facto odebranie głowie państwa kluczowych prerogatyw i podważenie fundamentów państwa prawa.
Niepokojące są także skutki społeczne takich orzeczeń. Decyzje o uchylaniu prawomocnych wyroków prowadzą do sytuacji, w której sprawcy poważnych przestępstw unikają kary lub mogą przebywać na wolności do czasu ponownego procesu. Jest to nie tylko sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości obywateli, ale również stanowi realne zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego.
Dodatkowo, generuje to ogromne koszty dla budżetu państwa – konieczność przeprowadzania ponownych procesów oznacza dodatkowe wydatki na działalność sądów, prokuratury, obrony oraz ewentualną ochronę świadków i rodzin ofiar.
Nie sposób nie dostrzec również negatywnych skutków dla międzynarodowego wizerunku Polski – powtarzające się przypadki unieważniania wyroków mogą być interpretowane jako dowód na brak stabilności prawnej, co podważa zaufanie do polskiego systemu sądowniczego zarówno w Unii Europejskiej, jak i wśród inwestorów zagranicznych, niestety można zauważyć analogię do sytuacji bałaganu, który był w Polsce w XIX wieku.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Jakie konsekwencje zamierza wyciągnąć Ministerstwo Sprawiedliwości w stosunku do sędziów, którzy kwestionują status innych sędziów?
Uprzejmie proszę o przedstawienie danych dotyczących liczby wyroków uchylonych na tej podstawie w formie tabelarycznej (nr kolejny, data uchylenia wyroku, zasądzony wyrok, czas trwania procesu, pozostały czas do przedawnienia czynów, koszty uchylonego procesu).
Czy ministerstwo planuje działania legislacyjne mające na celu zabezpieczenie prerogatyw prezydenta RP przed ich podważaniem przez sądy?
Jakie konsekwencje dla systemu prawnego i obywateli może mieć powielanie tego typu przypadków?
Jakie są szacunkowe koszty dla budżetu państwa związane z koniecznością ponownego przeprowadzania procesów w takich przypadkach?
Jak długo oczekiwało się w roku 2022, 2023, 2024 na wydanie prawomocnego wyroku w poszczególnych kategoriach spraw?
Czy ministerstwo przewiduje działania mające na celu ochronę ofiar przestępstw i ich rodzin przed skutkami tego typu decyzji sądowych?
Jakie konsekwencje dla bezpieczeństwa publicznego może mieć uwalnianie osób skazanych w wyniku uchylania wyroków?
Ilu sędziów powołanych przed 1998 r. pracuje w polskim systemie sądownictwa?
Podsekretarz stanu Dariusz Mazur
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8120 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Dariusz Mazur
BK-VII.0520.137.2025
Warszawa, 22 maja 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedź na interpelację nr 8795 Pana Posła Jarosława Sachajki oraz Pani
Posłanki Anny Gembickiej w sprawie uchylania prawomocnych wyroków z powodu
podważania statusu sędziów przez sędziów.
Ad 1, 4, 8
Należy wskazać, iż zgodnie z art. 439 § 1 k.p.k., sąd odwoławczy w postepowaniu karnym
(do takiego postepowania odnosi się interpelacja) ma obowiązek niezależnie od granic
zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia, uchylić
zaskarżone orzeczenie, jeśli zachodzą przesłanki wskazane w tym przepisie. Jedną z nich
jest zaś fakt, że sąd był nienależycie obsadzony.
Jakakolwiek ingerencja Ministra Sprawiedliwości w sferę niezależności sądów
i niezawisłości sędziów jest niedopuszczalna i zostałaby odebrana, zarówno w kraju, jak
i za granicą, jako ingerencja władzy wykonawczej w kompetencje władzy sądowniczej, co
jest nie do pogodzenia z fundamentami demokratycznego państwa prawa i zasadą
podziału władz wyrażoną w art. 10 ust. 1 Konstytucji RP.
3 lutego 2025 r., na wspólnej konferencji prasowej Ministra Sprawiedliwości
i Przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, Pan prof.
Krystian Markiewicz przedstawił dwa projekty ustaw przygotowane przez KKUSiP,
-- 1 of 6 --
2
dotyczące problemu wadliwych powołań sędziowskich w latach 2018-2025. Projekty te
stały się w Ministerstwie Sprawiedliwości przedmiotem intensywnych prac, tak aby na
poziomie ustrojowym rozwiązać problemy wynikające z konsekwencji powoływania osób
na urząd sędziego, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa działającej w kształcie
sprzecznym z Konstytucją RP. Zwieńczeniem wstępnego etapu tych prac stał się projekt
ustawy o przywróceniu ładu konstytucyjnego w sądownictwie, który podano do publicznej
wiadomości. Z treścią projektu można się zapoznać na stronach Biuletynu Informacji
Publicznej Ministerstwa Sprawiedliwości, pod poniższym adresem:
https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/projekt-ustawy-o-przywroceniu-ladu-
konstytucyjnego-w-sadownictwie.
Projekt ten, wraz z zasadniczymi jego motywami (również zamieszczonymi na stronach
Biuletynu Informacji Publicznej Ministerstwa Sprawiedliwości pod powyższym adresem),
został przekazany do zaopiniowania Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo
(Komisji Weneckiej). Aktualnie oczekujemy na stanowisko Komisji w sprawie projektu.
Ad 2
Nie jest możliwe wyodrębnienie informacji, o których mowa w pytaniu, ponieważ zakres
danych objętych sprawozdaniem statystycznym jest ograniczony budową wzoru
formularza.
Ad 3
Zgodnie z art. 144 ust. 3 Konstytucji RP cechą charakterystyczną prerogatywy jest, że do
swej skuteczności nie wymaga ona kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Nie oznacza to
w żadnym wypadku, że kompetencje tam wskazane Prezydent może wykonywać
w sposób całkowicie dowolny, czy też niepodlegający żadnej ocenie. Podstawą takiego
twierdzenia na pewno nie może być wypowiedź Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28
stycznia 2020 r. pod nr Kpt 1/20, ponieważ w jej sformułowaniu brały udział osoby
niemające statusu sędziego Trybunału Konstytucyjnego.
Ad 5
W związku z rozwiązaniami zaproponowanymi w projekcie ustawy o przywróceniu prawa
do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez
-- 2 of 6 --
3
uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025
(dostępnym pod powyżej wskazanym linkiem), która uporządkuje status sędziów, nie
będzie konieczności ponownego przeprowadzania wszystkich postępowań.
Sądy powszechne funkcjonują w formie państwowych jednostek budżetowych, czyli
jednostek organizacyjnych sektora finansów publicznych nieposiadających osobowości
prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody
odprowadzają na rachunek dochodów budżetu państwa. Należy wskazać, że w planach
finansowych jednostek sądownictwa powszechnego zabezpieczone są wydatki
przeznaczone na realizację podstawowego zadania tych jednostek, jakim jest
sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. W ramach tych wydatków zabezpieczone są m.in.
środki na wypłatę wynagrodzeń dla poszczególnych grup zawodowych w sądownictwie
powszechnym, jak również wydatki na koszty postępowań sądowych.
Ad 6
Przedstawiam poniżej dane statystyczne dotyczące średniego czasu trwania (łącznie
z czasem trwania mediacji) postępowań sądowych wybranych kategorii spraw I instancji
sądów okręgowych i rejonowych za rok 2022, 2023 i 2024 (od dnia pierwszej rejestracji
do dnia uprawomocnienia się sprawy w I instancji - w prezentowanych danych nie
uwzględnia się spraw, które zostały przekazane do II instancji – odwoławczej).
Zestawienia przygotowane zostały na podstawie danych pozyskiwanych w ramach
cyklicznej sprawozdawczości statystycznej za pośrednictwem sprawozdań statystycznych.
Średni czas trwania postępowań sądowych wybranych kategorii spraw I instancji sądów
okręgowych i rejonowych za rok 2022
-- 3 of 6 --
4
Średni czas
trwania
postęp.
sądowego*
(w miesiącach)
Ogółem 5,9
Sądy okręgowe 9,5
Sprawy cywilne 8,0
Sprawy karne 8,6
Sprawy z zakr. prawa pracy i ubezp. społecznych 13,3
Sprawy gospodarcze 11,7
Sądy rejonowe 5,7
Sprawy cywilne 6,1
Sprawy karne i wykroczeniowe 3,9
Sprawy z zakr. prawa pracy i ubezp. społecznych 12,2
Sprawy rodzinne 4,9
Sprawy gospodarcze 7,3
Sprawy upadłościowe i restrukturyzacyjne (łącznie z KRZ) 13,4
Wyszczególnienie
Średni czas trwania postępowań sądowych wybranych kategorii spraw I instancji sądów
okręgowych i rejonowych za rok 2023
Średni czas
trwania
postęp.
sądowego*
(w miesiącach)
Ogółem 5,9
Sądy okręgowe 9,6
Sprawy cywilne 8,3
Sprawy karne 8,4
Sprawy z zakr. prawa pracy i ubezp. społecznych 12,7
Sprawy gospodarcze 11,8
Sądy rejonowe 5,7
Sprawy cywilne 6,1
Sprawy karne i wykroczeniowe 3,9
Sprawy z zakr. prawa pracy i ubezp. społecznych 11,3
Sprawy rodzinne 5,1
Sprawy gospodarcze 6,4
Sprawy upadłościowe i restrukturyzacyjne (łącznie z KRZ) 12,4
Wyszczególnienie
-- 4 of 6 --
5
Średni czas trwania postępowań sądowych wybranych kategorii spraw I instancji sądów
okręgowych i rejonowych za rok 2024
Średni czas
trwania
postęp.
sądowego*
(w miesiącach)
Ogółem 6,0
Sądy okręgowe 11,1
Sprawy cywilne 10,2
Sprawy karne 9,1
Sprawy z zakr. prawa pracy i ubezp. społecznych 13,4
Sprawy gospodarcze 12,6
Sądy rejonowe 5,7
Sprawy cywilne 6,1
Sprawy karne i wykroczeniowe 3,9
Sprawy z zakr. prawa pracy i ubezp. społecznych 9,9
Sprawy rodzinne 5,6
Sprawy gospodarcze 5,8
Sprawy upadłościowe i restrukturyzacyjne (łącznie z KRZ) 9,6
Wyszczególnienie
Ad 7
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, tj. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia
13 września 2017 r., w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy
Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości (Dz.U. z 2024 r., poz. 1605 z późn. zm.),
osoba pokrzywdzona w wyniku przestępstwa (w świetle przepisów Kodeksu karnego)
może skorzystać z pomocy finansowanej ze środków Funduszu Sprawiedliwości.
Bezpośrednią pomoc można uzyskać w jednym z ośrodków lub lokalnych punktów
tworzących ogólnopolską Sieć Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem. Wykaz
wszystkich organizacji, świadczących pomoc pokrzywdzonym, świadkom i osobom im
najbliższym znajduje się na stronie Funduszu Sprawiedliwości:
https://www.funduszsprawiedliwosci.gov.pl/pl/znajdz-osrodek-pomocy/.
Jeżeli z jakichś powodów, nie jest możliwe skorzystanie z pomocy finansowanej
ze środków Funduszu Sprawiedliwości istnieje możliwość uzyskania nieodpłatnej pomocy
prawnej. Wizytę stacjonarną lub zdalną w wybranym punkcie można umówić poprzez
-- 5 of 6 --
6
stronę do zapisów np.ms.gov.pl >> zakładka Strona główna >> ZAREZERWUJ TERMIN
(https://zapisy-np.ms.gov.pl/).
Ad 9
1854 sędziów powołanych przed 1 stycznia 1998 r. pełni nadal urząd sędziego w sądach
powszechnych.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Mazur
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --